Мамлакатимизда суд-ҳуқуқ тизимини янада демократлаштириш, фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш механизмини кучайтириш борасида муҳим чора-тадбирлар изчил амалга оширилмоқда.

Жумладан, 2026 йил 14 август куни қабул қилинган қонун билан Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексга қатор принципиал ўзгартишлар киритилди. Булар орасида энг муҳим янгиликлардан бири — маъмурий судларда дастлабки эшитув институтининг жорий этилишидир.

Мазкур янгилик Ўзбекистон маъмурий судлов тизимини халқаро амалиётда шаклланган замонавий процессуал стандартларга яқинлаштириш йўлидаги муҳим қадам бўлди. Зеро, дастлабки эшитув институти дунёнинг тараққий этган давлатлари қонунчилигида аллақачон мавжуд бўлиб, ушбу босқич ишни мазмунан кўришдан олдин унинг процессуал ва ташкилий жиҳатларини тартибга солишга хизмат қилади.

Кодексга киритилаётган янги ўзгартишга кўра, дастлабки эшитув маъмурий ишларни суд муҳокамасига тайёрлаш жараёнида ўтказилади.

Судья дастлабки эшитувни ариза судга келиб тушган кундан эътиборан 20 кундан кечиктирмай ўтказилиши белгиланган. Ушбу босқичда:

– аризачининг талаблари ва жавобгарнинг эътирозлари аниқлаштирилади;

– аризадаги камчиликларни бартараф этиш чоралари кўрилади;

– аризачига талабларини тасдиқловчи зарур далилларни тақдим этиш бўйича тушунтириш берилади;

– жавобгарга ўз фикрини ёзма равишда тақдим этиш тушунтирилади;

– аризадаги талаблар ва ишдаги далилларга дастлабки ҳуқуқий баҳо берилади.

Дастлабки эшитув якунига кўра, аризани кўрмасдан қолдириш, келишув битимини тасдиқлаш ёки ишни суд муҳокамасига тайинлаш ҳақида ажрим чиқарилиши мумкин. Шу жиҳатдан, дастлабки эшитувни оддий “қўшимча суд мажлиси” деб эмас, балки ишни мазмунан кўришга тайёрлаш, процессуал тўсиқларни бартараф этиш ва суд муҳокамасининг предметини аниқ белгилашга қаратилган мустақил процессуал босқич сифатида баҳолаш лозим.

Дастлабки эшитув жорий этилгунга қадар маъмурий судларда айрим масалаларни ишни мазмунан кўриш жараёнида ҳал қилишга тўғри келарди. Бу эса, ишнинг сунъий равишда чўзилиши, тарафларнинг қўшимча суд мажлисларига жалб қилиниши ва процессуал ҳаракатларнинг такрорланишига сабаб бўларди.

Агар дастлабки эшитув орқали ишларнинг муайян қисми суд муҳокамасининг тўлиқ босқичига етмасдан процессуал жиҳатдан ҳал этилса, судьянинг вақти, тарафларнинг харажатлари ва суд тизимининг ресурслари тежалади.

Хусусан, аризадаги талаблар ва ишдаги далилларга дастлабки ҳуқуқий баҳо берилганда, аризачи ўзининг талаби асоссиз эканлигини ёки жавобгар аризачининг талаби асосли эканлигини тушуниши, тарафлар низо юзасидан ўзларининг ҳуқуқий позицияларига эга бўлишлари ҳамда йиллар давомида ортиқча вақтларини йўқотмасдан, низони бартараф этиш чораларини кўришлари мумкин бўлади.

Дастлабки эшитув институти фуқаролар ва тадбиркорлар учун қуйидаги ижобий натижаларни беради.

Биринчидан, суд ишлари тезлашади. Дастлабки эшитувда талаблар, эътирозлар, далиллар ва процессуал камчиликлар олдиндан аниқланади.

Шу боис асосий суд мажлисига келиб, “талаб нотўғри қўйилган”, “далил етишмайди” ёки “ишда зарур шахс иштирок этмаяпти” каби масалалар билан вақт йўқотиш эҳтимоли камаяди. Натижада суд муҳокамасига тайёр бўлган ишгина мазмунан кўриб чиқилади.

Иккинчидан, судга мурожаат қилувчининг ҳуқуқий имкониятлари кенгаяди.

Фуқаро ёки тадбиркор кўп ҳолларда маъмурий орган билан низода процессуал жиҳатдан кучсизроқ ҳолатда бўлади.

Дастлабки эшитувда судья аризачига қайси далилларни тақдим этиш зарурлигини тушунтиради, талабларни аниқлаштиришга ёрдам беради. Бу маъмурий судловнинг фақат формал тортишув эмас, балки шахснинг давлат органи билан муносабатида ҳуқуқий ҳимояни таъминлашга қаратилган механизм сифатидаги аҳамиятини оширади.

Учинчидан, давлат органларининг процессуал масъулияти кучаяди. Янги тартибга кўра, низолашилаётган қарор, ҳаракат ёки ҳаракатсизликка алоқадор давлат органи мансабдор шахси ёки унинг вакилининг суд мажлисида иштироки мажбурий этиб белгиланган.

Узрли сабабсиз судга келмаслик ҳолатида муҳокама кейинга қолдирилиши ва суд жаримаси қўлланилиши мумкин. Бу қоида давлат органларини ўз қарорларини судда асослашга жиддийроқ тайёрланишга ундайди.

Бошқача айтганда, давлат органи қабул қилган маъмурий қарорнинг судда ҳимоя қилиниши эҳтимоли уни қабул қилиш жараёнининг ўзида қонунийлик ва асосланганликка бўлган талабни кучайтиради.

Тўртинчидан, ортиқча процессуал ҳаракатлар қисқаради. Дастлабки эшитувда аризадаги камчиликларни бартараф этиш, тарафларнинг процессуал мақомини аниқлаш ва зарур далилларни белгилаш имкони мавжуд.

Бу кейинги суд мажлисларида бир масалани бир неча марта муҳокама қилиш эҳтимолини камайтиради.

Шу маънода янги институт “суд мажлислари сонини кўпайтириш” эмас, балки асосий суд мажлисининг сифатини ошириш воситаси бўлиши керак.

Бешинчидан, одил судловга бўлган ишонч мустаҳкамланади. Дастлабки эшитувда судья тарафларнинг позициясини эрта босқичда эшитади ва ишнинг ҳуқуқий ҳамда процессуал чегараларини белгилаб боради.

Агар ушбу институт амалиётда тўғри қўлланилса, унинг энг муҳим натижаси суд мажлислари сонининг шунчаки камайиши эмас, балки фуқаро ёки тадбиркорнинг бузилган ҳуқуқини янада қисқа муддатда ва самарали тиклаш мумкин бўлади.

