Остона шаҳрида “Маъмурий судлов ва унинг қонун устуворлигини таъминлашдаги ўрни” форуми бўлиб ўтди.

Қозоғистон Республикаси Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев форум делегатларини қутлар экан, маъмурий судловнинг аҳамияти ҳақида сўз юритиб, тадбирда соҳага доир муҳим таклиф ва ташаббуслар ишлаб чиқилишига ишонч билдирди.

Анжуманда Германия, Қозоғистон, Қирғизистон, Озарбайжон, Туркия, Тожикистон судлари вакиллари қаторида Ўзбекистон Республикаси Олий суди раисининг ўринбосари Шуҳрат Полванов бошчилигидаги делегация иштирок этди.

Форум доирасида Маъмурий ҳуқуқ бўйича Евроосиё конгрессини ташкил этиш юзасидан Остона декларацияси имзоланди.

Имзоланган декларация келгусида Евросиё конгрессини ҳар йили ўтказиб бориш, оммавий ҳуқуқий муносабатлар бўйича судлар томонидан одил судловни амалга ошириш, қонунийликни мустаҳкамлаш ва адолатни қарор топтириш, шунингдек самарали суд ҳимоясини кафолатлаб, судьяларнинг доимий касбий тайёргарлиги ва малакасини оширишни назарда тутади.

Тадбирда Олий судлар делегациялари ўртасида маъмурий судлов бўйича ҳамкорликни кенгайтириш ва мустаҳкамлаш, ишонч ва дўстликка асосланган алоқаларни янада ривожлантириш муҳимлиги таъкидланиб, суд фаолиятини мувофиқлаштиришни кучайтириш, одил судловни амалга оширишда ҳуқуқий масалалар бўйича маълумот ва тажриба алмашиш ҳамда бу борадаги саъй-ҳаракатларни қўллаб-қувватлашга келишиб олинди.

Олий суд Пленумининг мажлисида айрим жиноят ва фуқаролик ишлари бўйича шаҳар, туман ва туманлараро ҳамда туманлараро иқтисодий ва маъмурий судларга илк бор судьялик лавозимига тайинланган судьяларнинг қасамёд қабул қилиш маросими ўтказилди.

Мажлисда Судьялар олий кенгашининг 2026 йил 6, 7, 8 майдаги қарорларига муфовиқ судьялик лавозимда бўлишнинг биринчи беш йиллик муддатига тайинланган 35 нафар судьянинг қасамёди эшитилди.

Тадбирда иштирок этган судьяларнинг яқинлари уларга эзгу тилакларни билдирди.

Қасамёд қабул қилган янги судьяларга судьялик гувоҳномалари билан бирга “Судьялар одоби кодекси” топширилди.

Шунингдек, Олий суд Пленумининг мажлисида “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида” ҳамда “Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги қонун лойиҳаларини маъқуллаш ва уларни белгиланган тартибда Олий Мажлиснинг Қонунчилик палатасига киритилиши ҳақидаги қарорлар қабул қилинди.

“Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида” қонун лойиҳаси билан Жиноят-процессуал кодекси ҳамда “Адвокатура тўғрисида”ги Қонунга ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш назарда тутилиб, уларга мувофиқ жиноят ишини судларга айблов хулосаси (айблов далолатномаси) ва ҳимоя фикри билан бирга тақдим этиш ҳамда уни тақдим этиш тартиби, шунингдек ушбу ҳужжатнинг мазмунига доир талаблар белгиланмоқда. Таклиф этилаётган тартибга кўра, дастлабки тергов ёки суриштирув тамомлангандан сўнг, ҳимоячи жиноят иши материаллари билан танишиб бўлгач, ҳимоя фикрини бевосита жиноят иши материаллари иш юритувида бўлган прокурорга ёки ишни судда кўриб чиқиш бошлангунга қадар судга тақдим этиш ҳуқуқига эга бўлади.

“Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги қонун лойиҳасида Иқтисодий процессуал кодексига қўшимча киритилиб, қонуний кучда бўлган ва юқори инстанция судида низолашилаётган суд ҳужжатининг ижросини юқори инстанция суди томонидан тўхтатиб туриш учун ишда иштирок этувчи шахс ўз илтимосномасида суд ҳужжатининг ижросини тўхтатиб туриш бўйича чораларни кўрмаслик унинг қайтарма ижросини қийинлаштириши ёки бажариб бўлмайдиган қилиб қўйиши мумкинлигини асослаб бериши лозимлиги белгиланмоқда.

Сўнгги йилларда мамлакатимизда иқтисодий муносабатларни либераллаштириш, тадбиркорлик субъектларини қўллаб-қувватлаш ҳамда суд-ҳуқуқ тизимини модернизация қилишга қаратилган кенг кўламли ислоҳотлар изчил амалга оширилмоқда. Мазкур ислоҳотлар доирасида тўловга қобилиятсизлик институтини такомиллаштириш масаласи алоҳида аҳамият касб этмоқда.

