Тарихий адолатни тиклаш, мустабид тузум даврида ноҳақ айбланган, мол-мулки мусодара этилиб, ўзлари қувғину қатағонга дучор этилган аждодларимиз номини оқлаш йўлида изчил ишлар амалга оширилмоқда.

Президентимизнинг 2020 йил 8 октябрдаги “Қатағон қурбонларининг меросини янада чуқур ўрганиш ва улар хотирасини абадийлаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги фармойиши қабул қилингани бунга кенг йўл очди.

Маълумки, Фармойиш ижросини таъминлаш мақсадида қатағон қурбонларининг меросини янада чуқур ўрганиш, улар хотирасини абадийлаштириш ишларини ташкил этиш ва мувофиқлаштириш бўйича Республика ишчи гуруҳи ташкил этилган. Шунинг баробарида қатағон қурбонларининг номларини тиклаш ва хотирасини абадийлаштириш бўйича “Йўл харитаси” тасдиқлангач, уларнинг номларини аниқлаш борасида изланишлар кўлами кенгайтирилиб, масъулларга вазирлик ва идораларнинг идоравий архивларидан фойдаланиш имконияти яратилган.

Шунингдек, илмий-тадқиқот ишларини амалга ошириш жараёнида аниқланган, айрим сабабларга кўра реабилитация қилинмаган қатағон қурбонлари номларини оқлаш юзасидан белгиланган тартибда таклифлар киритиш белгиланган.

Бундан ташқари, Олий судда муайян сабабларга кўра реабилитация қилинмаган қатағон қурбонларининг номларини оқлаш ва уларнинг хотирасини абадийлаштириш масалалари бўйича ишчи гуруҳи тузилган.

Ишчи гуруҳнинг изчил фаолияти, кўламли саъй-ҳаракати туфайли кейинги йилларда совет даврида қатағон қилинган 1 236 нафар ватандошимиз реабилитация қилиниб, оқланди.

Куни кеча Олий судга Туркфронтнинг Фарғона қўшинлар гуруҳи Ҳарбий кенгаши қошидаги Фарғона махсус бўлими ҳамда Ўрта Осиё ва Қозоғистон бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1920-1934 йиллардаги қарорларига кўра босмачилик ҳаракатларига моддий ёрдам беришда, қуролли тўда тузишда, совет ҳокимиятига қарши қўзғолонлар ҳамда аксилинқилобий ҳаракатини амалга оширганликда айбланган бир гуруҳ ватандошларимизга оид жиноят ишлари келиб тушиб, ишчи гуруҳ томонидан ўрганиб чиқилди.

2026 йил 6 май куни бўлиб ўтган очиқ суд мажлисларида Жиноят-процессуал кодексининг 83-моддасига асосан 8 та жиноят иши бўйича 161 нафар шахсга нисбатан Олий суд Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг оқлов ҳукмлари чиқарилди.

Шу аснода адолат қарор топди, йиллар мобайнида юзага чиқмай келган ҳақиқат тантана қилди.

Юрт мустақиллиги, дини, эътиқоди, маданияти ва миллат ғурури учун курашиш йўлида ўз жонини фидо қилган қатағон қурбонларининг пок номлари халқимиз қалбида мангу яшайди.

2026 йил 6 май куни Ўзбекистон Республикаси Олий суди томонидан реабилитация қилиниб, оқланган қатағон қурбонлари

РЎЙХАТИ

1. Туркфронтнинг Фарғона қўшинлар гуруҳи Ҳарбий кенгаши қошидаги Фарғона махсус бўлимининг 1920 йил 22 октябрдаги қарорига кўра:

1) 1892 йилда Фарғона вилояти, Марғилон тумани, Янги-Чек қишлоғида туғилган, РСФСР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, тикувчи, Фарғона вилояти, Марғилон тумани, Янги-Чек қишлоғида яшаган Магомед Ахунов РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

2) 1890 йилда Фарғона вилояти, Тойлоқобод тумани, Охчи қишлоғида туғилган, ўзбек, РСФСР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, тикувчи, Фарғона вилояти, Тойлоқобод тумани, Охчи қишлоғида яшаган Тилабой Устабеков РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

3) 1890 йилда Фарғона вилояти, Фарғона шаҳри, Веселея кўчаси 2-уйда туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, қассоб, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳри, Веселея кўчаси 2-уйда яшаган Василий Игнатьевич Клименко РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

4) 1888 йилда Фарғона вилояти, Фарғона шаҳри, Веселея кўчаси 2-уйда туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, қассоб, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳри, Веселея кўчаси 2-уйда яшаган Абдулажан Раджабаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

5) 1882 йилда Фарғона вилояти, Файзиобод тумани, Ингичка қишлоғида  туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, тўқувчи, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳри, Веселея кўчаси 2-уйда яшаган Мулла Турғун Абдуллаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

6) 1883 йилда йилда Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида яшаган Киргизбай Азимбаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

7) 1895 йилда Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида яшаган Абдул Назар Магомеди Ярбеков РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

8) 1884 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳри Чор-Чинор гузарида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳри Чор-Чинор гузарида яшаган Мир Абзаль Мир Ахматов РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

9) 1877 йилда Фарғона вилояти, Марғилон шаҳар, Ўрда-Таги кварталида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, избошчи, Фарғона вилояти, Марғилон шаҳри Ўрда-Таги кварталида яшаган Хамиджан Исматбаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

10) 1895 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи , Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Амиджан Лютфулаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

11) 1895 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Гапурджан Аталиков РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

12) 1895 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Ядгаржан Умаров РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

13) 1896 йилда Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Қизил кўча 39-уйда туғилган, миллати арман,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, нонвой, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Қизил кўча 39-уйда яшаган Израил Мелексетович Мадундев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

14) 1880 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи , Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Сатиболди Халилов РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

15) 1894 йилда Россия империясининг Кавказ ҳудудида туғилган, миллати Армани, РСФСР фуқароси, маълумотга эга, оила қурмаган,
Қизил армия сафида Фарғона кавалерия полкининг 3-эскадронида хизмат қилган ва яшаган Аркадий Хананянц РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

16) 1897 йилда Фарғона вилояти, Марғилон шаҳар, Ўрда-Таги кварталида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, избошчи, Фарғона вилояти, Марғилон шаҳри Ўрда-Таги кварталида яшаган Раджаб РузибаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

17) 1882 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Рўзимат Умар АлиевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

18) 1881 йилда Фарғона вилояти, Марғилон шаҳар, Ўрда-Таги кварталида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, избошчи, Фарғона вилояти, Марғилон шаҳри Ўрда-Таги кварталида яшаган Мадумар АбдуллаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

19) 1890 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи , Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Юсупбай МадумаровгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

20) 1872 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи , Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Ахун Бува УрумбаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

21) 1888 йилда йилда Фарғона вилояти, Қизилқия шаҳарчаси туғилган, миллати тожик, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Қизилқия шаҳарчасида яшаган Шарипхан ГуламовгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

22) 1888 йилда йилда Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида яшаган Расуль АбдуразаковгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

23) 1890 йилда йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳри Чор-Чинор гузарида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳри Чор-Чинор гузарида яшаган Яқуджан Маҳмуд ҚабуловгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

24) 1882 йилда Фарғона вилояти, Марғилон шаҳар, Ўрда-Таги кварталида туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, избошчи, Фарғона вилояти, Марғилон шаҳри Ўрда-Таги кварталида яшаган Махмуд Бува ТаджибаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

25) 1901 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Камелджан Абдураим ХоджаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

26) 1889 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Аванбек маҳалласи 109-уйда туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Аванбек маҳалласи 109-уйда яшаган Гафурджан ХашимбаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

27) 1894 яшаган яшаган Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Веселая кўчасида туғилган, миллати сарт, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, уй бекаси, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Веселая кўчасида яшаган Рахбар Ниса ГафурбаевагаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

28) 1899 йилда яшаган Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Веселая кўчаси 32-уйда туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, тўқувчи, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Веселая кўчаси 32-уйда яшаган Абдукадир ЗулфикаровгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

29) 1907 йилда Фарғона вилоятида туғилган, Фарғона вилоятида яшаган, вояга етмаган Алимджан Алибаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан вояга етмаганлар жиноятлари билан ишлаш комиссияси аъзоларига топширилган;

30) 1907 йилда Фарғона вилоятида туғилган, Фарғона вилоятида яшаган, вояга етмаган Ҳакиджан Кулдашев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан вояга етмаганлар жиноятлари билан ишлаш комиссияси аъзоларига топширилган;

31) 1875 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, мирза, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Камелетдин Халилов РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан жазодан озод қилинган.

2. Қозоғистон бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1933 йил 5 июлдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1907 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Арипходжиев Урумбайга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

2) 1889 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Курбанов Назарматга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

3) 1902 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Нурбабаев Кушакга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

4) 1911 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Хашимов Зупарга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

5) 1902 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Авазбадалов Мирзаюсупга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 6 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

6) 1895 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Ибраимов Абдиюсупга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 6 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

7) 1895 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Миркаримов Ахматга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

8) 1890 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Нурбабаев Карабайга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 6 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

9) 1904 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Джалалходжаев Нуретдинга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

10) 1890 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Ергазиев Мирзаабдуллага РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

11) 1880 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Мирзаахметов Замритга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

12) 1892 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Шаматов Шамахмутга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

13) 1907 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Шамшиев Халматга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

14) 1912 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Азимов Кучарга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

15) 1907 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Азиметов Садирга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

16) 1910 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Ниязматов Рахматиллага РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

17) 1880 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Мирзаахметов Муллаагзамга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

18) 1877 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Саипов Арипга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

19) 1863 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Сагатов Мирисага РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

20) 1866 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Исамухамедов Усманга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

21) 1899 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Кабилов Сатретдинга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

22) 1909 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати тожик, Хумсон қишлоғида яшаган Шафайзиев Файзибай РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан тергов даврида қамоқда ўтирган муддати инобатга олиниб, жазодан озод этилган.

3. Ўрта Осиё бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1926 йил 26 сентябрдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1870 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Баратов ЧулигаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

2) 1903 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Турдиев АрабгаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

3) 1909 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Сабиров МухутдингаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

4) 1905 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Шукуров БолтагаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

5) 1865 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Хамидов ХаитгаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

6) 1880 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Каттаев БекмуродгаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

7) 1905 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Саидов ТишагаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

8) 1910 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Хаитов НигматгаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган.

4. Ўрта Осиё бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1930 йил 12 сентябрдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1886 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалай қишлоғида туғилган, миллати туркман, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалай қишлоғида яшаган Гаиб Мамед Алиев ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

2) 1895 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида яшаган Мулла Тура ЮлдашевгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

3) 1895 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида яшаган Турды ШакировгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

4) 1888 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Бозор-Хожа қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Бозор-Хожа қишлоғида яшаган Алим Саид НафасовгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 8 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

5) 1859 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Олот қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Олот қишлоғида яшаган Худояр РахмоновгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

6) 1891 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Сала-Қоравул қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Банги қишлоғида яшаган Мулла Мурат КувандыковгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

7) 1892 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалъа қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалъа қишлоғида яшаган Хазраткул ШировгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 2 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

8) 1894 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалъа қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалъа қишлоғида яшаган Халмурат ШировгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 2 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

9) 1892 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Арна қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Арна қишлоғида яшаган Ачиль НиязовгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

10) 1893 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида яшаган Некадам Шукуров ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан дастлабки қамоқ муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган;

11) 1870 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Банги қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Банги қишлоғида яшаган Навруз Мамед Мурадов ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан дастлабки қамоқ муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган;

12) 1900 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Банги қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Банги қишлоғида яшаган Султан-Мат Каримов ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан дастлабки қамоқ муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган;

13) 1911 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Оқкент қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Оқкент қишлоғида яшаган Иргаш Курбан Турдыев ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан дастлабки қамоқ муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган.