Хулоса қилиб айтганда, маъмурий судларга дастлабки эшитув институтининг жорий этилиши — суд орқали ҳимоя қилиш ҳуқуқини янада содда, тезкор ва адолатли ташкил этиш йўлидаги муҳим қадамдир. Бу ўзгариш судьяларнинг ҳам, давлат органларининг ҳам, фуқаролар ва тадбиркорларнинг ҳам вақти ва ресурсларини тежаб, кучли ва адолатли фуқаролик жамиятини барпо этишга хизмат қилади.

Акмал Муродов,

Олий суд судьяси

Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан «Одил судлов – 2030»: Янги Ўзбекистонда инсон ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилувчи халқчил ва адолатли суд тизимини барпо этиш стратегияси тўғрисида» 2026 йил 14 августдагиги Фармоннинг қабул қилиниши мамлакатда суд-ҳуқуқ ислоҳотларини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқишга қаратилган муҳим қадам бўлди.

Мазкур ҳужжатнинг асосий мақсади – инсон ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали самарали ҳимоя қилиш, одил судловга эришиш имкониятини кенгайтириш, судларнинг мустақиллиги ва холислигини янада мустаҳкамлаш, суд хизматларини аҳолига яқинлаштириш, суд иш юритувини рақамлаштириш ҳамда ягона суд амалиётини таъминлашдан иборат.

Фармон билан тасдиқланган Стратегияда суд тизимини ривожлантиришнинг узвий ва ўзаро боғлиқ 6 та устуни белгилаб берилган.

Булар:

1. Халқчил суд – бюрок­ратиядан холи, шаффоф ва очиқ тизим.

2. Адолат қўрғони – ҳар қандай аралашувлардан холи, мустақил суд ҳокимияти.

3. Кафолатланган адолат – фуқароларнинг бузилган ҳуқуқларини судда тиклаш кафолатларини кучайтириш.

4. Адолат посбонлари – юксак маънавий ва профессионал фазилатларга эга судьялар корпуси.

5. Рақамли одил судлов – сунъий интеллект ва замонавий технологиялар ёрдамида тезкор суд муҳокамаси.

6. Халқаро эътироф – илғор халқаро стандартларни миллий амалиётга имплементация қилиш.

Ушбу устунлар суд ҳокимияти фаолиятини нафақат ташкилий жиҳатдан такомиллаштириш, балки суднинг жамият ва инсон ҳаётидаги ўрнини янада кучайтиришга қаратилган.

Қайд этиш лозимки, Стратегия кенг жамоатчилик билан муҳокамалар, аҳолининг таклифлари, ҳуқуқшунос олимлар, амалиётчи юристлар, адвокатлар билан ўтказилган учрашувларда берилган таклифлар, илғор халқаро тажрибани ўрганиш асосида ишлаб чиқилди.

Стратегия ва уни амалга оширишга қаратилган 2026-2028 йилларга мўлжалланган Ҳаракатлар дастури тасдиқланди. У 160 та аниқ чора-тадбирни қамраб олди. Шунингдек, 2030 йилгача эришиладиган 33 та асосий мақсадлар белгиланди.

Стратегияни қабул қилиш зарурати

Сўнгги йилларда мамлакатимизда суд ҳокимияти мустақиллигини мустаҳкамлаш, инсон ҳуқуқларини суд орқали ҳимоя қилиш, судга мурожаат қилиш имкониятларини кенгайтириш ва суд қарорларининг адолатлилиги ҳамда қонунийлигини таъминлаш бўйича кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилди.

Шу билан бирга, амалиёт таҳлили суд ҳимоясини янада такомиллаштиришни талаб этаётган бир қатор тизимли муаммолар мавжудлигини кўрсатди. Хусусан, Халқ қабулхоналарига келиб тушган судлар фаолиятига оид 14,5 мингта мурожаат ва таклиф таҳлил қилиниб, аҳолини қийнаётган бир қатор масалалар аниқланди.

Жорий йилнинг ўтган даврида Олий судга қуйи судлар қарорлари устидан 12 мингга яқин шикоят берилган, 27 мингдан ортиқ фуқаро бевосита Олий судга мурожаат қилган. Бундай мурожаатлар сонининг йилдан-йилга ортиб бораётгани суд қарорларини қайта кўриб чиқиш механизмларини янада такомиллаштириш зарурлигини кўрсатмоқда.

Шунингдек, амалдаги тартибда вилоят даражасидаги судларда апелляция, кассация ва тафтиш инстанцияларининг жамланиши қарорларни қайта кўриб чиқишнинг холислигига нисбатан жамоатчилик ишончига таъсир қилувчи омиллардан бири сифатида намоён бўлмоқда.

Судга мурожаат қилишдаги айрим процессуал талаблар ҳам фуқаролар учун ортиқча бюрократик тўсиқларни юзага келтирмоқда. Жорий йилнинг биринчи ярмида қарийб 166 мингта мурожаат, яъни жами мурожаатларнинг тахминан 12 фоизи процессуал ёки судловга тааллуқли масалалар билан боғлиқ асосларга кўра қайтарилган.

Бундан ташқари мамлакатда фуқаролик ишлари бўйича судларнинг ҳудудий жойлашуви аҳолининг судга мурожаат қилиш имкониятини бир хил даражада таъминлаш учун етарли эмаслиги аниқланган. Айни пайтда 80 та туманлараро, туман ва шаҳар фуқаролик судлари билан бир қаторда 128 та туман ва шаҳарда алоҳида фуқаролик судлари мавжуд эмас.

Мазкур ҳолатлар судни халққа янада яқинлаштириш, судга мурожаат қилиш тартибини соддалаштириш ва суд назоратининг самарадорлигини оширишни талаб этмоқда.

Халқчил суд — суд хизматларини аҳолига яқинлаштириш

Стратегиянинг биринчи устуни – «Халқчил суд» концепцияси бўлиб, унинг асосий мазмуни судларни аҳоли учун очиқ, шаффоф, қулай ва тушунарли институтга айлантиришдан иборат. Шу мақсадда барча судларда босқичма-босқич «Ягона дарча» тамойили асосида фронт-офислар ташкил этилади. Улар орқали фуқаролар:

– судга мурожаат қилиш тартиби ҳақида зарур ахборот олади;

– процессуал ҳужжатларни рас­мий­лаштириш бўйича амалий кўмакка эга бўлади;

– суд ишининг ҳолати ҳақида маълумот олади;

– суд ҳужжатлари нусхаларини олиш имкониятига эга бўлади;

– электрон суд хизматларидан фойдаланиш бўйича ёрдам олади.