Ушбу институт иқтисодиётда молиявий барқарорликни таъминлаш, кредиторлар ва қарздорлар манфаатлари ўртасида мувозанатни сақлаш, иқтисодий фаолиятни қайта тиклаш ҳамда самарасиз фаолият юритаётган субъектларнинг ҳуқуқий тақдирини ҳал этишда муҳим ҳуқуқий механизм ҳисобланади. Айниқса, бозор муносабатларининг чуқурлашуви, иқтисодий айланманинг кенгайиши ва корпоратив муносабатларнинг мураккаблашуви шароитида тўловга қобилиятсизлик институтининг самарали фаолият юритиши иқтисодий хавфларни камайтириш ва инвестиция муҳити барқарорлигини таъминлашда муҳим омил ҳисобланади.

Айни чоғда мазкур соҳадаги ҳуқуқий механизмларни халқаро стандартлар ва замонавий рақамли иқтисодиёт талаблари асосида қайта кўриб чиқиш объектив заруратга айланмоқда. Шу нуқтаи назардан, Президентимизнинг 2026 йил 6 майдаги “Тўловга қобилиятсизлик институтини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони қабул қилиниши соҳада мутлақо янги институционал босқични бошлаб берди.

Фармонга мувофиқ, тўловга қобилиятсизлик соҳасида ягона давлат сиёсатини амалга оширувчи махсус ваколатли давлат органи сифатида Тўловга қобилиятсизлик ишлари агентлиги ташкил этилмоқда. Агентлик Адлия вазирлиги ҳузурида фаолият юритиши ҳамда унинг ҳудудий бўлинмалари ташкил этилиши назарда тутилган. Бу эса, тўловга қобилиятсизлик соҳасида марказлашган институционал бошқарув тизимини шакллантиришга қаратилган муҳим ҳуқуқий ва ташкилий қадамдир.

Илгари тўловга қобилиятсизлик соҳасидаги айрим ваколатлар турли давлат идоралари ўртасида тақсимланганлиги сабабли, амалиётда ваколатлар такрорланиши, қарор қабул қилиш жараёнларининг чўзилиши ҳамда ҳуқуқни қўллаш амалиётида турлича ёндашувлар юзага келаётгани кузатилаётганди. Бу эса, соҳада ягона институционал сиёсат ва самарали назорат механизмларини шакллантириш заруратини келтириб чиқарди.

Шу маънода, янги Агентликнинг ташкил этилиши тўловга қобилиятсизлик муносабатларини комплекс ва тизимли тартибга солишга қаратилган.

Соҳада ягона давлат сиёсатини амалга ошириш, назорат ва тартибга солиш механизмларини таъминлаш, давлат органлари ва ташкилотлари фаолиятини мувофиқлаштириш, иш юритиш жараёнларини рақамлаштириш ҳамда ортиқча бюрократик тартиб-таомилларни қисқартириш унинг асосий вазифалари этиб белгиланган.

Бунда, хусусан, жараёнларни тўлиқ рақамлаштириш орқали маълумот алмашинувини автоматлаштириш, процессуал ҳаракатларнинг шаффофлигини таъминлаш ва инсон омилини камайтиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Шу билан бирга, иш юритиш тартиб-таомилларини соддалаштириш орқали тўловга қобилиятсизлик ишларини кўриб чиқиш муддатларини қисқартириш ва иш самарадорлигини ошириш мақсад қилинган.

Фармоннинг муҳим институционал янгиликларидан бири – Ўзбекистон Суд бошқарувчилари палатасининг ташкил этилишидир. Палата барча суд бошқарувчиларининг мажбурий аъзолигига асосланган ягона ўзини ўзи бошқариш ташкилоти сифатида фаолият юритиши белгиланган. Бу эса, суд бошқарувчилари институтини давлат назорати билан бир қаторда касбий ўзини ўзи бошқариш механизмлари асосида ривожлантиришга қаратилган янги ёндашувни ифодалайди.

Шу билан бирга, палатанинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳрида ҳудудий тузилмаларини ташкил этиш назарда тутилган бўлиб, бу мамлакат миқёсида ягона касбий стандартлар ва қоидалар ҳамда фаолият мезонларини шакллантириш имконини беради. Мазкур тизим суд бошқарувчилари фаолияти устидан ички касбий назоратни кучайтириш, уларнинг масъулияти ва ҳисобдорлигини оширишга хизмат қилади.

Шунингдек, 2026 йил 1 июлдан бошлаб, Палата ҳамда махсус таълим муассасаларига суд бошқарувчиларини тайёрлаш ҳуқуқи берилиши назарда тутилган. Қолаверса, палатага аъзоликни тўхтатиш ёки аъзоликдан чиқариш ҳақида қарор қабул қилиш ваколатининг берилиши касбий интизом ва масъулият механизмларини кучайтириш имконини яратади.