5. Ўрта Осиё бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1932 йил 19 апрелдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1902 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Байтураев КучумгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

2) 1897 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Ахмедов ИсмаилгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

3) 1885 йилда Жиззах шаҳрида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах  туманида яшаган Салимов Мулла ЮсупгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

4) 1893 йилда Жиззах туманида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах туманида яшаган Сафаров АхмедгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

5) 1893 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Казаков АброргаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

6) 1898 йилда Жиззах туманида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах туманида яшаган Пардабаев ТурдибайгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

7) 1875 йилда Жиззах туманида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах туманида яшаган Джумабаев АбсаидгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

8) 1877 йилда Ховос туманида туғилган, миллати ўзбек, Ховос туманида яшаган Нарматов АбдуразакгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

9) 1875 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Ахмедов БикбайгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

10) 1903 йилда Булунғур туманида туғилган, миллати ўзбек, Булунғур туманида яшаган Ташбулатов ХалджигитгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

11) 1877 йилда Жиззах туманида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах туманида яшаган Халикулов Мулла ДанагаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

12) 1864 йилда Зомин туманида туғилган, миллати ўзбек, Зомин туманида яшаган Абдурахман мулла АзимқулгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

13) 1900 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Данияров АчилгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

14) 1878 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Ташматов ИшмуратгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

15) 1897 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Уразкулов АлламуратгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

16) 1914 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Каракулов ГулмуратгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

17) 1912 йилда Жиззах туманида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах туманида яшаган Бикмирзаев СайдуллагаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

18) 1913 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Абдураимов Халмумин ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан жазодан озод қилинган;

19) 1906 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Курбанов Атамурат ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан жазодан озод қилинган.

6. Ўрта Осиё бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1930 йил 26 июлдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1877 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, собиқ оқсоқол, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Абдуразаков Мадамин ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

2) 1879 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Ахмедов Умурзак ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

3) 1899 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Абдуразаков Мадумар ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

4) 1903 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Ирматов Саид Ахмет ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

5) 1905 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Оғасарой қишлоғида туғилган туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Оғасарой қишлоғида яшаган Хаитназаров Максут ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

6) 1870 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Худайназаров Марзия ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

7) 1855 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Закиров Абдураим ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

8) 1870 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, диний хизматчи (имом), Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Маразыков Иргашбай ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

9) 1875 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Мирзаев Юлдашбай ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

10) 1864 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, диний хизматчи (имом), Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Маразыков Мулла Юлдаш ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

11) 1870 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, диний хизматчи, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Караходжаев Максут Ходжа ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

12) 1878 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Караходжаев Улуғ Ходжа ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

13) 1853 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Игамбердиев Ашурбой ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

14) 1892 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, собиқ қишлоқ шўроси раиси, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Шакиров Тапулды ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

15) 1905 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Олмос қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Олмос қишлоғида яшаган Мукимбаев Халимбай ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

16) 1890 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, хусусий тегирмон эгаси, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Ахмедов ХасанбайгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

17) 1872 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Игамбердиев ИмаматгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

18) 1884 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Тохтаназаров МадалимгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

19) 1893 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Игамбердиев ИркабайгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

20) 1888 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Мирзаев ЗакирбайгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

21) 1889 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Поп қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Поп қишлоғида яшаган Абдугафуров КасымджангаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

22) 1880 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Ризалиев Мирза МуратгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

23) 1868 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Имамалиев РаимбабагаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган.

7. Ўрта Осиё бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1934 йил 29 мартдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1894 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Ки-ким” қишлоғида яшаган, Абдуллаев Нарзулла Максум ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 10 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

2) 1900 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Митан” қишлоқ совети, “Багрин” қишлоғида яшаган Юлдашев Туракул ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 8 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

3) 1907 йилда туғилган, миллати ўзбек, Митан тумани, “Юкары-сарай” қишлоқ совети, “Камар” қишлоғида яшаган Турсунов Дустмурад ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 8 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

4) 1893 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Барлас” қишлоқ совети, “Камар” қишлоғида яшаган Расулев Мулла Мурат ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 8 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

5) 1900 йилда туғилган, оилали, миллати ўзбек, Митан туманида яшаган Карабаев Нугман ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 8 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

6) 1896 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Сарай-курган” қишлоқ совети, “Бабаназар” қишлоғида яшаган Бекматов Худайназар ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

7) 1891 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Сарай-курган” қишлоқ совети, “Бабаназар” қишлоғида яшаган Халманов Нормухамед ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

8) 1898 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон шаҳрида яшаган Салимов Абдулла Максум ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

9) 1908 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Базарджой” қишлоқ совети, “Хасан-баба” қишлоғида яшаган Халманов Бекпулат ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

10) 1911 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Юкары-сарай” қишлоқ совети, “Камар” қишлоғида яшаган Рустамов Наркул ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

11) 1896 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Юкары-сарай” қишлоқ совети, “Джума-Базар” қишлоғида яшаган Саибов Мирза ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

12) 1903 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Базарджой” қишлоқ совети, “Кара-Касмак” қишлоғида яшаган Каримов Абдуразак  ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

13) 1900 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Культусун” қишлоқ совети, “Урта-Тусун” қишлоғида яшаган Норматов Кабыл ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

14) 1884 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Куль” қишлоғида яшаган Нормухамедов Мирза-Атакул ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

15) 1902 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Кунград” қишлоқ совети, “Шаназар” қишлоғида яшаган Наврузов Туган ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

16) 1895 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Зарбдан” қишлоқ совети, “Байтуба” қишлоғида яшаган Абдужабаров Игамкул ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

17) 1898 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Митан” қишлоқ совети, “Туяклы-Бахрин” қишлоғида яшаган Байбусунов Юлдаш ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

18) 1897 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Субут” қишлоғида яшаган Батыров Клыч ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

19) 1912 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Сарай-курган” қишлоқ совети, “Кичик-Араб” қишлоғида яшаган Хатамов Джалил ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

20) 1895 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Сарай-курган” қишлоқ совети, “Бабаназар” қишлоғида да яшаган Ярматов Рузы ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

21) 1885 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Машрабад” қишлоқ совети, “Ярмат-Казы” қишлоғида яшаган Абдугафаров Мулла Турсун ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

22) 1884 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон шаҳрида яшаган Аминов Мирза Юсуп ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

23) 1897 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Ки-Ким” қишлоғида яшаган Сафаров Нормухамед Максум ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

24) 1904 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Чим-курган” қишлоқ совети, “Токсан” қишлоғида яшаган Сафаров Навруз Махамад (Магомет) ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

25) 1912 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Кушрабад” қишлоқ совети, “Рават” қишлоғида яшаган Ишкабылов Бекмурат ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

26) 1900 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Ки-Ким” қишлоғида яшаган Исламов Хатам ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

27) 1894 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Митан” қишлоқ совети, “Бахрин” қишлоғида яшаган Иргашев Абулкасым ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

28) 1897 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Бек-Буди шаҳри, “Чаримгар” даҳасида яшаган Шарапов Хаким ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

29) 1900 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Эски Бухоро шаҳрида яшаган Аминов Хикматулла ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

30) 1898 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Эски Бухоро шаҳрида яшаган Ильмурадов Гулам ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

31) 1887 йилда туғилган, миллати ўзбек, ажрашган, Каттақўрғон шаҳрида яшаган Рузымуратов Саиткулбай Бача ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

32) 1905 йилда туғилган, миллати ўзбек, Бек-Буди шаҳрида яшаган Мурадов (Латыпов) Иннад (Вали) ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

33) 1906 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Бек-Буди шаҳри, Каттар-Тут даҳасида яшаган Астанов Тура ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

34) 1878 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Кушрабад” қишлоқ совети, “Рабат” қишлоғида яшаган Янгибаев Ишкабыл ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

35) 1876 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Барлас” қишлоқ совети, “Чагатай” қишлоғида яшаган Исмаилов Абдусамат ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

36) 1883 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Машрабад” қишлоқ совети, “Ярмат-Казы” қишлоғида яшаган Камалов Мулла Мардан ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан дастлабки терговдаги қамоқда сақланган муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган;

37) 1903 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Башчигатай” қишлоғида яшаган Турдыев Ашур ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан дастлабки терговдаги қамоқда сақланган муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган;

38) 1896 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Кушрабад” қишлоқ совети, “Давур-Курган” қишлоғида яшаган Ирназаров Ирмухамед ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан дастлабки терговдаги қамоқда сақланган муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган.

8. Қозоғистон бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1930 йил 20 ноябрдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1898 йилда Бостандик туманида туғилган, миллати тожик, Бостандик туманида яшаган Абдузаиров Таир РСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

2) 1884 йилда Бостандик туманида туғилган, миллати тожик, Бостандик туманида яшаган Шарипов Саидмурат РСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

3) 1894 йилда Бостандик туманида туғилган, миллати тожик, Бостандик туманида яшаган Нурматов ХалмуратгаРСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

4) 1880 йилда Бостандик туманида туғилган, миллати тожик, Бостандик туманида яшаган Якупбаев МагаметгаРСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

5) 1905 йилда Бостандик туманида туғилган, миллати тожик, Бостандик туманида яшаган Саидимамов СаидмавлянгаРСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

6) 1896 йилда Андижон округида туғилган, миллати ўзбек, Косасой туманида яшаган Расулев ЮлдашгаРСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

7) 1893 йилда Андижон округида туғилган, миллати ўзбек, Косасой туманида яшаган Расулев КайбаитгаРСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган.

Бугунги кунда мамлакатимизда эртанги кунимизнинг эгалари — ёшлар ўз иқтидори ва салоҳиятларини тўлиқ рўёбга чиқариши, замонавий билим ва касб-ҳунар сирларини пухта эгаллашлари учун барча шарт-шароитлар яратилган. Албатта, бу имкониятларидан оқилона фойдаланиб, ўз салоҳиятини намойиш этаётган ёшлар жуда кўпчиликни ташкил этади.

Аммо ҳаётда ўткинчи ҳавою ҳавасларга берилиб, нафақат қимматли вақтини елга совураётган, балки келажагини ҳам барбод қилаётган айрим ёшларнинг ҳам учраб туриши жуда афсусланарлидир.

Айниқса, айрим ёшларнинг гиёҳвандлик воситалари ва психотроп моддалар истеъмолига ружу қўйиши уларни боши берк кўчага киритиб қўймоқда.

Масалан, Ангрен шаҳрида яшовчи Диёр Ғайратов (исм-шарифлар ўзгартирилган) таниши Зафар Луқмонов билан бирга кучли таъсир қилувчи ва заҳарли моддаларнинг ноқонуний айланмаси билан шуғулланиш ва шу орқали мўмай даромад топишни режалаштиради.

— Ҳали кўрасан, тезда бойиб кетамиз. Чўнтагимиздан пул узилмайди, — дейди Д. Ғайратов Зафарни қизиқтириб.

Шундай ғаразли ниятда улар терговда шахсини аниқлашнинг имкони бўлмаган номаълум шахс билан жиноий тил бириктиришади. Ваҳоланки, улар бундай иллатга қўл уриш тегишли жавобгарликка сабаб бўлишини яхши билишарди.

Хуллас, 2025 йил 19 октябрь куни Юқори Чирчиқ тумани ички ишлар бўлими ходимлари томонидан ўтказилган “Қорадори — 2025” профилактик тадбир давомида Д. Ғайратов ва З. Луқмоновларнинг қилмиши фош этилади. Аниқроғи, шу куни соат 13.30 ларда туманнинг Файзобод маҳалласи ҳудудидан ўтган “Бектемир-Ғазалкент” автомобиль йўлининг ўнг томонида тўхтаб турган Д. Ғайратовга қарашли автомашина ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идора ходимларида шубҳа уйғотади. Бинобарин, холислар иштирокида кўздан кечирилган пайтда автомашина юкхонасида 68 дона оқ рангли, ичида суюқлик бўлган флаконлар, 87 дона қора рангли, бўлаклаб ўралган капсуласимон моддалар ҳамда 536 дона оқ рангли капсулалар борлиги аниқланади. Бу воситалар текшириб кўриш учун ашёвий далил тариқасида олинади. Кейинчалик эса, Д. Ғайратов ва З. Луқмонов бу воситаларни сотиш орқали мўмай даромад орттириш мақсадида сақлаб келаётганига иқрор бўлишади.

