1
Режим работы Верховного суда Республики Узбекистан – понедельник – пятница: 9:00 – 18:00

Category: Янгиликлар

photo_2026-11-12_00-00-39

ОИЛАВИЙ НИЗОЛАР ВА БОЛА ТАҚДИРИ: СУД ҚАРОРЛАРИДА НИМАЛАРГА ЭЪТИБОР ҚАРАТИЛАДИ?

Болалик — инсоннинг жисмоний, руҳий, интеллектуал ва ижтимоий ривожланишининг ҳал қилувчи палладир. Ушбу даврда боланинг хавфсиз муҳитда яшаши, меҳр ва ғамхўрлик билан тарбияланиши, ўз фикрини эркин ифодалаши ҳамда шаъни ва қадр-қимматининг ҳурмат қилиниши унинг камолотида муҳим ўрин тутади. Бинобарин, болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш нафақат оиланинг, балки давлат, таълим муассасалари ва бутун жамиятнинг устувор вазифаларидан бири ҳисобланади.

Ҳаётда “зўравонликсиз болалик” тушунчаси мавжуд. Бу — фақат болага нисбатан жисмоний куч ишлатмаслик, дегани эмас. У руҳий босим, таҳқирлаш, қўрқитиш, жинсий зўравонлик, бепарволик, эксплуатация ва боланинг ривожланишига зарар етказадиган бошқа муносабатлардан ҳимояланган муҳитни ҳам қамраб олади.

Бундай ёндашув болани катталарнинг мутлақ назорати остидаги объект сифатида эмас, балки мустақил ҳуқуқ ва қонуний манфаатларга эга шахс сифатида эътироф этишни талаб қилади.

Конституциямизнинг 78-моддасида “Боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини таъминлаш ҳамда ҳимоя қилиш, унинг жисмоний, ақлий ва маданий жиҳатдан тўлақонли ривож­ланиши учун энг яхши шарт-шароитларни яратиш давлатнинг мажбуриятидир”, дея қайд этилган.

Мазкур конституциявий қоида болаларни ҳимоя қилиш сиёсатининг ҳуқуқий асосини ташкил этади.

Ўз навбатида, Оила кодексининг 65-моддасида белгиланган боланинг оилада яшаши, тарбияланиши, ота-онасининг ғамхўрлигидан фойдаланиши ва инсоний қадр-қимматининг ҳурмат қилинишига бўлган ҳуқуқлари унинг оилавий муносабатлардаги ҳуқуқий мақомини мустаҳкамлайди.

Шу ўринда фикрларимизни бир ҳаётий мисол асосида давом эттирамиз.

Тўрақўрғон туманида яшовчи Анвар Юнусов ва Нодирахон Сайдалиева (исм-шарифлар ўзгартирилди) 2012 йил 12 октябрда қонуний никоҳдан ўтиб, турмуш қуришган. Натижада бирин-кетин 3 нафар фарзанд кўришади: 2013 йил 23 августда қизлари Мухтасар, 2015 йил 2 июлда ўғиллари Акбаржон ва 2021 йил 22 декабрда кенжатойлари Муҳаммадсодиқ туғилади.

Ўшанда уларга ҳамманинг ҳаваси келарди. Аммо орадан кўп ўтмай оиланинг тотувлигига кўз тегади. Эр-хотин тез-тез жанжаллашадиган бўлиб қолади. Оиладаги нотинчлик болаларнинг кайфияти ва руҳиятига ҳам салбий таъсирини ўтказгани шубҳасиз.

Ана шуларни ўйлаган Нодира Сайдалиева 2024 йилда ота-онасиникига кетиб қолади, бироқ А. Юнусов ўғилларини ўзида олиб қолади. Мухтасар эса, онаси билан кетади.

Одатда, она ўз фарзандларини жуда тез соғинади. Шу маънода, Н. Сайдалиева ҳам кўп ўтмай Акбаржон ва Муҳаммадсодиқни соғина бошлайди. Қолаверса, уларнинг аҳволидан ташвишланади ҳам. Чунки отаси фарзандларининг кўз ўнгида спиртли ичимлик истеъмол қилиб, маст ҳолатда уларни ранжитишини аёл яхши биларди. Лекин А. Юнусов болаларини хотинига кўрсатмайди.

Хуллас, бояқиш она ҳар қанча ҳаракат қилмасин, эрининг қаршилигига дуч келаверади. Охир-оқибат Нодира Сайдалиева қонун кўмагига таяниб, иш тутади.

Бош Қомусимизнинг 55-моддасига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланган. Шу боис Н. Сайдалиева фуқаролик ишлари бўйича Чуст туманлараро судига даъво аризаси киритиб, ўғилларини ўзининг тарбиясига олиб беришни сўрайди.

Оила кодексининг 71-моддасига асосан, ота-она ўз болаларига нисбатан тенг ҳуқуқ ва мажбуриятларга эгадирлар. Кодекснинг 75-моддасига мувофиқ эса, ота-она алоҳида яшаганда болаларнинг қаерда яшаши ота-онанинг келишувига биноан белгиланади. Агар ота-она ўртасида келишув бўлмаса, низо суд томонидан болалар манфаатларидан келиб чиқиб, уларнинг фикрини ҳисобга олган ҳолда ҳал этилади.

Бунда суд боланинг ота­онадан, ака-ука, опа-сингилларидан қайси бирига боғланиб қолганлигини, боланинг ёшини, ота-онасининг ахлоқий ва бошқа шахсий фазилатларини, ота-онанинг ҳар бири билан бола ўртасидаги муносабатларни, болани тарбиялаш ва унинг камолоти учун шарт-шароитлар яратиш имкониятини ҳисобга олади.

Бундан ташқари мутахассис сифатида ишга жалб қилинган психолог Г. Ҳамиджонова болалар онасини соғинганлиги, кўз ёшларини ошкора намоён этишдан қўрқаётганлиги, болаларни онанинг қарамоғига қайтариш мақсадга мувофиқлиги ҳақида хулоса берган. Шу асосларга таянган суд Нодирахон Сайдалиеванинг даъвосини қаноатлантириб, вояга етмаган фарзандлари Акбаржон ва Муҳаммадсодиқ Шерматжоновларни отаси А. Юнусовдан онасининг тарбиясига олиб бериш хусусида ҳал қилув қарори қабул қилди.

Албатта, тилга олинган ҳолат боланинг энг устун манфаатлари сирасига киради. Айни тушунча бола ҳуқуқлари тизимининг асосий тамойилидир. Бу эса, болага тааллуқли қарорлар қабул қилишда унинг ҳуқуқлари, хавфсизлиги, ривожланиши ва индивидуал эҳтиёжларига устувор аҳамият берилишини англатади.

Хулоса ўрнида айтганда, фуқаролик ишлари бўйича судларда бола тарбияси ва уларнинг тақдири билан боғлиқ низоларни кўриб чиқишда, энг аввало, боланинг устун манфаатлари асосий мезон бўлиб хизмат қилиши шарт.

Оилавий келишмовчиликлар гирдобида вояга етаётган фарзандларимизнинг руҳий ва жисмоний соғломлигини асраш, уларни жамиятнинг тўлақонли аъзоси этиб тарбиялаш нафақат суд органларининг, балки ҳар бир ота-она ва бутун жамиятнинг энг олий бурчидир.

Дилрабо ЮЛДАШЕВА,

фуқаролик ишлари бўйича

Чуст туманлараро суди судьяси

Read More
photo_2026-09-07_11-06-39

АСОССИЗ АЙБЛОВ СУД ТОМОНИДАН РАД ЭТИЛДИ, ШАХС ОҚЛАНДИ

Инсон шаъни, қадр-қиммати ва обрўси — ҳар қандай ҳуқуқий давлатда энг устувор қадрият саналади. Айниқса, шахсга нисбатан жиноий айблов қўйилаётганда, ҳар бир сўз, ҳар бир ҳужжат, ҳар бир гувоҳ кўрсатмаси ва ҳар бир далил синчковлик билан текширилиши шарт.