Бундан ташқари палатага суд бошқарувчисини ўз вазифасидан озод қилиш ҳақида судга мурожаат қилиш ҳуқуқининг тақдим этилиши белгиланган. Бундай процессуал ваколат суд бошқарувчилари фаолияти устидан таъсирчан касбий назорат механизмларини шакллантиришга йўналтирилган.

Эндиликда суд бошқарувчиси ўз вазифаларини лозим даражада бажармаган тақдирда, судга кредиторлар йиғилиши қарори асосида унга тўланадиган ҳақ миқдорини камайтириш ваколатининг берилиши назарда тутилмоқда.

Мазкур меъёр суд бошқарувчилари фаолиятига нисбатан иқтисодий таъсир механизмларини жорий этиш орқали уларнинг процессуал интизоми ва касбий масъулиятини оширишга хизмат қилиши баробарида, амалда суд бошқарувчисининг самарасиз ёки суст фаолияти учун таъсирчан иқтисодий жавобгарлик механизмлари тарзида намоён бўлади.

Санация қилувчи бошқарувчи номзоди кредиторлар йиғилиши ёки ваколатли орган томонидан тақдим этилмаган ҳолларда, уни махсус электрон тизим орқали Суд бошқарувчилари палатаси томонидан танлаш тартибининг жорий этилиши ҳам муҳим аҳамиятга эга. Мазкур механизм суд бошқарувчиларини танлаш жараёнида инсон омилини қисқартириш ҳамда суд бошқарувчилари ўртасида соғлом рақобат муҳитини шакллантириш имконини беради.

Айниқса, электрон танлов механизмининг жорий этилиши рақамли технологияларга асосланган автоматлаштирилган тақсимлаш тизимларини қўллаш орқали субъектив ёндашувларни чеклаш ва коррупциявий хавфларни камайтиришга хизмат қилади. Бу эса, халқаро амалиётда кенг қўлланилаётган рақамли бошқарув моделлари билан мазмунан уйғун бўлиб, тўловга қобилиятсизлик соҳасида очиқлик ва самарадорликни таъминлашнинг муҳим шартларидан бири сифатида намоён бўлади.

Фармонда тўловга қобилиятсизлик соҳасини рақамлаштириш масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратилган. Зеро, катта ҳажмдаги молиявий ахборотлар, кўп субъектли ҳуқуқий муносабатлар ва мураккаб процессуал жараёнлар билан боғлиқ тўловга қобилиятсизлик ишларини рақамли технологияларсиз самарали ташкил этиш тобора мураккаблашиб бормоқда.

Шу нуқтаи назардан, рақамлаштириш тўловга қобилиятсизлик ишларини юритишнинг деярли барча босқичларини қамраб олади. Хусусан, электрон ариза топшириш, онлайн кредиторлар йиғилишларини ўтказиш, электрон ҳужжат айланишини йўлга қўйиш, молиявий таҳлилни автоматлаштириш, суд назоратини рақамли мониторинг қилиш ҳамда суд бошқарувчиларини автоматик тақсимлаш каби йўналишларда муҳим аҳамият касб этади.

Хорижий давлатлар тажрибаси ҳам рақамли платформаларга асосланган тўловга қобилиятсизлик тизимларининг юқори самарадорлигини кўрсатмоқда. Жумладан, АҚШ, Сингапур, Жанубий Корея ҳамда Европа Иттифоқига аъзо айрим давлатларда тўловга қобилиятсизлик ишларининг катта қисми электрон платформалар орқали амалга оширилиб, бу иш юритиш тезкорлиги ва шаффофлигини таъминлашда муҳим омил сифатида баҳоланмоқда.

Шу жиҳатдан, Ўзбекистонда ҳам рақамли технологияларни жорий этиш суд юкламасини камайтириш, кредиторлар ҳуқуқларини тезкор ҳимоя қилиш, маълумотлар очиқлигини таъминлаш ҳамда инвесторлар учун ишончли ва прогноз қилинадиган ҳуқуқий муҳит яратишга хизмат қилиши тайин.

Шунингдек, суд бошқарувчилари фаолиятини рағбатлантириш ва баҳолашнинг мутлақо янги механизми – KPI (Key Performance Indicators) асосида ҳақ тўлаш тизими жорий этилмоқда. KPI тизими хусусий секторда бошқарув самарадорлигини баҳолашнинг энг замонавий ва таъсирчан воситаларидан бири сифатида кенг қўлланилади.