Таъкидлаш лозимки, судга оид кимёвий экспертиза хулосасида қора рангли 86 дона ўрамлар ичидан чиққан капсулалар таркибида “прегабалин” гиёҳвандлик моддаси борлиги қайд этилди. Айтиш керакки, ушбу модда Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 19 августдаги қарори билан кучли таъсир қилувчи моддалар туркумига киритилган.

Шундан сўнг Д. Ғайратов ва З. Луқмоновга нисбатан жиноят иши қўзғатилди. Тергов жараёнида ўтказилган судга оид наркологик экспертиза хулосалари З. Луқмоновнинг гиёҳвандлик касаллигига чалингани, шу боис мажбурий тартибда даволанишга муҳтож эканлигини кўрсатди.

Яқинда жиноят ишлари бўйича Юқори Чирчиқ тумани судида ушбу жиноий қилмишга қонуний баҳо берилди: иккала судланувчи Жиноят кодексининг 251-1-моддаси 5-қисми билан айбдор деб топилиб, уларга нисбатан тегишли муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.

Шунингдек, Жиноят кодексининг 96-моддаси талабидан келиб чиқиб, З. Луқмоновга нисбатан жазони ўташ муассасаларида гиёҳвандликдан мажбурий тартибда даволаниш чоралари қўлланиладиган бўлди.

Кези келганда, бошқаларга сабоқ бўлиши учун бир мулоҳазани билдириб ўтишни лозим топдик. Бу оғир жиноий қилмишга қўл урган Д. Ғайратов — 25, З. Луқмонов эса, 26 ёшда. Иккаласи ҳам ҳали оила қурмаган, бироқ улар катта ҳаётга эндигина қадам қўяётган пайтда бундай аянчли қисматга дучор бўлиши ҳар қандай кишини ўйлантиради. Айниқса, З. Луқмоновнинг гиёҳвандликка чалингани ўта ачинарли ҳол.

Бу ҳақда ўйлаганда, шундай ҳақли савол туғилади: хўш, уларнинг ота-онаси, яқинлари нега аҳвол шу даражага етгунча фарзандларини назорат қилишмаган?

Ҳарқалай, нима бўлганда ҳам, ҳаммаси оилавий тарбиядаги кемтикликка, фарзандлар олдидаги масъулият унутилганига бориб тақалади.

Бундан келиб чиқадиган хулоса шуки, униб-ўсиб келаётган ёшларнинг таълим-тарбиясига масъулият билан қараш, уларни турли хил иллатлардан асраб-авайлаш — ҳар биримизнинг масъулиятли бурчимиздир. Зеро, бугун ёшлар тарбиясига фидойилик билан ёндошишимиз ёруғ ва фаровон келажагимизни барпо этишга қўшаётган ҳиссамиз эканини унутмайлик.

Дилноза ЖУМОНОВА,

жиноят ишлари бўйича

Юқоричирчиқ тумани

суди судьяси

Мамлакатимизда бошқа соҳаларда бўлгани каби уй-жой қуриш, ер участкаларидан оқилона ва самарали фойдаланиш, фуқароларга тегишли турар жойларни давлат рўйхатидан ўтказишнинг мустаҳкам қонуний асослари яратилган.

Хусусан, уй-жойга доир ҳуқуқларнинг амалга оширилиши ва аҳолини ижтимоий қўллаб-қувватлаш учун қулай шарт-шароитлар яратиш, фуқароларга тегишли бўлган турар жойларни давлат рўйхатидан ўтказишда кўмаклашиш мақсадида, 2024 йил 5 августда “Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкаларига ҳамда уларда қурилган бинолар ва иншоотларга бўлган ҳуқуқларни эътироф этиш тўғрисида”ги қонун қабул қилинди.

Қонунда бир қатор ҳолатларда фуқароларнинг ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкалари ва унда қурилган бино-иншоотларга бўлган ҳуқуқлари эътироф этилиши назарда тутилган.

Бироқ ҳаётда айрим кишилар ушбу қонунни дастак қилиб, янги қурилаётган ноқонуний объектлар ҳам қонунийлаштирилиши керак, деган важни келтираётган ҳолатлар ҳам учраб туради. Бу эса, фуқаролар ўртасида турли хил нотўғри тушунчалар шаклланишига сабаб бўлмоқда.

Шу боис ушбу қонунда фуқароларнинг ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкалари ва у ерда қурилган бино-иншоотларга бўлган ҳуқуқлари қандай ҳолатларда эътироф этилиши ҳақида имкон қадар маълумот беришни ўринли, деб ўйлаймиз.

Қонунга кўра:

– Ўзбекистон Республикаси фуқаролари ва мамлакат ҳудудида доимий яшаб турган фуқаролиги бўлмаган шахслар 2018 йил 1 майга қадар якка тартибда уй-жой қуриш орқали ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкасига ҳамда унда қурилган бинолар ва иншоотларга;

– фуқаролар, якка тартибдаги тадбиркорлар ва резидент бўлган юридик шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ажратилган ер участкасига бўлган ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжатларда кўрсатилган ер участкаси майдонидан 2018 йил 1 майга қадар ортиқча эгаллаган ер участкасига ҳамда унда қурилган бинолар ва иншоотларга;

– ўзбошимчалик билан қурилган якка тартибдаги уй-жойларга бўлган мулк ҳуқуқини, Вазирлар Маҳкамасининг қарорига асосан, ташкил этилган Кўчмас мулкка нисбатан ҳуқуқни эътироф этиш ишларини ташкил этиш бўйича туман (шаҳар) комиссиялари томонидан эътироф этиш мумкин деб топилганлиги ҳолларига ёки уни эътироф этиш рад этилганлиги ёхуд аризаларнинг кўриб чиқилиши бир марталик умумдавлат акциясининг муддати ўтганлиги сабабли якунига етмаганлиги ҳолларига;

– 2021 йил 8 июнга қадар туман (шаҳар) ҳокимининг қарорига кўра, қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ фуқароларга, якка тартибдаги тадбиркорларга ёки резидент бўлган юридик шахсларга ажратилган, тасдиқлаш масаласи Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимлари ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси ёки тегишли халқ депутатлари Кенгаши томонидан кўриб чиқилмаган ер участкасига (бундан шундай ер участкасида икки йил ичида бинолар ва иншоотлар қурилмаган ёки уларнинг қурилиши бошланмаган ёхуд ер участкасидан мақсадсиз фойдаланилган ҳоллар мустасно);

– фуқароларнинг боғдорчилик ва узумчилик ширкатлари ҳудудидаги турар жойларига ҳамда улар эгаллаган ер участкасига;

– 2020 йил 9 мартга қадар кичик саноат зоналари ҳудудида жойлаштирилган тадбиркорлик субектларининг яшаш учун мўлжалланмаган бинолари ва иншоотлари ёки уларнинг қисмлари жойлашган ер участкасига;

– хусусийлаштирилган бинолар ва иншоотлар эгаллаган ер участкасига;

– фуқаролар, якка тартибдаги тадбиркорлар ва резидент бўлган юридик шахсларнинг қонунчиликка мувофиқ мулкка эгалик қилиш ҳуқуқи эътироф этилган бинолари ва иншоотлари эгаллаган ер участкасига нисбатан ҳуқуқларни эътироф этиш асослари ва тартиби белгилаб берилди.

Натижада ушбу қонунга асосан, кўплаб фуқароларнинг илгари қуриб, фойдаланиб келаётган уй-жойларига нисбатан мулк ҳуқуқлари қонунийлиги эътироф этилди. Уларнинг қатор йиллардан буён давом этиб келган муаммолари шу тариқа ечим топди.

Ушбу қонундаги имтиёзлар фақат юқорида қайд этилган олдинги даврга оид ҳолатларгагина тааллуқли эканлиги кўриниб турибди. Янги ноқонуний қурилишларга нисбатан мазкур қонун қўлланилмайди ва улар мулк ҳуқуқи объекти сифатида эътироф этилмайди.

Бу каби қурилмалар, Фуқаролик кодексининг 212-моддасига асосан, қонунчиликда белгиланган тартибда қурилиш мақсадлари учун ажратилмаган ер участкаларида, шунингдек, иморат қуриш учун зарур рухсатнома олмасдан ёки архитектура ва қурилиш нормалари ҳамда қоидаларини жиддий бузган ҳолда қурилган уй-жой, бошқа бино, иншоот ёки ўзга кўчмас мулк ўзбошимчалик билан қурилган иморат ҳисобланади.

Шунингдек, бундай иморатлар ўзбошимчалик билан иморат қуриш оқибатида ҳуқуқлари бузилган шахснинг ёки тегишли давлат органининг даъвосига асосан, суднинг қарорига биноан иморатни қурган шахс томонидан ёки унинг ҳисобидан бузиб ташланади.

Бундан ташқари бундай қонунбузилиши ҳолатини содир этган айбдор шахсларга нисбатан нафақат фуқаролик-ҳуқуқий, балки маъмурий чоралар ҳам қўлланилади. Аниқроғи, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддасига кўра, ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш — фуқароларга базавий ҳисоблаш миқдорининг ўттиз баравари, мансабдор шахсларга эса, етмиш баравари миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

Мисол учун даъвогар Кадастр агентлиги Жиззах вилояти бошқармаси жавобгар Ш. Х.га нисбатан ўзбошимчалик билан қурилган қурилмани буздириш ва ерни яроқли ҳолатга келтириш тўғрисидаги даъво аризаси билан судга мурожаат қилган.

Маълум бўлишича, даъвогар томонидан ер майдонларидан мақсадли ва оқилона фойдаланилишининг аҳволи ўрганилганда, жавобгар Ш. Х. Бахмал тумани ҳудудида ўзбошимчалик билан 180 квадрат метр ўлчамдаги ер участкасига уй-жой қуриб олганлиги аниқланган. Мазкур ноқонуний қурилмани бартараф этиш юзасидан жавобгарга огоҳлантириш хати берилган. Аммо ноқонуний қурилма унинг томонидан ихтиёрий равишда бартараф этилмаган. Шу сабабли даъвогар судга мурожаат қилган.

Фуқаролик ишлари бўйича Ғаллаорол туманлараро судининг 2025 йил 18 августдаги ҳал қилув қарори билан даъво талаби қаноатлантирилиб, жавобгарга ноқонуний қурилмани бузиш ҳамда ер майдонини фойдаланиш учун яроқли ҳолатга келтириш мажбурияти юклатилган.

Жавобгар Ш. Х. қурилмани у қурмаганлиги, қурилма онаси М. Х. томонидан қурилганлиги ҳақидаги важ келтирганлиги сабабли апелляция инстанция суди биринчи босқич суди қоидаларига ўтиб, ишга М. Х.ни жалб қилган.

Кадастр агентлиги Бахмал тумани бўлимининг 2025 йил 8 октябрдаги қарорига кўра, фуқаро М. Х. Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддаси 3-қисми билан ҳуқуқбузар деб топилиб, унга нисбатан маъмурий жарима жазоси қўлланилган.

Жиззах вилояти суди фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатининг 2025 йил 8 октябрдаги ажрими билан суднинг ҳал қилув қарори хулоса қисмида жавобгар сифатида М. Х. кўрсатилиб, суд қарори ўзгаришсиз қолдирилган.

Ўз навбатида, судда жавобгар М. Х. уй-жойни аҳоли пункти ер майдонида қурганлиги, бу қурилмага нисбатан “Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкаларига ҳамда уларда қурилган бинолар ва иншоотларга бўлган ҳуқуқларни эътироф этиш тўғрисида”ги қонун талабларига асосан мулк ҳуқуқи берилиши кераклиги ҳақида важ келтирган.

