1
Режим работы Верховного суда Республики Узбекистан – понедельник – пятница: 9:00 – 18:00

Category: Янгиликлар

photo_2026-08-11_16-08-38

ЮРИДИК ФАКТ СУД ОРҚАЛИ БЕЛГИЛАНДИ

Ҳаётда баъзан шундай ҳолатлар ҳам учрайди: фуқаро вафот этган бўлса-да, унинг вафоти ўз вақтида ФҲДЁ идораларида расмий қайд этилмай қолади. Бир қарашда, бу оддий эътиборсизликдек туюлади. Аммо йиллар ўтиб, мерос, уй-жой, мулк ҳуқуқи ёки бошқа расмий ҳужжатларни қонунийлаштириш зарурати туғилганда, ана шу камчилик жиддий ҳуқуқий муаммога айланади.

Судга Тоштемир Ўринбоев (исм-шарифлар ўзгартирилди) ариза билан мурожаат қилиб, отаси Қилич Ўринбоевнинг вафот этганлик фактини белгилашни сўради.

Иш ҳужжатларига қараганда, аризачининг отаси Қилич Ўринбоев 1928 йил 1 январь куни туғилган. У 1995 йил 17 октябрь куни вафот этган. Ўша вақтда оила аъзоларининг эътиборсизлиги сабабли Қилич Ўринбоевнинг вафоти ҳақидаги гувоҳнома олинмай қолган.

Орадан кўп йиллар ўтгач, уй-жой билан боғлиқ ҳужжатларни расмийлаштиришга зарурат туғилади, бунинг учун эса, марҳумнинг вафот этгани ҳа­қидаги гувоҳнома талаб этилади. Аризачи ФҲДЁ бўлимига мурожаат қилса, у ерда отасининг вафоти ҳақида ҳеч қандай маълумот мавжуд эмас экан.

Ўз навбатида, ФХДЁ бўлими масъул ходими Т. Ўринбоевга бу борада судга мурожаат қилиши лозимлигини тушунтиради. Шундан сўнг аризачи судга мурожаат қилиб, отаси Қилич Ўринбоевнинг вафот этганлик фактини белгилашни сўрайди.

Суд мажлисида аризачи ўз талабини қувватлаб, ҳақиқатан ҳам, отасининг вафот этгани тўғрисидаги гувоҳнома олинмай қолгани ҳақида тушунтириш берди. Судда гувоҳ сифатида сўралган Х. Қосимов ҳам марҳум Қилич Ўринбоев аризачининг отаси эканини, унинг дафн маросимида иштирок этганини ва вафот этган санасини тасдиқлади.

Бундан ташқари суд иш ҳужжатларида мавжуд маълумотнома ва далолатномаларни ҳам ўрганди. Иштихон тумани ободонлаштириш бошқармаси томонидан берилган маълумотнома ҳамда Иштихон тумани «Халқабод» маҳалла фуқаролар йиғини томонидан тузилган далолатномаларда Қилич Ўринбоев 1995 йил 17 октябрь куни вафот этгани кўрсатилган.

Шу тариқа суд аризачининг тушунтириши, гувоҳлар кўрсатмаси, маҳалла фуқаролар йиғини томонидан берилган далолатнома ва тегишли маълумотномаларни баҳолаб, вафот этганлик ҳолати ҳақиқатда мавжудлигини аниқлади.

Бу мисолни келтираётганимизнинг сабаби шундаки, амалдаги фуқаролик процессуал қонунчилигида юридик аҳамиятга эга бўлган фактларни суд орқали белгилаш тартиби назарда тутилган. Хусусан, Фуқаролик процессуал кодексининг 295-моддасига кўра, суд фуқаролар ёки ташкилотларнинг шахсий ва мулкий ҳуқуқлари юзага келишига, ўзгаришига ёки тугашига сабаб бўладиган фактларни аниқлайди.

Ушбу қоидадан кўриниб турибдики, суд ҳар қандай оддий воқеани эмас, балки ҳуқуқий оқибат келтириб чиқарадиган фактни белгилайди. Масалан, туғилганлик, қариндошлик, ҳужжатнинг тегишлилиги, никоҳ, никоҳдан ажрашиш, вафот этганлик каби ҳолатлар инсоннинг шахсий ёки мулкий ҳуқуқларига таъсир қилади.

Фуқаролик процессуал қонунчилигида ўлим қайд этилганлигини аниқлаш тўғрисидаги ишлар ҳам суд томонидан кўрилиши белгиланган. Бундай ишлар, одатда, тарафлар ўртасида низо бўлмаган ҳолларда алоҳида иш юритиш тартибида кўриб чиқилади. Чунки бу ерда асосий мақсад кимнингдир ҳуқуқини инкор этиш эмас, балки ҳуқуқий аҳамиятга эга бўлган фактни расман белгилашдир.

Одатда, фуқаронинг вафоти ФҲДЁ органлари томонидан қайд этилади ва ўлим ҳақида гувоҳнома берилади. Аммо юқорида баён этилган ҳолатда ФҲДЁ бўлимида марҳумнинг ўлими ҳақида далолатнома ёзуви мавжуд бўлмаган.

Шу сабабли, ФҲДЁ органи мустақил равишда ўлим гувоҳномаси бериш имкониятига эга эмас. Бундай вазиятда фуқаро судга мурожаат қилади.

Суд вафот этганлик фактини белгилаб бергандан сўнг ҳал қилув қарори қонуний кучга киради ва ФҲДЁ органи шу қарор асосида ўлимни расман қайд этади.

Хулоса ўрнида айтганда, ҳуқуқий ҳужжатларни ўз вақтида расмийлаштирмаслик йиллар ўтиб жиддий ҳуқуқий муаммоларни келтириб чиқариши мумкин. Бироқ қонунчиликда бундай ҳолатларда фуқароларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишнинг аниқ механизмлари белгиланган. Суд томонидан юридик аҳамиятга эга бўлган фактларни белгилаш амалиёти адолат қарор топишига, фуқароларнинг бузилган ҳуқуқлари тикланишига ва қонун устуворлиги таъминланишига хизмат қилмоқда.

Мансур МАРДОНОВ,

фуқаролик ишлари бўйича

Иштихон туманлараро

суди судьяси

Read More
photo_2026-07-27_11-03-29

ЙЎЛ ҲУҚУҚБУЗАРЛИКНИ КЕЧИРМАЙДИ

Буни автотранспорт ҳайдовчилари жуда яхши билишади. Чунки йўлдаги кичик бир қоидабузарлик ҳам оғир оқибатларга олиб келиши мумкин. Хусусан, ўтган йили юртимизда содир бўлган 9 минг 226 та йўл-траспорт ҳодисаси оқибатида 8 минг 901 нафар киши жароҳатланган. Энг ачинарлиси, 2 минг 188 нафар инсон ҳаётдан эрта кўз юмган.

Маълумки, маст ҳолда транспорт воситасини бошқариш маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳисобланади. Аммо ана шу ҳуқуқбузарлик кўплаб инсонларнинг умрига зомин бўлиши ёки жиноятга айланиши мумкин.

Бинобарин, 2025 йил 20 февралда қабул қилинган “Йўл ҳаракати хавфсизлиги тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг Жиноят, Жиноят-процессуал кодексларига ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш ҳақида”ги қонун асосида Жиноят кодекси “Транспорт воситасини мастлик ҳолатида бошқариш ёки текширувдан ўтишдан бўйин товлаш” дея номланган 261-1-модда билан тўлдирилди.

Ушбу қонунга кўра, ҳайдовчиларнинг транспорт воситаларини мастлик ҳолатида ёки гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп ёки шахснинг ақл­идрокига таъсир кўрсатувчи бошқа моддалар таъсири остида бошқариши, шундай қилмиш ёхуд мастлик ҳолатида ёки гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп ёки шахснинг ақл-идрокига таъсир кўрсатувчи бошқа моддалар таъсири остида эканлигини аниқлаш учун текширувдан ўтишдан бўйин товлаганлиги учун маъмурий жазо қўлланилганидан кейин содир этилган бўлса, уч йилгача муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиниб, икки йилдан уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёки икки йилдан уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланади.

Шунингдек, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 131-моддасига ҳам ўзгартириш киритилди. Яъни ҳайдовчиларнинг транспорт воситаларини алкоголли ичимликдан мастлик ҳолатида ёки гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп ёки шахснинг ақл-идрокига таъсир кўрсатувчи бошқа моддалар таъсири остида бошқариши — транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқидан уч йил муддатга маҳрум қилиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг қирқ баравари миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

Худди шундай ҳуқуқбузарлик транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқи бўлмаган шахс томонидан содир этилган бўлса, базавий ҳисоблаш миқдорининг эллик баравари миқдорида жарима солишга ёки ўн беш сутка муддатга маъмурий қамоққа олишга сабаб бўлади.

Шу ўринда бевосита ҳаётий мисолларга эътибор қаратсак, жиноят ишлари бўйича Мирзаобод тумани судининг 2026 йил 3 июлдаги қарори билан фуқаро А. Каландаровга (исм-шарифлар ўзгартирилган) Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 131-моддаси 1-қисми билан 3 йил муддатга транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқидан маҳрум қилиш ҳамда базавий ҳисоблаш миқдорининг 40 баравари – 16 480 000 сўм миқдорида жарима жазоси тайинланган.