Ушбу тизимни тўловга қобилиятсизлик институтига тадбиқ этиш соҳада натижадорликка асосланган бошқарув моделини шакллантириш, суд бошқарувчилари фаолиятида ҳисобдорлик ва масъулиятни кучайтириш ҳамда умумий иш самарадорлигини ошириш имконини беради. Мазкур тизимга кўра, суд бошқарувчисининг ҳақи икки қисмдан, яъни базавий ҳақ ҳамда эришилган натижаларга боғлиқ қўшимча тўловдан иборат бўлади.

Мухтасар айтганда, Ўзбекистон Президентининг “Тўловга қобилиятсизлик институтини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони тўловга қобилиятсизлик соҳасини комплекс модернизация қилишга қаратилган муҳим ҳуқуқий ва институционал чора-тадбирлар асосидир. Фармон ижроси доирасидаги ислоҳотлар иқтисодиётда молиявий барқарорликни таъминлаш, тадбиркорлик муҳитини янада яхшилаш, кредиторлар ва инвесторлар ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилишга қаратилгани билан аҳамиятлидир.

Шу билан бирга, Фармонда белгиланган вазифаларнинг ўз вақтида ҳамда тўлиқ бажарилиши тизимни кенг қамровли рақамлаштириш, сунъий интеллект технологияларини босқичма-босқич жорий этишни таъминлайди. Қолаверса, халқаро стандартларга мос замонавий ва самарали тўловга қобилиятсизлик институтини шакллантириш учун мустаҳкам замин яратади.

Раҳматжон Бердиёров,

Одил судлов академияси

доценти в. б.

Олий суд раҳбарияти республикада фаолият юритаётган адвокатлар билан очиқ мулоқот ўтказди.

Аҳолининг одил судловга эришиш даражасини ошириш ҳамда суд-ҳуқуқ соҳасига оид бошқа долзарб масалалари муҳокамасига бағишланган учрашувда таъкидланганидек, амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотлари суд ҳокимияти мустақиллигини ҳамда судлар фаолиятида очиқлик ва шаффофликни таъминлаш билан бир қаторда фуқаро ва тадбиркорларнинг ҳуқуқ ҳамда қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтириш имконини берди.

Мамлакатимизда сўнгги йилларда малакали ва билимли адвокатлар сони сезиларли даражада ортиб, пировардида жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳимоя ҳуқуқи муносиб таъминланаётгани алоҳида қайд этилди.

Очиқ мулоқот чоғида суд жараёнида жисмоний ва юридик шахсларни ишончли ва малакали ҳимоя ҳуқуқи билан таъминлаш чоғида юзага келаётган муаммолар ва уларнинг ечимлари, одил судловга эришиш борасида адвокатларнинг ўрни ва ролини янада ошириш ҳамда суд мажлисларида тортишув тамойилига тўлиқ риоя этилишига доир масалалар муҳокама қилинди.

Шунингдек, фуқароларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатлари ҳимоясини таъминлашга тўсқинлик қилаётган омиллар ва уларни бартараф этиш борасида зарур таклиф ва мулоҳазалар билдирилди.

Келгусида уларнинг қонуний ечимини топиш юзасидан икки томонлама ҳамкорликни давом эттириш ва тегишли чоралар ишлаб чиқиш муҳимлиги қайд этилди.

Конструктив руҳда ўтган тадбир сўнгида иштирокчилар томонидан билдирилган умумманфаатли таклифларни амалга татбиқ этиш ва бу каби мулоқотларни яна давом эттиришга келишиб олинди.

Қисмат шундай бешафқатки, баъзан беайб ва беғубор инсонларнинг шаъни топталади, қадр-қимматига ҳам “қора” деб тамға босади. Аммо вақт чархпалаги айланиб, адолат қуёши балқиб чиқади: ким оқу ким қора эканлиги барибир равшан бўлади.

Жорий йил 6 май куни Олий судда бўлиб ўтган очиқ суд мажлиси нафақат ҳуқуқий жараён, балки халқимизнинг бир асрлик ярасига малҳам бўлган тарихий воқеа сифатида ҳам муҳрланди. Ўша куни 161 нафар ватандошимизнинг пок номи орадан юз йил ўтиб, қайта тикланди.

Айтиш керакки, оқланганлар орасидаги ўнлаб шахслар ўз маҳалладошлари ҳамда қишлоқдошларини озиқ-овқат билан таъминлаган бойлар ва ишбилармон мулкдорлар бўлган.

Шўро мафкураси учун эса “бой” дегани — “эзувчи” ва “аксилинқилобчи” деган маънони англатарди.

Ана шу 161 нафар шахсга қўйилган асосий айбловлардан бири — миллий озодлик ҳаракати раҳбарлари, яъни қўрбошилар билан яқин алоқада бўлиш, уларга моддий ва маънавий ёрдам бериш эди. Архив ҳужжатлари шуни кўрсатадики, ўша даврда Мадаминбек, Шермуҳаммадбек ёки Иброҳимбек каби қўрбошиларга бир коса овқат берган хонадон ёки уларнинг отига тақа қоққан ҳунарманд ҳам “босмачиларнинг ҳамтовоғи” сифатида қатағон қилинган.