Лекин жавобгар М. Х.да ер ажратиш ҳақида ваколатли орган қарори мавжуд эмас, ер участкаси чегараси жойи­да белгиланмаган ҳамда ер участкасига бўлган ҳуқуқ давлат рўйхатидан ўтказилмаган. Шу каби ер майдони ва бино-иншоотга нисбатан мулк ҳуқуқи эътироф этилмаган ёки мазкур қонун татбиқ этилиши мумкин бўлган ер тоифаси ёхуд бино хатловдан ўтказилмаганлиги сабабли Жиззах вилояти суди фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанциясининг 2025 йил 13 ноябрдаги ажрими билан суд қарорлари ўзгаришсиз қолдирилди.

Худди шу каби ҳолат: Жиззах шаҳар прокуратураси шаҳарнинг Ўратепалик маҳалласида жойлашган “Зиннур маркет” биносига туташ, шаҳар ҳокимлиги захирасида бўлган ҳудуддан жавобгар И. М. ўзбошимчалик билан 117,25 квадрат метр ўлчамдаги ер участкасини эгаллаб олгани ҳамда енгил турдаги айвон ва бир қаватли бино қургани юзасидан судга даъво ариза киритди. Даъво аризада жавобгарга ноқонуний қурилмани бузиш мажбуриятини юклатишни сўради.

Суд қарори билан мазкур қурилма жавобгар ҳисобидан буздирилиши белгиланди. Мазкур иш жавобгарнинг шикояти асосида Жиззах вилоят судининг тафтиш инстанциясида ўрганиб чиқилганида ҳам, жавобгар ҳеч қандай ҳужжатларсиз ер майдонини эгаллаб, қурилиш қилиб олганлиги ўз тасдиғини топди.

Айтмоқчимизки, ҳар бир фуқаро муҳим бир ҳақиқатни унутмаслиги керак: қонунни билмаслик жавобгарликдан озод қилмайди. Бу фикрни бежизга айтаётганимиз йўқ. Жиззах вилоят суди, фуқаролик ишлари бўйича судлари томонидан ўтган йил давомида ўзбошимчалик билан қурилган уй-жойларни бузиш билан боғлиқ 928 та фуқаролик иши кўриб чиқилган. Уларнинг 788 таси ёки 85 фоизи қаноатлантирилган.

Мухтасар қилиб айтганда, қурилиш ишларини амалга оширишда турли гап-сўзларга эмас, балки амалдаги қонунчилик талабларига мувофиқ иш юритиш муҳим. Шунда одам турли муаммоларга дучор бўлмайди, ортиқча чиқимларга учрамайди.

Нодиржон РАСУЛОВ,

Жиззах вилояти суди раиси ўринбосари –

фуқаролик ишлари бўйича

Бугунги кунда ахборот технологияларининг шитоб билан ривожланиши аҳолига кенг қулайликлар яратиш билан бирга айрим кимсалар ундан ғаразли мақсадлари йўлида фойдаланаётгани жуда афсусланарлидир. Масалан, кибержиноятчилик, хусусан, ижтимоий тармоқларда ташкил этилаётган қимор ўйинларида иштирок этган кўплаб фуқаролар ўз маблағларидан айрилиб қолмоқда.

Қарши шаҳрида яшовчи Хўжамберди Қаҳҳоров (исм-шарифлар ўзгартирилган) гарчи ижтимоий тармоқда қимор ташкил этмаган бўлса-да, бошқача тарзда кибержиноятга қўл урди. Гап шундаки, у Косон туманининг Гулобод маҳалласида жойлашган хўжалик моллари дўконида ишларди. Дўконда ишлаш асносида 2025 йил март ойида “Telegram” мессенжерида қимор ва таваккалчиликка асосланган “1XBET” ўйини фойдаланувчиларининг депозит ҳисобларини тўлдириб берувчи “bot”ларни яратади. Сўнг у дўконда сақлаб келаётган Озода Дониёрова, Сурайё Аширова, Зилола Ботирова, Саида Ботирова, Маҳфуза Шараповага тегишли паспорт нусхаларини таниши, “Xaлқ банки”нинг Косон универсал банк хизматлари маркази бош мутахассиси Ҳ. Тошпўлатовга беради. Ўз навбатида, Ҳ. Тошпўлатов ҳамкасби Ш. Шодмонов билан бирга О. Дониёрова, С. Аширова, З. Ботирова, С. Ботирова ва М. Шарапованинг номига янги банк пластик карталарини очиб беради. Пластик карта очиш учун берилган аризаларга юқорида исм-шарифи қайд этилган аёллар номидан Х. Каримовнинг ўзи сохта имзо қўяди. Оқибатда ҳар бири эвазига ойига 2 миллион сўмдан ҳақ олиб туриш шарти билан янги банк пластик карталарини “Telegram”да “DEZOS” номли профилни юритувчи Н. Муталовга сотиб юборади. Чунки Н. Муталов “Uzb_kassa” номли боти орқали қимор ва таваккалчиликка асосланган онлайн ўйинлар иштирокчиларининг ҳисобини тўлдириш ва ютуқларни чиқариб бериш билан шуғулланарди. Бу ҳаракати билан Х. Қаҳҳоров ҳужжатларни қалбакилаштириш ҳамда қалбаки эканлигини била туриб, ундан фойдаланиш жиноятини содир этади.

Орадан 2 ой ўтиб, Х. Қаҳҳоров яна шу жиноятга қўл уради. Бу гал у фуқаро Г. Йўлдошеванинг паспортини қўлга киритади ва “Ipak yo‘li banki”нинг Қарши филиали “Косон” экспресс марказида ишловчи таниши И. Жўраев ва банк бош мутахассиси М. Давронова ёрдамида янги пластик карта очишга эришади. Кейин аввалгидек, ҳар ойда 2 миллион сўмдан бериш шарти билан Н. Муталовга сотади. Х. Қаҳҳоров ҳужжатларни қалбакилаштиргани ва улардан фойдалангани етмагандек, шахсга доир маълумотлар тўғрисидаги қонун талабини ҳам бузади.

Албатта, ҳар ойда келиб турадиган мўмай даромад кимга ҳам ёқмайди, дейсиз?! Бинобарин, Х. Қаҳҳоровнинг “иштаҳа”си янада очилиб кетади. Натижада у 2025 йилнинг май, июль ва август ойларида яна 15 нафар фуқаронинг номига банк пластик картасини расмийлаштириб, Н. Муталовга сотади. Бироқ…

Бироқ орадан кўп ўтмай бу қинғир қилмишнинг қийиғи чиқади: республикамиз миқёсида ўтказилган “Долзарб 10 кунлик” махсус тадбирлари доирасида Х. Қаҳҳоровнинг кирдикорлари Тошкент шаҳар ИИББ тезкор ходимлари томонидан фош этилади. Аниқроқ айтганда, махсус топшириқ асосида Қашқадарё вилоятига хизмат сафарига юборилган бошқарма тезкор ходимлари томонидан номларига банк пластик картаси расмийлаштирилган 21 нафар фуқаро билан суҳбат ўтказилганда, бу сирларнинг ҳаммаси сув юзига қалқиб чиқади.

Шундан сўнг Х. Қаҳҳоров Тошкент шаҳар ИИББ Ахборот технологиялар соҳасидаги жиноятларга қарши курашиш бошқармасига чақиртирилади.

Лекин пойтахтга келгач, Х. Қаҳҳоров калондимоғларча иш тутади: айбини бўйнига олиб, қилмишидан пушаймон бўлиш ўрнига бошқарма бошлиғи Б. Тиллахўжаевга пора таклиф қилади. Буни эшитган бошлиқ пора бериш ҳам худди пора олиш каби оғир жиноят эканлигини унга тушунтиради.

Аммо Х. Қаҳҳоров ўз билганидан қолмайди, у оқ қоғозга ёзиш орқали ноқонуний таклифини такрорлайверади. Охир-оқибат Б. Тиллахўжаев Ички ишлар вазирлиги Шахсий хавфсизлик бош бошқармаси Тошкент шаҳар бўйича бошқармаси бошлиғи номига билдирги билан мурожаат қилади. Ушбу билдирги асосида тезкор тадбир ўтказилади. Пировардида Х. Қаҳҳоров Б. Тиллахўжаевнинг хизмат хонасида 50 000 АҚШ долларини пора тариқасида берган вақтида ушланади. Натижада Х. Қаҳҳоров ва унинг жиноий шериги Ж. Эгамназаровга нисбатан жиноят иши қўзғатилади.

Таъкидлаш лозимки, жиноят ишлари бўйича Мирзо Улуғбек тумани суди Х. Қаҳҳоровни Жиноят кодексининг 211-моддаси 3-қисми “а” банди, 228-моддаси 2-қисми “а”, “б” бандлари ва 141-2-моддаси 2-қисми “а”, “б”, “в” бандлари, Ж. Эгамназаровни эса, Жиноят кодексининг 211-моддаси 3-қисми “а” банди билан айбдор деб топиб, уларни тегишли муддатга озодликдан маҳрум қилиш тўғрисида ҳукм чиқарди. Пора тариқасида берилган 50 000 АҚШ доллари эса, давлат фойдасига ўтказилди.

Хулоса ўрнида айтиш керакки, Президентимиз Шавкат Мирзиёев Олий Мажлис ва Ўзбекистон халқига Мурожаатномасида “Коррупция – давлат тараққиётига тўсиқ бўладиган, адолат ва қонун устуворлигини издан чиқарадиган, жамиятда ишонч муҳитини заифлаштирадиган энг жиддий таҳдид. Коррупцияга йўл қўйиш эса – ислоҳотларимизга хиёнатдир. Бу иллатга қарши курашиш бўйича 2026 йилда “фавқулодда ҳолат” эълон қиламиз” дея алоҳида таъкидлади. Шундай экан, пора олиш, пора бериш ва пора олиш-беришда воситачилик қилиш сингари иллатларга нафақат қонун ҳимоячилари, балки ҳар юртдошимиз ҳам муросасиз бўлиши шарт.

Дилноза ҲОЛИҚНАЗАРОВА,

жиноят ишлари бўйича Мирзо Улуғбек

тумани суди судьяси

Сўнгги йилларда Ўзбекистонда инсон ҳуқуқларини таъминлаш, айниқса, аёллар ва болалар манфаатларини ҳимоя қилиш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бирига айланди. Бу борада қабул қилинаётган қонун ва қарорлар жамиятда адолатли муҳитни шакллантириш, оила институтини мустаҳкамлаш ҳамда ҳар қандай зўравонликка қарши муросасиз муносабатни қарор топтиришга хизмат қилмоқда.

Президентимиз томонидан 2026 йил 3 март куни “Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида”ги Фармон қабул қилингани бу борада навбатдаги муҳим қадам бўлди. Ушбу ҳужжат аёллар ва болаларнинг ҳуқуқларини янада ишончли ҳимоя қилиш, эрта никоҳ ва маиший зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш, шунингдек, давлат органлари фаолиятини мувофиқлаштиришга қаратилгани жуда муҳим воқеликдир.

Фармонда белгиланганидек, никоҳ ёшига етмаган шахслар билан оилавий муносабатлар боғлаш ҳолатларининг олдини олиш давлат ва жамиятнинг асосий мақсадларидан биридир. Эрта никоҳ кўп ҳолларда ёшларнинг таълим олиш имкониятини чеклайди, уларнинг ижтимоий ҳаёти ва соғлиғига салбий таъсир кўрсатади. Шу сабабли ота-оналарнинг фарзандлари олдидаги масъулиятини ошириш ва жамиятда бу каби ҳолатларга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантириш вазифаси олдинга сурилган.

Шунингдек, ёшлар ўртасида онгли равишда оила қуришни рағбатлантириш мақсадида, 2027 йилдан бошлаб, ҳар икки томон ҳам 21 ёшга тўлганда биринчи марта никоҳдан ўтган ёш оилаларга қўшимча имтиёзлар тақдим этилиши белгиланди. Агар бундай оилалар Ижтимоий реестрга киритилса, уларга ажратиладиган субсидия, грант ва ссудалар миқдори белгиланган меъёрга нисбатан 1,5 бараварга оширилган ҳолда берилади.

