Мамлакатимизда хотин-қизлар ва болалар ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини тазйиқ ва зўравонликдан ишончли ҳимоя қилишнинг ҳуқуқий асослари тубдан такомиллаштирилмоқда. Янги таҳрирдаги Конституциямизда белгиланган болалар ва хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини кафолатлаш ва таъминлаш борасидаги аниқ нормалар бу борада асос бўлиб хизмат қилмоқда.

Бу ҳақда сўз борганда, 2026 йил 3 мартда Президентимиз томонидан «Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида»ги Фармон қабул қилинганини алоҳида таъкидлаш лозим. Ушбу ҳужжат негизида аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларини барвақт аниқлаш, уларнинг олдини олиш ва жабрланганларга комплекс ёрдам кўрсатиш тизими янада такомиллаштирилди.

Бугунги кунда зўравонликдан жабрланган шахсларни ҳимоя қилиш механизмлари кучайтирилмоқда. Профилактика ишлари маҳалла даражасида янада тизимли ташкил этилмоқда, психологик, ҳуқуқий ва ижтимоий ёрдам хизматлари кенгайтирилди.

Шунингдек, аёллар ва болалар хавфсизлигини таъминлаш бўйича давлат органлари ҳамкорлиги кучайтирилди.

Маҳалла, ички ишлар органлари, таълим муассасалари ва жамоат ташкилотлари ўртасидаги ҳамкорлик янада мустаҳкамланиб, жамиятда зўравонликка нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Илғор халқаро стандартларда гендер камситиш ва зўравонлик қурбонлари судга мурожаат қилганда, давлат божи ва суд харажатларини олдиндан тўлашдан озод этилиши белгиланган. Жумладан, АҚШ ва Европанинг қатор мамлакатлари судларида аёллар гуруҳи ёки нодавлат нотижорат ташкилотлари томонидан бир хил ҳуқуқбузарликлар, масалан, эркаклар ва аёллар ўртасидаги меҳнатга тенг бўлмаган ҳақ тўлаш каби ҳолатлар устидан жамоавий даъво киритиш кенг йўлга қўйилган.

Ўз навбатида, мамлакатимизда 2026 йил 1 июлда “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига бола ҳуқуқларининг кафолатларини янада кучайтиришга ҳамда тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган хотин-қизларни ҳимоя қилиш тизимини янада такомиллаштиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги қонун қабул қилингани алоҳида аҳамиятга эга.

Янги қонун болаларнинг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш, зўравонликдан жабрланган хотин-қизларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳамда қонуний манфаатларини таъминлаш борасидаги изчил ислоҳотларнинг мантиқий давоми бўлди.

Инсонга бўлган эътибор, биринчи ўринда, болага бўлган эътибордан бошланади. Шу маънода, янги қонун билан “бола манфаатлари” ибораси “боланинг энг устун манфаатлари” деб ўзгартирилди. Яъни боланинг Конституция ва қонунларимизда, шунингдек, Ўзбекистон қўшилган халқаро шартномаларда назарда тутилган манфаатлари – боланинг энг устун манфаатлари, деб белгиланди.

Бу ўринда боланинг оила ғамхўрлигида ўсиб-улғайишга, фарвон яшашга, хавфсизликка, соғлиқни сақлашга, билим олишга, тўлақонли ва ҳар томонлама камол топишга, шахсий дахлсизликка, шаъни ва қадр-қиммати ҳурмат қилинишига, фикрлаш, сўз, виждон ва эътиқод эркинлигига бўлган ҳуқуқларидан, ижтимоий, аҳлоқий манфаатларидан ҳамда ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда, бола иштирокида ва унинг фикри инобатга олинган ҳолда белгиланадиган ҳамда ҳимоя қилинадиган манфаатлари ҳақида сўз бормоқда.

Эндиликда болага таъсир кўрсатаётган ҳар қандай масала ҳал қилинаётганида бола ўз фикрини эркин ифода этишга, шунингдек, ҳар қандай суд муҳокамаси ёки маъмурий муҳокама жараёнида сўзлашга ҳақли бўлди.

Бу билан миллий қонунчилигимиз Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенциянинг 12-моддасидаги, иштирокчи-давлатлар ўз қарашларини шакллантиришга қодир болага шу қарашларни болага тааллуқли барча ма­салалар бўйича эркин ифода этиш ҳуқуқини таъминлашлари, зеро, боланинг ёши ва етуклигига мувофиқ, унинг қарашларига муносиб даражада эътибор берилиши, ушбу мақсадда болага, хусусан, болага таъсир кўрсатадиган ҳар қандай суд ёки маъмурий муҳокамада бевосита ёхуд вакил ёки тегишли орган орқали миллий қонунчиликнинг процессуал нормаларида назарда тутилган тартибда тингланиш имконияти берилиши ҳақидаги нормаларига тўлиқ мослашди.

Шунингдек, янги қонун билан Президент ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатлари кенгайтирилди. Жумладан, Агентликка тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини кўзлаб, судларга давлат божи тўламасдан ариза, шикоят ва даъволар тақдим қилиш, суд мажлисида ўзининг ваколатли вакили орқали иштирок этиш ҳуқуқи берилди.

Маълумки, амалда бўлган нормаларга мувофиқ, таз­йиқ ва зўравонликдан жабрланувчи махсус марказга жойлаштирилган тақдирда, унинг иш жойи сақлаб қолинган, бироқ ушбу давр мобайнида уни моддий томонидан муҳофаза қилиш масаласи очиқ қолганди.

Эндиликда эса, тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчининг махсус марказга жойлаштирилганлиги унга ушбу марказга бўлган даври, бироқ бир ойдан ортиқ бўлмаган муддат учун вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик бериш учун асос бўлади.

Мухтасар айтганда, ушбу янги қонун боланинг энг устун манфаатларини тўлақонли таъминлашга ҳамда тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган хотин-қизлар ва уларнинг болалари ижтимоий ҳимоя қилинишини янада кучайтиришга хизмат қилади.

Шаҳзод Бахтиёров,

жиноят ишлари бўйича

Деҳқонобод тумани

суди раиси

Адолат – давлатнинг мустаҳкам маънавий пойдевори ва ҳуқуқий устунидир. Шу маънода, юртимизда судларни чинакам адолат қўрғонига айлантириш йўлидаги кенг кўламли ислоҳотлар изчиллик билан амалга оширилмоқда. Натижада Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг “Судьялар қонунларнинг толмас ҳимоячилари, адолатнинг мустаҳкам устунлари бўлиши лозим” деган сўзлари жамиятимиз ҳаётида тобора ўзининг ёрқин ифодасини топиб бормоқда.

Янги Ўзбекистонга хос шиддатли суд-ҳуқуқ ислоҳотлари самараларини Сирдарё вилояти судлари фаолиятида ҳам кўриш мумкин. Хусусан, 2026 йилнинг дастлабки 6 ойи мобайнида 65 нафар шахс озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазолар тайинланиши муносабати билан суд залида қамоқдан озод қилинди.

Шунингдек, 613 нафар шахс жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилинган бўлса, 216 нафарига тайинланган жазо енгилроғи билан алмаштирилди.

Яна 368 нафар шахсга нисбатан дастлабки тергов органлари томонидан асоссиз равишда қўйилган моддалар айбловдан чиқариб ташланди ёки қайта малакаланди.

Бундан ташқари юқори инстанция судларида 481 шахсга нисбатан 369 та жиноят иши кўриб чиқилди. Шундан 18 нафар шахсга нисбатан биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 67 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Айниқса, дастлабки терговда қилмиши нотўғри малакаланган ёки муқаддам ноҳақ айбланган шахсларнинг оқланиши даражаси ортмоқда. Бу ҳам бўлса, давлатимиз раҳбари томонидан олиб борилаётган инсонпарварлик сиёсати ҳамда “Инсон қадри учун” тамойилининг амалдаги яққол намунасидир.

Модомики, гап оқлов ҳукмлари ва ажримлари хусусида борар экан, бунда судья масаланинг ҳамма жиҳатига эътибор қаратиб, тарафларни атрофлича эшитиб, ҳар бир ҳолат ва далилни синчиклаб ўрганиб, сўнг барчасини адолат тарозисига қўйган ҳолда қарор қабул қилишини алоҳида эътироф этиш лозим. Келинг, мисол тариқасида бир жиноят ишига эътибор қаратайлик.

Фуқаро Александр Коваленко (исм­шарифлар ўзгартирилган) Янгиер шаҳар деҳқон бозорида сув ва салқин ичимликлар идишини териб юрган маҳали савдо дўкони олдидаги ўриндиқда қаровсиз қолдириб кетилган “Redmi A2+” русумли уяли алоқа воситасига кўзи тушади. Сўнгра телефонни олиб, чўнтагига солади.

Унинг мақсади йиққан идишларини қабул пунктига топширгач, телефонни ҳудуддаги ҳуқуқни муҳофаза қилиш идораси ходимларига элтиб бериш эди. Бироқ ҳали ишларини битирмасидан А. Коваленкони ушлаб кетишади. Маълум бўлишича, фуқаро Султонқул Мамадкаримовга тегишли ушбу уяли телефон нархи 1 миллион 800 минг сўм экан.