Аслида, бу алоқалар аксар ҳолларда табиий зарурат бўлган. Қўрбошилар ўз юртини босқинчилардан ҳимоя қилган миллий қаҳрамонлар сифатида кўрилгани учун халқ уларга ихтиёрий равишда кўмак берган.

Айрим ҳолларда эса, қўрбошилар қишлоқларга кириб келганда, аҳоли қўрқув ёки меҳмоннавозлик юзасидан уларни кутиб олган. Аммо шўро “учлик”лари учун бу ҳолат ўлим жазоси ёки сургун учун етарли асос бўлиб хизмат қилган.

Шўро ҳокимияти ва қизил армия 1918-1920 йилларда миллий озодлик ҳаракатини халқ кўз ўнгида обрўсизлантириш, уларни шунчаки “талончи” ва “қароқчи” қилиб кўрсатиш учун “босмачи” атамасини тизимли равишда қўллагани сир эмас.

Ўз навбатида, большевиклар томонидан ўрнатилган “ҳарбий коммунизм” сиёсати озиқ-овқатнинг реквизиция қилиниши, яъни тортиб олиниши ва аҳолининг очликдан қирилишига олиб келганки, оқибатда одамлар қўлига қурол олишга мажбур бўлган. Масжид ва мадрасаларнинг ёпилиши, миллий қадриятларнинг оёқости қилиниши эса, бу қаршилик ҳаракатини муқаддас кураш даражасига кўтарган.

Шўро ҳокимиятининг фикрича, бу ҳаракатда қатнашиш “ватанга хиёнат” ва “жиноят” деб ҳисобланган бўлса, бугунги тарихшунослик ва мустақил давлатчилик нуқтаи назаридан қараганда, ушбу кураш ўз ер-мулкини, ор-номусини ва эътиқодини босқинчилардан ҳимоя қилишдин бошқа нарса эмас.

Бу 161 нафар шахснинг жиноят ишларини варақлаган киши ҳайратдан ёқа ушлайди. Айблов баённомаларида “совет ҳокимиятини ағдаришга қаратилган қуролли қўзғолонларда қатнашиш”, “чет эл жосуслари билан алоқа ўрнатиш” ва “миллий айирмачилик” каби ваҳимали жумлалар келтирилган.

Аммо реал ҳақиқат шундаки, ушбу шахсларнинг кўпчилиги на суд қилинган, на айбсизлигини исботлаш учун адвокат хизматидан фойдаланган. “Тройка”ларнинг ҳукми қисқа ва қатъий бўлган: 33 нафари дарҳол отиш жазосига, қолганлари Сибирь ва шимолий ўлкалардаги концлагерларда 5 йилдан 10 йилгача мажбурий меҳнат жазосига ҳукм қилинган.

Шу тариқа 1920-йилларнинг совуқ қишларида ваҳшиёна қийноқлар остида олиб борилган сўроқлар натижасида улардан “иқрорлар” олинган.

Буларнинг барчаси ҳуқуқий меъёрларга ҳам, инсоний мезонларга ҳам мутлақо зиддир.

Олий суд томонидан ушбу шахсларнинг оқланишига бир неча муҳим омиллар асос бўлди. Жумладан, архив ҳужжатлари ўрганилганда, уларнинг айбдорлиги суд ҳукми билан аниқланмасдан туриб, суд муҳокамасисиз жиноий жавобгарликка тортилганини кўриш мумкин. Зеро, иш ҳужжатлари уларнинг ўз даврида ватан ҳимояси, юрт мустақиллиги, дини, эътиқоди, маданияти ва миллий ғурури учун курашганлигини тасдиқлайди.

Шу билан бирга, дастлабки тергов даврида жиноят ишида айбланувчи тариқасида жалб этилган ушбу шахсларнинг айримлари қўйилган айбловни инкор қилган бўлса-да, уларни айблаш учун фақатгина гувоҳларнинг дастлабки терговдаги кўрсатмалари асос қилиб олинган.

Қолаверса, ўша даврдаги тергов жараёнларида ҳатто энг оддий ҳуқуқий нормаларга ҳам амал қилинмаган, уларни айбдор деб топишда, ишга тааллуқли бўлган ҳолатлар атрофлича ўрганилмасдан, текшириб чиқилмасдан ва холис баҳоланмасдан бирон-бир ишончли далилларсиз қарор чиқарилган.

Мазкур шахслар аслида жиноятчи эмас, балки ўз ер-мулкини, дини ва миллий қадриятларини ҳимоя қилган ватанпарварлар бўлгани тарихий ҳақиқат сифатида эътироф этилди.