Бундан ташқари оилавий турмушга никоҳ шартномаси орқали қадам қўйиш истагида бўлган ёшлар учун алоҳида имтиёз жорий этилди. Улар никоҳни қайд этганлик учун давлат божини тўлаш мажбуриятидан озод қилинадилар.

Фармонда таълим соҳасига алоҳида эътибор қаратилгани, айниқса, диққатга моликдир. Унга кўра, ҳомиладор талаба-қизлар ёки уч ёшгача бўлган фарзанд тарбияси билан шуғулланаётган талабалар “иккинчи имконият” ташаббусидан баҳраманд бўладилар.

Яъни 2026/2027 ўқув йилидан бошлаб, ушбу тоифадаги талабаларга фанлар фарқини қайта ўзлаштириш шарти билан таълимни давом эттириш имконияти берилади. Бу эса, ёш оналарнинг таълимдан узилиб қолмаслигини таъминлашга қаратилган яна бир муҳим қадамдир.

Фармонда эрта никоҳ ва вояга етмаганлар ҳомиладорлиги билан боғлиқ ҳолатларни барвақт аниқлаш ва уларнинг олдини олиш учун идоралараро ҳамкорликни кучайтириш ҳам назарда тутилган. Маҳалла, ФҲДЁ органлари, таълим ва тиббиёт муассасалари ҳамда диний ташкилотлар вакиллари эндиликда 16 ёшгача бўлган эрта никоҳ ёки ҳомиладорлик ҳолатлари ҳақида ички ишлар органлари ва “Инсон” ижтимоий хизматлар марказлари­ни хабардор қилиши шарт. Бундай ҳолатлар ҳақида хабар бермаслик эса, маъмурий жавобгарликка сабаб бўлади.

Зўравонликка қарши курашни сезиларли тарзда кучайтиришга қаратилган чоралардан яна бири – рақамли технологиялардан фойдаланишга алоҳида эътибор масаласидир. Жорий йил 1 апрелдан бошлаб, ҳимоя ордери олган жабрланувчи хотин-қизларнинг телефон ва бошқа қурилмаларига “SOS” чақирув функциясига эга махсус мобил илова ўрнатилади. Бу, ўз навбатида, тазйиқ ва зўравонлик ҳолати юз берганда тезкор равишда ёрдам чақириш имконини беради.

Шу билан бирга, аёллар ва болаларга нисбатан содир этилган жиноятлар бўйича жавобгарлик кучайтирилади. Хусусан, вояга етмаганларга нисбатан жинсий эркинликка қарши жиноятлар содир этган шахслар учун жазо чоралари оғирлаштирилиши, айрим ҳолатларда умрбод озодликдан маҳрум қилиш жазосини қўллаш таклиф этилмоқда. Буларнинг барчаси жамиятда бундай жиноятларга нисбатан муросасиз муносабатни янада кучайтириши тайин.

Фармон ижроси доирасида судлар ва тергов органлари зиммасига ҳам алоҳида муҳим вазифалар юклатилди. Аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик билан боғлиқ жиноят ишлари, 2027 йилдан бошлаб, қоида тариқасида, махсус тайёргарликдан ўтган терговчилар ва судьялар томонидан кўриб чиқилиши таъминланади.

Юқорида қайд этилганлардан кўриниб турибдики, Президентимиз Фармони мамлакатимизда аёллар ва болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимини янги босқичга олиб чиқади. Бинобарин, ушбу ҳужжат эрта никоҳ билан боғлиқ ҳолатларнинг олдини олиш, оилавий муносабатларда ҳурмат ва масъулиятни кучайтириш, зўравонликка қарши қатъий курашиш орқали жамиятда соғлом ва барқарор муҳитни шакллантириш омилига айланади.

Жамила Султонова,

Хоразм вилояти маъмурий суди раиси

Халқимиз бошингга нима келса, бировдан эмас, ўзингдан кўр, деб бежизга айтмаган. Бу ҳикматнинг замирида бошингга тушадиган ташвишларга, одатда, тилни тиймаслик сабаб бўлади, деган фикр бор. Кундалик ҳаётимизда эса, бунга кўплаб мисоллар келтириш мумкин.

Масалан, Қарши шаҳридаги Қўрғонча маҳалласида яшовчи Искандар Ҳазратқулов, унинг хотини Зулфия Тўраева ва ўғли Фурқат Ҳазратқулов билан келини Зулхумор Маллаева ўртасида жанжал келиб чиқади.

Натижада улар келинга тан жароҳати етказишади. Бунга чидолмаган З. Маллаева эса, эри Ф. Ҳазратқуловни шаъни ҳамда қадр-қимматини қасддан камситувчи сўзлар билан ҳақорат қилади.

Суд тиббий экспертизаси хулосасига кўра, З. Маллаева соғлиғининг қисқа муддатга ёмонлашувига олиб келмаган енгил тан жароҳати олгани қайд этилган. Фурқат Ҳазратқулов бу қилмиши билан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 59-2-моддаси 2-қисмида, Искандар Ҳазратқулов ва Зулфия Тўраева эса, ушбу кодекснинг 52-моддаси 2-қисмида назарда тутилган ҳуқуқбузарликларни содир этган. Ўз навбатида, келин бўлмиш З. Маллаевани ҳам тўлиқ айбсиз деб бўлмайди, аниқроғи, у ўз хатти-ҳаракати билан кодекснинг 41-моддасида назарда тутилган ҳуқуқбузарликни содир этган.

Шаҳарнинг “Нефтчи” маҳалласида истиқомат қилувчи Жасур Суяров ҳам тилига эҳтиёт бўлмагани боис юзшувит бўлиб қолди. Гап шундаки, Ж. Суяров 2026 йил 10 февраль куни кечқурун маст аҳволда озиқ-овқат маҳсулотлари сотиб олиш учун Қарлиқбоғот кўчасида жойлашган савдо дўконига киради. Бинобарин, дўкон сотувчиси Ш. Усмонова унга олган маҳсулотлари нархини ҳисоблаб беради. Аммо айтилган пул маст аҳволдаги Ж. Суяровга қимматдек туюлади. Шунинг учун у сотувчи аёлдан қайта ҳисоблашни талаб қилади. Аммо Ш. Усмонова электрон ҳисоблаш машинасида қайта ҳисоблагач ҳам, у “қиммат ҳисобладинг” деб бақириб, сотувчининг шаъни ҳамда қадр-қимматини қасддан камситувчи ножўя сўзлар билан ҳақорат қилади. Унинг ҳақоратли сўзлари ва қилиқларига тоқат қилолмаган аёл дарҳол ҳудуд профилактика инспекторига мурожаат қилади. Оқибатда Ж. Суяровга нисбатан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 41-моддаси билан маъмурий баённома расмийлаштирилади.

Албатта, ҳар икки ҳуқуқбузарлик жиноят ишлари бўйича Қарши шаҳар судида кўриб чиқилди. Суд томонидан Ф. Ҳазратқулов ва Ж. Суяровга маъмурий қамоқ жазоси, қайнона-қайнота ҳамда келинга эса, жарима жазоси тайинланди.

Таъкидлаш лозимки, мамлакатимиз Бош Қомусининг 13-моддасида “Ўзбекистон Республикасида демократия умуминсоний принципларга асосланади, уларга кўра, инсон, унинг ҳаёти, эркинлиги, шаъни, қадр-қиммати ва бошқа ажралмас ҳуқуқлари олий қадрият ҳисобланади. Демократик ҳуқуқ ва эркинликлар Конституция ва қонунлар билан ҳимоя қилинади” деб, 60-моддасида “Фуқаролар Конституция ва қонунларга риоя этишга, бошқа инсонларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари, шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилишга мажбурдирлар” дея қайд этилган. Шундай экан, тилга эрк бериш фақат ва фақат ташвиш келтиришини унутмаслик керак.

Сардор БОЗОРОВ,

жиноят ишлари бўйича

Қарши шаҳар суди

 тергов судьяси

Сўнгги йилларда мамлакатимизда суд-ҳуқуқ тизимини изчил ислоҳ этиш орқали муҳим амалий ва ижобий натижаларга эришилди. Президентимиз томонидан судьялар орасида гендер тенгликни таъминловчи механизмларни жорий этиш бўйича Олий суд ва Судьялар олий кенгаши олдига тегишли вазифалар қўйилгани бу борада муҳим ўзгаришларга кенг йўл очди.

Гендер тенглик, яъни эркаклар ва хотин-қизлар тенглиги — инсоннинг асосий ҳуқуқларидан бири ҳисобланади. Сўнгги тадқиқотлар шуни кўрсатмоқдаки, бу омил энг юқори даражадаги иқтисодий, ижтимоий ва сиёсий тараққиётнинг ҳам негизидир.

Қолаверса, гендер тенглик — мамлакатнинг демократик тараққиёт даражасини кўрсатувчи индикатор саналади. Гендер тенглик — нафақат инсоннинг асосий ҳуқуқларининг ифодаси, балки тинчлик, фаровонлик ва барқарор ривожланишга эришишнинг зарур асоси ҳамдир.

Бугунги кунда мамлакатимизда аёллар ва эркакларнинг тенг ҳуқуқлилигини таъминлаш, хотин-қизларнинг давлат бошқарувидаги ролини ошириш, аёлларни турли масъулиятли лавозимларга тайинлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Натижада аёлларимиз депутат, сенатор, ҳоким, элчи, прокурор, судья, солиқчи каби фахрли лавозимларда самарали фаолият юритмоқдалар.

БМТнинг Барқарор ривожланиш мақсадларини изчил амалга ошириш бўйича тизимли ишларни ташкил этиш мақсадида, мамлакатимизда «Ўзбекистоннинг 2030 йилгача бўлган даврда барқарор ривожланиш соҳасидаги миллий мақсад ва вазифалари» қабул қилинган. Ушбу соҳадаги 5-мақсад — гендер тенгликни таъминлаш ҳамда барча хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва имкониятларини кенгайтиришдан иборат.

Бу, ўз навбатида, иқтисодий, ижтимоий, ҳуқуқий ва бошқа чораларни қамраб олади. Мазкур вазифаларни бажариш учун барча давлат органлари ва ташкилотлари, муассасалари, шунингдек, давлат аҳамиятидаги жамоат ташкилотлари масъулдирлар.

БМТнинг Судьялар ва адвокатлар мустақиллиги масалалари бўйича махсус маърузачиси Диего Гарсия­Саян 2019 йил Ўзбекистонга ташрифи асносида мамлакатимизда гендер тенгликни таъминлаш юзасидан қабул қилинган қонун ва ушбу йўналишдаги саъй-ҳаракатларга ижобий баҳо бериб, аёл судьялар сонининг кўпайиши, шубҳасиз, Ўзбекистон Президенти амалга ошираётган изчил демократик ислоҳотларнинг яққол самарадорлигини намоён этишини таъкидлаганди.

Бу ўринда юртимизнинг яқин тарихида ҳуқуқшунос аёллар суд-ҳуқуқ соҳасида фаолият юритганлигини қайд этиш лозим. Олий суд раиси сифатида фаолият олиб борган академик Ҳадича Сулаймонова, Адлия вазири бўлиб ишлаган ҳуқуқшунос олима Мамлакат Восиқова ҳамда Олий суд раиси бўлиб ишлаган Ҳалима Муҳитдинова шулар жумласига киради.

Жаҳоннинг етакчи давлатларида, хусусан, Марказий Осиё минтақасидаги давлатларда ҳам бу кўрсаткич анча юқори эканини кўриш мумкин.

Масалан, Латвия давлатида аёл судьялар сони 78,6 фоизни, Руминияда 72,8 фоизни, Россияда эса 66 фоизини ташкил қилади.

Айни чоғда, яқин вақтларгача Ўзбекистон Республикаси Олий судида фаолият олиб бораётган аёл судьялар сони эркак судьяларга нисбатан деярли 24,2 фоизни ташкил этар эди. Шу нуқтаи назардан, мамлакатимизда бу борада гендер тенгликка эришиш бўйича яна бир чора — судьяликка номзодларни тайёрлайдиган таълим муассасасига тингловчиларни қабул қилишда гендер тенгликни таъминловчи механизмларни жорий этишга киришилди.