Шундан сўнг А. Коваленкога нисбатан Жиноят кодексининг 169-моддаси 3-қисми “а” банди билан жиноят иши қўзғатилади. Тергов жараёни якунлангач, иш судга юборилади.

Таъкидлаш лозимки, судда А. Коваленконинг ўғирлик қилмагани аён бўлди. Судланувчи чиндан ҳам, ишларини битиргач, телефонни қонун ҳимоячиларига топшириб кетишни кўзлаганини билдирди. Жабрланувчи Султонқул Мамадкаримов ҳам бир нечта маҳалладошлари билан ўриндиқда суҳбатлашиб ўтирган пайтда телефонини унутиб қолдирганлигини маълум қилди.

Энг муҳими, тасодифан топилган буюм (топилма) талон-торож қилиш предмети бўла олмайди. Яъни А. Коваленконинг ўриндиқда унутиб, қаровсиз қолдириб кетилган, қолаверса, қўриқланмаётган ёки кимнингдир эгалигида бўлмаган ашёни тасодифан топиб олган ҳолда келгусида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага топшириш мақсадида яшириб қўйганлигида ўғирлик жиноятининг зарурий белгилари мавжуд, деган асосли хулосага келиб бўлмайди.

Чунки ички ишлар идораси ходимлари дўконлардаги видеотасвирларни текшириш орқали телефонни А. Коваленко олганлиги ҳолатини аниқлаб, уни расмийлаштирганликлари ўртасидаги вақт тафовути қисқа. Бу вақтда А. Коваленко телефонни яшириб қўйган жойидан олиб, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага топширишга улгурмаган. Бундай ҳолатда ўғирлик жиноятининг на объектив, на субъектив белгилари мавжуд эмас.

Шу маънода, тергов органи унинг хатти-ҳаракатларини Жиноят кодексининг 169-моддаси 3-қисми “а” банди билан малакалаб, нотўғри айблов эълон қилган. Ана шу асосларга таянган жиноят ишлари бўйича Янгиер шаҳар суди А. Коваленкони айбсиз деб топиб, оқлади.

Шунинг баробарида унга етказилган мулкий зиённи қоплаш ҳамда маънавий ва бошқа зиён оқибатларини тегишли тартибда бартараф қилиш ҳуқуқига эга эканлиги тушунтирилди.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 62-моддасига мувофиқ, топиб олинган ёки тасодифан қўлига тушиб қолган қиймати базавий ҳисоблаш миқдорининг уч бараваридан ортиқ бўлган ўзганинг мол-мулкини яшириш базавий ҳисоблаш миқдорининг уч бараваридан беш бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади. Бинобарин, А. Коваленкони маъмурий жавобгарликка тортиш масаласини ҳал қилиш учун жиноят ишидан тегишли ҳужжатлар ажратилиб, Янгиер шаҳар прокуратурасига юборилди.

Тизимда узоқ йиллар ишлаб, айни пайтда кексалик гаштини сураётган суд фахрийлари, бой тажрибага эга устозлар шогирдларга бир жиҳатни қайта-қайта уқтириб келадилар: “Ўз устингизда шундай ишлангки, қарорингиз ҳам қонуний, ҳам адолатли бўлсин!”

Бу каби ибратли панду ўгитлар судьялар фаолиятида муҳим аҳамиятга эга. Шу нуқтаи назардан, Сирдарё вилояти судлари томонидан 2026 йилнинг ўтган 6 ойи давомида бир нечта шахсларга нисбатан қонун санкциясида кўрсатилганидан камроқ жазо тайинланганлиги ёки жазо енгилроғи билан алмаштирилгани бежиз эмас.

Бу каби жиҳатлар давлатимиз сиёсатининг кечиримлилик, инсонпарварлик тамойилларига хос ва мосдир. Зеро, ярашиш, келишиш ва кечиримли бўлиш халқимиз қадриятларига хос фазилатлардан ҳисобланади. Мана шундай яхшиликка ундовчи урф-одатлар судлар томонидан ишларни кўриш жараёнида ҳам муҳим аҳамият касб этади.

Жорий йилнинг биринчи ярмида 178 нафар шахсга нисбатан жиноят иши Жиноят кодексининг 66-1-моддасига асосан, тарафлар ярашганликлари муносабати билан тугатилганлиги ҳам бу фикримизни исботлаб турибди.

Жумладан, 2026 йил 28 январда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар ҳамда “Энергосавдо” акциядорлик жамияти Боёвут туман бўлими ходимлари ҳамкорлигида ўтказилган рейд тадбирида 60 ёшли Зарифа Халилова Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 31 майдаги қарори билан тасдиқланган “Электр энергияси ва табиий газдан фойдаланиш қоидалари”га зид равишда хонадонига ўрнатилган электрон ҳисоблагичдан ташқари яширин равишда электр тармоғига ўзбошимчалик билан тўғридан-тўғри уланиб, умумий қуввати 3,5 кВт бўлган кондиционердан фойдаланиб келганлиги аниқланган.

Натижада унинг Боёвут тумани электр таъминоти корхонасига етказган зарари 52 миллион 980 минг сўмни ташкил қилган. Шу боис, З. Халиловага нисбатан Жиноят кодексининг 185²-моддаси 2-қисми билан жиноят иши қўзғатилган.

Тергов жараёнида З. Халилова электр таъминоти корхонасига етказган зарарини қоплаган. Бинобарин, у суд мажлисида айбига иқрорлигини, қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонлигини, фуқаровий даъвогар билан ўзаро ярашиб олганлиги сабабли жиноят ишини ярашув асосида тугатишни сўради. Ўз навбатида, туман электр таъминоти корхонаси вакили ҳам унинг фикрларини тасдиқлаб, судланувчига нисбатан ҳеч қандай даъвоси йўқлигини маълум қилган ҳолда ярашувга розилигини билдирди.

Жиноят кодексининг 66-1-моддасида ушбу кодекснинг 185-2-моддаси 2-қисмида назарда тутилган жиноятни содир этган шахс ўз айбига иқрор бўлиб, фуқаровий даъвогар билан ярашса ва етказилган зарарни бартараф этса, жиноий жавобгарликдан озод этилиши мумкинлиги қайд этилган. Жиноят-процессуал кодексининг 84-моддасига биноан, фуқаровий даъвогар Жиноят кодексининг 66-1-моддасида назарда тутилган жиноятларга оид ишлар бўйича айбланувчи, судланувчи билан ярашган тақдирда, жиноят иши суд томонидан айблилик ҳақидаги масала ҳал қилинмай тугатилиши мумкинлиги белгиланган. Шунга кўра, суд З. Халиловага нисбатан қўзғатилган жиноят ишини ярашув актига асосан тугатиш тўғрисида ажрим чиқарди.

Яна бир эътиборли масала. Шу йил 8 июнда давлатимиз раҳбари томонидан “Судларда комплеанс назорат тизими самарадорлигини оширишнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармоннинг имзолангани тизимда коррупциявий ҳолатларни бартараф этиш ишларини янги босқичга олиб чиқишга замин яратди. Албатта, бундан кўзланган асосий мақсад — судларда коррупцияни келтириб чиқарувчи омилларни барвақт бартараф этиш, суд аппарати ходимларини ишга қабул қилиш жараёнини шаффоф тартиб-таомиллар ва очиқ танловга асосланган тарзда ташкил этиш, уларнинг салоҳияти, иқтидори, касбий сифатлари ҳамда алоҳида хизматларини одилона ва ҳаққоний баҳолаш (меритократия) асосида касбий ўстириш, суд тизимига жамоатчилик ишончини мустаҳкамлаш ва суднинг нуфузи ва обрўсини ошириш, суд органларини Янги Ўзбекистонни барпо этиш йўлидаги ислоҳотларнинг кўмакчисига айлантиришдан иборат.

Хулоса қилиб айтганда, мамлакатимизда амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотлари судларнинг мустақиллиги, адолатли қарорлар қабул қилиниши ва инсон ҳуқуқларининг ишончли ҳимоясини таъминлашга хизмат қилмоқда. Оқлов ҳукмларининг кўпайиши, асоссиз айбловларнинг бартараф этилиши, жазоларни инсонпарварлик тамойиллари асосида қўллаш ҳамда ярашув институтининг самарали ишлаётгани судларда қонунийлик ва адолат устуворлигини янада мустаҳкамламоқда.

Энг муҳими, ҳар бир ишни кўриб чиқишда инсон тақдирига алоҳида эътибор қаратилаётгани, суд қарорлари қонун талаблари билан бирга адолат мезонларига ҳам таянаётгани халқнинг судларга бўлган ишончини оширмоқда. Бу эса, Янги Ўзбекистонда «Инсон қадри учун» тамойилининг ҳаётдаги амалий ифодаси бўлиб, судларни ҳақиқий адолат қўрғонига айлантириш йўлидаги ислоҳотлар изчил давом этаётганидан далолат беради.