Шу тариқа фуқароларнинг турли хоналар ва хизматларга қайта-қайта мурожаат қилишига эҳтиёж камаяди.

Стратегияга кўра, суд тизимида «Суд хизмат кўрсатади» тамойилини қарор топтириш муҳим вазифа сифатида белгиланмоқда. Бу ёндашув судни фақат низоларни ҳал қилувчи орган сифатида эмас, балки инсоннинг ҳуқуқий муаммосини қонуний ва самарали ҳал этишга кўмаклашувчи давлат институти сифатида шакллантиришни назарда тутади.

Хусусан, 2030 йилга қадар судларни очиқлик индексида илғор позицияларга олиб чиқиш, фронт-офислар ташкил этиш ва хизматларни 100 фоиз «Ягона дарча» тамойили асосида кўрсатиш мақсад қилинган.

Бундан ташқари Стратегия фуқароларнинг судга мурожаат қилиш ҳуқуқини амалга оширишдаги процессуал тўсиқларни бартараф этишга ҳам қаратилган. Шу мақсадда иш судловга тегишли эмаслиги сабабли даъво аризасини қайтариш амалиётидан воз кечиш назарда тутилмоқда.

Бунда ариза қабул қилиниб, «Ягона дарча» тамойили асосида тегишли судга ўтказилади.

Шунингдек, даъво аризасида жузъий камчиликлар мавжуд бўлган тақдирда уни қайтариш ўрнига, камчиликларни суднинг фаол кўмаги асосида бартараф этиш механизми жорий этилади. Бу ўзгаришларнинг асосий мақсади – фуқаронинг ҳуқуқий масаласини ҳал қиладиган судни излаб сарсон бўлишининг олдини олишдан иборат.

Адолат қўрғони – ҳар қандай аралашувлардан холи, мустақил суд ҳокимияти

Фармондаги муҳим янгиликлардан бири – 2027 йил 1 июлдан ҳудудлараро судларни ташкил этиш масаласидир. Дастлаб Қорақалпоғистон Республикаси, Қашқадарё, Самарқанд, Тошкент ва Фарғона ҳудудларида 5 та ҳудудлараро суд ташкил этиш назарда тутилмоқда. Ушбу судлар вилоят судлари томонидан апелляция ёки кассация тартибида кўрилган ишлар бўйича қарорларни тафтиш инстанциясида қайта кўриб чиқади.

Янги тизимнинг асосий афзаллиги — бир суднинг ўзида турли инстанция ваколатларининг жамланишига чек қўйилишидадир. Бунда вилоят судининг қарори алоҳида ҳудудлараро судда бошқа суд таркиби томонидан қайта текширилади. Бу қарорларни қайта кўриб чиқишда холислик ва мустақилликка бўлган ишончни кучайтиради.

Суд қарорларини қайта кўриш тизимини вилоятлар чегарасидан чиқариб, экстерриториал, яъни ҳудудлараро моделга ўтказиш амалиёти дунёда синалган ва самарали натижа берган. Масалан, АҚШ, Германия, Франция, Россия ва Қозоғистонда шу каби судлар ташкил этилган.

Шу билан бирга, Стратегияда фуқаролик ишлари бўйича судларнинг ҳудудий қамровини кенгайтиришга алоҳида эътибор қаратилган. Чунончи, 2030 йилга қадар 208 та туман ва шаҳарда фуқаролик судлари фаолиятини босқичма-босқич йўлга қўйиш назарда тутилмоқда.

Бундан кўзланган асосий мақсад – судни фуқаронинг яшаш жойига яқинлаштиришдир. Масалан, чекка ҳудудларда истиқомат қилувчи фуқаролар айрим ҳолларда суд мажлисида иштирок этиш учун ўнлаб, ҳатто юзлаб километр масофани босиб ўтишга мажбур бўлмоқда.

Масалан, бугунги кунда Мўйноқ туманидан Қўнғирот туманидаги туманлараро судгача масофа ўртача 95 километрни, бориш-келиш эса 190 километрни ташкил этади.

Яъни Мўйноқдаги фуқаро бир марта суд мажлисида иштирок этиш учун 190 километр йўл босишга мажбур. Агар оилавий келишмовчиликлар ёки оддий меҳнат низолари юзасидан суд мажлиси 3-4 марта қўшимча далилларни йиғиш учун қолдирилса, бир фуқаро ёки тадбиркор адолат излаб 600-800 километр йўл босишга, йўлкира, овқатланиш ва ишдан қолиш ҳисобига катта маблағ йўқотишга мажбур бўлмоқда.

Ривожланган давлатларда аҳолига кундалик турмушда энг кўп керак бўладиган фуқаролик судларини максимал даражада яқинлаштириш (“Суд масофаси – инсон қадамида” принципи) устувор ҳисобланади.

Фуқаро кундалик ҳаётий муаммоси (оилавий масалалар, мерос, қарз) учун қўшни туманга ёки шаҳарга бормаслиги муҳим.

Ҳар бир туманда фуқаролик судининг ташкил этилиши судни аҳолига яқинлаштиради, вақт ва йўл харажатларини камайтиради ҳамда энг муҳими, суд ҳимоясидан фойдаланиш имкониятини кенгайтиради.

Шунингдек, Стратегия доирасида судга қадар иш юритиш босқичида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг муҳим кафолати сифатида «асосли гумон» институтини кучайтириш назарда тутилмоқда. Бунда тергов судьяси:

– шахсни жиноий таъқиб қилишнинг қонунийлиги ва асослилигини;

– шахсни ушлаб туриш учун асосларни;

– гумон ёки айблов эълон қилиш учун далилларнинг етарлилигини;

– эҳтиёт чорасини қўллаш заруратини чуқур текшириш имкониятига эга бўлади.

Зарур ҳолларда судья қўшимча ҳужжат ва материалларни талаб қилиши мумкин. Бу ёндашувнинг моҳияти шундаки, суд қамоққа олиш ҳақидаги илтимосномани фақат расмий ҳужжат сифатида эмас, балки шахс эркинлигини чеклаш учун етарли ҳуқуқий ва фактик асослар мавжудлигини текширган ҳолда кўриб чиқади.

Агар қамоққа олиш учун етарли асос бўлмаса, тилхат, гаров, кафиллик ва бошқа муқобил эҳтиёт чораларини қўллаш имконияти кенгаяди. Албатта, бундай ҳолат фуқароларнинг шахсий эркинлиги ва дахлсизлигини ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтиради.

Бундан ташқари Стратегияда судьяларни одил судлов билан бевосита боғлиқ бўлмаган ташкилий вазифалардан озод қилиш мақсадида 2028 йилдан «суд маъмурчилиги» институтини жорий этиш белгиланмоқда.