Суднинг 2026 йил 9 февралдаги қарори билан эса, фуқаро Ҳ. Шодмоновнинг транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқи бўлмагани боис унга Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 131-моддаси 2-қисми билан 15 сутка маъмурий қамоқ жазоси тайинланган.

Кейинги пайтда йўлларда бошқа ҳайдовчиларга йўл бермаслик, пиёдаларга нисбатан ҳурматсизлик, қувиб ўтиш қоидаларини қасддан бузиш каби автомобиль бошқариш маданиятига амал қилмаслик каби ҳолатлар ҳам кузатилмоқда.

Оммавий ахборот воситаларида жамоат йўлларини пойга майдонига айлантирган ҳайдовчиларнинг қилмиши жиддий эътирозларга сабаб бўлмоқда.

Мазкур муаммонинг олдини олиш ва ҳуқуқбузарлик учун жазо муқаррарлигини таъминлаш мақсадида қонунчилигимизга қатъий ўзгартиришлар киритилди. Жумладан, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси “Йўл безорилиги” дея номланган 128-10-модда билан тўлдирилди.

Қонун талабига кўра, йўл безорилиги, яъни транспорт воситалари ҳайдовчиларининг бошқа транспорт воситалари ҳаракатига қасддан тўсқинлик қилиши, транспорт воситасини сабабсиз сирпантириши (дрифт), ўз йўналишида ҳаракатланиш бўлагини кескин равишда уч ва ундан ортиқ марта узлуксиз ўзгартириши (бундан махсус ажратилган жойларда содир этиш мустасно) ёки йўл ҳаракати иштирокчиларининг хавфсиз ҳаракатланишига таҳдид солувчи ёхуд транспорт воситасида йўл ҳаракатининг бошқа иштирокчиларига нисбатан ҳурматсизликда ифодаланган бошқа хатти-ҳаракатларни намойишкорона содир этиши транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқидан бир йилдан икки йилгача муддатга маҳрум қилиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг йигирма беш баравари миқдорида жарима солишга олиб келади.

Худди шундай ҳуқуқбузарлик транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқи бўлмаган ёки транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқидан маҳрум этилган шахс томонидан содир этилган бўлса, базавий ҳисоблаш миқдорининг эллик баравари миқдорида жарима солишга ёки ўн беш сутка муддатга маъмурий қамоққа олишга сабаб бўлади.

Хулоса қилиб айтганда, йўл ҳаракати қоидаларига риоя қилиш ҳар бир фуқаронинг нафақат ҳуқуқий, балки маънавий бурчи ҳам ҳисобланади.

Йўл қоидаларини бузиш бир инсоннинг эмас, балки кўплаб одамларнинг ҳаёти ва тақдирига таъсир кўрсатиши мумкин. Шу боис ҳар бир ҳайдовчи ва пиёда йўл ҳаракати иштирокчиси сифатида масъулиятни чуқур ҳис этиши, қонун талабларига амал қилиши ва хавфсиз ҳаракат маданиятини ҳаёт тарзига айлантириши зарур. Ана шундагина йўл-транспорт ҳодисалари сони камайиб, инсон ҳаёти ва соғлиғини муҳофаза қилиш борасида кутилган натижаларга эришиш мумкин бўлади.

Шавкат БАЙСАРИЕВ,

жиноят ишлари бўйича

Мирзаобод тумани суди тергов судьяси

Read More
photo_2026-07-03_15-00-13

ОЛИЙ СУД ПЛЕНУМИ МАЖЛИСИ

Бугун Олий суд Пленуми мажлиси бўлиб ўтди. 

Олий суд раиси Р. Махмудова раислик қилган йиғилишда Олий Мажлис Сенати аъзолари ва Қонунчилик палатаси депутатлари, Олий суд ва қуйи судларнинг судьялари, Бош прокурор, Конституциявий суд, Судьялар олий кенгаши, Оила ва хотин-қизлар қўмитаси, Судьялар ассоциацияси ва Адвокатлар палатаси раислари, Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича ва Бола ҳуқуқлари бўйича вакиллари, манфаатдор вазирлик ва идоралар вакиллари, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар масъул ходимлари, ҳуқуқшунос олимлар ҳамда оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этди.

Р. Махмудова мажлисни очар экан, “бугун амалга оширилаётган ислоҳотлар натижасида одил судлов изчил рақамлаштирилмоқда, суд жараёнлари очиқ, шаффоф ва назоратли бўлиб бормоқда. Президентимиз қайта-қайта таъкидлаганларидек, одамлар судга охирги умид сифатида келади ва суд остонасига қадам қўйган ҳар бир инсон Янги Ўзбекистонда адолат ҳукм сураётганига ишонч ҳосил қилиши керак. Бундай ишончни қозониш учун суд амалиётини тўғри йўлга қўйиш ҳамда қонуний, адолатли ва асослантирилган қарор қабул қилинишини таъминлаш талаб этилади. Шу сабабли, Олий суд Пленуми томонидан бериладиган тушунтиришлар катта аҳамиятга эга”, деди.

Йиғилишда Олий суд Пленумининг “Судлар томонидан фуқарони муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топиш билан боғлиқ ишларни кўриб чиқиш амалиёти тўғрисида”, “Фуқаролик, маъмурий ва иқтисодий судлар томонидан даъвони таъминлаш (дастлабки ҳимоя) чораларини кўришнинг айрим масалалари тўғрисида” ҳамда “Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қарорлари қабул қилинди.

Олий суд Пленумининг бугун қабул қилинган “Судлар томонидан фуқарони муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топиш билан боғлиқ ишларни кўриб чиқиш амалиёти тўғрисида”ги Қарори бу тоифадаги ишларни кўришда судлар томонидан қонунчилик ҳужжатларини бир хил ва тўғри қўллашни таъминлаш мақсадида ишлаб чиқилди. Конституциямизда инсон ҳуқуқлари олий қадрият сифатида эътироф этилган бўлиб, ҳеч ким инсоннинг ҳуқуқ ва эркинликларини суд қарорисиз чеклашга ёки улардан маҳрум этишга ҳақли эмас. Мазкур конституциявий кафолатлар, айниқса, руҳий ҳолати туфайли ўз ҳаракатларининг аҳамиятини англай олмайдиган ёки уларни бошқара олмайдиган шахсларнинг ҳуқуқларини муҳофаза қилишда алоҳида аҳамиятга эга. Зеро, фуқарони муомалага лаёқатсиз деб топиш ёки унинг муомала лаёқатини чеклаш инсоннинг энг муҳим ҳуқуқ ва эркинликларига бевосита дахл қилувчи масаладир. Шу маънода, қабул қилинган Пленум қарори инсон ҳуқуқларига бевосита дахл қилувчи ушбу тоифадаги ишларни кўриб чиқишда судлар учун ягона ва аниқ ҳуқуқий ёндашувларни белгилашга қаратилган. Бу эса фуқароларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини самарали ҳимоя қилишнинг муҳим кафолатидир. Хусусан, Пленум қарорида субъектлар доираси ва судга мурожаат қилиш тартиби, фуқаронинг муомала лаёқатини чеклаш асослари, вояга етмаганларнинг муомала лаёқати масаласи, шахснинг шикоят қилиш ҳуқуқи ва кафолатлари ҳамда прокурор ва васийлик органи иштироки юзасидан тушунтиришлар берилмоқда.

Маълумки, суд қарори қонуний ва адолатли бўлиши билан бирга унинг ижроси таъминланиши, шунингдек суд ҳужжати қабул қилингунига қадар жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилиши хавфини бартараф этилиши ҳам одил судловга эришилишининг мақсадларидан биридир. Шу нуқтаи назардан, даъвони таъминлаш (дастлабки ҳимоя) институти ҳуқуқий муносабатларда қонун устуворлиги ҳамда ҳуқуқлар ва қонуний манфаатларни таъминланишини, суд ҳужжатларининг самарали ва ўз вақтида ижросини кафолатловчи муҳим процессуал восита сифатида алоҳида аҳамият касб этади. Шу боис, “Фуқаролик, маъмурий ва иқтисодий судлар томонидан даъвони таъминлаш (дастлабки ҳимоя) чораларини кўришнинг айрим масалалари тўғрисида”ги Пленум қарори қабул қилинди. Пленум қарорида қайд этилганидек, ушбу чоралар жавобгар томонидан мол-мулкни яшириш, бошқа шахсларга ўтказиш ёки бошқача тарзда тасарруф этиш хавфи мавжуд бўлган ҳолларда қўлланилади. Маъмурий судлов соҳасида эса дастлабки ҳимоя чоралари суд қарори қабул қилингунига қадар фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатлари бузилишининг олдини олишга хизмат қилади. Процессуал қонунчиликка биноан даъвони таъминлаш (дастлабки ҳимоя) чораларини кўришга суд ишларини юритишнинг ҳар қандай босқичида йўл қўйилади. Суд ҳимоясининг самарадорлигини таъминлаш ва процесснинг муайян босқичида юзага келиши мумкин бўлган турлича ёндошувларни бартараф этиш мақсадида қарорда бундай чораларини кўришга иш юритиш тўхтатилганда ҳам йўл қўйилиши, бунда процессуал қонунчиликда белгиланган тартиб ва муддатларда ариза (илтимоснома) тарафларни хабардор қилмасдан, иш юритиш тикланмаган ҳолда ҳал қилиниши ҳақида тушунтириш берилмоқда. Шунингдек, қонунчиликда белгиланган соддалаштирилган иш юритиш шакли тарафларнинг даъвони таъминлаш чораларидан фойдаланиш ҳуқуқини чекламаганлиги боис қарор лойиҳасида соддалаштирилган тартибда кўрилаётган ишларда ҳам даъвони таъминлаш чораларини қўллаш мумкинлиги алоҳида таъкидланмоқда.