Фарруҳ АБДУРАИМОВ,

Сирдарё вилояти суди раиси

Иш қидириб…

Нурали ўрта мактабни тугатиб, ўқишга кириш учун бир-икки йил ўзини синаб кўрди. Бахти чопмади. “Бор-э!” деди-да, тўғри келган ишни қилиб юраверди. Озгина даромад топиб, кунини ўтказарди. Ўрни келганда мардикорлик ҳам қилди. Бир қурилиш ширкатига ҳам ишга кириб, бироз ишлади. Тенгқурларининг кўпи ўқиди, баъзилари касб-ҳунар эгаллади, синфдош йигитларнинг бари уйли-жойли бўлди. Кўплари фарзандларига суннат тўйлари ҳам ўтказишди.

Нурали эса ҳамон тузукроқ ишнинг бошини тутмади, уйланмади ҳам.

Хорижда ишлаётган тенгдошлари янги уйлар қуришди, баъзиларининг енгил автомашинаси ҳам бор. Буларни кўриб, у ҳам бош қотирди. “Мен ҳам хорижга чиқиб ишласам, бойиб кетарман”, деган хаёл кўнглидан ўтди.

Ҳафта-ўн кун шу хаёл уни сира тарк этмади. Охири чет элга бориб ишлаш мақсадида хорижга чиқиш паспортини олиш учун ҳужжат топширди. Бир ҳафта ўтгач, “қизил паспорт”ли бўлди. Шу паспортни қўлга олгач, ўзини худди чет элда юргандек ҳис қилди. Қаерга боришини узоқ ўйлаб, охири синфдош дўсти Ғофурнинг Москва шаҳрида ишлаётгани эсига тушди.

Кечки пайт уларникига бориб, отасидан Ғофурнинг телефон рақамини олиб қайтди. Кечқурун овқатланиб бўлгач, хонасига кириб, унга қўнғироқ қилди. Нариги томондан: “Нурали, кел, сенбоп иш бор”, деб ўртоғи яшаш манзилини айтди.

Нурали ишлаб тўплаган пули озлигини билиб, яна бир ҳафта таниши билан тинмай ишлади. Кетар куни эса онасига Москвага — Ғофурнинг олдига, иш борлиги учун кетаётганини айтди.

— Болам, бориб ишласанг ишла. Тенгқурларинг аллақачон уйланиб, ҳатто болаларига суннат тўйларини ҳам ўтказди. Қўлимиз калталик қилиб, бир-икки жойга совчиликка оғиз солгандик, кўрдинг-ку, “Ишининг тайини йўқ”, деб кўнишмади. Ишласанг, яхшилаб ишлаб келгин, сенинг ҳам тўйингни кўрайлик, — деди онаизор.

Нурали лаш-лушларини йиғиштириб, Шўрчи бош бекатидан Тошкентга йўл олди ва у ердан Москва шаҳрига чипта олиб, учиб кетди.

Шундай қилиб, у дўсти Ғофурнинг ётоқхонасида бирга яшаб, икки йил ўша ерда меҳнат қилди. “Ҳаш-паш дегунча, мана, келганимга икки йил бўлибди-я. Бир бориб уйдагиларни кўриб келай”, — деди Нурали Ғафурга.

У қишлоғи — Қорақир маҳалласига бозор куни бир сумка бозорлик билан кириб келди.

Бир ярим ойча қишлоқда юриб, яна четга ишлашга кетиш мақсадида акаси Эргаш ва амакиси Абдилар билан маслаҳатлашди. Уларнинг Туркияда ишлашини биларди. “Кел, иш бор”, — деди акаси Эргаш. Шундан сўнг Нурали Тошкент — Бишкек — Истанбул йўналиши бўйича самолётга чипта олиб, жўнаб кетди.

У Туркияда ҳам бироз ишлади, аммо дангасалиги тутиб: “Бу ерда ишлаш менга ёқмади, сизлар ўрганиб қолгансизлар-да”, — деди акаси ва амакисига. Кечқурун ишдан келиб, Москвадаги яна бир таниши Шуҳрат Имомқуловга қўнғироқ қилди: “Иш борми? Мен бормоқчиман”. Шуҳрат: “Келавер, иш кўп”, — деди. Илгари ҳам Ғофур ва Шуҳрат билан бир жойда яшаб ишлагани сабабли, Истанбул — Москва йўналишига чипта олиб, учиб кетди. Кечаси аэропортдан таксига ўтириб, ўзига таниш кўча бўйлаб шерикларининг ёнига борди. Эртаси куни “Петрович” гипермаркетига юк ташувчи бўлиб ишга жойлашди. Кундузи ишлаб, кечаси ётоқхонада дам оларди.

Кунларнинг бирида қўл телефони орқали “YouTube” тармоғидан “Жиҳод ва ҳижрат қилмаган асли кофир ва муртаддир” деб номланган маърузани тинглаб, узоқ ўйга толди. Шундан сўнг унинг феъл-атвори ўзгариб қолди.

Турли даъватчиларнинг расмий каналларига аъзо бўлиб, ҳар хил чаламуллоларнинг маъруза ва дарсларини мунтазам кузатиб борди.

Жиҳод ҳамда ҳижратга чорловчи маърузаларни, турфа роликларни томоша қилиб, унда Сурияга бориш ғояси туғилди. Миясини фақат Сурияга чиқиб кетиш режаси қамраб олди. Энди олдинги Нуралидан асар ҳам қолмаганди. У буткул ўзгарганди. Шериклари ҳам унинг хатти-ҳаракатларидан ҳайрон бўлишарди:

— Эй Нурали, ошна, сенга нима бўляпти? Бирдан бошқа одамга айланиб қолдинг?

— Ишларингиз бўлмасин, мен шунчаки ўзгармоқчиман, — деди у.

— Ҳа, майли, ўзинг биласан, биз шунчаки сўрадик-қўйдик-да, — дейишди улар.

У охир-оқибат бетайин видеолар остида қолдирилган рақамни сақлаб олиб, “WhatsApp” орқали: “Ассалому алайкум, ака, яхшимисиз? Сиз Суриядамисиз?” — деб ёзди. Орадан тўрт-беш кун ўтиб, ундан: “Ҳа, Суриядамиз”, — деган жавоб келди. Нурали: “Ёнингизга қандай борсам бўлади?” — деб сўради. Улар: “Сиз қаердасиз?” — деб ёзганида, “Санкт-Петербургдаман”, деб жавоб қайтарди. “Унда биз ёрдам беролмаймиз”, — деган жавобни олди. “Қандай қилиб борсам бўлади?” — деб қайта сўраганида: “Туркия орқали ўтиш мумкин”, — деган ёзувга кўзи тушди.

Нурали эртаси куниёқ — 2020 йилнинг сентябрь ойида Санкт-Петербург — Тошкент авиарейсига чипта олиб, уйига қайтди. Сўнг уйдагиларига “Туркияга ишлагани кетяпман”, дея яна йўлга тушди.

Қора ниқобни қўмсаб…

Алқисса, 2020 йил 29 октябрь куни у Тошкентдан Истанбулга учиб борди.

У ерда ижарага уй олиб, интернет орқали танишган Саад деган кимса билан телефон орқали боғланди ва у йўллаган одамлар кўмагида Туркия чегарасини ноқонуний бузиб ўтиб, Сурия ҳудудига кирди. Чегарада кутиб олишди. Ўз машинасида икки соатча йўл юриб, турли савол-жавоблардан сўнг унинг асл исми Нурали эканини билгач: “Исмингни ўзгартир”, — деди.

Нурали ўзига “Абдулҳамид” деб янги исм танлади.

Улар Суриянинг Идлиб вилоятидаги “Ат-Тариқул-бузғор” ҳудудида жойлашган қароргоҳга боришди. Уни ҳарбий тайёргарликдан ўтиш учун тўпланган, ўзига ўхшаган 16 нафар янги келганларга қўшиб қўйишди. 2021 йил 8 февраль куни Идлиб вилоятининг Ҳорем туманига қарашли Қалб Лозе қишлоғидаги ташландиқ бинода ҳарбий машғулотлар бошланди.

Энди уни у ердагилар “Нурали” эмас, янги исмда “Абдулҳамид” деб чақиришарди. У ўша ерда турли ўқотар қуроллардан фойдаланишни ўрганди. Унга “АК” русумли автомат қуроли берилди. У қанча тўқнашувларда қатнашди, нечта бегуноҳ одамнинг қонини тўкди — бунинг ҳисобини ўзи ҳам билмайди. “Ит ётиш, мирза туриш” азобли кунлари шу тариқа ўтаверди. Қўлида қурол, юзида қора ниқоб тақиб юрган кунларининг саноғи йўқ эди. Чангли ва тутунли ҳаводан нафас олиш ҳам жонига тегди.

У ўзининг ҳақиқий исмини ҳам унутаёзди. Кунларнинг бирида тошкентлик Абубакр исмли кишига ўз юртига қайтмоқчилигини айтди. У Абдулҳамидни бир араб билан таништириб: “Бу йигитни Туркияга ўтказиб қўй”, — деди.