Давлатимиз раҳбарининг суд-ҳуқуқ соҳасида гендер тенгликни таъминлаш бўйича механизмларни жорий этиш борасида берган топшириқларини бажариш мақсадида Олий суд ва Судьялар олий кенгаши томонидан алоҳида дастур қабул қилинди. Дастур мамлакатимизда аёлларнинг суд-ҳуқуқ соҳасидаги мавқеини ошириш, хусусан, аёл судьяларни қўллаб-қувватлашга қаратилган.

Янада муҳими, 2025 йил 21 августда Ўзбекистон Президентининг «Одил судлов соҳасида юқори малакали кадрлар тайёрлаш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони қабул қилинди. Шу асосда Судьялар олий кенгаши ҳузуридаги Одил судлов академияси ташкил этилди.

2023 йил 5 март куни ҳам Халқаро аёл судьялар куни муносабати билан Судьялар олий кенгаши ҳамда Олий суд томонидан конференция ташкил этилди.

Жорий йил 5 мартида эса, Судьялар олий кенгашининг ташаббуси билан Ўзбекистон Аёл судьялар ассоциацияси ташкил этилди ва бу амалий қадам мамлакатимиз суд тизимида муҳим аҳамият касб этди. Ушбу Ассоциацияга юртимиз суд тизимида фаолият олиб бораётган 245 нафар аёл судья аъзо бўлди.

Статистик маълумотларга кўра, бугунги кунда Қорақалпоғистон Республикасида 31 нафар, Андижон вилоятида 15 нафар, Бухоро вилоятида 10 нафар, Қашқадарё вилоятида 10 нафар, Жиззах вилоятида 4 нафар, Навоий вилоятида 10 нафар, Наманган вилоятида 19 нафар, Самарқанд вилоятида 14 нафар, Сирдарё вилоятида 5 нафар, Сурхондарё вилоятида 5 нафар, Хоразм вилоятида 8 нафар, Фарғона вилоятида 13 нафар, Тошкент шаҳрида 63 нафар, Тошкент вилоятида эса 25 нафар аёл судья фаолият олиб бормоқда.

Хулоса ўрнида шуни айтмоқчимизки, келгусида суд тизимида аёл судьялар сонини «Ўзбекистон — 2030» стратегиясида белгиланган даражага етказиш тақозо этилади.

Шундай экан, жойларда, олий таълим муассасасиларининг юриспруденция йўналишида таълим олаётган талаба қизлар, давлат бошқарув тизимида фаолият олиб бораётган, олий юридик маълумотга эга бўлган хотин-қизлар орасида кенг кўламли тарғибот ишларини йўлга қўйиш муҳим аҳамиятга эга. Зеро, бу саъй-ҳаракатларимиз орқали мамлакатимизда суд тизимида гендер тенгликни таъминлаш борасида амалга оширилаётган ислоҳотлар самарадорлигини таъминлашга муносиб ҳисса қўшган бўламиз.

Нилуфар АЛЛАБЕРГАНОВА,

Урганч туманлараро

иқтисодий суди судьяси

Бугунги кунда мамлакатимизда инсон ҳуқуқ ва манфаатларини таъминлашга давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири сифатида қаралмоқда. Бунда аёллар ва болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, уларни ҳар қандай тазйиқ ва зўравонликдан асраш алоҳида муҳим аҳамият касб этади.

Ўз навбатида, Президентимизнинг 2026 йил 3 мартда қабул қилинган “Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида”ги Фармони бу борадаги саъй-ҳаракатлар янги босқичга кирганидан далолат беради.

Мазкур Фармон нафақат ҳуқуқий нормаларни такомиллаштириш, балки инсонни эъзозлаш, оила институтини мустаҳкамлаш ҳамда аёллар ва болаларга нисбатан зўравонликка мутлақо муросасиз муносабатни шакллантиришга қаратилгани билан янада аҳамиятлидир. Глобаллашув ва ахборот макони кенгайиб бораётган бугунги шароитда турли ижтимоий муаммоларнинг юзага келаётгани ушбу ҳужжатда белгиланган вазифаларнинг нақадар долзарб эканини англатади.

Фармонда балоғат ёшига етмаган шахслар билан никоҳ муносабатларига киришиш ҳолатларининг олдини олиш, бу борада ота-оналар масъулиятини ошириш, ёшларни оила қуришга онгли ва масъулиятли ёндашишга даъват этиш ва унинг амалдаги рўёбини таъминлаш алоҳида белгилаб қўйилган. Бинобарин, эрта никоҳ ёшларнинг таълим олиши, касб эгаллаши ва мустақил ҳаёт қуришига салбий таъсир кўрсатувчи омиллардан биридир.

Аёлларга нисбатан зўравонлик билан боғлиқ ҳуқуқбузарликлар таҳлили ҳам ушбу масаланинг долзарблигини яққол кўрсатади. Мисол учун Хоразм вилоятида 2025 йилда жиноят ишлари бўйича судлар томонидан 2 минг 701 нафар шахсга нисбатан 1 минг 954 та маъмурий иш кўриб чиқилган. Бу жараёнда 1 минг 535 нафар шахс маъмурий жавобгарликка тортилган. Жабрлангани эътироф этилган 2 минг 373 нафар хотин-қизларнинг ҳуқуқлари тикланган.

Жорий йил январь-февраль ойларида эса, 403 нафар шахсга нисбатан 268 та маъмурий иш кўриб чиқилиб, 231 нафар шахс жавобгарликка тортилган. Натижада 313 нафар хотин-қизларнинг ҳуқуқлари суд орқали ҳимоя қилинишига эришилган.

Таҳлилларга кўра, ўтган йили 92 нафар шахс ана шундай қилмишлар учун суд олдида жавоб берди. Уларга нисбатан 79 та жиноят иши кўрилиб, бу жараёнда 84 нафар шахсга нисбатан айблов ҳукмлари чиқарилди. Жорий йилнинг январь-февраль ойларида эса, 12 нафар шахсга нисбатан 12 та жиноят иши кўрилиб, 10 нафар шахс устидан айблов ҳукми чиқарилди ва жазонинг муқаррарлиги таъминланди.

Мазкур ишлар бўйича судлар томонидан профилактик аҳамиятга эга таъсир чоралари ҳам қўлланилмоқда. Ўтган йили ва жорий йилнинг сўнгги икки ойи мобайнида жами 58 та хусусий ажрим чиқарилиб, муҳокама қилиш ва тегишли чора-тадбирлар белгилаш учун корхона, ташкилот ва муассасаларга юборилди.

Суд амалиётида оилавий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларни кўриш жараёнида тарафлар ўртасидаги келишмовчиликлар келгусида жиноят ёки ҳуқуқбузарликларгача етаклаши эҳтимоли мавжуд ҳолатлар алоҳида эътиборга олиниши даркор. Шу муносабат билан бундай хавф аниқланган ҳолларда судлар томонидан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга тегишли хабарномалар юбориш амалиётини йўлга қўйишнинг аҳамияти ниҳоятда катта.

Масаланинг бу жиҳати судларнинг доимий эътиборида турибди. Ўтган йили оилавий низолар бўйича кўриб чиқилган суд ишлари якунида ваколатли органларга 347 та хабарнома юборилгани фикримиз далилидир. Бу, албатта, мазкур йўналишдаги профилактик ишларнинг аҳамияти ортиб бораётганидан далолат беради.

Президент Фармонида қонун устуворлигини таъминлаш ва жазо муқаррарлигини кучайтиришга қаратилган нормаларни жорий этиш масаласи кун тартибига қўйилгани бу борадаги қонунбузарликларни профилактик жиҳатдан жиловлашнинг яна бир муҳим омили бўлди. Бош прокуратура, Олий суд, Адлия ҳамда Ички ишлар вазирликлари, Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг қонунчиликка ўзгартириш киритиш орқали қатор янги тартибларни жорий этиш ҳақидаги таклифлари маъқуллангани туфайли бу борада амалий ишлар олиб борилмоқда.

Ушбу таклифларга биноан, Жиноят кодексининг жинсий эркинликка дахлдор 118, 119, 121, 128, 128-1, 129-моддалари бўйича терговга қадар текширув ва дастлабки тергов ҳаракатлари прокуратура органлари зиммасига юклатилгани аёллар ҳуқуқини таъминлашнинг янада ишончли ва таъсирчан кафолатидир. Бу чора ушбу тоифадаги жиноятларни тергов қилишда ягона ёндашувни таъминлайди, натижада процессуал кафолатларни кучайтириш ва адолатли қарорлар қабул қилинишига асос бўлади.

Шунингдек, вояга етмаган шахсларга нисбатан содир этилган шаҳвоний шилқимлик ҳолатлари бўйича маъмурий ишлар фақат прокурор томонидан жиноят аломатлари мавжуд эмаслиги тўғрисида қарор қабул қилинганидан кейингина судга юборилиши тартиби жорий этилмоқда. Бу эса, ҳар бир ҳолатни пухта ҳуқуқий баҳолаш ва асоссиз равишда енгил тарзда малакалашнинг олдини олиш гаровидир.

Фармонда, шунингдек, жазо ижроси тизимини такомиллаштиришга қаратилган муҳим таклифлар ҳам илгари сурилди. Хусусан, вояга етмаганларга нисбатан оғир жиноятларни содир этган шахсларни манзил-колонияларга ўтказилмайдиган маҳкумлар тоифасига киритиш, уларга нисбатан жазони енгиллаштиришдан олдин мажбурий равишда психологик тузатиш дастурларидан ўтиш талабини жорий этиш кўзда тутилди.

Масаланинг яна бир муҳим жиҳати шуки, вояга етмаганларга нисбатан жинсий жиноятлар учун муқаддам судланган шахслар яна шундай қилмишларга қўл урган тақдирда, уларга нисбатан умрбод ёки узоқ муддатларга озодликдан маҳрум қилиш жазосини белгилаш таклиф этилмоқда. Бу чора жиноятчиликка қарши курашда қатъийликни таъминлаш ва жамият хавфсизлигини мустаҳкамлашнинг муҳим кафолатидир.

Шу билан бирга, қонунчиликда айрим ҳуқуқбузарликлар учун жавобгарликни кучайтириш, жумладан, вояга етмаган шахсларга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатларни гуруҳ бўлиб содир этганлик учун оғирроқ жазо белгилаш, шунингдек, амалиётдан келиб чиққан ҳолда, ҳуқуқий нормаларни аниқлаштириш масалалари ҳам назарда тутилган.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги қонунчиликни такомиллаштириш доирасида шаҳвоний шилқимлик, эрта никоҳ ва никоҳ тузиш тартибини бузиш билан боғлиқ ҳуқуқбузарликлар учун жазо санкцияларини кучайтириш, шунингдек, жиноят ишини қўзғатиш рад этилган ҳолларда маъмурий жавобгарликка тортиш тартибини такомиллаштириш чоралари белгиланмоқда. Бундан ташқари аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ҳамда зўравонлик ҳолатларини самарали тергов қилиш ва судда кўришни таъминлаш мақсадида комплекс институционал чора-тадбирлар ва уни амалга ошириш йўл-йўриқлари ҳам назарда тутилмоқда.

Шу мақсадда жорий йил якунига қадар ҳар бир ҳудудда, иш ҳажмидан келиб чиққан ҳолда, камида бир нафар терговчи ва судьяни халқаро стандартларга асосланган дастурлар бўйича махсус тайёргарликдан ўтказиш, шунингдек, мазкур тоифадаги ишлар билан бевосита шуғулланишини таъминлаш вазифаси белгилангани айни муддао бўлди.

Бунда, қоида тариқасида, аёл терговчи ва судьяларга устуворлик беришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бундай чора жабрланувчилар билан ишлашда ишонч муҳитини шакллантириш, уларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини тўлиқ ҳимоя қилиш имконини беради.

Бу янги чора-тадбирлар тергов ва суд жараёнларида инсон ҳуқуқларига риоя этилишини янада мустаҳкамлаш, зўравонлик қурбонларига нисбатан профессионал ёндашувни шакллантириш, ишларнинг сифатли ва адолатли кўриб чиқилишини таъминлашга қаратилган.