Бугун Ўзбекистонда қатағон қурбонларини оқлаш шунчаки кампания эмас, балки давлат сиёсати даражасига кўтарилган маънавий вазифадир.

Президентимиз Шавкат Мирзиёев таъкидлаганидек, бу инсонларнинг номларини тиклаш орқали биз тарихий адолатни тиклаяпмиз.

Олий суд томонидан йўлга қўйилган ушбу амалиёт нафақат марҳумларнинг руҳини шод қилади, балки уларнинг бугунги кунда яшаётган авлодлари – фарзандлари, набиралари елкасидан “халқ душманининг авлоди” деган оғир маломатни олиб ташлайди ва ўз аждодларига нисбатан фахр туйғусини шакллантиради.

Бинобарин, 2021 йилдан буён жами 1 200 дан ортиқ ватандошимизнинг оқланиши халқимизнинг ўтмишига бўлган ҳурмати ва келажакка бўлган ишончининг рамзидир.

Мухтасар айтганда, 161 нафар шахснинг оқланиши – бу 161 та оиланинг қайта тикланиши, 161 та ҳақиқатнинг қарор топишидир. Кеч бўлса-да, адолат барибир ғалаба қозонди.

Хумоюн Абдуразақов,

Олий суднинг

Жамоатчилик билан алоқалар

 маркази катта консультанти

Тарихий адолатни тиклаш, мустабид тузум даврида ноҳақ айбланган, мол-мулки мусодара этилиб, ўзлари қувғину қатағонга дучор этилган аждодларимиз номини оқлаш йўлида изчил ишлар амалга оширилмоқда.

Президентимизнинг 2020 йил 8 октябрдаги “Қатағон қурбонларининг меросини янада чуқур ўрганиш ва улар хотирасини абадийлаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги фармойиши қабул қилингани бунга кенг йўл очди.

Маълумки, Фармойиш ижросини таъминлаш мақсадида қатағон қурбонларининг меросини янада чуқур ўрганиш, улар хотирасини абадийлаштириш ишларини ташкил этиш ва мувофиқлаштириш бўйича Республика ишчи гуруҳи ташкил этилган. Шунинг баробарида қатағон қурбонларининг номларини тиклаш ва хотирасини абадийлаштириш бўйича “Йўл харитаси” тасдиқлангач, уларнинг номларини аниқлаш борасида изланишлар кўлами кенгайтирилиб, масъулларга вазирлик ва идораларнинг идоравий архивларидан фойдаланиш имконияти яратилган.

Шунингдек, илмий-тадқиқот ишларини амалга ошириш жараёнида аниқланган, айрим сабабларга кўра реабилитация қилинмаган қатағон қурбонлари номларини оқлаш юзасидан белгиланган тартибда таклифлар киритиш белгиланган.

Бундан ташқари, Олий судда муайян сабабларга кўра реабилитация қилинмаган қатағон қурбонларининг номларини оқлаш ва уларнинг хотирасини абадийлаштириш масалалари бўйича ишчи гуруҳи тузилган.

Ишчи гуруҳнинг изчил фаолияти, кўламли саъй-ҳаракати туфайли кейинги йилларда совет даврида қатағон қилинган 1 236 нафар ватандошимиз реабилитация қилиниб, оқланди.

Куни кеча Олий судга Туркфронтнинг Фарғона қўшинлар гуруҳи Ҳарбий кенгаши қошидаги Фарғона махсус бўлими ҳамда Ўрта Осиё ва Қозоғистон бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1920-1934 йиллардаги қарорларига кўра босмачилик ҳаракатларига моддий ёрдам беришда, қуролли тўда тузишда, совет ҳокимиятига қарши қўзғолонлар ҳамда аксилинқилобий ҳаракатини амалга оширганликда айбланган бир гуруҳ ватандошларимизга оид жиноят ишлари келиб тушиб, ишчи гуруҳ томонидан ўрганиб чиқилди.

2026 йил 6 май куни бўлиб ўтган очиқ суд мажлисларида Жиноят-процессуал кодексининг 83-моддасига асосан 8 та жиноят иши бўйича 161 нафар шахсга нисбатан Олий суд Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг оқлов ҳукмлари чиқарилди.

Шу аснода адолат қарор топди, йиллар мобайнида юзага чиқмай келган ҳақиқат тантана қилди.

Юрт мустақиллиги, дини, эътиқоди, маданияти ва миллат ғурури учун курашиш йўлида ўз жонини фидо қилган қатағон қурбонларининг пок номлари халқимиз қалбида мангу яшайди.