Олий суд Пленумининг “Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қароридаги ўзгартиришлар тўртта йўналишни қамраб олади: атроф-муҳитни муҳофаза қилиш  ва табиатдан фойдаланиш, болалар тарбияси билан боғлиқ низоларни ҳал қилиш, кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш ҳамда судлар томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўриш. Ушбу Пленум қарори қонунчиликка киритилган қўшимча ва ўзгартишларни инобатга олган ҳолда амалдаги Пленум қарорлари тушунтиришлари бойитилиши самараси ўлароқ қонунларни тўғри ва бир хилда қўллаш, ягона суд амалиётини шакллантиришга хизмат қилади.

Қабул қилинган қарорлардаги тушунтиришлар келгусида қонунчилик нормаларини тўғри ва бир хилда қўллашга хизмат қилиб, одил судловни амалга ошириш, қонуний ва адолатли қарорлар қабул қилиниши билан бир қаторда судлар томонидан қонун нормалари бир хилда талқин қилиниши ва ягона суд амалиётини яратишга қаратилганлиги билан аҳамиятлидир.

Пленум қарорлари матнлари Ўзбекистон Республикаси Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, “Ўзбекистон Республикаси Олий суди ахборотномаси” ва “Куч – адолатда” газетасида эълон қилинади.

Read More
photo_2026-07-13_12-43-16

БОЛАЛАР ВА ХОТИН-ҚИЗЛАР ҲУҚУҚЛАРИ ҲИМОЯСИ БОРАСИДА НАВБАТДАГИ МУҲИМ ҚАДАМ

Мамлакатимизда хотин-қизлар ва болалар ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини тазйиқ ва зўравонликдан ишончли ҳимоя қилишнинг ҳуқуқий асослари тубдан такомиллаштирилмоқда. Янги таҳрирдаги Конституциямизда белгиланган болалар ва хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини кафолатлаш ва таъминлаш борасидаги аниқ нормалар бу борада асос бўлиб хизмат қилмоқда.

Бу ҳақда сўз борганда, 2026 йил 3 мартда Президентимиз томонидан «Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида»ги Фармон қабул қилинганини алоҳида таъкидлаш лозим. Ушбу ҳужжат негизида аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларини барвақт аниқлаш, уларнинг олдини олиш ва жабрланганларга комплекс ёрдам кўрсатиш тизими янада такомиллаштирилди.

Бугунги кунда зўравонликдан жабрланган шахсларни ҳимоя қилиш механизмлари кучайтирилмоқда. Профилактика ишлари маҳалла даражасида янада тизимли ташкил этилмоқда, психологик, ҳуқуқий ва ижтимоий ёрдам хизматлари кенгайтирилди.

Шунингдек, аёллар ва болалар хавфсизлигини таъминлаш бўйича давлат органлари ҳамкорлиги кучайтирилди.

Маҳалла, ички ишлар органлари, таълим муассасалари ва жамоат ташкилотлари ўртасидаги ҳамкорлик янада мустаҳкамланиб, жамиятда зўравонликка нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Илғор халқаро стандартларда гендер камситиш ва зўравонлик қурбонлари судга мурожаат қилганда, давлат божи ва суд харажатларини олдиндан тўлашдан озод этилиши белгиланган. Жумладан, АҚШ ва Европанинг қатор мамлакатлари судларида аёллар гуруҳи ёки нодавлат нотижорат ташкилотлари томонидан бир хил ҳуқуқбузарликлар, масалан, эркаклар ва аёллар ўртасидаги меҳнатга тенг бўлмаган ҳақ тўлаш каби ҳолатлар устидан жамоавий даъво киритиш кенг йўлга қўйилган.

Ўз навбатида, мамлакатимизда 2026 йил 1 июлда “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига бола ҳуқуқларининг кафолатларини янада кучайтиришга ҳамда тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган хотин-қизларни ҳимоя қилиш тизимини янада такомиллаштиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги қонун қабул қилингани алоҳида аҳамиятга эга.

Янги қонун болаларнинг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш, зўравонликдан жабрланган хотин-қизларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳамда қонуний манфаатларини таъминлаш борасидаги изчил ислоҳотларнинг мантиқий давоми бўлди.

Инсонга бўлган эътибор, биринчи ўринда, болага бўлган эътибордан бошланади. Шу маънода, янги қонун билан “бола манфаатлари” ибораси “боланинг энг устун манфаатлари” деб ўзгартирилди. Яъни боланинг Конституция ва қонунларимизда, шунингдек, Ўзбекистон қўшилган халқаро шартномаларда назарда тутилган манфаатлари – боланинг энг устун манфаатлари, деб белгиланди.

Бу ўринда боланинг оила ғамхўрлигида ўсиб-улғайишга, фарвон яшашга, хавфсизликка, соғлиқни сақлашга, билим олишга, тўлақонли ва ҳар томонлама камол топишга, шахсий дахлсизликка, шаъни ва қадр-қиммати ҳурмат қилинишига, фикрлаш, сўз, виждон ва эътиқод эркинлигига бўлган ҳуқуқларидан, ижтимоий, аҳлоқий манфаатларидан ҳамда ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда, бола иштирокида ва унинг фикри инобатга олинган ҳолда белгиланадиган ҳамда ҳимоя қилинадиган манфаатлари ҳақида сўз бормоқда.

Эндиликда болага таъсир кўрсатаётган ҳар қандай масала ҳал қилинаётганида бола ўз фикрини эркин ифода этишга, шунингдек, ҳар қандай суд муҳокамаси ёки маъмурий муҳокама жараёнида сўзлашга ҳақли бўлди.

Бу билан миллий қонунчилигимиз Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенциянинг 12-моддасидаги, иштирокчи-давлатлар ўз қарашларини шакллантиришга қодир болага шу қарашларни болага тааллуқли барча ма­салалар бўйича эркин ифода этиш ҳуқуқини таъминлашлари, зеро, боланинг ёши ва етуклигига мувофиқ, унинг қарашларига муносиб даражада эътибор берилиши, ушбу мақсадда болага, хусусан, болага таъсир кўрсатадиган ҳар қандай суд ёки маъмурий муҳокамада бевосита ёхуд вакил ёки тегишли орган орқали миллий қонунчиликнинг процессуал нормаларида назарда тутилган тартибда тингланиш имконияти берилиши ҳақидаги нормаларига тўлиқ мослашди.

Шунингдек, янги қонун билан Президент ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатлари кенгайтирилди. Жумладан, Агентликка тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини кўзлаб, судларга давлат божи тўламасдан ариза, шикоят ва даъволар тақдим қилиш, суд мажлисида ўзининг ваколатли вакили орқали иштирок этиш ҳуқуқи берилди.

Маълумки, амалда бўлган нормаларга мувофиқ, таз­йиқ ва зўравонликдан жабрланувчи махсус марказга жойлаштирилган тақдирда, унинг иш жойи сақлаб қолинган, бироқ ушбу давр мобайнида уни моддий томонидан муҳофаза қилиш масаласи очиқ қолганди.

Эндиликда эса, тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчининг махсус марказга жойлаштирилганлиги унга ушбу марказга бўлган даври, бироқ бир ойдан ортиқ бўлмаган муддат учун вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик бериш учун асос бўлади.

Мухтасар айтганда, ушбу янги қонун боланинг энг устун манфаатларини тўлақонли таъминлашга ҳамда тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган хотин-қизлар ва уларнинг болалари ижтимоий ҳимоя қилинишини янада кучайтиришга хизмат қилади.

Шаҳзод Бахтиёров,

жиноят ишлари бўйича

Деҳқонобод тумани

суди раиси

Read More
photo_2026-07-20_18-18-36

АДОЛАТ МЕЗОНИ: ҚОНУНИЙЛИК ВА ИНСОН ҚАДРИ

Адолат – давлатнинг мустаҳкам маънавий пойдевори ва ҳуқуқий устунидир. Шу маънода, юртимизда судларни чинакам адолат қўрғонига айлантириш йўлидаги кенг кўламли ислоҳотлар изчиллик билан амалга оширилмоқда. Натижада Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг “Судьялар қонунларнинг толмас ҳимоячилари, адолатнинг мустаҳкам устунлари бўлиши лозим” деган сўзлари жамиятимиз ҳаётида тобора ўзининг ёрқин ифодасини топиб бормоқда.