Ҳалиги араб каттагина пул эвазига уни чегарадан ўтказиш мақсадида ўз уйига олиб борди. Тун. У ширин уйқуда эди. Ҳалиги араб уни секин туртиб уйғотди: “Тур, кийин, нарсаларингни ол”.

Ярим тунда улар Туркиянинг Ҳатай вилояти ичкарисига уч-тўрт километр киришгач, қочоқни Туркия ҳарбий кийимидаги шахсларга топшириб, араб ортига қайтди. Шу тариқа кетаётган маҳал турк полицияси уларни тўхтатиб, бўлимга олиб борди. У ерда Нуралини сўроқ қилиб, бармоқ изларини олишди ҳамда алоҳида суратга туширишди.

2025 йил 25 декабрь куни Истанбул — Тошкент авиарейси орқали Ўзбекистонга депортация қилинди. Ўсиб кетган беўхшов соқоли олингач, башараси яна аввалги ўз ҳолига қайтгандек эди. Аммо…

Иқрорлик

Бу ерда тергов-суриштирув ишлари унча қийин кечмади. Чунки унинг ёнидан олинган уяли телефон барча қинғирликларни фош этиб берганди.

Ҳа, айтганча, Нурали Раимовнинг ўзи ҳам беш йил давомида фаолияти тақиқланган “Жабҳат ан-Нусра” халқаро террорчилик ташкилотининг “Ғуробо катибаси” бўлинмаси жангарилари сафида содир этган жиноятларини — хотирасида қолган барча қилмишларини судда бирма-бир сўзлаб берди.

Юзидаги қора ниқоб йиртилди. “Қилмиш — қидирмиш” деганлари шу бўлса керак. Бойлик васвасаси, нафс қусури Нуралини не кўйларга солмади!

“Нафснинг оқибати — зулмдир, зулмнинг оқибати эса хорликдир!” деганлари шу эди.

Ниқоби йиртилган Нурали Раимов энди узоқ йиллар панжара ортида жазо ўтаб, қилмишларидан сабоқ олса, ажаб эмас.

Толиб ТИЛОВОВ,

жиноят ишлари бўйича

Шўрчи туман судининг раиси,

Чори ҚОРАҚУЛОВ,

халқ маслаҳатчиси

Бугун бўлиб ўтган Олий суд Пленумининг мажлисида айрим жиноят ва фуқаролик ишлари бўйича туман ва туманлараро ҳамда туманлараро маъмурий судларга илк бор судьялик лавозимига тайинланган судьяларнинг қасамёд қабул қилиш маросими ўтказилди.

Мажлисда Судьялар олий кенгашининг 2026 йил 26 июндаги қарорига муфовиқ судьялик лавозимда бўлишнинг биринчи беш йиллик муддатига тайинланган 19 нафар судьянинг қасамёди эшитилди.

Олий суд раиси Робахон Махмудова янги тайинланган судьяларни қутлар экан, “бугун судьялик қасамёдини қабул қилиб, сизлар тўлақонли судья бўлдингиз. Бу ном кишига мансаб ёки имтиёз тариқасида эмас, балки эл-юрт олдидаги оғир масъулият ва синов сифатида берилади”, дея таъкидлади.

“Шу лаҳзадан эътиборан сизнинг ҳар бир сўзингиз, ҳар бир имзоингиз, ҳатто сукутингиз ҳам адолат тарозисида ўлчанади. Ҳозиргина берган қасамёдингиз билан на бирор амалдорга, на бирор идорага – фақат адолатнинг ўзига ва унинг номидан ҳукм чиқарадиган халққа содиқ қолишга сўз бердингиз. Ҳалоллик, беғаразлик ва виждон — булар чиройли шиор эмас, балки ҳар бир иш, ҳар бир инсон тақдири олдида амалда исбот қилинадиган бурчдир”, – деди Олий суд раиси.

Р. Махмудова қайд қилганидек, судья ўтирадиган курси — ҳукмронлик тахти эмас, балки хизмат ва ишонч курсисидир, бу курсида фақат қалби пок, нияти холис, билими теран ва иродаси мустаҳкам инсонгина ўтиришга ҳақли.

Қасамёд қабул қилган янги судьяларга судьялик гувоҳномалари билан бирга “Судьялар одоби кодекси” топширилди

Олий судда 27 июнь – Матбуот ва оммавий ахборот воситалари ходимлари куни муносабати билан байрам тадбири ўтказилди.

Олий суд раиси Р. Махмудова ўзининг соҳа вакиллари билан биринчи маротаба ўтаётган ушбу мулоқот аввалида судлар фаолиятини ёритишда алоҳида фаоллик кўрсатаётган журналистларни касб байрамлари билан самимий муборакбод этди.

“Адолат ва эркин матбуот, моҳиятан, бир хил эзгу мақсадга — ҳақиқатни юзага чиқариш, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва жамиятда адолат туйғусини қарор топтиришга хизмат қилади. Суд ўз фаолиятини жамият кўз ўнгида, ошкора юритгандагина одамларнинг унга бўлган ишончи мустаҳкамланади. Шу маънода, журналист ва блогерлар суд билан халқ ўртасидаги ишончли кўприк вазифасини бажаради”, – деди Олий суд раиси.

Р. Маҳмудова оммавий ахборот воситалари вакилларига юзланиб: “Олий суднинг эшиклари сиз учун доимо очиқ. Биз очиқ мулоқотга, саволларингизга холис ва ўз вақтида жавоб беришга, ишончли ахборот билан таъминлашга тайёрмиз. Журналистларни одил судловни амалга оширишдек масъулиятли ишда фаол ҳамкор деб биламиз. Жамиятнинг ҳуқуқий онги ва маданиятини юксалтириш, одамларга ўз ҳуқуқларини англатиш ишида сизлар билан ҳамжиҳат бўлишни истаймиз”, – деди.

Тадбирда таъкидланганидек, Президентимиз Ш. Мирзиёев томонидан илгари сурилган Янги Ўзбекистонни бунёд этиш ва жамиятимизда инсон қадрини таъминлашда халқимиз томонидан “Тўртинчи ҳокимият” дея эътироф этилган оммавий ахборот воситалари ҳеч шубҳасиз, муҳим ўрин тутади.

Очиқлик сиёсати — Давлатимиз раҳбари бошчилигида амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотларини, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш йўлидаги саъй-ҳаракатларнинг ажралмас қисми эканлиги алоҳида қайд этилди.

Тадбирга таклиф этилган Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Оммавий ахборот воситалари учун контент тайёрлаш маркази директорининг ўринбосари Ж.Абдураҳмонов, Ўзбекистон Журналистика ва оммавий коммуникациялар университети ректори Ш.Қудратхўжа ҳамда Миллий масс-медиани қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамоат фонди директори Ж.Азимов судларнинг жамоатчиликка очиқлиги ва шаффофлигини таъминлаш бўйича муҳим қадамлар ташланаётганлигини эътироф этиб, жамиятнинг ҳуқуқий онги ва маданиятини юксалтиришда суд ва матбуот ҳамжиҳат бўлишини таъкидладилар.

Очиқ ва самимий мулоқот шаклида ўтказилган учрашув давомида жамоатчилик ўртасида судлар фаолияти юзасидан тўғри ва холисона фикрларни шакллантириш мақсадида суд органлари ва оммавий ахборот воситалари ўртасидаги конструктив ҳамкорлик изчил давом эттирилиши алоҳида қайд этилди.

Кўтаринки кайфиятда ўтган тадбир сўнгида соҳа вакилларига эсдалик совғалари топширилди.

Аввало шуни айтиш керакки, давлатимиз раҳбари томонидан жорий йилнинг 22 июнь куни имзоланган “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига коррупцияга қарши курашиш самарадорлигини оширишга, коррупцияга оид жиноятлар учун жавобгарлик муқаррарлигини таъминлашга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги қонун жамиятда коррупция иллатига қарши муросасиз курашни янги босқичга олиб чиқди.

Ушбу янги қонунга кўра, Жиноят кодексига бир қатор муҳим ўзгартиш ва қўшимчалар киритилди. Хусусан, Жиноят кодексининг 73-моддаси янги “в1” банд билан тўлдирилди. Гап шундаки, 73-модда “Жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш” дея номланган. Унда нафақат жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш талаблари, балки ушбу модда қўлланилмайдиган шахслар тоифаси ҳам қайд этилган.

Бинобарин, янги киритилган “в1” бандга асосан, ўзлаштириш ёки растрата қилиш йўли билан талон-торож қилганлик, шунингдек, фирибгарлик учун ҳукм қилинган ва содир этган жинояти туфайли етказилган зарарнинг ўрнини тўлиқ қопламаган шахс жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод этилмаслиги белгиланди.