Чунки асоссиз айблов нафақат инсоннинг ҳуқуқий мақомига, балки унинг оиласи, иш фаолияти, жамоадаги обрў-эътибори ва руҳий ҳолатига ҳам жиддий салбий таъсир кўрсатади.

Шу ўринда фикримизни ҳаётий мисол асосида давом эттирадиган бўлсак, Зомин тумани ҳокимлиги молия-иқтисодиёт ва камбағалликни қисқартириш масалалари бўлими бош мутахассиси Муҳаммадали Ибодуллаев кутилмаганда тергов органи томонидан Жиноят кодексининг 228-моддаси (ҳужжатлар, штамплар, муҳрлар, бланкалар тайёрлаш, уларни қалбакилаштириш, сотиш ёки улардан фойдаланиш) 2-қисми “а” банди ва 3-қисмида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор деб топилди ва жиноят иши судга ўтказилди.

Аниқроқ айтсак, М. Ибодуллаев туман ҳокимлиги томонидан “Халқ депутатлари Зомин тумани совети ижроия комитети” номидан расмийлаштирилган 1988 йил 31 мартдаги 68а/3-сонли ҳамда 1991 йил 10 апрелдаги 286 к-сонли қарорлар фуқаролар қўлида қолиб кетган, деган важ билан 2024 йил 8 июль ва 2024 йил 9 августда давлат архивига топшириш тўғрисида қалбаки далолатномалар тайёрлаганликда айбланган.

Далолатномаларда туман ҳокими ўринбосари С. Маҳмадиёров (гувоҳларнинг исм-шарифлари ўзгартирилди) номидан сохта имзо қўйган.

Қисқаси, у хизмат мавқеидан фойдаланиб, туман ҳокими муҳрини босган ва қалбаки далолатномаларни Ш. Рашидов тумани давлат архивига топширган.

Тергов органи М. Ибодуллаев ушбу сохта далолатномалар орқали 1988 йил 31 мартдаги 68а/3-сонли ҳамда 1991 йил 10 апрелдаги 286 к-сонли қарорларни давлат архивига киритишга эришган, кейинчалик эса, бу ҳужжатлардан ер майдонига эгалик қилиш ёки архив маълумотларини олиш мақсадида фойдаланишни кўзлаган, деган хулосага келган.

Албатта, тергов органининг бундай тўхтамга келишига бир тарафдан қараганда асос ҳам бор эди. Чунки 1991 йил 10 апрелдаги 286 к-сонли қарорда М. Ибодуллаевнинг отаси А. Маматқулов исм-шарифи қайд этилганди. Шундан келиб чиққанда, айбланувчи келгусида “Дуоба” қишлоқ фуқаролар йиғини ҳудудидаги 8 сотих ер майдонига эгалик қилишни мўлжаллаган. Чунки давлат хизматлари маркази орқали архив маълумотларини олишда ушбу ҳужжатлардан фойдаланиш мақсадида уларни архивга топширишга эришган.

Кўриниб турибдики, М. Ибодуллаевга нисбатан эълон қилинган айблов жиддий. Чунки расмий ҳужжатни қалбакилаштириш ёки ундан била туриб фойдаланиш тегишли жавобгарликка сабаб бўлади. Аммо суд асосий эътиборни айбловнинг оғирлигига эмас, балки унинг ишончли ва мақбул далиллар билан тасдиқланганига қаратди.

Суд мажлисида М. Ибодуллаев ўзига қўйилган айбловни рад этди. У далолатномаларни тайёрламагани, уларни кўрмагани, С. Маҳмадиёровнинг имзосини сохталаштирмаганини таъкидлади. Бунинг устига у далолатномаларни давлат архивига топширмагани, архив ходимларини танимаслигини билдирди.

Судда маълум бўлишича, ҳокимлик муҳри баъзан фуқаролар оворагарчилигининг олдини олиш мақсадида ҳоким ўринбосари ёки бошқа масъул ходимларда вақтинча сақланган. Бироқ муҳр буйруқ асосида айнан М. Ибодуллаевнинг номига сақлаш учун берилмаган. Айбловда қайд этилган ер майдони ёки қарорлар ҳақида у тергов жараёнида хабар топган.

Суд жараёнида Шароф Рашидов тумани давлат архиви директори қарорлар 2024 йилда архивга топширилгани, аммо уларни айнан ким олиб келганини эслай олмаслигини билдирди. У М. Ибодуллаевни олдин кўрмаган, танимайди, ҳужжатларни архивда сақлашни у илтимос қилмаган.

Туман ҳокимлигида ишловчи айрим гувоҳлар далолатномалардаги баъзи имзолар ўзларига тегишли эканини тасдиқлаган бўлса-да, уларнинг ҳеч бири М. Ибодуллаев ҳоким ўринбосари имзосини сохталаштиргани, ҳокимлик муҳрини босгани ёки ҳужжатларни архивга топширганини кўрмаган. Хусусан, ҳоким ўринбосари С. Маҳмадиёров далолатномалардаги имзо ўзига тегишли эмаслигини қайд этаркан, ушбу имзони ким сохталаштирганини билмаслигини таъкидлади. М. Ибодуллаевнинг далолатномаларни расмийлаштиргани ёки олиб юрганини кўрмаган.

Суддаги кўрсатмалар, гувоҳи бўлганингиздек, айбловни тўлиқ тасдиқлаш ўрнига, аксинча, муҳим саволларни очиқ қолдирди: имзони ким қўйган, муҳрни ким босган, далолатномаларни архивга ким топширган? Бу ҳаракатларда М. Ибодуллаевнинг аниқ иштироки нимада кўринади?

Суд иш материалларини таҳлил қилар экан, дастлабки тергов органи айбловни асослашда асосан гувоҳ Б. Саимовнинг кўрсатмаси ва 1991 йилдаги қарорда М. Ибодуллаевнинг отаси номи қайд этилганига таянган, деган қатъий тўхтамга келди. М. Ибодуллаевнинг отаси А. Маматқулов билан боғлиқ тафсилотдан юқорида хабардор бўлгандингиз. Энди туман ҳокимлиги бош мутахассиси Б. Саимовнинг кўрсатмасига тўхталадиган бўлсак, гувоҳнинг айтишича, далолатномалардан бирини унга М. Ибодуллаев имзо қўйдириш учун олиб кирган. Аммо иккинчи далолатномани ким олиб кирганлигини эслай олмайди.

Мазкур ишда тергов органи М. Ибодуллаев келгусида ер майдонидан манфаатдор бўлиш мақсадида ҳужжатларни архивга топширган, деган тахминий хулосага келган. Аммо ушбу мақсадни тасдиқловчи аниқ далил суд муҳокамасида ўз тасдиғини топмади. Ўз навбатида, ҳужжатда айбланувчининг отаси номи борлиги ўз-ўзидан унинг қалбакилаштиришда иштирок этганини билдирмайди. Бу ҳолат қўшимча текширув, ишончли далил ва ҳуқуқий боғлиқлик талаб қилади.

Иш бўйича ўтказилган хатшунослик экспертизаси далолатномалардаги С. Маҳмадиёровнинг имзоси, ҳақиқатан ҳам, бошқа шахс томонидан қўйилганини тасдиқлади. Техник-криминалистик экспертиза эса, далолатномадаги муҳр изи Зомин тумани ҳокимлигининг юмалоқ муҳри изи билан бир хил эканини кўрсатди.

Бироқ бу хулосалар М. Ибодуллаевнинг айбдорлигини исботламайди.

Чунки экспертизада имзо, ҳақиқатан ҳам, С. Маҳмадиёровга тегишли эмаслиги тасдиқланган бўлса-да, уни айнан ким қўйгани аниқланмаган.

Худди шунингдек, муҳрни айнан М. Ибодуллаев босгани исботланмай қолган.