Янги Ўзбекистонга хос шиддатли суд-ҳуқуқ ислоҳотлари самараларини Сирдарё вилояти судлари фаолиятида ҳам кўриш мумкин. Хусусан, 2026 йилнинг дастлабки 6 ойи мобайнида 65 нафар шахс озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазолар тайинланиши муносабати билан суд залида қамоқдан озод қилинди.

Шунингдек, 613 нафар шахс жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилинган бўлса, 216 нафарига тайинланган жазо енгилроғи билан алмаштирилди.

Яна 368 нафар шахсга нисбатан дастлабки тергов органлари томонидан асоссиз равишда қўйилган моддалар айбловдан чиқариб ташланди ёки қайта малакаланди.

Бундан ташқари юқори инстанция судларида 481 шахсга нисбатан 369 та жиноят иши кўриб чиқилди. Шундан 18 нафар шахсга нисбатан биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 67 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Айниқса, дастлабки терговда қилмиши нотўғри малакаланган ёки муқаддам ноҳақ айбланган шахсларнинг оқланиши даражаси ортмоқда. Бу ҳам бўлса, давлатимиз раҳбари томонидан олиб борилаётган инсонпарварлик сиёсати ҳамда “Инсон қадри учун” тамойилининг амалдаги яққол намунасидир.

Модомики, гап оқлов ҳукмлари ва ажримлари хусусида борар экан, бунда судья масаланинг ҳамма жиҳатига эътибор қаратиб, тарафларни атрофлича эшитиб, ҳар бир ҳолат ва далилни синчиклаб ўрганиб, сўнг барчасини адолат тарозисига қўйган ҳолда қарор қабул қилишини алоҳида эътироф этиш лозим. Келинг, мисол тариқасида бир жиноят ишига эътибор қаратайлик.

Фуқаро Александр Коваленко (исм­шарифлар ўзгартирилган) Янгиер шаҳар деҳқон бозорида сув ва салқин ичимликлар идишини териб юрган маҳали савдо дўкони олдидаги ўриндиқда қаровсиз қолдириб кетилган “Redmi A2+” русумли уяли алоқа воситасига кўзи тушади. Сўнгра телефонни олиб, чўнтагига солади.

Унинг мақсади йиққан идишларини қабул пунктига топширгач, телефонни ҳудуддаги ҳуқуқни муҳофаза қилиш идораси ходимларига элтиб бериш эди. Бироқ ҳали ишларини битирмасидан А. Коваленкони ушлаб кетишади. Маълум бўлишича, фуқаро Султонқул Мамадкаримовга тегишли ушбу уяли телефон нархи 1 миллион 800 минг сўм экан.

Шундан сўнг А. Коваленкога нисбатан Жиноят кодексининг 169-моддаси 3-қисми “а” банди билан жиноят иши қўзғатилади. Тергов жараёни якунлангач, иш судга юборилади.

Таъкидлаш лозимки, судда А. Коваленконинг ўғирлик қилмагани аён бўлди. Судланувчи чиндан ҳам, ишларини битиргач, телефонни қонун ҳимоячиларига топшириб кетишни кўзлаганини билдирди. Жабрланувчи Султонқул Мамадкаримов ҳам бир нечта маҳалладошлари билан ўриндиқда суҳбатлашиб ўтирган пайтда телефонини унутиб қолдирганлигини маълум қилди.

Энг муҳими, тасодифан топилган буюм (топилма) талон-торож қилиш предмети бўла олмайди. Яъни А. Коваленконинг ўриндиқда унутиб, қаровсиз қолдириб кетилган, қолаверса, қўриқланмаётган ёки кимнингдир эгалигида бўлмаган ашёни тасодифан топиб олган ҳолда келгусида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага топшириш мақсадида яшириб қўйганлигида ўғирлик жиноятининг зарурий белгилари мавжуд, деган асосли хулосага келиб бўлмайди.

Чунки ички ишлар идораси ходимлари дўконлардаги видеотасвирларни текшириш орқали телефонни А. Коваленко олганлиги ҳолатини аниқлаб, уни расмийлаштирганликлари ўртасидаги вақт тафовути қисқа. Бу вақтда А. Коваленко телефонни яшириб қўйган жойидан олиб, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага топширишга улгурмаган. Бундай ҳолатда ўғирлик жиноятининг на объектив, на субъектив белгилари мавжуд эмас.

Шу маънода, тергов органи унинг хатти-ҳаракатларини Жиноят кодексининг 169-моддаси 3-қисми “а” банди билан малакалаб, нотўғри айблов эълон қилган. Ана шу асосларга таянган жиноят ишлари бўйича Янгиер шаҳар суди А. Коваленкони айбсиз деб топиб, оқлади.

Шунинг баробарида унга етказилган мулкий зиённи қоплаш ҳамда маънавий ва бошқа зиён оқибатларини тегишли тартибда бартараф қилиш ҳуқуқига эга эканлиги тушунтирилди.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 62-моддасига мувофиқ, топиб олинган ёки тасодифан қўлига тушиб қолган қиймати базавий ҳисоблаш миқдорининг уч бараваридан ортиқ бўлган ўзганинг мол-мулкини яшириш базавий ҳисоблаш миқдорининг уч бараваридан беш бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади. Бинобарин, А. Коваленкони маъмурий жавобгарликка тортиш масаласини ҳал қилиш учун жиноят ишидан тегишли ҳужжатлар ажратилиб, Янгиер шаҳар прокуратурасига юборилди.

Тизимда узоқ йиллар ишлаб, айни пайтда кексалик гаштини сураётган суд фахрийлари, бой тажрибага эга устозлар шогирдларга бир жиҳатни қайта-қайта уқтириб келадилар: “Ўз устингизда шундай ишлангки, қарорингиз ҳам қонуний, ҳам адолатли бўлсин!”

Бу каби ибратли панду ўгитлар судьялар фаолиятида муҳим аҳамиятга эга. Шу нуқтаи назардан, Сирдарё вилояти судлари томонидан 2026 йилнинг ўтган 6 ойи давомида бир нечта шахсларга нисбатан қонун санкциясида кўрсатилганидан камроқ жазо тайинланганлиги ёки жазо енгилроғи билан алмаштирилгани бежиз эмас.

Бу каби жиҳатлар давлатимиз сиёсатининг кечиримлилик, инсонпарварлик тамойилларига хос ва мосдир. Зеро, ярашиш, келишиш ва кечиримли бўлиш халқимиз қадриятларига хос фазилатлардан ҳисобланади. Мана шундай яхшиликка ундовчи урф-одатлар судлар томонидан ишларни кўриш жараёнида ҳам муҳим аҳамият касб этади.

Жорий йилнинг биринчи ярмида 178 нафар шахсга нисбатан жиноят иши Жиноят кодексининг 66-1-моддасига асосан, тарафлар ярашганликлари муносабати билан тугатилганлиги ҳам бу фикримизни исботлаб турибди.

Жумладан, 2026 йил 28 январда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар ҳамда “Энергосавдо” акциядорлик жамияти Боёвут туман бўлими ходимлари ҳамкорлигида ўтказилган рейд тадбирида 60 ёшли Зарифа Халилова Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 31 майдаги қарори билан тасдиқланган “Электр энергияси ва табиий газдан фойдаланиш қоидалари”га зид равишда хонадонига ўрнатилган электрон ҳисоблагичдан ташқари яширин равишда электр тармоғига ўзбошимчалик билан тўғридан-тўғри уланиб, умумий қуввати 3,5 кВт бўлган кондиционердан фойдаланиб келганлиги аниқланган.

Натижада унинг Боёвут тумани электр таъминоти корхонасига етказган зарари 52 миллион 980 минг сўмни ташкил қилган. Шу боис, З. Халиловага нисбатан Жиноят кодексининг 1852-моддаси 2-қисми билан жиноят иши қўзғатилган.

Тергов жараёнида З. Халилова электр таъминоти корхонасига етказган зарарини қоплаган. Бинобарин, у суд мажлисида айбига иқрорлигини, қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонлигини, фуқаровий даъвогар билан ўзаро ярашиб олганлиги сабабли жиноят ишини ярашув асосида тугатишни сўради. Ўз навбатида, туман электр таъминоти корхонаси вакили ҳам унинг фикрларини тасдиқлаб, судланувчига нисбатан ҳеч қандай даъвоси йўқлигини маълум қилган ҳолда ярашувга розилигини билдирди.

Жиноят кодексининг 66-1-моддасида ушбу кодекснинг 185-2-моддаси 2-қисмида назарда тутилган жиноятни содир этган шахс ўз айбига иқрор бўлиб, фуқаровий даъвогар билан ярашса ва етказилган зарарни бартараф этса, жиноий жавобгарликдан озод этилиши мумкинлиги қайд этилган. Жиноят-процессуал кодексининг 84-моддасига биноан, фуқаровий даъвогар Жиноят кодексининг 66-1-моддасида назарда тутилган жиноятларга оид ишлар бўйича айбланувчи, судланувчи билан ярашган тақдирда, жиноят иши суд томонидан айблилик ҳақидаги масала ҳал қилинмай тугатилиши мумкинлиги белгиланган. Шунга кўра, суд З. Халиловага нисбатан қўзғатилган жиноят ишини ярашув актига асосан тугатиш тўғрисида ажрим чиқарди.