Бундан ташқари кодексга “Коррупцияга оид жиноятлар” атамаси ҳам киритилди. Қолаверса, коррупцияга оид жиноятлар рўйхати ҳам ўз аксини топди. Шунингдек, ушбу кодекснинг 243-моддасида назарда тутилган жиноят коррупцияга оид жиноятларни содир этиш натижасида олинган даромадларни легаллаштириш билан боғлиқ ҳолда содир этилган бўлса, бу ҳам коррупциявий жиноят сифатида баҳоланади.

Айтиш керакки, юқорида қайд этилган янги қонун билан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг “Давлат харидлари тўғрисидаги қонунчиликни бузиш” деб номланган 175-8-моддаси ҳам мазмунан ва ҳажман бойитилди. Унга кўра, давлат хариди предметининг бошланғич нархи ва унинг ўртача бозор нархи ўртасида йўл қўйиладиган тафовутнинг энг кўп миқдорига нисбатан белгиланган талабни бузиш, бундан талон-торож қилиш ҳоллари мустасно, мансабдор шахсларга базавий ҳисоблаш миқдорининг 30 бараваригача жарима солишга сабаб бўлиши белгиланди.

Бундан ташқари янги қонун билан “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги қонунга киритилган қўшимчаларга мувофиқ, Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳрида — коррупцияга қарши курашиш бўйича ҳудудий кенгашлар, давлат органлари ва ташкилотларида эса, комплаенс ва коррупцияга қарши ички назорат тузилмалари ташкил этилади.

Яна бир янгилик. Давлат органлари ва ташкилотлари, ҳудудлар ва соҳалар кесимида коррупция даражасини аниқлаш ва уни минималлаштириш мақсадида, коррупцияга оид хавф-хатарлар харитаси шакллантирилади.

Бунда коррупцияга оид жиноятчилик статистикаси, коррупцияга қарши курашиш бўйича ҳуқуқни қўллаш амалиётининг таҳлили, аҳолининг коррупцияга бўлган муносабати, коррупцияга қарши курашиш бўйича сиёсатнинг самарадорлигига доир маълумотлар, айни масалага масъул ҳамда дахлдор ташкилотларнинг ахборотига таянилади. Коррупцияга оид хавф-хатарлар харитаси Коррупцияга қарши курашиш агентлиги томонидан юритилади.

Коррупцияга оид ҳуқуқбузарлик натижасида тузилган битимларни ҳақиқий эмас деб топиш қонунда белгиланган тартибда, ваколатли давлат органининг, манфаатдор шахснинг аризасига асосан, суд томонидан амалга оширилади.

Ўзи меҳнат фаолиятини олиб бораётган давлат органида коррупцияга оид жиноят тўғрисида асосли хабар берган шахсга Коррупцияга қарши курашиш агентлигини олдиндан хабардор этмасдан 2 йил давомида интизомий жазо чораларини қўллашга йўл қўйилмайди.

Шунингдек, ушбу янги қонун билан “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги қонун “Коррупцияга оид жиноятларни содир этишда айбдор деб топилган шахсларнинг электрон реестри” деб номланган 27-1-модда билан тўлдирилди. Бунга кўра, коррупцияга оид жиноятларни содир этган шахсларнинг электрон реестри юритилади. Яъни Ички ишлар вазирлиги коррупцияга оид жиноятларни содир этишда айбдор деб топилган шахсларга нисбатан айблов ҳукми қонуний кучга кирган пайтдан эътиборан 3 иш куни ичида реестрга шахс ҳақидаги маълумотларни киритади.

Электрон реестрга киритилган шахслар тўғрисидаги маълумотлар Жиноят кодексида белгиланган судланганлик муддати давомида сақланади.

Қолаверса, бундай шахсларга нисбатан бир қатор чекловлар ҳам белгиланади. Хусусан, айни тоифадаги шахс давлат хизматига ишга қабул қилинмайди ва давлат мукофотлари билан тақдирланмайди. Унинг номзоди сайланадиган ва алоҳида тартибда тайинланадиган лавозимларга кўрсатилмайди. Давлат органлари ҳузуридаги жамоатчилик кенгашлари ҳамда идоралараро коллегиал органларнинг аъзоси бўлолмайди. Шунингдек, ўзи таъсис этган ва устав фондидаги улушининг 50 фоизидан кўпроқ қисмига ўзи эгалик қиладиган тадбиркорларнинг давлат харидларида ва давлат-хусусий шериклик тўғрисидаги битимда иштирок этолмайди. Давлат улуши 50 фоиздан юқори бўлган ташкилотларда ва давлат таълим муассасаларида раҳбарлик лавозимларига тайинланмайди.

Электрон реестр Коррупцияга қарши курашиш агентлиги томонидан Ички ишлар вазирлиги билан ҳамкорликда юритилади.

Албатта, бу борадаги ҳуқуқий асослар янада такомиллаштирилиб борилаверади. Зеро, қонун устуворлиги таъминланган жамиятда коррупцияга ўрин йўқ.

Нодиржон КИМСАНОВ,

жиноят ишлари бўйича

Косонсой тумани суди тергов судьяси

Гиёҳвандлик аввал инсоннинг иродасини, сўнг соғлиғини, кейин эса оиласини ва жамиятдаги ўрнини емиради. Бир шприц ёки бир дона таблеткадан бошланган йўл кўп ҳолларда ўғирлик, фирибгарлик, оилавий зўравонлик ва ҳатто оғир жиноятлар билан якун топиши мумкин.

Олий суд Пленумининг 2017 йил 28 апрелдаги «Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ва психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга оид жиноят ишлари бўйича суд амалиёти тўғрисида»ги қарорида бу тоифадаги жиноятлар аҳоли соғлиғига, жамиятнинг иқтисодий ва маънавий негизига таҳдид солиши алоҳида таъкидланган. Бугун бу таҳдид, афсуски, янги қиёфа касб этмоқда.

Яъни наркотиклар энди қоронғи кўчаларда эмас, смартфон экранида, мессенжердаги «каналлар»да, «закладка» деб аталувчи яширин жойларда тарқатилмоқда. Сотувчи харидорнинг юзини кўрмайди, харидор эса, кўпинча ҳали ҳаётни англаб улгурмаган ўсмир бўлиб чиқади.

Давлатимиз бу хавфга нисбатан қатъий ва тизимли кураш олиб бормоқда.

Ўзбекистон Республикасининг 2026 йил 11 июндаги “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ёки уларнинг аналогларининг ва кучли таъсир қилувчи моддаларнинг қонунга хилоф муомаласи учун жавобгарликни такомиллаштиришга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги Қонуни асосида гиёҳвандликка оид жиноятлар учун жавобгарлик тизими тубдан қайта кўриб чиқилди.

Аниқроқ айтсак, Жиноят кодексининг XIX боби энди «Аҳоли саломатлиги ва генофондига қарши жиноятлар» деб номланди. Шу номнинг ўзиёқ қонун чиқарувчининг нуқтаи назарини аниқ ифодалайди: гиёҳвандлик савдоси — миллат генофондига қарши қаратилган жиноятдир.

Кодексга 13 та янги модда — 276-1–276-13-моддалар киритилди.

Ғайриқонуний нарколаборатория ташкил этганлик учун — беш йилдан ўн йилгача, уюшган гуруҳ томонидан ёки икки ва ундан ортиқ лаборатория ташкил этилганда эса, ўн беш йилдан йигирма йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси белгиланди.

Илк бор гиёҳвандлик моддаларининг қонунга хилоф муомаласига ҳомийлик қилганлик учун алоҳида жавобгарлик (276-3-модда) жорий этилди — энди савдони «соябон» остида ушлаб турганлар ҳам жазодан четда қолмайди. Бангихона ташкил қилиш ёки сақлаш учун жавобгарлик эса, мустақил 276-2-моддада кўзда тутилди.

Энг асосий янгиликлардан яна бири — Жиноят кодексининг 273-моддаси тўлиқ янги таҳрирда берилди. Энди гиёҳвандлик воситаларини таълим ташкилотларида, ётоқхоналарда, болалар оромгоҳларида ва уларга туташ ҳудудларда, вояга етмаганларга, шунингдек, телекоммуникация тармоқлари ёки Интернет орқали сотиш алоҳида оғирлаштирувчи ҳолатлар сифатида етти йилдан ўн йилгача озодликдан маҳрум қилишга олиб келади.

Кўп миқдорда ёки уюшган гуруҳ томонидан Интернет орқали ёхуд бир неча давлат ҳудудида содир этилган қилмишлар учун жазо ўн беш йилдан йигирма йилгача этиб белгиланади.

Бундан ташқари Жиноят кодексининг 73-моддасига киритилган ўзгаришга кўра, гиёҳвандлик моддаси савдоси, нарколаборатория ташкил этиш ва ҳомийлик билан боғлиқ ҳолларда мол-мулкни мусодара қилиш ҳам назарда тутилди. Бундай қатъий чора жиноий даромад манбаини илдизи билан бартараф этишга қаратилган.

Жавобгарлик муқаррарлиги фақат оғир жиноятлар билан чекланмайди.