Суд айнан шу нуқтага эътибор қаратди: тергов органи томонидан имзони ким сохталаштирган, далолатномалардаги ёзувлар кимга тегишли экани ва ҳужжатларни архивга ким топширгани аниқланмаган. Жиноят ишида “кимдир сохталаштирган” деган умумий хулоса етарли эмас. Айблов аниқ шахснинг аниқ ҳаракати билан боғланиши лозим. Акс ҳолда, шахсни жиноий жавобгарликка тортиш қонун талабларига зид бўлади.

Ишнинг яна бир муҳим ҳуқуқий жиҳати — 2024 йил 8 июль ва 9 августдаги далолатномалар жиноят қонуни нуқтаи назаридан “расмий ҳужжат” ҳисобланиши ёки ҳисобланмаслиги масаласи бўлди. Негаки, Жиноят кодексининг 228-моддаси бўйича жавобгарлик юзага келиши учун қалбакилаштирилган ҳужжат муайян ҳуқуқ берадиган ёки муайян мажбуриятдан озод қиладиган расмий ҳужжат бўлиши талаб этилади.

Суд ушбу далолатномаларнинг ҳуқуқий табиатини таҳлил қилиб, улар фақат ҳужжатларни давлат архивига топшириш ҳолатини қайд этувчи йўлланма хат ёки ахборот-ҳисобот хусусиятига эга эканини қайд этди.

Улар мустақил равишда шахсга муайян ҳуқуқни бермайди, уни бирор-бир мажбуриятдан озод қилмайди ва бевосита ҳуқуқий оқибат келтириб чиқармайди. Шу сабабли, суд ушбу далолатномалар Жиноят кодексининг 228-моддасида назарда тутилган жиноят предметини ташкил этмайди, деган хулосага келди.

Бу ҳуқуқий хулоса ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлди. Чунки агар ҳужжат қонун нуқтаи назарида расмий ҳужжат сифатида баҳоланмаса, уни қалбакилаштириш бўйича айблов ҳам тегишли ҳуқуқий асосини йўқотади.

Жиноят ишида 1988 йил 31 мартдаги 68а/3-сонли ва 1991 йил 10 апрелдаги 286 к-сонли қарорлар ҳам тилга олинганидан хабарингиз бор.

Тергов органи улар архивга киритилиши орқали келгусида ер майдонига эгалик қилиш имконияти юзага келиши мумкин, деган фикрни илгари сурган.

Бироқ ушбу қарорларнинг қалбакилаштирилгани М. Ибодуллаевга қўйилган айбловнинг ўзаги сифатида кўрсатилмаган. Қолаверса, ушбу қарорларнинг ҳақиқий ёки қалбаки эканлиги бўйича тегишли экспертиза тайинланмаган, уларнинг қонунийлиги, ҳаққонийлиги ва ҳуқуқий мақоми ҳар томонлама текширилмаган.

Бундан ташқари судда 1991 йил 10 апрелдаги 286 к-сонли қарор асосида бошқа фуқароларга ҳам ер участкалари бўйича кадастр ҳужжатлари расмийлаштирилгани маълум бўлди. Бу эса, айбловнинг “фақат шахсий манфаат учун қилинган” деган хулосасини янада шубҳа остига қўйди.

Ваҳоланки, айблов ҳукми тахминларга асосланиши мумкин эмас. Ҳар қандай шубҳа-гумон бартараф қилиниши, қарама-қаршиликлар текширилиши, фақат ишончли далиллар асосида ҳуқуқий хулоса чиқарилиши лозим.

Суд Жиноят-процессуал кодексининг ушбу муҳим талабларига таянди.

Унга кўра, иш бўйича исботланиши лозим бўлган барча ҳолатлар синчковлик билан, ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона текширилди. Суд айблов материалларини таҳлил қилиб, М. Ибодуллаев далолатномаларга муҳр босгани, имзони сохталаштиргани ёки ҳужжатларни архивга топширганини тасдиқловчи рад этиб бўлмайдиган далиллар мавжуд эмас, деган хулосага келди. Шу билан бирга, айблов хулосасида ишлатилган айрим ибора ва хулосалар айблов йўналишида тузилгани, ҳақиқий ҳолатдан йироқ экани суд томонидан қайд этилди. Натижада М. Ибодуллаев қилмишида жиноят таркиби мавжуд эмаслиги ва жиноий ҳодиса юз бермаганлиги сабабли оқланди.

Оқлов ҳукми — бу шунчаки айбланувчини жазодан озод қилиш эмас, балки инсоннинг айбсизлиги давлат номидан эътироф этилиши, унинг ҳуқуқлари тикланиши ва асоссиз айблов оқибатларини бартараф этиш йўли очилишидир. Зеро, ҳуқуқий давлатда энг муҳим қоида шу: инсон фақат айби қонунда белгиланган тартибда, ишончли далиллар асосида исботланган тақдирдагина жавобгар бўлади. Акс ҳолда, ҳар қандай шубҳа инсон фойдасига ҳал этилиши шарт.

Хулоса қилиб айтганда, ҳақиқат суд залида қарор топди. Оқлов ҳукми инсон ҳуқуқлари ва адолатли судлов кафолати сифатида янгради.

Тўлқин ЭШОНҚУЛОВ,

жиноят ишлари бўйича

Янгиобод тумани суди раиси,

Абдуҳамид ХУДОЙБЕРДИЕВ,

журналист

Read More
photo_2026-10-12_10-05-39

СУИИСТЕЪМОЛ ҚИЛИНГАН ИШОНЧ

Мамлакатимизда кейинги йилларда коррупцияга қарши қатъият билан кураш олиб борилмоқда. Бу борада ёш авлодни ушбу иллатга нисбатан муросасиз, Ватанга садоқат руҳида тарбиялашга жиддий эътибор қаратилмоқда. Хусусан, илк конституциявий билимлар ва ҳуқуқий тушунчалар таълимнинг дастлабки бўғини ҳисобланган мактабгача таълим ташкилотларида болажонлар онгига сингдирилмоқда.

Афсуски, Янгибозор туманидаги 15-сонли давлат мактабгача таълим ташкилоти мудираси Шоира Рўзимбетова (исм-шарифлар ўзгартирилди) ўзининг шахсий манфаатини ўйладию, аммо қўл урган қилмиши қора доғ бўлиб тушишини хаёлига келтирмади.

Гап шундаки, Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 6 январдаги “Давлат мактабгача таълим ташкилотларида соғлом овқатлантириш тартибини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори билан тасдиқланган Низом асосида боғча тарбияланувчиларини аутсорсинг усулида соғлом овқатлантиришни ташкил этиш белгиланган. Аутсорсинг хизматини кўрсатувчи тадбиркорлик субъекти эса, тендер танлови асосида аниқланади.

Мазкур Низомда қайд этилишича, таомнома ҳар 10 кунда мактабгача таълим ташкилоти томонидан тасдиқланади. Аутсорсер, яъни тадбиркор тасдиқланган таомнома ҳамда ҳисоб-варақ фактураларини туман, шаҳар мактабгача ва мактаб таълими бўлимига тақдим этгач, унга ҳақ тўланади.

Хуллас, 2025 йил август ойида Янгибозор туманида ўтказилган тендер танловида “Smart meat shop” масъулияти чекланган жамият тумандаги бошқа муассасалар сингари 15-давлат мактабгача таълим ташкилотига хизмат кўрсатиш бўйича ҳам ғолиб деб топилади. Бинобарин, тадбиркор белгиланган талаблар бўйича хизмат кўрсатишни бошлайди. Аммо боғча мудираси Шоира Рўзимбетова аввалига таомномани тасдиқлашни пайсалга солади-ю, кейин имзолаб беради.

Ҳаш-паш дегунча кунлар ўтиб, сентябрь ойи ҳам охирлайди. Шунда мудира “Smart meat shop” масъулияти чекланган жамият вакили Қ. Қулжоновга масалани кўндаланг қўяди.