Яна бир эътиборли масала. Шу йил 8 июнда давлатимиз раҳбари томонидан “Судларда комплеанс назорат тизими самарадорлигини оширишнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармоннинг имзолангани тизимда коррупциявий ҳолатларни бартараф этиш ишларини янги босқичга олиб чиқишга замин яратди. Албатта, бундан кўзланган асосий мақсад — судларда коррупцияни келтириб чиқарувчи омилларни барвақт бартараф этиш, суд аппарати ходимларини ишга қабул қилиш жараёнини шаффоф тартиб-таомиллар ва очиқ танловга асосланган тарзда ташкил этиш, уларнинг салоҳияти, иқтидори, касбий сифатлари ҳамда алоҳида хизматларини одилона ва ҳаққоний баҳолаш (меритократия) асосида касбий ўстириш, суд тизимига жамоатчилик ишончини мустаҳкамлаш ва суднинг нуфузи ва обрўсини ошириш, суд органларини Янги Ўзбекистонни барпо этиш йўлидаги ислоҳотларнинг кўмакчисига айлантиришдан иборат.

Хулоса қилиб айтганда, мамлакатимизда амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотлари судларнинг мустақиллиги, адолатли қарорлар қабул қилиниши ва инсон ҳуқуқларининг ишончли ҳимоясини таъминлашга хизмат қилмоқда. Оқлов ҳукмларининг кўпайиши, асоссиз айбловларнинг бартараф этилиши, жазоларни инсонпарварлик тамойиллари асосида қўллаш ҳамда ярашув институтининг самарали ишлаётгани судларда қонунийлик ва адолат устуворлигини янада мустаҳкамламоқда.

Энг муҳими, ҳар бир ишни кўриб чиқишда инсон тақдирига алоҳида эътибор қаратилаётгани, суд қарорлари қонун талаблари билан бирга адолат мезонларига ҳам таянаётгани халқнинг судларга бўлган ишончини оширмоқда. Бу эса, Янги Ўзбекистонда «Инсон қадри учун» тамойилининг ҳаётдаги амалий ифодаси бўлиб, судларни ҳақиқий адолат қўрғонига айлантириш йўлидаги ислоҳотлар изчил давом этаётганидан далолат беради.

Фарруҳ АБДУРАИМОВ,

Сирдарё вилояти суди раиси

Read More
photo_2026-09-25_14-34-02

ҚОРА НИҚОБ

Иш қидириб…

Нурали ўрта мактабни тугатиб, ўқишга кириш учун бир-икки йил ўзини синаб кўрди. Бахти чопмади. “Бор-э!” деди-да, тўғри келган ишни қилиб юраверди. Озгина даромад топиб, кунини ўтказарди. Ўрни келганда мардикорлик ҳам қилди. Бир қурилиш ширкатига ҳам ишга кириб, бироз ишлади. Тенгқурларининг кўпи ўқиди, баъзилари касб-ҳунар эгаллади, синфдош йигитларнинг бари уйли-жойли бўлди. Кўплари фарзандларига суннат тўйлари ҳам ўтказишди.

Нурали эса ҳамон тузукроқ ишнинг бошини тутмади, уйланмади ҳам.

Хорижда ишлаётган тенгдошлари янги уйлар қуришди, баъзиларининг енгил автомашинаси ҳам бор. Буларни кўриб, у ҳам бош қотирди. “Мен ҳам хорижга чиқиб ишласам, бойиб кетарман”, деган хаёл кўнглидан ўтди.

Ҳафта-ўн кун шу хаёл уни сира тарк этмади. Охири чет элга бориб ишлаш мақсадида хорижга чиқиш паспортини олиш учун ҳужжат топширди. Бир ҳафта ўтгач, “қизил паспорт”ли бўлди. Шу паспортни қўлга олгач, ўзини худди чет элда юргандек ҳис қилди. Қаерга боришини узоқ ўйлаб, охири синфдош дўсти Ғофурнинг Москва шаҳрида ишлаётгани эсига тушди.

Кечки пайт уларникига бориб, отасидан Ғофурнинг телефон рақамини олиб қайтди. Кечқурун овқатланиб бўлгач, хонасига кириб, унга қўнғироқ қилди. Нариги томондан: “Нурали, кел, сенбоп иш бор”, деб ўртоғи яшаш манзилини айтди.

Нурали ишлаб тўплаган пули озлигини билиб, яна бир ҳафта таниши билан тинмай ишлади. Кетар куни эса онасига Москвага — Ғофурнинг олдига, иш борлиги учун кетаётганини айтди.

— Болам, бориб ишласанг ишла. Тенгқурларинг аллақачон уйланиб, ҳатто болаларига суннат тўйларини ҳам ўтказди. Қўлимиз калталик қилиб, бир-икки жойга совчиликка оғиз солгандик, кўрдинг-ку, “Ишининг тайини йўқ”, деб кўнишмади. Ишласанг, яхшилаб ишлаб келгин, сенинг ҳам тўйингни кўрайлик, — деди онаизор.

Нурали лаш-лушларини йиғиштириб, Шўрчи бош бекатидан Тошкентга йўл олди ва у ердан Москва шаҳрига чипта олиб, учиб кетди.

Шундай қилиб, у дўсти Ғофурнинг ётоқхонасида бирга яшаб, икки йил ўша ерда меҳнат қилди. “Ҳаш-паш дегунча, мана, келганимга икки йил бўлибди-я. Бир бориб уйдагиларни кўриб келай”, — деди Нурали Ғафурга.

У қишлоғи — Қорақир маҳалласига бозор куни бир сумка бозорлик билан кириб келди.

Бир ярим ойча қишлоқда юриб, яна четга ишлашга кетиш мақсадида акаси Эргаш ва амакиси Абдилар билан маслаҳатлашди. Уларнинг Туркияда ишлашини биларди. “Кел, иш бор”, — деди акаси Эргаш. Шундан сўнг Нурали Тошкент — Бишкек — Истанбул йўналиши бўйича самолётга чипта олиб, жўнаб кетди.

У Туркияда ҳам бироз ишлади, аммо дангасалиги тутиб: “Бу ерда ишлаш менга ёқмади, сизлар ўрганиб қолгансизлар-да”, — деди акаси ва амакисига. Кечқурун ишдан келиб, Москвадаги яна бир таниши Шуҳрат Имомқуловга қўнғироқ қилди: “Иш борми? Мен бормоқчиман”. Шуҳрат: “Келавер, иш кўп”, — деди. Илгари ҳам Ғофур ва Шуҳрат билан бир жойда яшаб ишлагани сабабли, Истанбул — Москва йўналишига чипта олиб, учиб кетди. Кечаси аэропортдан таксига ўтириб, ўзига таниш кўча бўйлаб шерикларининг ёнига борди. Эртаси куни “Петрович” гипермаркетига юк ташувчи бўлиб ишга жойлашди. Кундузи ишлаб, кечаси ётоқхонада дам оларди.

Кунларнинг бирида қўл телефони орқали “YouTube” тармоғидан “Жиҳод ва ҳижрат қилмаган асли кофир ва муртаддир” деб номланган маърузани тинглаб, узоқ ўйга толди. Шундан сўнг унинг феъл-атвори ўзгариб қолди.

Турли даъватчиларнинг расмий каналларига аъзо бўлиб, ҳар хил чаламуллоларнинг маъруза ва дарсларини мунтазам кузатиб борди.

Жиҳод ҳамда ҳижратга чорловчи маърузаларни, турфа роликларни томоша қилиб, унда Сурияга бориш ғояси туғилди. Миясини фақат Сурияга чиқиб кетиш режаси қамраб олди. Энди олдинги Нуралидан асар ҳам қолмаганди. У буткул ўзгарганди. Шериклари ҳам унинг хатти-ҳаракатларидан ҳайрон бўлишарди:

— Эй Нурали, ошна, сенга нима бўляпти? Бирдан бошқа одамга айланиб қолдинг?

— Ишларингиз бўлмасин, мен шунчаки ўзгармоқчиман, — деди у.

— Ҳа, майли, ўзинг биласан, биз шунчаки сўрадик-қўйдик-да, — дейишди улар.

У охир-оқибат бетайин видеолар остида қолдирилган рақамни сақлаб олиб, “WhatsApp” орқали: “Ассалому алайкум, ака, яхшимисиз? Сиз Суриядамисиз?” — деб ёзди. Орадан тўрт-беш кун ўтиб, ундан: “Ҳа, Суриядамиз”, — деган жавоб келди. Нурали: “Ёнингизга қандай борсам бўлади?” — деб сўради. Улар: “Сиз қаердасиз?” — деб ёзганида, “Санкт-Петербургдаман”, деб жавоб қайтарди. “Унда биз ёрдам беролмаймиз”, — деган жавобни олди. “Қандай қилиб борсам бўлади?” — деб қайта сўраганида: “Туркия орқали ўтиш мумкин”, — деган ёзувга кўзи тушди.

Нурали эртаси куниёқ — 2020 йилнинг сентябрь ойида Санкт-Петербург — Тошкент авиарейсига чипта олиб, уйига қайтди. Сўнг уйдагиларига “Туркияга ишлагани кетяпман”, дея яна йўлга тушди.