Янги тизим судларнинг ташкилий, моддий-техник, молиявий, ахборот-технологик таъминотини профессионал бошқаришга ихтисослашади.

Бунинг натижасида судьялар бино таъмири, харидлар, молиявий ва маъмурий масалаларга эмас, балки асосий вазифаси – одил судловни амалга ошириш ва қонуний ҳамда асослантирилган суд қарорларини қабул қилишга кўпроқ вақт ажратади. Шу тариқа суд маъмурчилиги институти суд ҳокимиятининг ташкилий самарадорлиги ва судьяларнинг процессуал мустақиллигини янада мустаҳкамлашга хизмат қилади.

Бундай бошқарув тизими АҚШ, Буюк Британия, Финляндия, Россия Федерацияси ва Қозоғистонда жорий этилган. Хусусан, АҚШ федерал суд тизимида АҚШ судларнинг маъмурий бошқармаси судларга молиявий, технологик, бошқарув ва бошқа маъмурий хизматларни кўрсатади.

Финляндияда 2020 йилдан буён Миллий судларнинг маъмурияти барча судларнинг марказлаштирилган маъмурий функцияларини амалга оширади.

Ушбу институт судьяларни одил судлов билан боғлиқ бўлмаган вазифалардан озод этади, суд аппарати бошқарувини ихчамлаштиради ва ташкилий самарадорликни оширади, ресурсларни бошқариш ва хизмат кўрсатиш сифатини яхшилаш учун мақбул шароит яратди. Масалан, бинони таъмирлаш, харидлар, молия, ахборот тизимлари ёки аппарат ходимларини бошқариш масалаларини профессионал маъмурият ҳал қилади. Судья эса, ўз вақти ва эътиборини ишларни кўриб чиқиш ҳамда асослантирилган қарор қабул қилишга қаратади.

Кафолатланган адолат — бузилган ҳуқуқларни самарали тиклаш

Стратегиянинг яна бир муҳим йўналиши “Кафолатланган адолат”, деб номланади. Бу йўналиш суд қарорларининг қонуний, адолатли ва асослантирилган бўлишини таъминлашга қаратилган. Шу мақсадда:

– ярашув институтидан фойдаланишни кенгайтириш;

– судга қадар келишув механизмларини ривожлантириш;

– фуқаролик ва иқтисодий низоларда медиацияни кенг қўллаш;

– маъмурий органларнинг қонунга зид қарорларини очиқ реестрда акс эттириш каби чоралар белгиланмоқда.

Медиация ва ярашув механизмларининг кенг қўлланилиши тарафларга низони суднинг узоқ давом этадиган муҳокамасисиз ҳал қилиш имконини беради.

Шу билан бирга, маъмурий органларнинг суд томонидан қонунга зид деб топилган қарорларини очиқ реестрга киритиш давлат органлари фаолиятида қонунийликни таъминлаш учун муҳим профилактик механизм бўлиб хизмат қилади. Зеро, суд қарорларининг барқарорлиги ва қонун нормаларининг мамлакат ҳудудида бир хил қўлланилиши — ҳуқуқий давлатнинг муҳим белгиларидан биридир.

Шу мақсадда Олий суд Раёсати томонидан охирги инстанцияда қабул қилинган қарорларни очиқ эълон қилиш ва мунтазам янгилаб боришга асосланган «Прецедентлар реестри»ни жорий этиш таклиф қилинмоқда.

Ушбу механизм:

– айнан ўхшаш ишлар бўйича турлича суд қарорлари қабул қилинишининг олдини олиш;

– судьяларга ҳуқуқий позицияларни тизимлаштирилган шаклда тақдим этиш;

– суд қарорларининг ҳуқуқий асос­ланганлигини кучайтириш;

– фуқаролар ва адвокатларга суд амалиётини олдиндан тушуниш имконини ошириш учун хизмат қилади.

Ягона суд амалиётини шакллантиришда олимлар, ҳуқуқшунослар, амалиётчи мутахассислар ва фуқаролик жамияти вакилларини жалб қилган ҳолда экспертлар кенгашлари фаолиятини йўлга қўйиш назарда тутилмоқда.

Шу билан бирга, Фармонда ижтимоий хавфлилик даражаси юқори бўлмаган ва санкциясида фақат жарима назарда тутилган айрим маъмурий ҳуқуқбузарликларни кўриб чиқиш ваколатини маъмурий органларга ўтказиш масаласи ҳам назарда тутилган.

Амалиётда фуқаро маъмурий ҳуқуқбузарлик бўйича аввал баённома тузиш учун профилактика инспектори ёки масъул органга, иш судга юборилганидан сўнг судга чақирилади. Натижада фуқаро битта ҳуқуқбузарлик бўйича икки марта турли идораларга мурожаат қилиб, ортиқча вақт ва маблағ сарфлайди.

Таҳлилларга кўра, санкциясида фақат жарима назарда тутилган 118 та ҳуқуқбузарлик бўйича шундай ёндашувни жорий этиш имконияти ўрганилмоқда. Судларда эса, маъмурий қамоқ, депортация, мусодара, муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш каби жазо ва таъсир чоралари назарда тутилган ҳуқуқбузарликлар кўриб чиқилади.

Бунда шахснинг судга шикоят қилиш ҳуқуқи сақланиб қолади. Мазкур ёндашув судларнинг иш ҳажмини мақбуллаштириш, тергов судьяларининг асосий эътиборини инсон эркинлиги билан боғлиқ масалаларга қаратиш, фуқароларнинг ортиқча оворагарчилигини камайтириш, давлат ресурсларидан самарали фойдаланиш имконини беради.

«Адолат посбонлари» — судьялар корпусини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқиш механизми

Суд тизими ислоҳотларининг самарадорлиги, аввало, судьяларнинг профессионаллиги, ҳалоллиги, мустақиллиги ва юксак маънавий фазилатларига боғлиқ. Шу сабабли, Стратегияда «Адолат посбонлари» йўналиши доирасида судьялар ва суд аппарати ходимларининг касбий компетенцияларини ривожлантиришга алоҳида эътибор берилган.

Бинобарин, Одил судлов академиясининг халқаро рейтинглардаги нуфузини ошириш, судьялар ва суд аппарати ходимларининг хорижда малака оширишини кенгайтириш, коррупцияга қарши курашиш бўйича ўқувларни тизимли ташкил этиш назарда тутилмоқда.

Шунингдек, судьяларнинг касбий компетенциялар профилини шакллантириш муҳим вазифа сифатида белгиланган. Бунда фақат назарий ҳуқуқий билим эмас, балки суд мажлисини самарали бошқариш, суд ҳужжатларини сифатли ва асосли тайёрлаш, процесс иштирокчилари билан тўғри мулоқот қилиш, касбий одоб-ахлоқ қоидаларига риоя қилиш, коррупциявий хавфларни олдиндан аниқлаш каби амалий кўникмалар ҳам баҳоланади.