– Ҳар ойлик хизмат ҳақингизнинг йигирма фоизини менга берасиз. Йўқса, таомномангизни имзоламайман. Мен тасдиқламасам, сизга бир сўм ҳам пул тўланмайди, – дейди у.

– Опа, ўзимизга ҳам йигирма фоиз фойда қолмайди. Шундай экан, қанақасига сизга йигирма фоиз берамиз? Қолаверса, боғчангизга сифатли маҳсулот етказиб беряпмиз. Барча ишларимиз қонуний, – дея эътироз билдиради Қ. Қулжонов.

Бироқ Ш. Рўзимбетова ўз гапида туриб олади.

– Майли, мен ўйлаб кўраман…

Қ. Қулжонов шундай деб кетгач, мудиранинг талаби ноқонуний эканлигини англаб етади. Шунинг учун мудира билан қилган кейинги мулоқотларини уяли телефони диктофонига ёздириб олади. Сўнгра бу ҳақда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларга мурожаат қилади. Оқибатда ушбу ҳолат бўйича тезкор тадбир ўтказилади.

Маълум бўлишича, 2025 йил сентябрь ойида “Smart meat shop” масъулияти чекланган жамият томонидан 15-давлат мактабгача таълим ташкилотига 75 миллион сўмлик хизмат кўрсатилган. Шу боис Ш. Рўзимбетова 2025 йил 6 октябрь куни туманнинг “Янгиёп” маҳалласида, яъни яшаш хонадони ёнида Қ. Қулжоновдан кўрсатилган хизмат ҳақининг 20 фоизи – 15 миллион сўмни пора тариқасида олган вақтида ушланади.

Оқибатда унга нисбатан жиноят иши қўзғатилади.

Албатта, жиноятга жазо муқаррар. Бинобарин, жиноят ишлари бўйича Янгибозор тумани суди Ш. Рўзимбетовани Жиноят кодексининг 210-моддаси (пора олиш) 2-қисми “в” банди билан айбдор деб топиб, кодекснинг 45 ва 57-моддалари тартибида 2 йил муддатга давлат мактабгача таълим ташкилотлари тизимида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 3 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинлади.

Хулоса қилиб айтганда, таълим ва тарбия масканида фаолият юритаётган ҳар бир раҳбар, аввало, ўзига билдирилган юксак ишонч ва масъулиятни чуқур англаши лозим. Айниқса, болалар тарбияси ва уларнинг соғлом овқатланишидек муҳим вазифани шахсий манфаатга айлантиришдек қилмишни мутлақо кечириб бўлмайди.

Шоира Рўзимбетованинг қилмиши нафақат қонунга хилоф ҳаракат, балки унга ишониб топширилган вазифа ва жамоа ишончига хиёнат бўлди. Суд томонидан унга нисбатан қонун доирасида жазо тайинлангани эса, мансаб ва лавозим шахсий манфаат орттириш воситаси эмаслигини яна бир бор кўрсатади.

Зеро, коррупцияга қарши кураш фақат жиноят содир этилгандан кейин жазо қўллаш билан эмас, балки ҳар бир раҳбар ва ходимда ҳалоллик, виждон, қонунга ҳурмат ва масъулият туйғусини шакллантиришдан бошланади. Болалар ишончи топширилган жойда эса, бу масъулият янада юксак бўлиши шарт.

Ҳикмат САИДОВ,

жиноят ишлари бўйича

Янгибозор тумани суди раиси

Read More
photo_2026-07-20_18-14-25

АЁЛЛАР ОДИЛ СУДЛОВ ТИЗИМИДА: МУЛОҚОТ, РИВОЖЛАНИШ ВА АДОЛАТ

Душанбе шаҳрида “Аёллар одил судлов тизимида: мулоқот, ривожланиш ва адолат” мавзусида халқаро конференцияси бўлиб ўтди.

Анжуманда Озарбайжон, Беларус, Қозоғистон, Россия, Туркманистон, Қирғиз Республикаси суд органлари ҳамда халқаро ташкилотлар вакиллари қаторида Ўзбекистон Республикаси Олий суди раисининг ўринбосари Малика Каландарова бошчилигидаги делегация иштирок этди.

Конференция доирасида ўтказилган сессияларда гендерга мослашган одил судлов тизимини ривожлантириш, одил судловни рақамлаштириш ва уни одил судловга эришишга таъсири, аёл судьяларнингсалоҳиятини кучайтириш ҳамда дискриминация билан боғлик ишларда одил судловга ишончни ошириш масалалари кенг муҳокама қилинди.

Иштирокчилар аёл судьялар бирлашмаларининг суд тизими жозибадорлигини ошириш, аёлларни суд ҳокимиятига жалб қилиш ҳамда уларни ҳуқуқий ва институционал тарзда қўллаб-қувватлашга алоҳида эътибор қаратдилар.

Шу билан бирга кун тартибидан ўрин олган бошқа масалалар юзасидан ҳам анжуман делегатлари фикр алмашиб, судлар ўртасида ҳамкорликни кенгайтириш ва мустаҳкамлаш, алоқаларни янада ривожлантириш муҳимлигини таъкидладилар.

Конструктив ва дўстона муҳитда бўлиб ўтган тадбирда мавжуд масалалар муҳокамаси билан чекланмади. Анжуман якунида мавзуга доир хулоса ва тавсиялар ишлаб чиқишга келишиб олинди.

Read More
photo_2026-07-15_16-34-16

ЯНГИ ЎЗБЕКИСТОН – ИНСОНПАРВАР ДЕМОКРАТИК ДАВЛАТ: ИНСОННИНГ ОЛИЙ ҚАДРИЯТЛАРИ, АЁЛЛАР ВА БОЛАЛАР ҲУҚУҚЛАРИНИ  ИШОНЧЛИ ТАЪМИНЛАШ МАСАЛАЛАРИ СУД-ҲУҚУҚ СОҲАСИДАГИ ИСЛОҲОТЛАРНИНГ АСОСИ

Бугун Ўзбекистон Республикаси Олий судида “Янги Ўзбекистон – инсонпарвар демократик давлат: инсоннинг олий қадриялари, аёллар ва болалар ҳуқуқларини ишончли таъминлаш масалалари суд-ҳуқуқ соҳасидаги ислоҳотларнинг асоси” мавзусидаги давра суҳбати ташкил этилди.

Суҳбат давомида Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Робахон Махмудова, раис ўринбосари Шухрат Полванов, Олий суд судьялари, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси раиси Жаҳонгир Ширинов ҳамда депутатлар иштирок этди.

Давра суҳбати доирасида вояга етмаган жабрланувчининг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини янада самарали таъминлаш, манфаатлар тўқнашувининг олдини олиш ҳамда процессуал қарорларни қабул қилишда боланинг энг устун манфаатлари тамойилини тўлиқ таъминлашга қаратилган ҳуқуқий механизмларни такомиллаштириш мақсадида вакиллик институтини ислоҳ қилиш; болаларга нисбатан зўравонлик билан боғлиқ ишларда ярашув институтини такомиллаштириш хусусан, болаларга дўстона одил судлов тизимини изчил шакллантириш;

Зўравонликдан жабрланган ёки унга гувоҳ бўлган боланинг кўрсатуви махсус тайёргарликдан ўтган мутахассис томонидан, психолог иштирокида, болага мослаштирилган хонада, видеоёзувга олинган ҳолда бир марта олинишини мажбурий стандартга айлантириш ҳамда суд муҳокамасида айнан шу видеоёзувдан фойдаланиб, болани айбланувчи билан юзма-юз қилмаслик;

аёллар ва болаларнинг зўравонликдан ҳимоя қилишда судьяларнинг ихтисослашувини жорий қилиш;

Шунингдек, парламент ва Олий суд ўртасидаги доимий қонунчилик мулоқотини институционаллаштириш бўйича чора-тадбирлар белгилаб олинди.