Шу билан бир қаторда, жорий йил 1 сентябрдан бошлаб, Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси, Ички ишлар вазирлиги академияси ҳамда Одил судлов академиясида халқаро ва миллий экспертлар иштирокида терговчи ва судьялар учун «Жиноятдан жабрланган аёллар ва болалар билан ишлашнинг ўзига хос процессуал жиҳатлари» номли махсус ўқув дастурини жорий этиш назарда тутилган. Ушбу дастур орқали мутахассисларнинг билим ва кўникмалари оширилиб, халқаро ва илғор тажрибаларни миллий тизим амалиётига татбиқ этиш, профилактика ва ҳимоя механизмларини янада самарали йўлга қўйишга эришилади.

Буларнинг бари, шубҳасиз, қонун устуворлиги ва жазо муқаррарлигини таъминлашда муҳим омил ҳисобланади. Зеро, ҳуқуқбузарлик ҳолатларига берилган ҳар қандай зарба, қонуний баҳо ва белгиланган жазо чораси жамиятда ҳуқуқий тартибни мустаҳкамлаш гарови эканлигини доимо назарда тутиш зарур.

Хулоса қилиб айтганда, Президентимизнинг ушбу Фармони аёллар ва болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш борасидаги давлат сиёсатини янги босқичга олиб чиқади. Унда белгиланган чора-тадбирлар нафақат ҳуқуқий механизмларни такомиллаштириш, балки жамиятда адолат, инсонпарварлик ва қонун устуворлиги тамойилларини мустаҳкамлашнинг ишончли манбаини яратади. Энг муҳими, аёллар ва болалар ҳуқуқлари, манфаатлари ишончли тарзда ҳимоя қилинадиган янада барқарор, хавфсиз ва фаровон жамиятнинг том маънода мустаҳкам пойдевори бунёд этилади.

Шуҳрат Камолов,

Хоразм вилояти суди раиси

Мамлакатимизнинг ижтимоий-сиёсий салоҳияти, бугунги ислоҳотлар самаралари, тадбиркорларнинг фаоллиги, хорижий шериклар билан ҳамкорлик ўсиб бораётгани ҳисобига “Ўзбекистон — 2030” стратегиясида мўлжалланган бир қатор марраларга муддатидан аввал эришилгани ва бир қатор марраларга жорий йилнинг ўзида бемалол эришиш мумкинлиги ҳисобга олиниб, ушбу Стратегия яқинда қайта кўриб чиқилиб, тасдиқланди.

Бу, шубҳасиз, давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев 2025 йил 26 декабрда Парламентга ва халқимизга тақдим этган Мурожаатноманинг ёрқин амалий натижаларидан биридир.

Бу борада, даставвал, жорий йил 16 февралда Президентимизнинг “Мамлакат тараққиётининг 2030 йилгача мўлжалланган устувор йўналишлари доирасида ислоҳотларни изчил давом эттириш ва янги босқичга олиб чиқишнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони қабул қилинганини таъкидлаш лозим. Фармонда қонун устуворлигини таъминлаш, халқ хизматидаги давлат бошқарувини ташкил этиш бўйича 2030 йилга қадар бажариладиган бир қатор устувор вазифалар белгилаб берилди.

Жумладан, жиноят иши юритувида ярашув институтидан фойдаланиш имкониятини 20 фоизга ошириш, судлар ҳамда тергов органлари фаолиятида айрим процессуал ҳаракатларни масофадан туриб амалга ошириш имкониятларидан фойдаланиш даражасини 50 фоизга етказиш кўзда тутилмоқда. Шунингдек, кибержиноятларнинг умумий жиноятчиликдаги улушини 45 фоизгача, ёшлар томонидан содир этилаётган жиноятларни 3 фоизгача ва аёллар томонидан содир этилаётган жиноятларни ҳам 3 фоизгача камайтириш белгиланди.

Судга қадар ҳал этилиши мумкин бўлган низоларни муқобил ҳал этиш улушини 20 фоизга етказиш ва маъмурий судларда ишларнинг келиштириш чоралари орқали ҳал этилиш даражасини 50 фоизга ошириш талаб этилади. Бундан кўзланган мақсад — давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг фаолияти устидан самарали суд назоратини ўрнатиш ҳамда маъмурий адлия тизимини янада ривожлантиришдир.

Суд ҳокимиятининг мустақиллигини кучайтириш ва унинг фаолиятида очиқликни таъминлаш орқали одил судловга эришиш даражасини ошириш ҳам олдимизда турган муҳим мақсадлардандир. Бу борада судьялар орасида хотин-қизлар улушини 30 фоизга етказиш, фуқароларга одил судловга эришишда қулай имкониятлар яратиш мақсадида янги интерактив хизматлар сонини 19 тага етказиш белгиланди.

Ўз навбатида, Президентимиз томонидан жорий йил 16 февралда “Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш” йилида устувор йўналишлар бўйича ислоҳотлар дастурлари ва “Ўзбекистон — 2030” стратегиясини амалга ошириш бўйича давлат дастури тўғрисида”ги Фармон имзоланди.

Фармон билан суд-ҳуқуқ тизимини такомиллаштириш бўйича ўта оғир жиноятларга доир ишларни судда жамоатчилик вакилларидан иборат халқ вакиллари ҳайъати иштирокида кўриб чиқиш амалиётини жорий этиш, жиноят процессида мажбурлов чоралари қўлланиши устидан суд назоратини кучайтириб, тергов судьялари ваколатларини кенгайтириш, коррупция, гиёҳвандлик, аёллар ва болаларга нисбатан зўравонлик каби жамият олдида турган долзарб муаммоларга қарши курашиш бўйича самарали тизимни йўлга қўйиш каби устувор ислоҳотларнинг асосий йўналишлари белгиланди.

Шу асосда йил давомида судлар фаолиятига халқаро андозаларга мос янги институтларни жорий этиш орқали одил судлов сифатини янада оширишга жиддий эътибор қаратилади. Бунда жиноят ишлари бўйича суд процессларини халқ вакиллари ­ ҳайъати (jury) иштирокида ўтказиш амалиёти йўлга қўйилиб, жиноят ишларида халқаро тан олинган «Хабеас корпус» институти доирасида тергов судьяларига қамоққа олиш, уй қамоғи тарзидаги ва бошқа эҳтиёт чораларини ўзгартириш ва бекор қилиш ваколати берилиши муҳим аҳамият касб этади.

Шунингдек, суд ишларини юритишда ҳимоя институти ҳам изчил такомиллаштирилмоқда. Шу мақсадда жиноят ишини судга юборишда айблов хулосаси билан бирга «ҳимоя фикри»ни тақдим этиш тартибини жорий этиш, жиноят ишида ҳимоячига ўз ҳимояси остидаги гумон қилинувчи, айбланувчи ёки жабрланувчи иштирокида ўтказилган процессуал ҳаракатларга оид ҳужжатлар ҳамда далиллар билан танишиб, ундан нусхалар олиш, суриштирув ва дастлабки тергов давомида исталган вақтда ўз ҳимояси остидаги гумон қилинувчи ёки айбланувчига нисбатан юритилаётган жиноят ишини қўзғатиш ва тугатиш ҳақидаги қарорлардан нусха олиш ваколатларини бериш бўйича қизғин иш олиб борилмоқда.

Жамиятда коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантириш, қонунчиликдаги коррупциявий омилларни бартараф этиш долзарб вазифалар сирасига киради. Бу борада қонунчиликда коллизиялар, номувофиқликлар, «ноаниқ» қоидалар, «оқ доғлар» ва бошқа коррупцияни келтириб чиқарувчи омилларни бартараф этиш, “Коррупцияга қарши курашиш виртуал академияси” электрон платформасида давлат хизматчисининг малакасини ошириш амалиётини йўлга қўйиш, очиқ маълумотлар базаларидан фойдаланган ҳолда давлат идоралари фаолияти очиқлигини таъминлаш, шу жумладан, коррупцияга қарши курашишга хизмат қилувчи дастурий таъминотлар, онлайн платформалар ишлаб чиқиш бўйича танлов ўтказишга қаратилган амалий ишлар аллақачон бошланган.

Бунинг учун, ўз навбатида, ижтимоий муносабатларни тартибга солувчи 2 мингдан зиёд қонунчилик ҳужжати хатловдан ўтказилмоқда. Натижада ушбу ҳужжатлардаги коллизиялар, номувофиқликлар, “ноаниқ” қоидалар ва бошқа коррупцияни келтириб чиқарувчи омилларни бартараф этиш имкони юзага келади.

Бундан ташқари гиёҳвандлик ва наркожиноятларга, прекурсорларнинг ноқонуний муомаласига қарши курашиш механизмлари такомиллаштирилмоқда. Айни мақсад йўлидаги муҳим қадамлардан бири, Фармонда белгиланганидек, “Гиёҳвандлик воситалари ва психотроп моддалар тўғрисида”ги қонуннинг янги таҳририни ишлаб чиқиш ҳамда қабул қилиш ҳисобланади.

Шунингдек, аёллар ва болаларга нисбатан зўравонлик каби жамият олдида турган долзарб муаммоларга қарши курашиш бўйича самарали ишлайдиган тизим йўлга қўйилмоқда. Бу борада Президентимиз 2026 йил 3 мартда имзолаган “Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида”ги Фармон билан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларига қарши курашишнинг аниқ янги нормалари белгилаб берилгани алоҳида аҳамият касб этди.

Қолаверса, жорий йил бўйича Давлат дастурида мажбурий ижро ҳаракатларининг 30 фоизи инсон омилисиз амалга оширилиши учун зарур ҳуқуқий ва технологик шароитлар яратилиши билан боғлиқ вазифалар белгилаб қўйилгани ҳам жуда муҳим вазифа.

Хулоса қилиб айтганда, “Ўзбекис­тон — 2030” стратегияси ва Давлат дастурида белгиланган вазифаларнинг ўз вақтида ҳамда тўлиқ бажарилиши, шубҳасиз, шу муқаддас заминда истиқомат қилаётган ҳар бир инсоннинг орзуларини рўёбга чиқаришга, халқимиз учун муносиб турмуш шароитлари яратишга, давлатимизнинг жаҳон ҳамжамиятида муносиб ўрин эгаллашига асос бўлади.

Шундай экан, ҳар биримиз бу борада зиммамиздаги улкан масъулиятни чуқур ҳис этган ҳолда, айни эзгу мақсадлар ижобати учун хизмат қилишни фаолиятимизнинг асосий мезонига айлантириб, дахлдорлик ҳисси билан меҳнат қилсак, албатта, ўз олдимизга қўйган улкан мақсадларга эришамиз. Зотан, Президентимиз таъбири билан айтганда: “Миллий бирлик жуда муҳим. Бирдамлик кучдир!”

Шаҳзод Бахтиёров,

жиноят ишлари бўйича

Деҳқонобод тумани суди раиси

 

Ўзбекистоннинг янги таҳрирдаги Конституцияда гендер тенглиги ва оила ҳимояси нормалари алоҳида мустаҳкамланди. Хотин-қизларни, болаларни таҳқирлаш ва зўравонликнинг олдини олиш бўйича бир қатор қонунлар ва қонун ҳужжатлари қабул қилинди, Янги Ўзбекистоннинг ривожланиш стратегияларида гендер тенглиги устувор йўналишлардан бири сифатида белгиланди.

 Давлатимиз раҳбари томонидан 2026 йил 3 март куни имзоланган “Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида”ги Фармони ушбу муҳим соҳадаги ислоҳотлар занжирининг мантиқий давоми бўлди, дейиш мумкин. Бу жараён ўлкамизда аёллар ва болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимини сифат жиҳатдан янги поғонага кўтарди.