Рақамли одил судлов — сунъий интеллект ва замонавий технологиялар ёрдамида тезкор суд муҳокамаси

Стратегиянинг муҳим йўналишларидан яна бири — суд тизимини тўлиқ рақамлаштириш. Зотан, «Рақамли суд» концепцияси доирасида судларга электрон мурожаат қилиш, суд мажлисларига электрон рўйхатдан ўтиш, ишнинг ҳолатини масофадан кузатиш, суд ҳужжатларини электрон шаклда қабул қилиш, суд мажлисларини аудиоёзувга олиш, ахборот тизимларини ўзаро интеграция қилиш каби механизмлар ривожлантирилади.

Стратегияга кўра, суд мажлисларини 100 фоиз аудиоёзув орқали қайд этиш, судларга мурожаатларнинг камида 50 фоизини электрон шаклга ўтказиш мақсад қилинган. Бу нафақат суд иштирокчилари учун қулайлик яратади, балки процессуал ҳаракатларнинг шаффофлиги ва назорат қилинишини кучайтиради.

Рақамлаштириш инсон омилини камайтириш, қоғозбозликни қисқартириш ва коррупциявий хавфларни пасайтиришнинг муҳим воситаси сифатида намоён бўлади.

Халқаро эътироф — суд тизимининг халқаро стандартларга уйғунлиги

Стратегия Ўзбекистон суд тизимини халқаро стандартлар билан уйғунлаштиришни ҳам муҳим вазифа сифатида белгилайди. Хусусан, камида 6 та халқаро ташкилот билан ҳамкорликни ривожлантириш, камида 10 та давлат судлари билан халқаро шартномалар тузиш ва хорижий судлар билан амалий ҳамкорликни кенгайтириш мақсад қилинган.

Бундай ҳамкорлик суд топшириқларини юбориш, далилларни олиш, хориждаги шахслар иштирокидаги процессуал ҳаракатларни амалга ошириш, суд қарорларини тан олиш ва ижро этиш билан боғлиқ масалаларни самарали ҳал этишга хизмат қилади. Шу билан бирга, илғор хорижий тажрибаларни миллий суд амалиётига жорий этиш суд тизимининг институционал ривожланишига хизмат қилади.

«Одил судлов – 2030» стратегияси фақат умумий мақсадларни белгилаб қўйиш билан чекланмайди. Хусусан, уни амалга ошириш доирасида вазифалар, аниқ чора-тадбир ҳамда 2030 йилга қадар эришиладиган асосий мақсадлар белгиланган.

Бу ёндашув суд-ҳуқуқ ислоҳотларини аниқ натижа кўрсаткичлари билан боғлаш имконини беради. Шунинг учун ҳам, «Одил судлов – 2030» стратегияси Ўзбекистонда суд-ҳуқуқ ислоҳотларини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқишга қаратилган комплекс ҳуқуқий-институционал ҳужжат сифатида намоён бўлмоқда.

Стратегияда белгиланган олтита устувор устуннинг ўзаро боғлиқлиги суд тизимини бир вақтнинг ўзида ташкилий, процессуал, кадрлар, технологик ва халқаро йўналишларда такомиллаштириш имконини беради. Чунки мазкур ислоҳотларнинг марказида инсон ҳуқуқлари ва одил судловга эришиш имкониятини кенгайтириш ғояси туради.

Айниқса, суднинг аҳолига яқинлашиши, «Ягона дарча» тамойилини жорий этиш, процессуал тўсиқларни камайтириш, суд қарорларини қайта кўриб чиқишнинг холис механизмларини шакллантириш ва судга қадар босқичда суд назоратини кучайтириш инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш кафолатларини янада мустаҳкамлайди.

Шу билан бирга, суд маъмурчилиги институти, судьяларнинг касбий компетенцияларини ривожлантириш, рақамли технологиялардан фойдаланиш ва халқаро ҳамкорликни кенгайтириш суд ҳокимиятининг институционал салоҳиятини оширади.

Энг муҳими, «Одил судлов – 2030» стратегиясида белгиланган мақсадлар суд тизимининг фақат ички ташкилий самарадорлигини оширишга эмас, балки инсон ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилиш, судга бўлган жамоатчилик ишончини юксалтириш ва қонун устуворлигини таъминлашга қаратилган.

Шу нуқтаи назардан, Стратегияда белгиланган вазифаларнинг тўлиқ ва сифатли ижроси Ўзбекистонда инсон ҳуқуқларига асосланган, мустақил, халқчил, рақамли ва халқаро стандартларга уйғун суд ҳокимияти фалиятининг муҳим ҳуқуқий кафолати бўлиб хизмат қилади.

Шербек НАЗАРОВ,

Олий суднинг

Одил судлов соҳасидаги

қонунчиликни таҳлил қилиш

департаменти бошлиғи

Давлатимиз раҳбари томонидан белгилаб берилган устувор вазифалардан бири — аҳоли билан очиқ ва самарали мулоқотни тизимли равишда йўлга қўйишдан иборат. Мазкур йўналишда суд органлари фуқаролар билан бевосита мулоқотни таъминлаш, аҳоли мурожаатларини атрофлича ўрганиш, келиб тушган ариза ва шикоятларни қонунчилик талаблари асосида ўз вақтида кўриб чиқиш бўйича изчил ишлар амалга оширилмоқда.

Фуқароларнинг мурожаатларини тинглаш ҳамда суд ҳокимияти билан аҳоли ўртасидаги очиқ мулоқотни янада кучайтириш мақсадида Олий суд ва Судьялар олий кенгаши раҳбарияти томонидан Тошкент шаҳри ва Тошкент вилояти аҳолиси учун оммавий сайёр қабул ўтказилди.

Унда Тошкент шаҳар ва Тошкент вилоят судлари раҳбарияти, судьялар ҳамда масъул ходимлар ҳам иштирок этиб, жисмоний ва юридик шахслардан келиб тушган мурожаатларни кўриб чиқиш ва ҳар бир масалага аниқ ҳуқуқий ечим топишга алоҳида эътибор қаратилди.

Сайёр қабул фуқаролар учун қулай шаклда ташкил этилди. Мурожаатчилар суд органлари раҳбарияти билан юзма-юз мулоқот қилиб, ўзларини қийнаётган масалаларни бевосита баён қилиш имкониятига эга бўлди.

Тадбир давомида 854 та иш бўйича 1279 мурожаатчи қабул қилинди.