 Тадбир якунида иштирокчилар томонидан билдирилган таклифлар асосида аёллар ва вояга етмаганларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишга оид қонунчиликни такомиллаштириш бўйича тегишли таклифлар шакллантирилди.

Read More
photo_2026-07-14_14-38-42

ОЛИЙ СУД РАИСИ UNICEF ВАКИЛИ БИЛАН УЧРАШДИ

Олий суд раиси Робахон Махмудова БМТ Болалар жамғармасининг (UNICEF) Ўзбекистондаги ваколатхонаси раҳбари Рехина Мария Кастижио билан учрашди.

Мулоқот аввалида меҳмонга сўнгги йилларда мамлакатимизда Президент Ш. Мирзиёев раҳбарлигида инсон қадрини улуғлаган ҳолда унинг ҳуқуқ ва эркинликларини, халқ манфаатини таъминлашга қаратилган амалга оширилаётган кенг қамровли ислоҳотлар ҳамда улар туфайли одил судлов соҳасида юз берган катта ўзгаришлар ҳақида маълумотлар берилди.

Ўзбекистонда болалар меҳнатига барҳам берилганлиги, оиладаги зўравонлик учун жиноий жавобгарлик киритилганлиги ҳамда аёллар ва болалар ҳимояси кучайтирилганлиги бу борада олиб борилаётган ислоҳотларнинг яққол намунаси эканлиги таъкидланди.

Қайд этилганидек, мамлакатимизда инсон, айниқса вояга етмаганларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масалалари давлат сиёсатининг, шунингдек халқаро ташкилотлар билан ҳамкорликнинг устувор йўналишларидан бири сифатида белгиланган.

Шунингдек, сўнгги йиллар давомида Олий суд томонидан UNICEFнинг мамлакатимиздаги ваколатхонаси билан ҳамкорликда амалга оширилган ишлар, хусусан болалар ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилинишига доир бир қатор долзарб масалалар юзасидан ўтказилган тадбирлар ва уларнинг аҳамияти ҳақида тўхталиб ўтилди.

Бу соҳада мустаҳкам ҳуқуқий пойдевор яратилиб, “Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонун қабул қилинди.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 24 декабрдаги Фармони билан 2026–2030 йилларга мўлжалланган Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш стратегияси тасдиқланди.

Мазкур ҳужжат мамлакатимизнинг Богота ҳаракатлар чақируви ҳамда Болаларга нисбатан зўравонликка чек қўйиш бўйича глобал альянс доирасида олган халқаро мажбуриятлари ижросига хизмат қилмоқда.

Жорий йилнинг 3 мартида қабул қилинган “Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида”ги Фармонда эса судлар олдига ҳам аниқ вазифалар қўйилди.

2024 йил 1 февралдан фуқаролик ишлари бўйича туманлараро судларда оилавий низоларни кўришга ихтисослашган “Оила судьялари” институти жорий этилиб, бугунги кунда улар барча ҳудудларда фаолият юритмоқда.

UNICEFнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси билан ҳамкорликда 2020 йил 18 февралда жиноят ишлари бўйича Шайхонтоҳур туман судида ишлар кўрилаётган вақтда жабрланувчи ёки жиноят гувоҳи бўлган болаларга дўстона муҳитли хона ташкил этилганлиги алоҳида қайд қилинди.

Учрашув давомида томонлар ҳамкорликда болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш борасида келгусида амалга ошириш мумкин бўлган масалалар ҳақида фикр алмашди.

Шу ўринда ўзаро ҳамкорликни тизимли ва институционал босқичга олиб чиқиш мақсадида Олий суд ва UNICEF ўртасида 2026–2030 йилларга мўлжалланган ҳамда болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш стратегияси ва миллий қонунчиликда судларга юклатилган вазифалар ижроси бўйича қўшма чора-тадбирларни қамраб оладиган ҳамкорлик дастурини ишлаб чиқиш ва имзолаш таклифи билдирилди.

Болаларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини судларда ишончли ҳимоя қилиш масаласи доимо Олий суднинг диққат-эътиборида эканлиги алоҳида қайд этилиб, ушбу йўналишда UNICEFнинг мамлакатимиздаги ваколатхонаси билан ҳар томонлама ва амалий ҳамкорликка тайёр эканлиги таъкидланди.

Учрашувда томонларни қизиқтирган бошқа масалалар юзасидан ҳам фикр алмашилди.

Read More
photo_2026-11-03_05-25-44

АТТЕСТАЦИЯДАН ЎТКАЗИЛМАГАН ИШ ЖОЙИ

Инсон саломатлиги учун хавфли ва зарарли меҳнат шароитларида фаолият юритиш катта масъулият ва матонат талаб этади. Айниқса, юқумли касалликларга қарши курашиш муассасаларида меҳнат қилаётган тиббиёт ходимлари ҳар куни ўз соғлиғини хавф остига қўйиб, инсонлар саломатлиги йўлида хизмат қиладилар.

Шундай экан, уларнинг меҳнати муносиб баҳоланиши, қонун билан белгиланган имтиёз ва ҳуқуқлари таъминланиши лозим. Аммо айрим ҳолларда иш берувчи томонидан ўз вақтида бажарилмаган мажбуриятлар ходимнинг қонуний манфаатларига таъсир кўрсатиши мумкин. Ана шундай вазиятда адолатни тиклаш ва фуқаронинг ҳуқуқини ҳимоя қилишда судлар муҳим ўрин тутади.

Тамара Мамасолиева (исм-шарифлар ўзгартирилган) тиббиёт ходими.

Сил касалликларига қарши диспансерда фелдшер-фтизиатр вазифасида фаолият юритиб келади. У қонун талабларидан келиб чиқиб, имтиёзли пенсия тайинлаш масаласида Бюджетдан ташқари пенсия жамғармасига мурожаат қилади. Бироқ аризасига рад жавобини олади. Бунинг сабаби сифатида иш жойларининг меҳнат шароитлари бўйича аттестациядан ўтказилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд эмаслиги кўрсатилади.

Шундан сўнг Т. Мамасолиева ўз меҳнат фаолияти даврини имтиёзли пенсия олиш ҳуқуқини берувчи зарарли касбда ишлаганлик даври сифатида эътироф этишини сўраб, судга мурожаат қилди.

Суд мажлисида гувоҳлар аризачи билан бирга ишлашини, уларнинг меҳнат фаолияти зарарли шароитларда амалга оширилиши ва бундай меҳнат учун қўшимча тўловлар белгиланганини баён қилдилар.

Манфаатдор шахс вакиллари ҳам аризачининг талабини асосли деб ҳисоблаб, уни қаноатлантиришни сўрадилар.

Суд иш ҳужжатларини, тақдим этилган маълумотномаларни ва гувоҳларнинг кўрсатмаларини ўрганиб, қонунчилик талабларини таҳлил қилди.

Эслатма: Конституциямизнинг 46-моддасида ҳар кимнинг ижтимоий таъминот олиш ҳуқуқи кафолатланган. “Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги қонуннинг 12-моддасида эса, меҳнат шароити зарарли ва оғир ишларда тўлиқ иш куни давомида банд бўлган ходимларга белгиланган талаблар асосида ёшга доир пенсияни имтиёзли шартларда тайинлаш назарда тутилган. Шунингдек, Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 10 октябрдаги 637-сон қарори билан тасдиқланган рўйхатда сил ва юқумли касалликлар муассасаларида ишловчи ўрта ва кичик тиббиёт ходимларининг айрим лавозимлари имтиёзли шартларда пенсия олиш ҳуқуқини берувчи касблар қаторига киритилган.