Қора ниқобни қўмсаб…

Алқисса, 2020 йил 29 октябрь куни у Тошкентдан Истанбулга учиб борди.

У ерда ижарага уй олиб, интернет орқали танишган Саад деган кимса билан телефон орқали боғланди ва у йўллаган одамлар кўмагида Туркия чегарасини ноқонуний бузиб ўтиб, Сурия ҳудудига кирди. Чегарада кутиб олишди. Ўз машинасида икки соатча йўл юриб, турли савол-жавоблардан сўнг унинг асл исми Нурали эканини билгач: “Исмингни ўзгартир”, — деди.

Нурали ўзига “Абдулҳамид” деб янги исм танлади.

Улар Суриянинг Идлиб вилоятидаги “Ат-Тариқул-бузғор” ҳудудида жойлашган қароргоҳга боришди. Уни ҳарбий тайёргарликдан ўтиш учун тўпланган, ўзига ўхшаган 16 нафар янги келганларга қўшиб қўйишди. 2021 йил 8 февраль куни Идлиб вилоятининг Ҳорем туманига қарашли Қалб Лозе қишлоғидаги ташландиқ бинода ҳарбий машғулотлар бошланди.

Энди уни у ердагилар “Нурали” эмас, янги исмда “Абдулҳамид” деб чақиришарди. У ўша ерда турли ўқотар қуроллардан фойдаланишни ўрганди. Унга “АК” русумли автомат қуроли берилди. У қанча тўқнашувларда қатнашди, нечта бегуноҳ одамнинг қонини тўкди — бунинг ҳисобини ўзи ҳам билмайди. “Ит ётиш, мирза туриш” азобли кунлари шу тариқа ўтаверди. Қўлида қурол, юзида қора ниқоб тақиб юрган кунларининг саноғи йўқ эди. Чангли ва тутунли ҳаводан нафас олиш ҳам жонига тегди.

У ўзининг ҳақиқий исмини ҳам унутаёзди. Кунларнинг бирида тошкентлик Абубакр исмли кишига ўз юртига қайтмоқчилигини айтди. У Абдулҳамидни бир араб билан таништириб: “Бу йигитни Туркияга ўтказиб қўй”, — деди.

Ҳалиги араб каттагина пул эвазига уни чегарадан ўтказиш мақсадида ўз уйига олиб борди. Тун. У ширин уйқуда эди. Ҳалиги араб уни секин туртиб уйғотди: “Тур, кийин, нарсаларингни ол”.

Ярим тунда улар Туркиянинг Ҳатай вилояти ичкарисига уч-тўрт километр киришгач, қочоқни Туркия ҳарбий кийимидаги шахсларга топшириб, араб ортига қайтди. Шу тариқа кетаётган маҳал турк полицияси уларни тўхтатиб, бўлимга олиб борди. У ерда Нуралини сўроқ қилиб, бармоқ изларини олишди ҳамда алоҳида суратга туширишди.

2025 йил 25 декабрь куни Истанбул — Тошкент авиарейси орқали Ўзбекистонга депортация қилинди. Ўсиб кетган беўхшов соқоли олингач, башараси яна аввалги ўз ҳолига қайтгандек эди. Аммо…

Иқрорлик

Бу ерда тергов-суриштирув ишлари унча қийин кечмади. Чунки унинг ёнидан олинган уяли телефон барча қинғирликларни фош этиб берганди.

Ҳа, айтганча, Нурали Раимовнинг ўзи ҳам беш йил давомида фаолияти тақиқланган “Жабҳат ан-Нусра” халқаро террорчилик ташкилотининг “Ғуробо катибаси” бўлинмаси жангарилари сафида содир этган жиноятларини — хотирасида қолган барча қилмишларини судда бирма-бир сўзлаб берди.

Юзидаги қора ниқоб йиртилди. “Қилмиш — қидирмиш” деганлари шу бўлса керак. Бойлик васвасаси, нафс қусури Нуралини не кўйларга солмади!

“Нафснинг оқибати — зулмдир, зулмнинг оқибати эса хорликдир!” деганлари шу эди.

Ниқоби йиртилган Нурали Раимов энди узоқ йиллар панжара ортида жазо ўтаб, қилмишларидан сабоқ олса, ажаб эмас.

Толиб ТИЛОВОВ,

жиноят ишлари бўйича

Шўрчи туман судининг раиси,

Чори ҚОРАҚУЛОВ,

халқ маслаҳатчиси

Read More
photo_2026-06-30_10-14-30

ЯНГИ СУДЬЯЛАР ҚАСАМЁД ҚАБУЛ ҚИЛДИ

Бугун бўлиб ўтган Олий суд Пленумининг мажлисида айрим жиноят ва фуқаролик ишлари бўйича туман ва туманлараро ҳамда туманлараро маъмурий судларга илк бор судьялик лавозимига тайинланган судьяларнинг қасамёд қабул қилиш маросими ўтказилди.

Мажлисда Судьялар олий кенгашининг 2026 йил 26 июндаги қарорига муфовиқ судьялик лавозимда бўлишнинг биринчи беш йиллик муддатига тайинланган 19 нафар судьянинг қасамёди эшитилди.

Олий суд раиси Робахон Махмудова янги тайинланган судьяларни қутлар экан, “бугун судьялик қасамёдини қабул қилиб, сизлар тўлақонли судья бўлдингиз. Бу ном кишига мансаб ёки имтиёз тариқасида эмас, балки эл-юрт олдидаги оғир масъулият ва синов сифатида берилади”, дея таъкидлади.

“Шу лаҳзадан эътиборан сизнинг ҳар бир сўзингиз, ҳар бир имзоингиз, ҳатто сукутингиз ҳам адолат тарозисида ўлчанади. Ҳозиргина берган қасамёдингиз билан на бирор амалдорга, на бирор идорага – фақат адолатнинг ўзига ва унинг номидан ҳукм чиқарадиган халққа содиқ қолишга сўз бердингиз. Ҳалоллик, беғаразлик ва виждон — булар чиройли шиор эмас, балки ҳар бир иш, ҳар бир инсон тақдири олдида амалда исбот қилинадиган бурчдир”, – деди Олий суд раиси.

Р. Махмудова қайд қилганидек, судья ўтирадиган курси — ҳукмронлик тахти эмас, балки хизмат ва ишонч курсисидир, бу курсида фақат қалби пок, нияти холис, билими теран ва иродаси мустаҳкам инсонгина ўтиришга ҳақли.

Қасамёд қабул қилган янги судьяларга судьялик гувоҳномалари билан бирга “Судьялар одоби кодекси” топширилди

Read More
photo_2026-06-30_10-17-35

СУД ҲОКИМИЯТИДА “ТЎРТИНЧИ ҲОКИМИЯТ” ФАОЛИЯТИ ЭЪТИРОФИ

Олий судда 27 июнь – Матбуот ва оммавий ахборот воситалари ходимлари куни муносабати билан байрам тадбири ўтказилди.

Олий суд раиси Р. Махмудова ўзининг соҳа вакиллари билан биринчи маротаба ўтаётган ушбу мулоқот аввалида судлар фаолиятини ёритишда алоҳида фаоллик кўрсатаётган журналистларни касб байрамлари билан самимий муборакбод этди.

“Адолат ва эркин матбуот, моҳиятан, бир хил эзгу мақсадга — ҳақиқатни юзага чиқариш, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва жамиятда адолат туйғусини қарор топтиришга хизмат қилади. Суд ўз фаолиятини жамият кўз ўнгида, ошкора юритгандагина одамларнинг унга бўлган ишончи мустаҳкамланади. Шу маънода, журналист ва блогерлар суд билан халқ ўртасидаги ишончли кўприк вазифасини бажаради”, – деди Олий суд раиси.

Р. Маҳмудова оммавий ахборот воситалари вакилларига юзланиб: “Олий суднинг эшиклари сиз учун доимо очиқ. Биз очиқ мулоқотга, саволларингизга холис ва ўз вақтида жавоб беришга, ишончли ахборот билан таъминлашга тайёрмиз. Журналистларни одил судловни амалга оширишдек масъулиятли ишда фаол ҳамкор деб биламиз. Жамиятнинг ҳуқуқий онги ва маданиятини юксалтириш, одамларга ўз ҳуқуқларини англатиш ишида сизлар билан ҳамжиҳат бўлишни истаймиз”, – деди.

Тадбирда таъкидланганидек, Президентимиз Ш. Мирзиёев томонидан илгари сурилган Янги Ўзбекистонни бунёд этиш ва жамиятимизда инсон қадрини таъминлашда халқимиз томонидан “Тўртинчи ҳокимият” дея эътироф этилган оммавий ахборот воситалари ҳеч шубҳасиз, муҳим ўрин тутади.

Очиқлик сиёсати — Давлатимиз раҳбари бошчилигида амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотларини, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш йўлидаги саъй-ҳаракатларнинг ажралмас қисми эканлиги алоҳида қайд этилди.