403 та шикоят (ариза) қонунда белгиланган тартибда кўриб чиқиш учун кабул килиниб, 410 та мурожаат юзасидан ҳуқуқий тушунтириш берилди.
 
Мурожаатларнинг 41 таси қабул жараёнининг ўзида ижобий ҳал этилди.

Сайёр қабуллар аҳоли билан давлат органлари ўртасидаги мулоқотни янада мустаҳкамлаш, фуқароларни қийнаётган муаммоларга қонунний ечим топиш ҳамда суд органлари фаолиятининг очиқлиги ва самарадорлигини таъминлашда муҳим аҳамият касб этмоқда.

Бўлиб ўтган «Маърифат соати» ўзининг ғоявий моҳияти ва кўлами билан алоҳида аҳамиятга эга бўлди. Зеро, тадбир бевосита давлатчилигимиз асосларини, маънавиятимизни, юксак ватанпарварлик туйғуларини ҳамда миллий қадриятларимизни янада мустаҳкамлашдек улуғвор мақсадларга қаратилди.

Сабаби, маънавият ва маърифатга бағишланган галдаги мулоқотда Ўзбекистон Республикаси Президентининг маслаҳатчиси — Спичрайтер Хайриддин Султонов иштирок этди.

Ўзбекистон халқ ёзувчиси ва давлат арбоби Х. Султонов ўзининг давлат хизмати йўлидаги кўп йиллик фаолияти ҳамда ижодий хотираларидан сўзлаб, бугунги куннинг долзарб маънавий-маърифий масалалари, миллий давлатчилигимиз ва юртимизда кечаётган ижтимоий-сиёсий жараёнлар ҳақидаги фикр-мулоҳазаларини билдирди.

Маълумки, ижодкорнинг барча асарларида тарихий хотира, инсон қадри ва миллий ғурур мавзулари етакчи бўлиб келмоқда.

Республиканинг барча судлари жамоалари иштирок этган тадбирда муаллифнинг асарлари, уларнинг бадиий, тарихий қиймати ва аҳамияти хусусида батафсил сўз юритилди. Иштирокчилар муаллифнинг ҳаётий йўли ва ижодий фаолияти юзасидан ўзларини қизиқтирган саволларга жавоб олишди.

Ватанимизнинг буюк сиймолари Амир Темур, Захириддин Мухаммад Бобур ҳам тилга олиниб, уларнинг тарихий мероси ҳақида фикр-мулоҳазалар билдирилди.

Шунингдек, судья ва суд ходимлари билан бўлган мулоқот чоғида муҳтарам Президентимиз томонидан илгари сурилаётган “Инсон қадри учун” тамойили, энг аввало, адолатли суд тизими, қонун устуворлиги ва виждонли судьяларни талаб этиши қайд этилди.

Таъкидланганидек, судья ҳам, адиб ҳам – сўз масъулиятини зиммасига олган касб эгалари. Ёзувчининг сўзи қалбга таъсир қилса, судьянинг сўзи тақдирга дахл қилади.

Мулоқот якунида бундай маърифий тадбирларнинг мунтазам ўтказиб борилиши суд тизими ходимларининг касбий билими билан бир қаторда, уларнинг маънавий-маърифий салоҳиятини оширишга, жамиятда адолат ва қонун устуворлигини янада мустаҳкамлашга хизмат қилиши билдирилди.

Бугун Олий суд ва Ёшлар ишлари агентлиги ўртасида ҳамкорлик тўғрисида меморандум имзоланди.

Имзолаш маросимида маълум қилинганидек, суд тизимида 1 905 нафар ёки 42 фоиз ёшлар ўз меҳнат фаолиятини олиб бормоқда.

Тадбирда ёшларнинг манфаатларини таъминлаш ва уларга кенг имкониятлар яратиш ҳурматли Президентимизнинг энг устувор ва доимий эътибордаги сиёсати эканлиги таъкидланиб, бу вазифаларни Олий суд ва Ёшлар ишлари агентлиги ҳамкорлигида амалга оширилиши ҳамда бу борада юқори натижаларга эришишга ишонч билдирилди.

Бугун имзоланган меморандум ёшларнинг ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданиятини юксалтириш, ёшлар ўртасида қонун устуворлиги ва одил судлов тамойилларига ҳурматни шакллантириш, суд ҳокимиятининг очиқлиги ва шаффофлигини таъминлаш, ёшларнинг суд-ҳуқуқ тизимига бўлган қизиқишини ошириш ҳамда уларнинг касбий ривожланишини қўллаб-қувватлашга қаратилган бўлиб, бу борадаги асосий йўналишларни белгилаб бермоқда.

Хусусан, судлар томонидан кўрилаётган ишлар юзасидан амалдаги қонунчилик талабларига мувофиқ сайёр суд мажлисларини ташкил этиб, уларга ёшларнинг кенг жалб қилишни таъминлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Шу билан бирга ёшларнинг ҳуқуқий онги ва маданияти даражасини юксалтириш, фуқаролик позициясини ривожлантириш, шунингдек, халқаро даражадаги лойиҳаларда иштирок этиш учун тайёрлаш мақсадида барча ҳудудларда “Адолат” дебат гуруҳларини ташкил этиш белгиланди.

Маросим якунида қайд этилганидек, билимли, истеъдодли ва шижоатли ёшлар – мамлакатимизнинг энг катта бойлиги ва ёруғ истиқболи гаровидир. Имзоланган меморандум эса чинакам шериклик белгисига айланиб, ёшларимизнинг ҳуқуқий саводхонлигини оширишга, уларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлашга хизмат қилади.

Меморандумни Олий суд раиси Робахон Махмудова ва Ёшлар ишлари агентлиги директори Алишер Саъдуллаев имзоладилар.

25 июль – Судьялар ва суд аппарати ходимлари фаровонлиги халқаро куни муносабати билан “Заковат” интеллектуал клубида Олий суд ва вилоят судларининг жамоалари ўз билим ва маҳоратини синовдан ўтказди.

Тадбирда Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси раҳбарининг суд тизимини ислоҳ қилиш бўйича ўринбосари Н. Хакимова, Олий суди раиси Р. Махмудова, Судьялар олий кенгаши раиси Х. Ёдгоров судья ва суд аппарати ходимларини байрам билан муборакбод этиб, уларнинг саломатлиги, руҳий хотиржамлиги ҳамда муносиб меҳнат шароитларига эга бўлиши Давлатимиз раҳбарининг эътиборида эканлигини алоҳида таъкидладилар.

Интеллектуал ўйин қатнашчилари вилоят босқичида ўзининг топқирлиги билан ғалаба қозониб, республика босқичидаги беллашувда куч синашди.