Муҳим жиҳати, иш жойларини меҳнат шароитлари бўйича аттестациядан ўтказиш ходимнинг эмас, балки иш берувчининг зиммасидаги мажбуриятдир. Амалдаги Меҳнат кодексининг 359-моддасида ҳам бу талаб белгиланган. Демак, иш берувчи томонидан ушбу қонуний мажбурият ўз вақтида бажарилмагани ходимнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масаласини четлаб ўтиш учун асос бўлмаслиги керак.

Хўш, суд айни қонуний талабларга кўз юмиши керакмиди?

Асло!

Иш ҳолатлари баҳоланишида айнан шу жиҳатларга эътибор қаратилди.

Аризачининг меҳнат фаолияти сил касалликларига қарши курашиш муассасасида амалга оширилгани, унинг лавозими имтиёзли пенсия олиш ҳуқуқини берувчи ишлар рўйхатига мувофиқ келиши ҳамда иш жойларини аттестациядан ўтказиш ходимнинг айби билан боғлиқ эмаслиги инобатга олинди.

Ариза қаноатлантирилди. Суднинг ҳал қилув қарори меҳнат фаолияти давомида инсон саломатлиги учун хавфли шароитларда ишлаётган ходимларнинг қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, шунингдек, иш берувчи зиммасидаги мажбуриятларнинг бажарилмагани ходим ҳуқуқларига салбий таъсир кўрсатмаслиги лозимлигини яна бир бор кўрсатди.

Бахтигул МАТМУРОТОВА,

фуқаролик ишлари бўйича

Боғот туманлараро суди судьяси

Read More
photo_2026-07-10_18-24-35

МУЛОҚОТДАН НАТИЖАГА, ТАЖРИБАДАН ОДИЛ СУДЛОВГА

Олий судда Аёл судьялар ассоциацияси фаолияти бошлангани муносабати билан халқаро давра суҳбати бўлиб ўтди

Тадбирни очган Олий суд раиси Р. Махмудова, бугун мамлакатимиз суд тизими ҳаётида муҳим институционал ҳодиса — Ўзбекистон Аёл судьялари ассоциацияси фаолиятининг расмий бошланишига гувоҳ бўлмоқдамиз. Бу йўл осон кечгани йўқ. Бундан тўрт йил аввал, Халқаро аёл судьялари кунига бағишланган конференцияда биз мамлакатимизда аёл судьяларни бирлаштирадиган мустақил касбий платформани шакллантириш масаласини муҳокама қилган эдик. Ўшанда бу келажакка қаратилган эзгу мақсад эди. Бугун эса биз ушбу мақсадга эришдик! Бу натижа, энг аввало, мамлакатимизда суд ҳокимиятида амалга оширилаётган изчил ислоҳотлар, давлатимиз раҳбарининг гендер тенгликни таъминлашга қаратилган қатъий сиёсати ҳамда халқаро ҳамкорларимиз билан кўп йиллик самарали шериклигимиз самарасидир, – деди.

“Гендер тенглиги фақат рақамлар масаласи эмас. У суд тизимининг сифати, жамоатчилик ишончи ва одил судлов самарадорлиги масаласидир. Халқаро тажриба шуни кўрсатадики, таркиби хилма-хил бўлган суд тизими турли ижтимоий гуруҳларнинг ҳуқуқий эҳтиёжларини яхшироқ англайди, қарор қабул қилиш жараёнида кенгроқ ёндашувларни таъминлайди ҳамда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишда янада самарали фаолият юритади”, – дея таъкидлади Р. Махмудова.

Олий суд раиси қайд этганидек, “бизнинг мақсадимиз — суд тизимида профессионализм, раҳбарлик, хилма-хиллик ва тенг имкониятларни мустаҳкамлаш орқали ҳар бир фуқаро учун янада сифатли ва адолатли одил судловни таъминлашдир. Ассоциация аёл судьяларнинг касбий ривожланиши, лидерлик салоҳиятини юксалтириш, устоз-шогирд анъаналарини ривожлантириш, ёш ҳуқуқшунос қизларни қўллаб-қувватлаш ва халқаро ҳамкорликни кенгайтириш учун мустаҳкам институционал платформага айланади. Шу билан бирга, Ассоциация гендерга сезгир суд амалиётини ривожлантириш, илмий-таҳлилий фаолиятни кучайтириш ва илғор халқаро тажрибани миллий амалиётга татбиқ этишда ҳам муҳим ўрин тутади”.

БМТ Тараққиёт дастурининг ваколатхонаси билан ҳамкорликда ўтказилган халқаро анжуман Ўзбекистон ва бошқа давлатларнинг судлов тизимлари вакилларини бир жойда жамлаб, судья аёллар уюшмалари, халқаро ташкилотлар ва ҳуқуқшунос экспертлар билан халқаро ҳамкорлик ва шериклик алоқаларини мустаҳкамлаш ҳамда инновацион ҳуқуқий ва институционал ёндашувлар орқали хотин-қизлар ва эҳтиёжманд гуруҳларнинг одил судловдан тенг фойдаланиш имкониятини яратиш билан боғлиқ масалаларни муҳокама қилиш платформасига айланди.

Аёл судьялар, давлат органлари, фуқаролик жамияти, манфаатдор идора ва муассасалар, халқаро ташкилотлар вакиллари ва қатор дипломатик миссиялар раҳбарлари ҳамда маҳаллий ва хорижий экспертлар иштирок этган тадбирда асосий эътибор гендер тенглик стандартларининг миллий қонунчилик ва суд амалиётига татбиқ этилишини қўллаб-қувватлаш ҳамда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва суд институтларига жамоатчилик ишончини оширишда аёл судьяларнинг ролини кучайтиришга қаратилди.

Шунингдек, тадбир иштирокчилари гендер тенглик стандартларини миллий суд тизимларига интеграция қилиш борасидаги халқаро илғор тажриба бўйича фикр алмашиб, гендер жиҳатларини ҳисобга олувчи суд тизимини яратиш масалаларига тўхталиб ўтдилар.

Ўзбекистонда хотин-қизларнинг одил судловдан фойдаланиш имконияти ва уларнинг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш ҳам муҳокама қилинди.

Конструктив ва дўстона муҳитда бўлиб ўтган давра суҳбати мавжуд масалалар муҳокамаси билан чекланмади. Анжуман якунида мавзуга доир узоқ муддатли стратегик тавсиялар ишлаб чиқишга келишиб олинди.

Маълумот учун: Ўзбекистон Аёл судьялар ассоциацияси (АСА) мамлакатнинг одил судлов тизимида гендер тенглик ва инклюзив ёндашувларни илгари суриш мақсадида жорий йилнинг 5 март куни ташкил этилди.

Read More
photo_2026-09-28_13-51-35

“БАРНАХУС” МОДЕЛИ: ЎЗБЕКИСТОН ОДИЛ СУДЛОВИГА ҚАНДАЙ ЯНГИ ЁНДАШУВ ОЛИБ КИРАДИ?

Сўнгги йилларда мамлакатимизда болаларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини кафолатли таъминлаш, уларни турли хил тазйиқ ва зўравонликлардан ҳимоя қилишнинг институционал ҳамда ҳуқуқий асосларини такомиллаштиришга қаратилган муҳим чора-тадбирлар изчиллик билан амалга оширилмоқда.

Президентимизнинг 2025 йил 24 декабрдаги Фармони билан тасдиқланган “2026 – 2030 йилларга мўлжалланган Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш стратегияси” ҳам айни шу мақсадга қаратилган.

Стратегияда халқаро ҳуқуқ нормаларини инобатга олган ҳолда болаларга нисбатан зўравонликка қарши курашишда “Барнахус” сингари илғор халқаро моделларни жорий этиш, маъмурий, жиноят ва жиноят-процессуал қонунчиликни қайта кўриб чиқиш вазифаси белгиланди.

Айтиш керакки, “Барнахус” модели миллий амалиётимизга алоҳида бир хорижий лойиҳа сифатида эмас, балки болаларни зўравонликдан ҳимоя қилиш миллий тизимининг янги бўғини сифатида жорий этилмоқда.