2026 йил 6 май куни Ўзбекистон Республикаси Олий суди томонидан реабилитация қилиниб, оқланган қатағон қурбонлари

РЎЙХАТИ

1. Туркфронтнинг Фарғона қўшинлар гуруҳи Ҳарбий кенгаши қошидаги Фарғона махсус бўлимининг 1920 йил 22 октябрдаги қарорига кўра:

1) 1892 йилда Фарғона вилояти, Марғилон тумани, Янги-Чек қишлоғида туғилган, РСФСР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, тикувчи, Фарғона вилояти, Марғилон тумани, Янги-Чек қишлоғида яшаган Магомед Ахунов РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

2) 1890 йилда Фарғона вилояти, Тойлоқобод тумани, Охчи қишлоғида туғилган, ўзбек, РСФСР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, тикувчи, Фарғона вилояти, Тойлоқобод тумани, Охчи қишлоғида яшаган Тилабой Устабеков РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

3) 1890 йилда Фарғона вилояти, Фарғона шаҳри, Веселея кўчаси 2-уйда туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, қассоб, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳри, Веселея кўчаси 2-уйда яшаган Василий Игнатьевич Клименко РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

4) 1888 йилда Фарғона вилояти, Фарғона шаҳри, Веселея кўчаси 2-уйда туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, қассоб, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳри, Веселея кўчаси 2-уйда яшаган Абдулажан Раджабаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

5) 1882 йилда Фарғона вилояти, Файзиобод тумани, Ингичка қишлоғида  туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, тўқувчи, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳри, Веселея кўчаси 2-уйда яшаган Мулла Турғун Абдуллаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

6) 1883 йилда йилда Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида яшаган Киргизбай Азимбаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

7) 1895 йилда Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида яшаган Абдул Назар Магомеди Ярбеков РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

8) 1884 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳри Чор-Чинор гузарида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳри Чор-Чинор гузарида яшаган Мир Абзаль Мир Ахматов РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

9) 1877 йилда Фарғона вилояти, Марғилон шаҳар, Ўрда-Таги кварталида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, избошчи, Фарғона вилояти, Марғилон шаҳри Ўрда-Таги кварталида яшаган Хамиджан Исматбаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

10) 1895 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи , Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Амиджан Лютфулаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

11) 1895 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Гапурджан Аталиков РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

12) 1895 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Ядгаржан Умаров РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

13) 1896 йилда Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Қизил кўча 39-уйда туғилган, миллати арман,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, нонвой, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Қизил кўча 39-уйда яшаган Израил Мелексетович Мадундев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

14) 1880 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи , Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Сатиболди Халилов РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

15) 1894 йилда Россия империясининг Кавказ ҳудудида туғилган, миллати Армани, РСФСР фуқароси, маълумотга эга, оила қурмаган,
Қизил армия сафида Фарғона кавалерия полкининг 3-эскадронида хизмат қилган ва яшаган Аркадий Хананянц РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

16) 1897 йилда Фарғона вилояти, Марғилон шаҳар, Ўрда-Таги кварталида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, избошчи, Фарғона вилояти, Марғилон шаҳри Ўрда-Таги кварталида яшаган Раджаб РузибаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

17) 1882 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Рўзимат Умар АлиевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

18) 1881 йилда Фарғона вилояти, Марғилон шаҳар, Ўрда-Таги кварталида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, избошчи, Фарғона вилояти, Марғилон шаҳри Ўрда-Таги кварталида яшаган Мадумар АбдуллаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

19) 1890 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи , Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Юсупбай МадумаровгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

20) 1872 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи , Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Ахун Бува УрумбаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

21) 1888 йилда йилда Фарғона вилояти, Қизилқия шаҳарчаси туғилган, миллати тожик, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Қизилқия шаҳарчасида яшаган Шарипхан ГуламовгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

22) 1888 йилда йилда Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Қоратепа-Чақир тумани, Нанай қишлоғида яшаган Расуль АбдуразаковгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

23) 1890 йилда йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳри Чор-Чинор гузарида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, даллол, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳри Чор-Чинор гузарида яшаган Яқуджан Маҳмуд ҚабуловгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

24) 1882 йилда Фарғона вилояти, Марғилон шаҳар, Ўрда-Таги кварталида туғилган, миллати ўзбек, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, избошчи, Фарғона вилояти, Марғилон шаҳри Ўрда-Таги кварталида яшаган Махмуд Бува ТаджибаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

25) 1901 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, темирчи, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Камелджан Абдураим ХоджаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

26) 1889 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Аванбек маҳалласи 109-уйда туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Аванбек маҳалласи 109-уйда яшаган Гафурджан ХашимбаевгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

27) 1894 яшаган яшаган Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Веселая кўчасида туғилган, миллати сарт, ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, уй бекаси, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Веселая кўчасида яшаган Рахбар Ниса ГафурбаевагаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

28) 1899 йилда яшаган Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Веселая кўчаси 32-уйда туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, тўқувчи, Фарғона вилояти, Фарғона шаҳар, Веселая кўчаси 32-уйда яшаган Абдукадир ЗулфикаровгаРСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