Қизғин ва кескин беллашувда юксак билим ва заковат кўрсатиб, 3 та жамоа ғолибликни қўлга киритди:

1-ўрин – Қорақалпоғистон Республикасининг «Арал» жамоаси;

2-ўрин – Навоий вилоятининг «Туркистон» жамоаси;

3-ўрин- Наманган вилоятининг «Триумф» жамоаси.

Интеллектуал беллашув ўйин иштирокчиларига суд залларининг жиддий муҳитидан бир нафас чиқиб, ҳамкасблар билан янада яқинлашиш ва тажриба алмашиш имконини берди.

Душанбе шаҳрида “Аёллар одил судлов тизимида: мулоқот, ривожланиш ва адолат” мавзусида халқаро конференцияси бўлиб ўтди.

Анжуманда Озарбайжон, Беларус, Қозоғистон, Россия, Туркманистон, Қирғиз Республикаси суд органлари ҳамда халқаро ташкилотлар вакиллари қаторида Ўзбекистон Республикаси Олий суди раисининг ўринбосари Малика Каландарова бошчилигидаги делегация иштирок этди.

Конференция доирасида ўтказилган сессияларда гендерга мослашган одил судлов тизимини ривожлантириш, одил судловни рақамлаштириш ва уни одил судловга эришишга таъсири, аёл судьяларнингсалоҳиятини кучайтириш ҳамда дискриминация билан боғлик ишларда одил судловга ишончни ошириш масалалари кенг муҳокама қилинди.

Иштирокчилар аёл судьялар бирлашмаларининг суд тизими жозибадорлигини ошириш, аёлларни суд ҳокимиятига жалб қилиш ҳамда уларни ҳуқуқий ва институционал тарзда қўллаб-қувватлашга алоҳида эътибор қаратдилар.

Шу билан бирга кун тартибидан ўрин олган бошқа масалалар юзасидан ҳам анжуман делегатлари фикр алмашиб, судлар ўртасида ҳамкорликни кенгайтириш ва мустаҳкамлаш, алоқаларни янада ривожлантириш муҳимлигини таъкидладилар.

Конструктив ва дўстона муҳитда бўлиб ўтган тадбирда мавжуд масалалар муҳокамаси билан чекланмади. Анжуман якунида мавзуга доир хулоса ва тавсиялар ишлаб чиқишга келишиб олинди.

Бугун Ўзбекистон Республикаси Олий судида “Янги Ўзбекистон – инсонпарвар демократик давлат: инсоннинг олий қадриялари, аёллар ва болалар ҳуқуқларини ишончли таъминлаш масалалари суд-ҳуқуқ соҳасидаги ислоҳотларнинг асоси” мавзусидаги давра суҳбати ташкил этилди.

Суҳбат давомида Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Робахон Махмудова, раис ўринбосари Шухрат Полванов, Олий суд судьялари, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси раиси Жаҳонгир Ширинов ҳамда депутатлар иштирок этди.

Давра суҳбати доирасида вояга етмаган жабрланувчининг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини янада самарали таъминлаш, манфаатлар тўқнашувининг олдини олиш ҳамда процессуал қарорларни қабул қилишда боланинг энг устун манфаатлари тамойилини тўлиқ таъминлашга қаратилган ҳуқуқий механизмларни такомиллаштириш мақсадида вакиллик институтини ислоҳ қилиш; болаларга нисбатан зўравонлик билан боғлиқ ишларда ярашув институтини такомиллаштириш хусусан, болаларга дўстона одил судлов тизимини изчил шакллантириш;

Зўравонликдан жабрланган ёки унга гувоҳ бўлган боланинг кўрсатуви махсус тайёргарликдан ўтган мутахассис томонидан, психолог иштирокида, болага мослаштирилган хонада, видеоёзувга олинган ҳолда бир марта олинишини мажбурий стандартга айлантириш ҳамда суд муҳокамасида айнан шу видеоёзувдан фойдаланиб, болани айбланувчи билан юзма-юз қилмаслик;

аёллар ва болаларнинг зўравонликдан ҳимоя қилишда судьяларнинг ихтисослашувини жорий қилиш;

Шунингдек, парламент ва Олий суд ўртасидаги доимий қонунчилик мулоқотини институционаллаштириш бўйича чора-тадбирлар белгилаб олинди.

 Тадбир якунида иштирокчилар томонидан билдирилган таклифлар асосида аёллар ва вояга етмаганларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишга оид қонунчиликни такомиллаштириш бўйича тегишли таклифлар шакллантирилди.

Олий суд раиси Робахон Махмудова БМТ Болалар жамғармасининг (UNICEF) Ўзбекистондаги ваколатхонаси раҳбари Рехина Мария Кастижио билан учрашди.

Мулоқот аввалида меҳмонга сўнгги йилларда мамлакатимизда Президент Ш. Мирзиёев раҳбарлигида инсон қадрини улуғлаган ҳолда унинг ҳуқуқ ва эркинликларини, халқ манфаатини таъминлашга қаратилган амалга оширилаётган кенг қамровли ислоҳотлар ҳамда улар туфайли одил судлов соҳасида юз берган катта ўзгаришлар ҳақида маълумотлар берилди.

Ўзбекистонда болалар меҳнатига барҳам берилганлиги, оиладаги зўравонлик учун жиноий жавобгарлик киритилганлиги ҳамда аёллар ва болалар ҳимояси кучайтирилганлиги бу борада олиб борилаётган ислоҳотларнинг яққол намунаси эканлиги таъкидланди.

Қайд этилганидек, мамлакатимизда инсон, айниқса вояга етмаганларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масалалари давлат сиёсатининг, шунингдек халқаро ташкилотлар билан ҳамкорликнинг устувор йўналишларидан бири сифатида белгиланган.

Шунингдек, сўнгги йиллар давомида Олий суд томонидан UNICEFнинг мамлакатимиздаги ваколатхонаси билан ҳамкорликда амалга оширилган ишлар, хусусан болалар ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилинишига доир бир қатор долзарб масалалар юзасидан ўтказилган тадбирлар ва уларнинг аҳамияти ҳақида тўхталиб ўтилди.

Бу соҳада мустаҳкам ҳуқуқий пойдевор яратилиб, “Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонун қабул қилинди.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 24 декабрдаги Фармони билан 2026–2030 йилларга мўлжалланган Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш стратегияси тасдиқланди.

Мазкур ҳужжат мамлакатимизнинг Богота ҳаракатлар чақируви ҳамда Болаларга нисбатан зўравонликка чек қўйиш бўйича глобал альянс доирасида олган халқаро мажбуриятлари ижросига хизмат қилмоқда.

Жорий йилнинг 3 мартида қабул қилинган “Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида”ги Фармонда эса судлар олдига ҳам аниқ вазифалар қўйилди.