Тадбирга таклиф этилган Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Оммавий ахборот воситалари учун контент тайёрлаш маркази директорининг ўринбосари Ж.Абдураҳмонов, Ўзбекистон Журналистика ва оммавий коммуникациялар университети ректори Ш.Қудратхўжа ҳамда Миллий масс-медиани қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамоат фонди директори Ж.Азимов судларнинг жамоатчиликка очиқлиги ва шаффофлигини таъминлаш бўйича муҳим қадамлар ташланаётганлигини эътироф этиб, жамиятнинг ҳуқуқий онги ва маданиятини юксалтиришда суд ва матбуот ҳамжиҳат бўлишини таъкидладилар.

Очиқ ва самимий мулоқот шаклида ўтказилган учрашув давомида жамоатчилик ўртасида судлар фаолияти юзасидан тўғри ва холисона фикрларни шакллантириш мақсадида суд органлари ва оммавий ахборот воситалари ўртасидаги конструктив ҳамкорлик изчил давом эттирилиши алоҳида қайд этилди.

Кўтаринки кайфиятда ўтган тадбир сўнгида соҳа вакилларига эсдалик совғалари топширилди.

Read More
photo_2026-08-10_17-55-36

ҲУҚУҚИЙ ЖАМИЯТДА КОРРУПЦИЯГА ЎРИН ЙЎҚ

Аввало шуни айтиш керакки, давлатимиз раҳбари томонидан жорий йилнинг 22 июнь куни имзоланган “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига коррупцияга қарши курашиш самарадорлигини оширишга, коррупцияга оид жиноятлар учун жавобгарлик муқаррарлигини таъминлашга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги қонун жамиятда коррупция иллатига қарши муросасиз курашни янги босқичга олиб чиқди.

Ушбу янги қонунга кўра, Жиноят кодексига бир қатор муҳим ўзгартиш ва қўшимчалар киритилди. Хусусан, Жиноят кодексининг 73-моддаси янги “в1” банд билан тўлдирилди. Гап шундаки, 73-модда “Жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш” дея номланган. Унда нафақат жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш талаблари, балки ушбу модда қўлланилмайдиган шахслар тоифаси ҳам қайд этилган.

Бинобарин, янги киритилган “в1” бандга асосан, ўзлаштириш ёки растрата қилиш йўли билан талон-торож қилганлик, шунингдек, фирибгарлик учун ҳукм қилинган ва содир этган жинояти туфайли етказилган зарарнинг ўрнини тўлиқ қопламаган шахс жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод этилмаслиги белгиланди.

Бундан ташқари кодексга “Коррупцияга оид жиноятлар” атамаси ҳам киритилди. Қолаверса, коррупцияга оид жиноятлар рўйхати ҳам ўз аксини топди. Шунингдек, ушбу кодекснинг 243-моддасида назарда тутилган жиноят коррупцияга оид жиноятларни содир этиш натижасида олинган даромадларни легаллаштириш билан боғлиқ ҳолда содир этилган бўлса, бу ҳам коррупциявий жиноят сифатида баҳоланади.

Айтиш керакки, юқорида қайд этилган янги қонун билан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг “Давлат харидлари тўғрисидаги қонунчиликни бузиш” деб номланган 175-8-моддаси ҳам мазмунан ва ҳажман бойитилди. Унга кўра, давлат хариди предметининг бошланғич нархи ва унинг ўртача бозор нархи ўртасида йўл қўйиладиган тафовутнинг энг кўп миқдорига нисбатан белгиланган талабни бузиш, бундан талон-торож қилиш ҳоллари мустасно, мансабдор шахсларга базавий ҳисоблаш миқдорининг 30 бараваригача жарима солишга сабаб бўлиши белгиланди.

Бундан ташқари янги қонун билан “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги қонунга киритилган қўшимчаларга мувофиқ, Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳрида — коррупцияга қарши курашиш бўйича ҳудудий кенгашлар, давлат органлари ва ташкилотларида эса, комплаенс ва коррупцияга қарши ички назорат тузилмалари ташкил этилади.

Яна бир янгилик. Давлат органлари ва ташкилотлари, ҳудудлар ва соҳалар кесимида коррупция даражасини аниқлаш ва уни минималлаштириш мақсадида, коррупцияга оид хавф-хатарлар харитаси шакллантирилади.

Бунда коррупцияга оид жиноятчилик статистикаси, коррупцияга қарши курашиш бўйича ҳуқуқни қўллаш амалиётининг таҳлили, аҳолининг коррупцияга бўлган муносабати, коррупцияга қарши курашиш бўйича сиёсатнинг самарадорлигига доир маълумотлар, айни масалага масъул ҳамда дахлдор ташкилотларнинг ахборотига таянилади. Коррупцияга оид хавф-хатарлар харитаси Коррупцияга қарши курашиш агентлиги томонидан юритилади.

Коррупцияга оид ҳуқуқбузарлик натижасида тузилган битимларни ҳақиқий эмас деб топиш қонунда белгиланган тартибда, ваколатли давлат органининг, манфаатдор шахснинг аризасига асосан, суд томонидан амалга оширилади.

Ўзи меҳнат фаолиятини олиб бораётган давлат органида коррупцияга оид жиноят тўғрисида асосли хабар берган шахсга Коррупцияга қарши курашиш агентлигини олдиндан хабардор этмасдан 2 йил давомида интизомий жазо чораларини қўллашга йўл қўйилмайди.

Шунингдек, ушбу янги қонун билан “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги қонун “Коррупцияга оид жиноятларни содир этишда айбдор деб топилган шахсларнинг электрон реестри” деб номланган 27-1-модда билан тўлдирилди. Бунга кўра, коррупцияга оид жиноятларни содир этган шахсларнинг электрон реестри юритилади. Яъни Ички ишлар вазирлиги коррупцияга оид жиноятларни содир этишда айбдор деб топилган шахсларга нисбатан айблов ҳукми қонуний кучга кирган пайтдан эътиборан 3 иш куни ичида реестрга шахс ҳақидаги маълумотларни киритади.

Электрон реестрга киритилган шахслар тўғрисидаги маълумотлар Жиноят кодексида белгиланган судланганлик муддати давомида сақланади.

Қолаверса, бундай шахсларга нисбатан бир қатор чекловлар ҳам белгиланади. Хусусан, айни тоифадаги шахс давлат хизматига ишга қабул қилинмайди ва давлат мукофотлари билан тақдирланмайди. Унинг номзоди сайланадиган ва алоҳида тартибда тайинланадиган лавозимларга кўрсатилмайди. Давлат органлари ҳузуридаги жамоатчилик кенгашлари ҳамда идоралараро коллегиал органларнинг аъзоси бўлолмайди. Шунингдек, ўзи таъсис этган ва устав фондидаги улушининг 50 фоизидан кўпроқ қисмига ўзи эгалик қиладиган тадбиркорларнинг давлат харидларида ва давлат-хусусий шериклик тўғрисидаги битимда иштирок этолмайди. Давлат улуши 50 фоиздан юқори бўлган ташкилотларда ва давлат таълим муассасаларида раҳбарлик лавозимларига тайинланмайди.

Электрон реестр Коррупцияга қарши курашиш агентлиги томонидан Ички ишлар вазирлиги билан ҳамкорликда юритилади.

Албатта, бу борадаги ҳуқуқий асослар янада такомиллаштирилиб борилаверади. Зеро, қонун устуворлиги таъминланган жамиятда коррупцияга ўрин йўқ.

Нодиржон КИМСАНОВ,

жиноят ишлари бўйича

Косонсой тумани суди тергов судьяси

Read More
photo_2026-10-20_14-46-47

ЖАЗОНИНГ МУҚАРРАРЛИГИ — ГИЁҲВАНДЛИККА ҚАРШИ ЭНГ ИШОНЧЛИ ҚАЛҚОН

Гиёҳвандлик аввал инсоннинг иродасини, сўнг соғлиғини, кейин эса оиласини ва жамиятдаги ўрнини емиради. Бир шприц ёки бир дона таблеткадан бошланган йўл кўп ҳолларда ўғирлик, фирибгарлик, оилавий зўравонлик ва ҳатто оғир жиноятлар билан якун топиши мумкин.

Олий суд Пленумининг 2017 йил 28 апрелдаги «Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ва психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга оид жиноят ишлари бўйича суд амалиёти тўғрисида»ги қарорида бу тоифадаги жиноятлар аҳоли соғлиғига, жамиятнинг иқтисодий ва маънавий негизига таҳдид солиши алоҳида таъкидланган. Бугун бу таҳдид, афсуски, янги қиёфа касб этмоқда.

Яъни наркотиклар энди қоронғи кўчаларда эмас, смартфон экранида, мессенжердаги «каналлар»да, «закладка» деб аталувчи яширин жойларда тарқатилмоқда. Сотувчи харидорнинг юзини кўрмайди, харидор эса, кўпинча ҳали ҳаётни англаб улгурмаган ўсмир бўлиб чиқади.

Давлатимиз бу хавфга нисбатан қатъий ва тизимли кураш олиб бормоқда.

Ўзбекистон Республикасининг 2026 йил 11 июндаги “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ёки уларнинг аналогларининг ва кучли таъсир қилувчи моддаларнинг қонунга хилоф муомаласи учун жавобгарликни такомиллаштиришга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги Қонуни асосида гиёҳвандликка оид жиноятлар учун жавобгарлик тизими тубдан қайта кўриб чиқилди.