Хусусан, Фармонда норматив янгиликлар, уларнинг миллий ҳуқуқ тизимини мустаҳкамлашдаги роли, аёллар ва болалар ҳуқуқий ҳимоясини кучайтиришдаги аниқ механизмлар белгиланиб, унда эрта никоҳнинг тизимли равишда олдини олиш, рақамли ҳимоя воситаларини жорий этиш, ёшларнинг мустақил ҳаёт қуришини рағбатлантириш, замонавий жиноят таркибларини миллий ҳуқуққа киритиш ва ижтимоий ҳимоя тизимини такомиллаштириш орқали Ўзбекистонда аёллар ва болаларнинг конституциявий ҳуқуқлари таъминланиши муҳим аҳамиятга эга. 

Унга кўра, никоҳ ёшига етмаган (18 ёшдан кичик) шахслар билан ҳақиқатда никоҳ муносабатларига киришишни, яъни расмийлаштирилмаган “эрта никоҳ”ни тўхтатишга эришиш мақсади белгиланиб, бунда эрта никоҳ нафақат қиз болаларнинг таълим олиш имкониятини чеклайди, балки соғлиқ учун ҳам жиддий хавф туғдириши, эрта ҳомиладорлик ўсмирлар орасида ўлимнинг асосий сабабларидан бири эканлиги инобатга олинган.

Мазкур ҳужжат билан молиявий мустақилликка эришган ва оила қуришга ҳар томонлама тайёр бўлган ёшлар ўртасида никоҳ тузишни давлат томонидан рағбатлантириш орқали 21 ёшда биринчи маротаба никоҳ тузган жуфтликлар учун қўшимча имтиёзлар белгилаб берилмоқда, шунингдек, зўравонликка қарши тизимни мукаммаллаштириш мақсадида аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларини кескин қисқартириш, жабрдийдаларни қўллаб-қувватлаш тизимини жорий этиш, оила ва хотин-қизларни “Маиший зўравонликсиз бахтли оилавий ҳаётга тайёрлаш” махсус курсларида бепул ўқитиш кабилар назарда тутилмоқда.

Жумладан, никоҳланувчи ҳар иккала тараф камида 21 ёшда биринчи никоҳ тузган оилаларга давлат томонидан қўшимча қўллаб-қувватлаш чоралари кўзда тутилиб, унда давлат томонидан солиқ, ижтимоий, молиявий соҳаларда қўшимча имтиёз ва қўллаб-қувватлаш чоралари тақдим этилиши, ижтимоий реестрга киритилган 21 ёшдан кейин никоҳ тузган оилаларга субсидия, ссуда ва грантлар қонунчиликда белгиланган миқдорлардан 1,5 баравар кўп берилиши, никоҳ шартномаси тузишни рағбатлантириш орқали иқтисодий низоларни олдини олиш ва ажралиш чоғида мулкий можароларни кескин камайтириш, аёлларнинг мулкий ҳуқуқларини мустаҳкамлаш, аёлларни молиявий жиҳатдан ҳимоя қилишнинг самарали воситаси сифатида никоҳ шартномаси тузган никоҳланувчилар никоҳни қайд этиш учун белгиланган давлат божидан озод этилиши белгиланмоқда.

Шунингдек, бош Қомусимизда белгиланган ҳар бир фуқаро таълим олиш ҳуқуқига эга эканлиги ҳақидаги норманинг кафолати сифатида ҳамда таълимни тарк этишга мажбур бўлган аёлларнинг иш бозорига кириш имконияти чекланишини олдини олиш мақсадида 2026/2027 ўқув йилидан бошлаб ҳомиладор талаба-қизлар ёки 3 ёшгача бўлган фарзанд тарбиячиларига олий таълимни давом эттириши учун курсдан қолган ёки талабалар сафидан чиқарилган шахсларга фанлар фарқини қайта ўзлаштириш шарти билан таълимни давом эттириш имкони берилмоқда, аёлларга қўшимча шарт-шароитлар яратиш мақсадида ҳомиладор талабаларга академик таътил даврида масофавий таълим шаклида ўқишни давом эттириш имконияти яратилиши таклиф этилмоқда.

Фармонда вояга етмаган шахс билан никоҳ тузишга даъват этганлик ва уни тарғиб қилганлик учун маъмурий жавобгарлик белгилаш таклифи ҳам илгари сурилмоқда.

Ҳужжатда эрта никоҳ ва 16 ёшгача бўлган ҳомиладорлик ҳолатларини яшириб қолмаслик ва латентлигини олдини олиш мақсадида фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органлари (маҳаллалар), ФҲДЁ органлари, таълим муассасалари, соғлиқни сақлаш муассасалари, диний идора вакилларига мажбурий хабар бериш вазифаси юклатилиб, ушбу органлар ва шахслар хабар бермаган тақдирда маъмурий жавобгарликка тортилиши асос сифатида белгиланмоқда. 

Шунингдек, ҳужжат матнида 2026 йил якунига қадар Ички ишлар вазирлигининг электрон тизимида эрта никоҳ ва 16 ёшгача бўлган ҳомиладорлик ҳолатлари тўғрисида хабар бериш учун “Ўсмир-сигнал” модулини ишлаб чиқиш ва бу борада самарали мониторинг ва тез муносабат кўрсатиш имконини бериш мақсадида фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органлари (маҳаллалар), ФҲДЁ органлари, таълим муассасалари, соғлиқни сақлаш муассасалари, диний идора ва бошқа  идораларнинг ахборот тизимлари ИИВнинг тизимига «Электрон ҳукумат» платформаси орқали интеграция қилиниши, эрта никоҳ ва 16 ёшгача бўлган ҳомиладорлик ҳолатлари бўйича ички ишлар органлари ва “Инсон” ижтимоий хизматлар марказларини хабардор қилиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш белгиланмоқда.

Фармоннинг яна бир асосий жиҳатларидан бири тазйиқ ва зўравонликка қарши курашиш йўналиши бўйича қуйидагилар назарда тутилмоқда: 

– ҳимоя ордери тизимини технологик воситалар билан мустаҳкамлаш мақсадида жорий йил 1 апрелдан бошлаб ҳимоя ордери берилган жабрланувчи хотин-қизларнинг алоқа воситаларига «my.ihma.uz» мобил иловасини уларнинг розилиги билан ўрнатиш орқали «SOS» тугмасида зудлик билан хабар бериш имкониятини бериш;

– масъул идоралар томонидан руҳий бузилиш белгилари мавжуд зўравонлик содир этган шахсни мажбурий амбулатор психиатрик кўрикдан ўтказиш ва руҳий бузилиш аниқланган тақдирда тиббий муассасага жойлаштириш тартибини белгиловчи норматив ҳужжатлар ишлаб чиқиш;

– ишларнинг ўта нозиклиги ва жабрдийда ҳуқуқларини мустаҳкамроқ таъминлаш, объективлик, одиллик нуқтаи назаридан ва ихтисослашган ёндашув зарурати туфайли 2026 йил 1 ноябрдан бошлаб Жиноят кодексининг 118 (номусга тегиш), 119 (жинсий эҳтиёжни зўрлик ишлатиб ғайритабиий усулда қондириш), 121 (шахсни жинсий алоқа қилишга мажбур этиш), 128 (ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилиш), 128-1 (ўн олти ёшдан ўн саккиз ёшгача бўлган шахс билан моддий қимматликлар бериш ёки мулкий ёхуд бошқача тарзда манфаатдор этиш орқали жинсий алоқа қилиш), 129 (ўн олти ёшга тўлмаган шахсга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар қилиш) моддаларида назарда тутилган жиноятлар бўйича терговга қадар текширув ва дастлабки терговни фақат прокуратура органлари томонидан амалга ошириш тартибини белгилаш;

– вояга етмаган шахсга нисбатан шаҳвоний шилқимлик бўйича маъмурий иш ҳужжатларини прокурор томонидан жиноят аломатлари йўқлиги тўғрисида қарор қабул қилингандан сўнг судга юбориш тартибини белгилаш;

– бу тоифадаги жиноятларни қайта содир этиш (рецидив) хавфини минималлаштириш учун Жиноят кодексининг 118 (номусга тегиш) ва 119 (жинсий эҳтиёжни зўрлик ишлатиб ғайритабиий усулда қондириш) моддаларида назарда тутилган жиноятларни вояга етмаган шахсларга нисбатан содир этганлик учун судланган шахсларни манзил-колонияга ўтказилмайдиган маҳкумлар тоифасига киритиш ва педофилия жиноятини содир этган шахсларни психологик реабилитациясиз жамиятга қайтариш улар томонидан жиноятни такроран содир этиш эҳтимолини оширишини инобатга олган холда ушбу жиноятлар учун жазо ўтаётган маҳкумларни психологик тузатиш дастуридан ўтмасдан сақлаш шартларини енгиллаштириш амалиётига чек қўйиш;

– 2027 йил 1 январдан бошлаб аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик жиноятлари, қоида тариқасида, махсус тайёргарликдан ўтган терговчилар ва судьялар томонидан тергов қилиш ва судда кўриш;

– 2026 йил якунига қадар ҳар бир ҳудудда камида 1 нафар терговчи ва судья халқаро стандартлар асосидаги дастур бўйича тайёрланади ва аёл терговчи ва судьяларга устуворлик берилади;

– 2026 йил 1 сентябрдан Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси, ИИВ академияси ва Одил судлов академиясида “Жиноятдан жабрланган аёллар ва болалар билан ишлашнинг ўзига хос процессуал жиҳатлари” дастури ташкил этиш;

– вояга етмаганларга нисбатан жинсий эркинликка қарши жиноятлар учун муқаддам судланган шахслар томонидан 14 ёшга тўлмаган шахснинг номусига тегиш ва 14 ёшга тўлмаган шахсга нисбатан жинсий эҳтиёжни зўрлик ишлатиб ғайритабиий усулда қондириш жиноятлари учун умрбод ёки узоқ муддатли озодликдан маҳрум қилиш жазоси белгилаш;

– 16 ёшга тўлмаган шахсга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатларни бир гуруҳ томонидан содир этганлик учун оғирроқ жавобгарлик белгилаш орқали 129 (ўн олти ёшга тўлмаган шахсга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар қилиш) жинояти диспозициясига аниқлик киритиш;

– Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексда шаҳвоний шилқимлик ва никоҳ ёши тўғрисидаги қонунчиликни ёки никоҳ тузиш тартибини бузиш билан боғлиқ ҳуқуқбузарлик учун жазо санкцияларини ошириш, шунингдек, жиноят ишини қўзғатиш рад этилган бўлиб, маъмурий ҳуқуқбузарлик аломатлари аниқланган ҳолларда жавобгарликка тортиш тартибини такомиллаштириш;

– аёллар ва болаларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича халқаро стандартлар ва илғор хорижий амалиётни ўрганган ҳолда хотин-қизларни айнан жинси сабабли қасддан ўлдириш (фемицид), оила аъзоларини қасддан ўлдириш (фамилицид), шахсни унинг эркига қарши равишда ноқонуний таъқиб қилиш (сталкинг), интернет ёки ижтимоий тармоқларда содир этиладиган зўравонлик (киберзўравонлик), вояга етмаган шахслардан жинсий фойдаланиш ҳамда шу мақсадда интернет орқали вояга етмаган шахснинг ишончини қозониш (онлайн груминг) учун қонунчиликда жавобгарлик белгилаш;

– профилактик ёндашув, яъни фақат жазолаш эмас, зўравонлик сабабларини бартараф этиш мақсадида зўравонлик содир этган шахслар (агрессор) билан ишлаш тизимини такомиллаштириш.

Умуман олганда, мазкур Фармон аёллар, болалар ҳуқуқий ҳимояси соҳасида тарихимиздаги кенг кўламли ва комплекс норматив ҳужжатлардан бири ҳисобланиб, Ўзбекистоннинг аёллар ва болаларни ҳимоя қилиш соҳасидаги ҳуқуқий базасини янги босқичга кўтаради. Пировардида, аёллар ва болалар дахлсизлиги, уларнинг ҳуқуқлари ва манфаатларини давлат сиёсатининг марказида туришини таъминлашга хизмат қилади.

Шерзод Абдуқодиров,

Одил судлов академияси ректори,

 юридик фанлар доктори