Хорижий давлатларнинг “Барнахус” ёндашуви «бола — марказда» деган иборага асосланади. Бу ўринда бола жиноят ҳақида маълумот берувчи «объект» эмас, аксинча, ҳуқуқ «субъекти»дир. Демакки, бу турдаги ишни кўрадиган судья ҳам махсус билимга эга бўлиши зарур. Жинсий зўравонликдан жабрланган бола иштирок этадиган ишни кўриш оддий жиноят ишини кўришдан кескин фарқ қилишини эътибордан четда қолдирмаслик лозим.

Бола суд залининг ўзи, судья либоси, нотаниш одамлар, айбланувчининг иштироки, юридик атамалар ва савол бериш услубидан ҳам қўрқиши мумкин. Шу сабабли бундай ишларни кўрувчи судья фақат жиноят ва жиноят-процессуал қонунчиликни билиши билан чекланмаслиги керак.

Боланинг психологияси, жароҳатнинг хотира ва нутққа таъсири, болага савол бериш методикаси, жинсий зўравонликдан кейинги руҳий реакциялар ва иккиламчи жабрланиш хавфи бўйича ҳам махсус кўникма талаб этилади.

2026 йил 7-8 июль кунлари Болалар омбудсмани ва Олий суд томонидан ЕХҲТ ҳамда ЮНИСЕФнинг Ўзбекистондаги ваколатхоналари билан ҳамкорликда “Жинсий зўравонлик ва одам савдоси қурбони бўлган болаларга оид жиноят ишларини судда кўриб чиқишда болалар манфаатларини ҳисобга олувчи ёндашувларни қўллаш” мавзусида икки кунлик амалий семинар-тренинг ташкил этилди.

Тренингда болага дўстона одил судлов, уни қайта жароҳат олишига йўл қўймасдан жиноят ишини юритиш, жинсий зўравонликнинг болага таъсири ҳамда суд-тергов жараёнида бола билан мулоқотнинг ўзига хос хусусиятлари муҳокама қилинди.

Шу ўринда яна ҳақли савол туғилади: хўш, “Барнахус” модели амалиётга қандай жорий этилади, ушбу институт мамлакатимиз одил судловига қандай ижобий ёндашувларни олиб киради?

Энди шу саволларга жавоб излайдиган бўлсак, масалан, бола жинсий зўравонликка учрагани ҳақида хабар берди, дейлик. Айни пайтдаги анъанавий тизимда у зудлик билан турли идораларга олиб борилиши мумкин. “Барнахус” моделида эса, асосий мутахассислар бир жойда ёки ягона мувофиқлаштирилган тизимда ҳаракат қилади.

Яъни бунда бола учун махсус тайёрланган, суд ёки ички ишлар идорасининг расмий муҳитини эслатмайдиган хона мавжуд бўлади.

Суҳбатни болалар билан ишлаш бўйича махсус тайёргарликдан ўтган мутахассис ўтказади. Саволлар боланинг ёши, ривожланиш даражаси, тили ва индивидуал хусусиятларига мос равишда танланади.

Суҳбат аудио-видео воситалари билан қайд этилади. Зарур процессуал кафолатлар таъминланган ҳолда терговчи, прокурор ёки бошқа тегишли мутахассислар суҳбатни алоҳида хонадан кузатишлари мумкин. Натижада болани ҳар бир идора алоҳида чақириб, бир хил воқеани қайта-қайта сўрашга зарурат қолмайди. Бир вақтнинг ўзида болага тиббий текширув, психологик баҳолаш ва терапевтик ёрдам ҳам ташкил қилинади.

Жаҳон тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, “Барнахус” модели биринчи марта 1998 йилда Исландияда ташкил этилган. Аслида, бу модел АҚШдаги «Child Advocacy Center» тажрибасига асосланган бўлса-да, Исландияда ушбу ғоя ижтимоий ҳимоя ва одил судлов тизими билан бирлаштирилди.

Кейинчалик ушбу модел Швеция, Норвегия, Дания ва Финляндияда ҳам жорий этилди. Европа Кенгашининг сўнгги қиёсий маълумотларига кўра, бугунги кунда “Барнахус” ёки унга ўхшаш хизматлар Европа Кенгашининг 22 та аъзо давлатида амал қилмоқда.

Исландия моделининг энг муҳим хусусияти — судья, прокурор, полиция, ижтимоий хизмат, психолог ва суд-тиббий мутахассислари фаолиятини болага дўстона муҳитда бирлаштиришдан иборатдир. Содда қилиб айтганда, бола суд муҳитига мослашишга мажбур қилинмайди, аксинча, мутахассислар унинг олдига келади.

Бунда суд-тиббий аҳамиятга эга суҳбат аудио-видео тарзда қайд қилинади ва бу болани кейин яна бир неча бор сўроқ қилиш эҳтиёжини камайтиради.

Европа Кенгаши Исландияда жорий этилган Барнахус моделини жиноий ва ижтимоий ҳимоя йўналишларини болага хавфсиз муҳитда мувофиқлаштирадиган энг яхши амалиёт сифатида эътироф этади.

Негаки, ғоя жуда аниқ: жиноят иши учун боладан маълумот олиш зарурати туғилса, давлат бу маълумотни болага имкон қадар кам зарар етказган ҳолда олиши керак.

Швеция “Барнахус” моделини 2000 йилнинг ўрталарида қўллай бошлаган.

Бу мамлакатда ушбу модел полиция, прокуратура, ижтимоий хизмат ва тиббиёт соҳаларининг маҳаллий ҳамкорлигига кўпроқ таянади.

“Барнахус” моделининг одил судловни таъминлашдаги ўзига хос жиҳатларининг энг муҳим шарти боланинг устувор манфаатидир.

Иккинчидан, идоралараро ва кўп тармоқли ҳамкорлик, болага дўстона муҳит, такрорий сўроқларни имкон қадар камайтириш, тиббий, психологик ва ижтимоий ёрдамнинг кечиктирилмаслиги, боланинг фикрини эшитиш ва унга тушунарли ахборот бериш, махфийлик ва шахсий ҳаёт дахлсизлиги таъминланади.

Европанинг “Барнахус” модели сифат стандартларида ҳам боланинг энг устувор манфаати, иштирок этиш ҳуқуқи, асоссиз кечикишларга йўл қўймаслик, идоралараро ҳамкорлик, болага дўстона муҳит, ишни биргаликда бошқариш, махсус сўроқ, тиббий кўрик, терапевтик хизмат ва мутахассислар малакасини ошириш асосий йўналишлар сифатида белгиланган.

Фикримизча, Ўзбекистонда “Барнахус” моделининг амалий механизми миллий Жиноят-процессуал кодекс, суд амалиёти ва ҳимоя ҳуқуқи кафолатлари билан уйғунлаштирилса, мақсадга мувофиқ бўлади.

Хулоса ўрнида айтганда, “Барнахус” моделининг мамлакатимизда жорий этилиши болаларни зўравонликдан ҳимоя қилиш тизимида оддий ташкилий янгилик эмас. У жиноят процессига бўлган ёндашувни ўзгартириш имкониятидир. Шундай экан, болалар учун дўстона одил судлов жиноят содир этилганидан кейин фақат адолатни қарор топтириш эмас, балки жиноятдан жабрланган боланинг келажагини ҳам асраб қолишдир.

Зарифа АҲМЕДОВА,

жиноят ишлари бўйича

Самарқанд шаҳар суди судьяси

Read More
photo_2026-10-13_09-36-28

12 ЙИЛДАН СЎНГ ОҚЛАНГАН ИНСПЕКТОР СУД ҚАРОРИ БИЛАН ИШГА ТИКЛАНДИ

Мамлакатимиз суд-ҳуқуқ тизимида изчиллик билан амалга оширилаётган янгиланиш ва ўзгаришлар жараёни амалда кутилган самараларни бермоқда. Буни муқаддам ноҳақ судланган шахсларнинг оқланиши ҳамда ўз ишига тикланаётгани мисолида ҳам яққол кўриш мумкин.