Сотиш мақсадини кўзламай оз миқдорда гиёҳвандлик воситасини тайёрлагани, олгани, сақлагани, ташигани ёки жўнатгани учун Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг янги таҳрирдаги 56-моддасига кўра, мусодара қилиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг бир бараваридан икки бараваригача жарима ёхуд ўн беш суткагача маъмурий қамоқ белгиланди.

Ушбу кодексга янги 187-1-модда ҳам киритилди. Унга кўра, жамоат жойларида гиёҳвандлик воситаларини, психотроп моддаларни ёки кучли таъсир қилувчи моддаларни истеъмол қилганлик учун фуқароларга базавий ҳисоблаш миқдорининг йигирма бараваридан қирқ бараваригача жарима ёхуд ўн беш суткагача маъмурий қамоқ жазоси назарда тутилди.

Вояга етмаганларни спиртли ичимлик ёки гиёҳвандлик воситаларини истеъмол қилишга жалб этганлик учун кодекснинг 188-моддаси бўйича ҳам маъмурий қамоқ қўлланилади.

Муҳими, бу тоифадаги ишлар энди бевосита судьялар томонидан кўрилади. Бу эса, суднинг зиммасига янада катта масъулият юклайди.

Баъзан «муқаррар жазо» ибораси ҳаммага бир хил, энг оғир жазо бериш деб тушунилади. Бу — хато. Олий суд Пленумининг «Гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ва психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга оид жиноят ишлари бўйича суд амалиёти тўғрисида»ги қарори 34-бандида аниқ мезон белгиланган: ташкилотчилар, сотувчилар, контрабандачилар, илгари судланганлар ва вояга етмаганларни жиноятга жалб этганлар оғирроқ жавобгарликка тортилиши лозим.

Айни вақтда сотиш мақсадини кўзламай гиёҳвандлик воситасини олган ёки сақлаган шахсларга, шунингдек, аёллар, олтмиш ёшдан ошган эркаклар ва вояга етмаганларга нисбатан озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазо тайинлаш масаласи, албатта, муҳокама қилиниши шарт.

Бошқача айтганда, суд савдогар билан унинг қурбонини бир тарозига қўймайди. Гиёҳвандлик моддаси орқали бойиётган шахсга нисбатан жазо, ҳақиқатан ҳам, оғир ва муқаррар бўлиши керак.

Гиёҳвандлик иллатига мубтало бўлган шахсга эса, жазо билан бирга, даволаниш имконияти ҳам берилади: Жиноят кодексининг 96-моддасига кўра, мажбурий даволаш озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазо тайинланганда ҳам қўлланилиши мумкин.

Жиноят кодексининг 273-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида назарда тутилган қилмишни содир этган шахс ўз ихтиёри билан айбини бўйнига олиб, ҳокимият органларига арз қилса ва восита ёки моддаларни топширса, жазодан озод қилинади.

Судья сифатида яна бир муҳим жиҳатни таъкидлашни истардим.

Жазонинг муқаррарлиги далилларнинг ишончлилигига таянади. Қонунга хилоф тўпланган далил асосида чиқарилган ҳукм эртага бекор қилинади ва айбдор жазодан қутулиб қолади. Шу боис суд ҳар бир ишда ҳар бир далилни синчковлик билан текширади.

Хусусан, гиёҳвандлик воситаларига оид иш бўйича эксперт хулосаси олиниши шарт ва бундай экспертиза фақат давлат суд-экспертиза муассасаларида ўтказилади. Аралашмадаги нейтрал тўлдирувчи моддалар оғирлиги ҳисобга олинмайди — миқдор актив модданинг соф оғирлиги бўйича аниқланади.

Миқдорга мансублик масаласини эксперт эмас, суд ҳал қилади. «Назорат остида олиш» каби тезкор-қидирув тадбирлари қонун талабларига қатъий риоя қилинган ҳолда ўтказилиши, гиёҳвандлик моддаси савдоси қасди эса, фақат миқдор билан эмас, далиллар мажмуи — дозаларга қадоқлаш, тарози, яширин жойлар, ёзишмалар орқали исботланиши лозим.

Интернет орқали содир этилган жиноятларда рақамли далиллар — телефон экспертизаси, ёзишмалар, электрон ҳамён ҳаракатлари процессуал жиҳатдан тўғри расмийлаштирилиши ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

Бу талаблар суд ҳукмининг қонуний, асосли ва адолатли бўлиши учун керак. Қонун доирасида тўпланган далил — муқаррар жазонинг пойдевори.

Судлар ўз ишини қилади: айбдорни жазолайди, жабрланувчига ёрдам қўлини чўзади, жиноятга имкон берган сабаб ва шароитларни аниқлаб, тегишли идораларга хусусий ажрим чиқаради. Лекин гиёҳвандликка қарши курашнинг ҳал қилувчи жабҳаси суд залида эмас, балки оила даврасида, мактаб синфида, маҳалла гузарида ўтади.

Ота-оналарга мурожаат қилмоқчиман: фарзандингизнинг телефонида нима борлигига, кимлар билан ёзишаётганига, кечаси қаерга чиқиб кетаётганига бефарқ бўлманг. Кутилмаган пул, тушунарсиз посилкалар, «осон иш» ҳақидаги гаплар — буларнинг ортида ўсмирни — «курьер» сифатида ёллаётган жиноий тармоқ турган бўлиши мумкин.

Ёдда тутиш лозимки, вояга етмаган болани бундай ишга жалб қилганлар энг оғир жавобгарликка тортилади, аммо фарзанднинг бой берилган ёшлигини ҳеч қандай ҳукм билан қайтариб бўлмайди.

Ёшларга эса шуни айтмоқчиман: «бир марта синаб кўриш», «ҳеч ким билмайди», «енгил пул» — булар гиёҳвандлик тузоғининг энг эски ва алдамчи баҳоналари. Бугун Интернет изсиз эмас, «закладка» яширин эмас, қонун эса, ҳеч кимга истисно бермайди.

Жазонинг муқаррарлиги — давлатнинг жамиятга берган ваъдасидир. Бу ваъда шуни англатадики, гиёҳвандлик моддаси ортидан бойлик орттиришни ўйлаган ҳар бир шахс эртами-кечми, албатта, қонун олдида жавоб беради.

Биз, судьялар ҳар бир ҳукм, ҳар бир қарор орқали жамиятга битта оддий, лекин муҳим ҳақиқатни етказамиз: гиёҳвандликка йўл берилмайди, унинг ортидаги жиноятга эса, жазо муқаррар.

Ҳамробек Сапаев,

жиноят ишлари бўйича

Ҳазорасп тумани суди раиси

Янги Ўзбекистонда амалга оширилаётган ислоҳотларнинг самараси одамларнинг кундалик турмушида, эртанги кунга ишончида ёрқин намоён бўлмоқда.

Айниқса, хотин-қизларнинг таълим олиши, касбий салоҳиятини юзага чиқариши ва жамият ҳаётида фаол иштирок этиши учун яратилаётган имкониятлар аёл қадрига муносабатни янги мазмун билан бойитмоқда.

Ана шу эътиборнинг маънавий давоми ўз даврида халқимизга садоқат билан хизмат қилган аёллар хотирасини эъзозлашда ҳам кўринади.

Уларнинг ибратли ҳаётини, кенг қамровли ва самарали фаолиятини чуқур ўрганиш орқали бугунги имкониятларнинг қадрини теранроқ англаймиз, ёшларимизга ишончли ҳаётий намуналарни тақдим этамиз.

Машҳур судья аёл, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган юрист Ҳалима Муҳитдинова таваллудининг 110 йиллиги кенг нишонланаётганини ана шу инсонпарвар сиёсатнинг амалдаги намунаси деб биламиз.

Бу мўътабар сиймо ҳақида ўйлаганда, аввало, бошқаларнинг қувончу ташвишларини ўзининг беғубор қалбига, юрагига яқин олган инсон қиёфаси кўз олдимизга келади.

Орадан йиллар ўтиб ҳам яқинлари, қишлоқдошлари ва шогирдлари уни меҳр билан эслашининг замирида ана шу инсоний муносабат ётибди.

Эзгулик кўрган қалбнинг хотираси узоқ яшаши, шубҳасиз.

Ушбу ибратли умрнинг илк саҳифаларига назар ташласак, билимга интилган қизалоқнинг оғир турмуш синовларидан ўтиб бораётганини кўрамиз.

Оиладаги етишмовчиликка қарамасдан ўқишга йўл излашнинг ўзи катта ирода талаб қиларди. Ҳалима опа эса, ўн тўрт ёшида муаллимлик қилиб, бошқаларга ҳам сабоқ бера бошлаган. Ўзи ўрганиш билан бирга ўзгаларни ўқитишга интилиш унинг ёшликдан шаклланган масъулиятини кўрсатади.

Кейинги фаолиятининг маънавий илдизларини шу интилишдан излаш мумкин.

Илк муаллимлик тажрибаси кейинчалик одамлар тақдири учун жавобгар бўлган ҳуқуқшуноснинг камолотида муҳим ўрин тутган.