Аниқроқ айтсак, Жиноят кодексининг XIX боби энди «Аҳоли саломатлиги ва генофондига қарши жиноятлар» деб номланди. Шу номнинг ўзиёқ қонун чиқарувчининг нуқтаи назарини аниқ ифодалайди: гиёҳвандлик савдоси — миллат генофондига қарши қаратилган жиноятдир.

Кодексга 13 та янги модда — 276-1–276-13-моддалар киритилди.

Ғайриқонуний нарколаборатория ташкил этганлик учун — беш йилдан ўн йилгача, уюшган гуруҳ томонидан ёки икки ва ундан ортиқ лаборатория ташкил этилганда эса, ўн беш йилдан йигирма йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси белгиланди.

Илк бор гиёҳвандлик моддаларининг қонунга хилоф муомаласига ҳомийлик қилганлик учун алоҳида жавобгарлик (276-3-модда) жорий этилди — энди савдони «соябон» остида ушлаб турганлар ҳам жазодан четда қолмайди. Бангихона ташкил қилиш ёки сақлаш учун жавобгарлик эса, мустақил 276-2-моддада кўзда тутилди.

Энг асосий янгиликлардан яна бири — Жиноят кодексининг 273-моддаси тўлиқ янги таҳрирда берилди. Энди гиёҳвандлик воситаларини таълим ташкилотларида, ётоқхоналарда, болалар оромгоҳларида ва уларга туташ ҳудудларда, вояга етмаганларга, шунингдек, телекоммуникация тармоқлари ёки Интернет орқали сотиш алоҳида оғирлаштирувчи ҳолатлар сифатида етти йилдан ўн йилгача озодликдан маҳрум қилишга олиб келади.

Кўп миқдорда ёки уюшган гуруҳ томонидан Интернет орқали ёхуд бир неча давлат ҳудудида содир этилган қилмишлар учун жазо ўн беш йилдан йигирма йилгача этиб белгиланади.

Бундан ташқари Жиноят кодексининг 73-моддасига киритилган ўзгаришга кўра, гиёҳвандлик моддаси савдоси, нарколаборатория ташкил этиш ва ҳомийлик билан боғлиқ ҳолларда мол-мулкни мусодара қилиш ҳам назарда тутилди. Бундай қатъий чора жиноий даромад манбаини илдизи билан бартараф этишга қаратилган.

Жавобгарлик муқаррарлиги фақат оғир жиноятлар билан чекланмайди.

Сотиш мақсадини кўзламай оз миқдорда гиёҳвандлик воситасини тайёрлагани, олгани, сақлагани, ташигани ёки жўнатгани учун Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг янги таҳрирдаги 56-моддасига кўра, мусодара қилиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг бир бараваридан икки бараваригача жарима ёхуд ўн беш суткагача маъмурий қамоқ белгиланди.

Ушбу кодексга янги 187-1-модда ҳам киритилди. Унга кўра, жамоат жойларида гиёҳвандлик воситаларини, психотроп моддаларни ёки кучли таъсир қилувчи моддаларни истеъмол қилганлик учун фуқароларга базавий ҳисоблаш миқдорининг йигирма бараваридан қирқ бараваригача жарима ёхуд ўн беш суткагача маъмурий қамоқ жазоси назарда тутилди.

Вояга етмаганларни спиртли ичимлик ёки гиёҳвандлик воситаларини истеъмол қилишга жалб этганлик учун кодекснинг 188-моддаси бўйича ҳам маъмурий қамоқ қўлланилади.

Муҳими, бу тоифадаги ишлар энди бевосита судьялар томонидан кўрилади. Бу эса, суднинг зиммасига янада катта масъулият юклайди.

Баъзан «муқаррар жазо» ибораси ҳаммага бир хил, энг оғир жазо бериш деб тушунилади. Бу — хато. Олий суд Пленумининг «Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ва психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга оид жиноят ишлари бўйича суд амалиёти тўғрисида»ги қарори 34-бандида аниқ мезон белгиланган: ташкилотчилар, сотувчилар, контрабандачилар, илгари судланганлар ва вояга етмаганларни жиноятга жалб этганлар оғирроқ жавобгарликка тортилиши лозим.

Айни вақтда сотиш мақсадини кўзламай гиёҳвандлик воситасини олган ёки сақлаган шахсларга, шунингдек, аёллар, олтмиш ёшдан ошган эркаклар ва вояга етмаганларга нисбатан озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазо тайинлаш масаласи, албатта, муҳокама қилиниши шарт.

Бошқача айтганда, суд савдогар билан унинг қурбонини бир тарозига қўймайди. Гиёҳвандлик моддаси орқали бойиётган шахсга нисбатан жазо, ҳақиқатан ҳам, оғир ва муқаррар бўлиши керак.

Гиёҳвандлик иллатига мубтало бўлган шахсга эса, жазо билан бирга, даволаниш имконияти ҳам берилади: Жиноят кодексининг 96-моддасига кўра, мажбурий даволаш озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазо тайинланганда ҳам қўлланилиши мумкин.

Жиноят кодексининг 273-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида назарда тутилган қилмишни содир этган шахс ўз ихтиёри билан айбини бўйнига олиб, ҳокимият органларига арз қилса ва восита ёки моддаларни топширса, жазодан озод қилинади.

Судья сифатида яна бир муҳим жиҳатни таъкидлашни истардим.

Жазонинг муқаррарлиги далилларнинг ишончлилигига таянади. Қонунга хилоф тўпланган далил асосида чиқарилган ҳукм эртага бекор қилинади ва айбдор жазодан қутулиб қолади. Шу боис суд ҳар бир ишда ҳар бир далилни синчковлик билан текширади.

Хусусан, гиёҳвандлик воситаларига оид иш бўйича эксперт хулосаси олиниши шарт ва бундай экспертиза фақат давлат суд-экспертиза муассасаларида ўтказилади. Аралашмадаги нейтрал тўлдирувчи моддалар оғирлиги ҳисобга олинмайди — миқдор актив модданинг соф оғирлиги бўйича аниқланади.

Миқдорга мансублик масаласини эксперт эмас, суд ҳал қилади. «Назорат остида олиш» каби тезкор-қидирув тадбирлари қонун талабларига қатъий риоя қилинган ҳолда ўтказилиши, гиёҳвандлик моддаси савдоси қасди эса, фақат миқдор билан эмас, далиллар мажмуи — дозаларга қадоқлаш, тарози, яширин жойлар, ёзишмалар орқали исботланиши лозим.

Интернет орқали содир этилган жиноятларда рақамли далиллар — телефон экспертизаси, ёзишмалар, электрон ҳамён ҳаракатлари процессуал жиҳатдан тўғри расмийлаштирилиши ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

Бу талаблар суд ҳукмининг қонуний, асосли ва адолатли бўлиши учун керак. Қонун доирасида тўпланган далил — муқаррар жазонинг пойдевори.

Судлар ўз ишини қилади: айбдорни жазолайди, жабрланувчига ёрдам қўлини чўзади, жиноятга имкон берган сабаб ва шароитларни аниқлаб, тегишли идораларга хусусий ажрим чиқаради. Лекин гиёҳвандликка қарши курашнинг ҳал қилувчи жабҳаси суд залида эмас, балки оила даврасида, мактаб синфида, маҳалла гузарида ўтади.

Ота-оналарга мурожаат қилмоқчиман: фарзандингизнинг телефонида нима борлигига, кимлар билан ёзишаётганига, кечаси қаерга чиқиб кетаётганига бефарқ бўлманг. Кутилмаган пул, тушунарсиз посилкалар, «осон иш» ҳақидаги гаплар — буларнинг ортида ўсмирни — «курьер» сифатида ёллаётган жиноий тармоқ турган бўлиши мумкин.

Ёдда тутиш лозимки, вояга етмаган болани бундай ишга жалб қилганлар энг оғир жавобгарликка тортилади, аммо фарзанднинг бой берилган ёшлигини ҳеч қандай ҳукм билан қайтариб бўлмайди.

Ёшларга эса шуни айтмоқчиман: «бир марта синаб кўриш», «ҳеч ким билмайди», «енгил пул» — булар гиёҳвандлик тузоғининг энг эски ва алдамчи баҳоналари. Бугун Интернет изсиз эмас, «закладка» яширин эмас, қонун эса, ҳеч кимга истисно бермайди.

Жазонинг муқаррарлиги — давлатнинг жамиятга берган ваъдасидир. Бу ваъда шуни англатадики, гиёҳвандлик моддаси ортидан бойлик орттиришни ўйлаган ҳар бир шахс эртами-кечми, албатта, қонун олдида жавоб беради.

Биз, судьялар ҳар бир ҳукм, ҳар бир қарор орқали жамиятга битта оддий, лекин муҳим ҳақиқатни етказамиз: гиёҳвандликка йўл берилмайди, унинг ортидаги жиноятга эса, жазо муқаррар.

Ҳамробек Сапаев,

жиноят ишлари бўйича

Ҳазорасп тумани суди раиси

Read More
Click to listen highlighted text!
Skip to content