Шу ўринда фикримизнинг исботи тариқасида бир фуқаролик ишига эътибор қаратсак, Ҳусан Ниғматов 2009 йил май ойидан 2013 йилнинг февраль ойига қадар божхона идораларида турли лавозимларда фаолият юритиб келган. Аниқроғи, Тошкент вилояти божхона бошқармасининг “Навоий” чегара божхона постининг “Юкларни божхона кўригидан ўтказиш, рўйхатга олиш ва расмийлаштириш гуруҳи инспектори” лавозимида хизмат қилган. Албатта, бу давр мобайнида Ҳ. Ниғматов зиммасига юклатилган вазифаларни белгиланган талаблар асосида бажарган.

Аммо 2014 йилда унинг бошига жиддий ташвиш тушади: жиноят ишлари бўйича Тошкент вилояти судининг 2014 йил 19 ноябрдаги ҳукмига биноан Жиноят кодексининг 182-моддаси 2-қисми “в”, “г” бандлари, 209-моддаси 2-қисми “а”, “б” бандлари ва 210-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандлари билан айбдор деб топилиб, 10 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилинади.

Бунинг устига ҳали суд ҳукми эълон қилинмай туриб, тергов жараёнидаёқ эгаллаб турган лавозимидан озод қилинади. Ваҳоланки, “Давлат божхона хизмати тўғрисида”ги қонуннинг 17-моддасида “Божхона органи ходимини эгаллаб турган лавозимидан четлаштириш ҳақида жиноят иши бўйича суд қарори чиқарилганида у эгаллаб турган лавозимидан озод этилади ва аввалги хизмат мажбуриятларини бажариш билан боғлиқ бўлмаган қуйи ёки тенг лавозимга тайинланади ёхуд божхона органлари ихтиёрида қолдирилади” дея қайд этилган. Шунга қарамай, собиқ инспектор 2017 йил 7 декабрга қадар озодликдан маҳрум қилиш жазосини ўтаган. Аммо…

Аммо Ҳусан Ниғматов ўзини айбсиз деб биларди. Бинобарин, сўнгги йилларда юртимизда кенг кўламли суд-ҳуқуқ ислоҳотлари амалга оширила бошлангач, у ҳимоячиси билан бирга Олий судга мурожаат қилади. Натижада Олий суднинг жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанциясининг 2026 йил 15 январдаги ҳукми билан жиноят ишлари бўйича Тошкент вилояти судининг 2014 йил 19 ноябрдаги ҳукми ва 2016 йил 9 августдаги апелляция инстанцияси ажримининг Ҳусан Ниғматовга тегишли қисми бекор қилинади ва у Жиноят-процессуал кодексининг 83-моддасига асосан, оқланади. Ҳ. Ниғматовга оқлангач, ўзига етказилган мулкий ва маънавий зарарни ундириш юзасидан судга мурожаат қилиш ҳуқуқи тушунтирилади.

Таъкидлаш лозимки, Тошкент вилояти судининг 2026 йил 10 июндаги ажримига биноан, Ҳусан Ниғматовга 576 339 038 сўм иш ҳақи, ўша пайтда суд ҳукми билан давлат эгалигига ўтказилган 15 380 890 сўм, жами 591 719 928 сўм маблағ ундириб берилди. Фуқаролик ишлари бўйича Учтепа туманлараро судининг 2026 йил 12 майдаги ҳал қилув қарорига асосан эса, унга қонунга ҳилоф тарзда ҳукм этилиши оқибатида етказилган 350 000 000 сўм маънавий зарар ҳам ундирилди.

Шундан сўнг Ҳ. Ниғматов аввалги лавозимига тиклашни сўраб, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги божхона қўмитасига мурожаат қилди.

Бироқ, қўмитанинг 2026 йил 24 февралдаги жавоб хати билан унинг мурожаати рад этилган ҳолда ишга тиклаш тўғрисидаги даъво аризаси билан фуқаролик ишлари бўйича судга мурожаат қилиши тушунтирилади.

Шу боис собиқ инспектор фуқаролик ишлари бўйича Учтепа туманлараро судига даъво ариза киритиб, Божхона қўмитаси раисининг 2014 йил 16 январдаги 2ш/т-сонли буйруғининг ўзига оид қисмини ғайриқонуний деб топиш ва бекор қилишни ҳамда ўз ишига тиклашни, шунингдек, ноҳақ жиноий жавобгарликка тортилиши оқибатида мажбурий бекор юрган даврларини иш стажига қўшишни сўради.

Айтиш керакки, Жиноят-процессуал кодексининг 310-моддасига мувофиқ, қонунга хилоф равишда ҳукм қилингани, қонунга хилоф равишда тиббий муассасага жойлаштирилгани, эҳтиёт чораси тариқасида қонунга хилоф равишда қамоққа олингани ёки уй қамоғига жойлаштирилгани, қонунга хилоф равишда ушлаб турилгани туфайли ишдан (лавозимидан) озод қилинган ёки ишда айбланувчи, судланувчи тариқасида иштирок этишга жалб қилиниши муносабати билан лавозимидан қонунга хилоф равишда четлаштирилган шахс олдин ишлаган ишига (лавозимига) тикланиши лозим, корхона, муассаса, ташкилот тугатилган ёки қонунда назарда тутилган бошқа асослар уни олдинги ишлаб турган ишига (лавозимига) тиклаш имкониятини бермаган тақдирда, унга аввалгисига тенг бошқа иш (лавозим) берилиши лозим. Бу қоида Меҳнат кодексининг 561-моддасида ҳам ўз ифодасини топган.

Реабилитация этилган шахснинг қонунга хилоф равишда эҳтиёт чораси тариқасида қамоқда сақланган ёки уй қамоғида бўлган вақти, жазо ўтаган вақти, лавозимидан четлаштирилганлиги туфайли ишламай юрган вақти, тиббий муассасада сақланган вақти умумий меҳнат стажига ва ихтисослик бўйича иш стажига қўшилади.

Қисқаси, суд юқорида баён этилган ҳуқуқий асосларга таяниб, Ҳусан Ниғматовнинг даъвосини қаноатлантириш юзасидан ҳал қилув қарори қабул қилди. Суд қарорига биноан, Давлат божхона қўмитасининг 2014 йил 16 январдаги 2 ш/т-сонли буйруғининг унга оид қисми ноқонуний деб топилиб, бекор қилинди. Энг муҳими, Ҳ. Ниғматов Божхона қўмитасининг Тошкент вилояти бошқармаси “Навоий” чегара божхона пости юкларни божхона кўригидан ўтказиш, рўйхатга олиш ва расмийлаштириш гуруҳи инспектори лавозимига ёки унга тенг бошқа лавозимга ишга тикланадиган бўлди. Қолаверса, Ҳусан Ниғматовнинг лавозимидан бўшатилган кунидан то ишга тиклангунга қадар бўлган даври ихтисослик бўйича иш стажига қўшилиши белгиланди.

Халқимиз “Ҳақиқат эгилади, букилади, лекин синмайди” дея бежиз айтмаган. Ҳусан Ниғматов суд ҳукми билан оқланиб, ўзига етказилган моддий ва маънавий зарарларни ундириб олгач ҳамда ишга тиклаш юзасидан киритган даъвоси суд томонидан қвноатлантирилгач, бу ҳикматнинг нечоғлик тўғри эканлигига яна бир карра амин бўлди. Аслида, Президентимиз томонидан судлар олдига қўйилган энг муҳим вазифа ҳам ҳар бир иш бўйича ҳақиқатни, адолатни юзага чиқаришдир.

Озода ШАМСИДДИНОВА,

фуқаролик ишлари бўйича

Учтепа туманлараро суди судьяси

Read More
Click to listen highlighted text!
Skip to content