Ҳалима опа мисолида билим инсонни қандай улғайтиришини, ўз устида ишлаш уни катта вазифаларга тайёрлашини кўрамиз. Ўрганишга чанқоқлик умри давомида унга куч бағишлади.

Бугун мустақил ҳаётга қадам қўяётган қизларимиз учун бу сабоқнинг қадри баланд. Ўқишга кириш, касб танлаш ёки масъул вазифани қабул қилиш арафасида айрим ёшларнинг ўз кучига ишончи етишмаслиги мумкин. Ана шундай пайтда Ҳалима Муҳитдинованинг босиб ўтган йўли унга маънавий мадад беради.

Ҳалима опанинг инсоний фазилатлари ёрдамга муҳтож кишилар ва тақдири оғир синовда қолган болаларга кўрсатган ғамхўрлигида, айниқса, равшан намоён бўлган. У ўзгаларнинг ташвишига шерик бўлиб, уларнинг оғирини енгиллатиш чорасини излаган. Бундай муносабат масъулиятни зиммага олишга тайёрликдан туғилади. Бировнинг тақдирига дахлдорликни ҳис этган инсон учун амалий ёрдам кўрсатиш виждон эҳтиёжига айланади.

Унинг одил судлов йўлидаги меҳнатини ҳам инсон тақдирига ана шундай эътибордан айри ҳолда тасаввур қилиш қийин. Судьянинг олдидаги иш жилдида кимнингдир узоқ йиллик ташвиши, ҳақиқат қарор топишига бўлган умиди мужассам. Қабул қилинадиган қарор унинг кейинги ҳаётига таъсир этади. Шунинг учун қонунни пухта билиш ва далилни синчиклаб ўрганиш касбий бурчнинг асосини ташкил қилади. Инсонни сабр билан тинглаш эса, бу бурчни чуқур ҳис этишга ёрдам беради.

Ҳалима Муҳитдинованинг маънавий мероси бугунги ҳуқуқшуносни ўз ваколатининг инсон ҳаётидаги ўрни ҳақида ўйлашга ундайди. Судьянинг холислиги, адолатлилиги, якуний хулосасининг асослилиги ва ўз қарори учун масъулияти одамларнинг адолатга ишончига бевосита дахлдор.

Билим ва малакасини виждонан қўллаш ҳар куни янгидан намоён этиладиган фазилатдир. У ҳар бир ишни диққат билан ўрганишда, шошма-шошарликка берилмасликда, ҳақиқатга содиқ қолишда ўз ифодасини топади.

Ҳалима опа яшаган даврнинг мураккабликларини инобатга олиш унинг хизматларини чуқурроқ англашга ёрдам беради. Бу ҳаётни тарихий муҳит билан боғлаб ўрганар эканмиз, фидойиликнинг қадрини ҳис этамиз.

Ҳалима Муҳитдинованинг устозлик борасида ҳам ўзига хос ўрни бор.

Ёшлигидан муаллимлик билан бошланган фаолияти ҳаётининг сўнгги даврларида ҳам ёшларга билим ва тажриба бериш билан давом этди. Суд тизимида орттирган тажрибасини бўлажак ҳуқуқшуносларга ўргатиш орқали у ўз меҳнатининг самарасини кенгайтирди. Устознинг бир умрлик изланиши шогирд учун касбни англаш, одамлар билан ишлаш ва масъулиятли қарор қабул қилишда маънавий таянч бўлиб қолади.

Устоз таъсирининг энг ишончли белгиси шогирднинг фаолиятида кўринади, албатта. У олган сабоғига амал қилиб, бир инсоннинг ҳуқуқини виждонан ҳимоя қилса, ўзидан кейинги ёш мутахассисга ҳам шу масъулиятни ўргатса, устозлик анъанаси давом этади.

Ҳалима опанинг ҳуқуқий мероси ҳақида сўз борганда, шогирдлар орқали авлодларга ўтадиган ана шу маънавий таъсирни назарда тутамиз. Инсон тажрибаси ўзгаларнинг меҳнатида қўлланиб, жамиятга наф келтириб боради.

Хотин-қизларнинг салоҳиятига ишонч билдириш ва уларнинг меҳнатини қадрлаш борасидаги бугунги эътиборни ҳам шу ҳаётий ибрат билан боғлаб англаш мумкин. Аёлга яратилган имконият унинг қобилиятини юзага чиқарса, фидойи аёллар ҳаётидан олинган сабоқ бу қобилиятни эл манфаатига йўналтиришга ундайди.

Қизларимиз Ҳалима Муҳитдинова тимсолида масъулиятли касбда ўз ўрнини топган, одамларга нафи теккан аёлни кўрадилар. Бу танишув уларнинг ўз келажаги ҳақида дадилроқ ўйлашига кўмаклашади.

Устоз таваллудининг 110 йиллиги муносабати билан унинг жамият олдидаги хизматларини ёдга олиш ҳаётимизда инсоннинг фидойи меҳнатини эътироф этишда ҳам муҳим аҳамият касб этади. Яхши номнинг йиллар оша ардоқланиши ёш авлодга яшашнинг қадрини англатади.

Инсон қадрини юксалтиришга қаратилган ислоҳотлар ҳар биримизнинг кундалик ишимизда амалий натижа топади. Ҳалима Муҳитдинова ҳаётининг бугунги аҳамияти шундаки, у инсонга, жамиятга сидқидилдан хизмат қилишни фуқаролик масъулияти сифатида қабул этишга ўргатади.

Унинг ибратидан баҳраманд бўлиш ўз фаолиятимизга ҳам талабчан қараш демакдир.

Холмамат Ҳасанов,

Тошкент вилояти

суди судьяси

Бу ҳаётда инсон умридан кўра азиз ва қимматли неъмат бўлмаса керак. Аммо баъзан арзимасдек кўринган гап-сўз, йўл талашиш, бир-бирига ён беришни истамаслик ёки жамоат жойидаги оддий одоб-аҳлоқ қоидаларига риоя этмаслик, оғир фожиага сабаб бўлади. Бир лаҳзалик ғазаб, ўйланмай айтилган ҳақорат, сабрсизлик ва қўлга совуқ қурол олиш — буларнинг барчаси инсон тақдирини бутунлай ўзгартириб юбориши мумкин.

Наманган шаҳрида содир бўлган воқеа мисолида ҳам ана шу аччиқ ҳақиқатлар яна бир бор ўз тасдиғини топди. Йўлдаги оддий келишмовчилик, икки ҳайдовчининг бир-бирига йўл бермаслиги ва кейинги оғзаки тортишув охир-оқибат — инсон ўлими билан якунланди. Бир оила яқинидан айрилди, бошқа бир оила эса, судланган ота, турмуш ўртоқ ва фарзандлар тақдири билан юзма-юз қолди…

Суд ҳужжатларига кўра, Ҳасан Саримсоқов (исм-шарифлар ўзгартирилди) шу йил 22 март куни “Deepal SL03” русумли автомашинасида Наманган шаҳридаги бир томонлама йўналишли кўчада қарама-қарши ҳаракатланаётганида, “Дамас” автомашинасини бошқариб келаётган Алишер Турдиқулов билан йўл талашиб қолади. Оқибатда оғзаки тортишувдан сўнг вазият кескин тус олади.

А. Турдиқулов судланувчи Ҳ. Саримсоқовнинг чап юзига бир неча марта уради. Бундан Ҳ. Саримсоқовнинг ғазаби қўзийди ва у чўнтагидаги канцелярия пичоғини олиб, А. Турдиқуловнинг кўкрак қафаси чап томонига бир марта санчади. Ана шу зарба бир инсон ҳаётига нуқта қўйди.

Жароҳат ҳаёт учун муҳим аъзо соҳасига етказилгани сабабли А. Турдиқулов оғир аҳволда шифохонага олиб борилади. Аммо у Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг жонлантириш бўлимида вафот этади.

Фожиа шуни кўрсатадики, кўчада, йўлда ёки жамоат жойида юзага келган ҳар қандай низода энг муҳими, сабр, вазминлик ва ўзини тута билишдир.

Агар ўша куни икки томондан бири бир қадам ортга чекинганида, эҳтимол, бу фожиа юз бермасмиди?

Судланувчи судда қилмишидан пушаймонлиги, марҳумни ўлдириш нияти бўлмагани, уни шунчаки қўрқитмоқчи эканини билдирди. Аммо ҳуқуқий нуқтаи назардан ҳаёт учун муҳим аъзо — кўкрак қисмига пичоқ билан зарба бериш ўта хавфли ҳаракат ҳисобланади.

Суд-тиббий экспертиза хулосасига кўра, жароҳат оғирлик даражасига кўра, ўлимга сабаб бўлувчи оғир тан жароҳати ҳисобланган.

Шу боис бундай воқеаларда “мен ўлдирмоқчи эмасдим” деган важ ҳуқуқий оқибатни енгиллаштирмайди. Чунки инсон ҳаёти учун хавфли жойга ўткир тиғли буюм билан зарба беришнинг оқибати қандай бўлиши мумкинлигини ҳар бир ақли расо инсон англаши аниқ.