2024 йил 1 февралдан фуқаролик ишлари бўйича туманлараро судларда оилавий низоларни кўришга ихтисослашган “Оила судьялари” институти жорий этилиб, бугунги кунда улар барча ҳудудларда фаолият юритмоқда.

UNICEFнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси билан ҳамкорликда 2020 йил 18 февралда жиноят ишлари бўйича Шайхонтоҳур туман судида ишлар кўрилаётган вақтда жабрланувчи ёки жиноят гувоҳи бўлган болаларга дўстона муҳитли хона ташкил этилганлиги алоҳида қайд қилинди.

Учрашув давомида томонлар ҳамкорликда болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш борасида келгусида амалга ошириш мумкин бўлган масалалар ҳақида фикр алмашди.

Шу ўринда ўзаро ҳамкорликни тизимли ва институционал босқичга олиб чиқиш мақсадида Олий суд ва UNICEF ўртасида 2026–2030 йилларга мўлжалланган ҳамда болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш стратегияси ва миллий қонунчиликда судларга юклатилган вазифалар ижроси бўйича қўшма чора-тадбирларни қамраб оладиган ҳамкорлик дастурини ишлаб чиқиш ва имзолаш таклифи билдирилди.

Болаларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини судларда ишончли ҳимоя қилиш масаласи доимо Олий суднинг диққат-эътиборида эканлиги алоҳида қайд этилиб, ушбу йўналишда UNICEFнинг мамлакатимиздаги ваколатхонаси билан ҳар томонлама ва амалий ҳамкорликка тайёр эканлиги таъкидланди.

Учрашувда томонларни қизиқтирган бошқа масалалар юзасидан ҳам фикр алмашилди.

Олий судда Аёл судьялар ассоциацияси фаолияти бошлангани муносабати билан халқаро давра суҳбати бўлиб ўтди

Тадбирни очган Олий суд раиси Р. Махмудова, бугун мамлакатимиз суд тизими ҳаётида муҳим институционал ҳодиса — Ўзбекистон Аёл судьялари ассоциацияси фаолиятининг расмий бошланишига гувоҳ бўлмоқдамиз. Бу йўл осон кечгани йўқ. Бундан тўрт йил аввал, Халқаро аёл судьялари кунига бағишланган конференцияда биз мамлакатимизда аёл судьяларни бирлаштирадиган мустақил касбий платформани шакллантириш масаласини муҳокама қилган эдик. Ўшанда бу келажакка қаратилган эзгу мақсад эди. Бугун эса биз ушбу мақсадга эришдик! Бу натижа, энг аввало, мамлакатимизда суд ҳокимиятида амалга оширилаётган изчил ислоҳотлар, давлатимиз раҳбарининг гендер тенгликни таъминлашга қаратилган қатъий сиёсати ҳамда халқаро ҳамкорларимиз билан кўп йиллик самарали шериклигимиз самарасидир, – деди.

“Гендер тенглиги фақат рақамлар масаласи эмас. У суд тизимининг сифати, жамоатчилик ишончи ва одил судлов самарадорлиги масаласидир. Халқаро тажриба шуни кўрсатадики, таркиби хилма-хил бўлган суд тизими турли ижтимоий гуруҳларнинг ҳуқуқий эҳтиёжларини яхшироқ англайди, қарор қабул қилиш жараёнида кенгроқ ёндашувларни таъминлайди ҳамда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишда янада самарали фаолият юритади”, – дея таъкидлади Р. Махмудова.

Олий суд раиси қайд этганидек, “бизнинг мақсадимиз — суд тизимида профессионализм, раҳбарлик, хилма-хиллик ва тенг имкониятларни мустаҳкамлаш орқали ҳар бир фуқаро учун янада сифатли ва адолатли одил судловни таъминлашдир. Ассоциация аёл судьяларнинг касбий ривожланиши, лидерлик салоҳиятини юксалтириш, устоз-шогирд анъаналарини ривожлантириш, ёш ҳуқуқшунос қизларни қўллаб-қувватлаш ва халқаро ҳамкорликни кенгайтириш учун мустаҳкам институционал платформага айланади. Шу билан бирга, Ассоциация гендерга сезгир суд амалиётини ривожлантириш, илмий-таҳлилий фаолиятни кучайтириш ва илғор халқаро тажрибани миллий амалиётга татбиқ этишда ҳам муҳим ўрин тутади”.

БМТ Тараққиёт дастурининг ваколатхонаси билан ҳамкорликда ўтказилган халқаро анжуман Ўзбекистон ва бошқа давлатларнинг судлов тизимлари вакилларини бир жойда жамлаб, судья аёллар уюшмалари, халқаро ташкилотлар ва ҳуқуқшунос экспертлар билан халқаро ҳамкорлик ва шериклик алоқаларини мустаҳкамлаш ҳамда инновацион ҳуқуқий ва институционал ёндашувлар орқали хотин-қизлар ва эҳтиёжманд гуруҳларнинг одил судловдан тенг фойдаланиш имкониятини яратиш билан боғлиқ масалаларни муҳокама қилиш платформасига айланди.

Аёл судьялар, давлат органлари, фуқаролик жамияти, манфаатдор идора ва муассасалар, халқаро ташкилотлар вакиллари ва қатор дипломатик миссиялар раҳбарлари ҳамда маҳаллий ва хорижий экспертлар иштирок этган тадбирда асосий эътибор гендер тенглик стандартларининг миллий қонунчилик ва суд амалиётига татбиқ этилишини қўллаб-қувватлаш ҳамда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва суд институтларига жамоатчилик ишончини оширишда аёл судьяларнинг ролини кучайтиришга қаратилди.

Шунингдек, тадбир иштирокчилари гендер тенглик стандартларини миллий суд тизимларига интеграция қилиш борасидаги халқаро илғор тажриба бўйича фикр алмашиб, гендер жиҳатларини ҳисобга олувчи суд тизимини яратиш масалаларига тўхталиб ўтдилар.

Ўзбекистонда хотин-қизларнинг одил судловдан фойдаланиш имконияти ва уларнинг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш ҳам муҳокама қилинди.

Конструктив ва дўстона муҳитда бўлиб ўтган давра суҳбати мавжуд масалалар муҳокамаси билан чекланмади. Анжуман якунида мавзуга доир узоқ муддатли стратегик тавсиялар ишлаб чиқишга келишиб олинди.

Маълумот учун: Ўзбекистон Аёл судьялар ассоциацияси (АСА) мамлакатнинг одил судлов тизимида гендер тенглик ва инклюзив ёндашувларни илгари суриш мақсадида жорий йилнинг 5 март куни ташкил этилди.