Судда гувоҳ сифатида сўралган шахсларнинг кўрсатмалари воқеа қандай кечганини тўлиқ ойдинлаштирди. Гувоҳлардан бири Ҳ. Саримсоқов билан хўжалик моллари дўконига борганини ва қоғоз кесиш учун мўлжалланган ўткир тиғли пичоқ сотиб олинганини билдирган.

Шундан сўнг йўлда “Дамас” ҳайдовчиси билан тортишув содир бўлган. Ҳ. Саримсоқов йўлда давом этмоқчи бўлган, аммо марҳум уларни тўхтатиб, автомашина олдига келган ва жанжал давом этган. Жанжалдан сўнг гувоҳ ерда қон доғларини кўрган, Ҳ. Саримсоқов эса қўлидаги қоғоз кесишга мўлжалланган пичоқни кўрсатиб, уни А. Турдиқуловга санчиб олганини айтган.

Бу кўрсатмалардан маълум бўладики, йўлдаги тортишув, юзма-юз жанжал, қўл кўтариш ва пичоқ ишлатиш — ҳаммаси қисқа вақт ичида содир бўлган. Аммо шу қисқа вақт бир инсоннинг ҳаётдан бевақт кўз юмишига, иккинчисини эса, узоқ йилларга озодликдан маҳрум қилишга етарли бўлган.

Дастлаб Ҳ. Саримсоқовга нисбатан Жиноят кодексининг 97-моддаси 2-қисми “л” банди билан айб қўйилган. Бу банд, одатда, безорилик оқибатида қасддан одам ўлдириш ҳолатларига нисбатан қўлланилади.

Бироқ суд иш ҳолатларини синчковлик билан ўрганиб, низо қандай бошлангани, ким жанжални давом эттиргани, воқеада безорилик аломатлари бор-йўқлигини таҳлил қилди. Суд хулосасига кўра, жанжал ўзаро йўл талашиш ва кейинги шахсий низо оқибатида юзага келган.

Шу сабабли суд Ҳ. Саримсоқовнинг ҳаракатини Жиноят кодексининг 97-моддаси 2-қисми “л” бандидан Жиноят кодексининг 97-моддаси 1-қисмига қайта малакалади. Яъни суд уни безорилик оқибатида одам ўлдиришда эмас, балки қасддан одам ўлдиришда айбдор деб топди.

Бу ерда суднинг ёндашуви муҳим: айблов ҳукми тахминларга эмас, ишончли далилларга асосланиши керак. Жиноят ишида ҳар бир ҳолат — судланувчини ҳам фош қиладиган, ҳам уни оқлайдиган, жавобгарлигини енгиллаштирадиган ёки оғирлаштирадиган омиллар ҳар томонлама текширилиши лозим.

Жазо тайинлашда суд иш ҳолатлари, содир этилган жиноятнинг ижтимоий хавфлилик даражаси, судланувчининг шахси, воқеанинг келиб чиқиш сабаблари, жабрланувчининг қонуний вакили даъво қилмагани ва бошқа ҳолатларни инобатга олди. Натижада Ҳ. Саримсоқовга суд ҳукми билан 8 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.

Инсон ҳар қандай ҳолатда ҳам ўзини тута билиши керак. Йўл — муштлашиш майдони эмас. Кўча — ҳақорат қилиш жойи эмас. Жамоат жойи — бировга ўзини кўрсатиш, кучини намойиш қилиш ёки ғазабини кўрсатиш майдони эмас.

Гувоҳи бўлганингиздек, жамоат жойида бир-бирини ҳурмат қилмаслик охир-оқибат кескин муносабатларга олиб келади. Айниқса, йўл ҳаракатида бу ҳолат янада хавфли. Чунки ҳайдовчи асабийлашса, нафақат ўзи, балки йўловчи, пиёда ва бошқа ҳаракат иштирокчилари ҳаётини ҳам хавф остига қўяди.

Йўлдаги маданият — фақат қоидага амал қилиш эмас. У инсоннинг ички тарбияси, бошқаларга муносабати ва жамоат хавфсизлигига масъулият билан қараши ҳамдир.

Ота-оналар фарзандларига ёшлигидан жамоат жойида ўзини қандай тутишни, бировни ҳақорат қилмасликни, муаммони муомала билан ҳал қилишни ўргатишлари зарур. Мактаб, маҳалла, оила ва оммавий ахборот воситалари ҳам бу масалада доимий тарғибот ишларини олиб боришлари керак, назаримизда.

Чунки одамлар бир-бирини ҳурмат қилмаган жойда низо кўпаяди. Низо кўпайган жойда зўравонлик хавфи ортади. Зўравонлик эса, кўпинча ўзидан оғир оқибатлар қолдиради.

Иброҳимжон ЖАББОРОВ,

жиноят ишлари бўйича

Наманган шаҳар суди раиси,

Абдуҳамид ХУДОЙБЕРДИЕВ,

журналист

Тасаввур қилинг, эр-хотин ўзаро келишмовчилик ёки бошқа сабабларга кўра, маълум вақтдан буён бирга яшамаяпти. Аёл ҳомиладор. Ана шундай вазиятда, бўлажак она, гарчи ҳали фарзанди туғилмаган бўлса ҳам, турмуш ўртоғидан ҳомиладорлик даврида ўзининг таъминоти учун алимент ундириши мумкин. Чунки қонун талаби шундай.

Яқинда фуқаролик ишлари бўйича Ғаллаорол туманлараро судида айни шу мазмундаги иш кўриб чиқилди. Фарида Холмуродова (исм-шарифлар ўзгартирилган) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар Зойирбек Рустамов билан 2025 йил октябрь ойида қонуний никоҳдан ўтиб турмуш қурганлигини, бироқ ҳозирда иккиси бирга яшамаётгани, айни вақтда ҳомиладор эканлиги сабабли меҳнат қилиш имконияти йўқлигини маълум қилган ҳамда турмуш ўртоғи унинг таъминоти учун моддий ёрдам бермаётгани боис ундан ҳар ойда 2 миллион сўмдан алимент ундириб беришни сўраган.

Туман тиббиёт бирлашмаси кўп тармоқли марказий поликлиникаси мутахассисларининг текширув хулосаларига кўра, даъвогар ҳақиқатан ҳам, олти ойлик ҳомиладор эканлиги маълум бўлган.

Ўз навбатида, Зойирбек Рустамов даъвони тан олмай, ҳақиқатан ҳам, бугунги кунда эр-хотин бирга яшамаётганини билдирган. Айни чоғда, бир ойда ўртача 6-7 миллион сўм даромад қилишини, агар аёли у билан бир оила бўлиб яшаса, таъминот беришини, акс ҳолда, алимент тўлашга қарши эканлигини баён қилган.

Хўш, бундай вазиятда қонун талаби нимадан иборат?

Бунга жавобан айтиш керакки, Оила кодексининг 117-моддасига кўра, эр-хотин бир-бирига моддий ёрдам бериши шарт. Бундай ёрдам беришдан бош тортилган тақдирда, ёрдамга муҳтож, меҳнатга лаёқатсиз эр ёки хотин, шунингдек, хотин ҳомиладорлик даврида ва ўртада бола туғилган кундан бошлаб, уч йил давомида, ўртадаги ногирон бола ўн саккиз ёшга тўлгунча ёки болаликдан I гуруҳ ногирони бўлган ўртадаги болага қараган ёрдамга муҳтож эр (хотин) ёрдам беришга қодир бўлган хотин (эр)дан суд тартибида таъминот (алимент) олиш ҳуқуқига эга.

Мазкур кодекснинг 119-моддаси талабига кўра, эр-хотин (собиқ эр-хотин) ўртасида алимент тўлаш тўғрисида келишув мавжуд бўлмаган ҳолларда, эр ёки хотинга (собиқ эр ёки хотинга) суд тартибида ундириб бериладиган алимент миқдори суд томонидан эр ёки хотиннинг (собиқ эр ёки хотиннинг) моддий ва оилавий аҳволини ҳамда тарафларнинг эътиборга лойиқ бошқа манфаатларини инобатга олиб, ҳар ойда пул билан тўланадиган қатъий суммада белгиланади, бироқ бу сумма қонун ҳужжатларида белгиланган меҳнатга ҳақ тўлашнинг 11,5 фоизидан кам бўлмаслиги лозим.

Суд иш ҳолатини батафсил ўрганиб, қонун талабларига асосан, даъвогар Фарида Холмуродованинг фойдасига жавобгардан ҳомиладорлик даври тугагунига қадар ҳар ойда 500 минг сўм миқдорида алимент ундиришни лозим деб топди.

Хулоса қилиб айтганда, қонунларимиз инсонийлик тамойиллари, миллий ва умуминсоний қадриятлар мезонларига таянади. Бунда ҳуқуқ объектига тааллуқли ҳеч бир ҳолат эътибордан четда қолмайди.

Жасуриддин Абдусаттаров,

фуқаролик ишлари бўйича

Ғаллаорол туманлараро суди раиси