29) 1907 йилда Фарғона вилоятида туғилган, Фарғона вилоятида яшаган, вояга етмаган Алимджан Алибаев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан вояга етмаганлар жиноятлари билан ишлаш комиссияси аъзоларига топширилган;

30) 1907 йилда Фарғона вилоятида туғилган, Фарғона вилоятида яшаган, вояга етмаган Ҳакиджан Кулдашев РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан вояга етмаганлар жиноятлари билан ишлаш комиссияси аъзоларига топширилган;

31) 1875 йилда Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида туғилган, миллати ўзбек,  ТАССР фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, мирза, Фарғона вилояти, Эски Марғилон шаҳар, Қаландархона маҳалласида яшаган Камелетдин Халилов РСФСР ЖКнинг 58, 59 ва 66-моддалари билан жазодан озод қилинган.

2. Қозоғистон бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1933 йил 5 июлдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1907 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Арипходжиев Урумбайга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

2) 1889 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Курбанов Назарматга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

3) 1902 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Нурбабаев Кушакга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

4) 1911 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Хашимов Зупарга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

5) 1902 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Авазбадалов Мирзаюсупга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 6 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

6) 1895 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Ибраимов Абдиюсупга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 6 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

7) 1895 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Миркаримов Ахматга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

8) 1890 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Нурбабаев Карабайга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 6 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

9) 1904 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Джалалходжаев Нуретдинга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

10) 1890 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Ергазиев Мирзаабдуллага РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

11) 1880 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Мирзаахметов Замритга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

12) 1892 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Шаматов Шамахмутга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

13) 1907 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Шамшиев Халматга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

14) 1912 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Азимов Кучарга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

15) 1907 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Азиметов Садирга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

16) 1910 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Ниязматов Рахматиллага РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

17) 1880 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Мирзаахметов Муллаагзамга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

18) 1877 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Саипов Арипга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

19) 1863 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Сагатов Мирисага РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

20) 1866 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Исамухамедов Усманга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

21) 1899 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати ўзбек, Хумсон қишлоғида яшаган Кабилов Сатретдинга РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

22) 1909 йилда Бўстонлиқ туманида туғилган, миллати тожик, Хумсон қишлоғида яшаган Шафайзиев Файзибай РСФСР ЖКнинг 58-моддаси билан тергов даврида қамоқда ўтирган муддати инобатга олиниб, жазодан озод этилган.

3. Ўрта Осиё бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1926 йил 26 сентябрдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1870 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Баратов ЧулигаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

2) 1903 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Турдиев АрабгаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

3) 1909 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Сабиров МухутдингаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

4) 1905 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Шукуров БолтагаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

5) 1865 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Хамидов ХаитгаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

6) 1880 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Каттаев БекмуродгаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

7) 1905 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Саидов ТишагаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

8) 1910 йилда Бухоро туманида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро туманида яшаган Хаитов НигматгаЎзССР ЖКнинг 64 ва 14,78-моддалари билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган.

4. Ўрта Осиё бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1930 йил 12 сентябрдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1886 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалай қишлоғида туғилган, миллати туркман, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалай қишлоғида яшаган Гаиб Мамед Алиев ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

2) 1895 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида яшаган Мулла Тура ЮлдашевгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

3) 1895 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида яшаган Турды ШакировгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

4) 1888 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Бозор-Хожа қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Бозор-Хожа қишлоғида яшаган Алим Саид НафасовгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 8 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

5) 1859 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Олот қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Олот қишлоғида яшаган Худояр РахмоновгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

6) 1891 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Сала-Қоравул қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Банги қишлоғида яшаган Мулла Мурат КувандыковгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

7) 1892 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалъа қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалъа қишлоғида яшаган Хазраткул ШировгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 2 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

8) 1894 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалъа қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Қизил-Қалъа қишлоғида яшаган Халмурат ШировгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 2 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

9) 1892 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Арна қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Арна қишлоғида яшаган Ачиль НиязовгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

10) 1893 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Чандир қишлоғида яшаган Некадам Шукуров ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан дастлабки қамоқ муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган;

11) 1870 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Банги қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Банги қишлоғида яшаган Навруз Мамед Мурадов ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан дастлабки қамоқ муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган;

12) 1900 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Банги қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Банги қишлоғида яшаган Султан-Мат Каримов ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан дастлабки қамоқ муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган;

13) 1911 йилда Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Оқкент қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, Бухоро вилояти, Қоракўл тумани, Оқкент қишлоғида яшаган Иргаш Курбан Турдыев ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан дастлабки қамоқ муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган.

5. Ўрта Осиё бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1932 йил 19 апрелдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1902 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Байтураев КучумгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

2) 1897 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Ахмедов ИсмаилгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

3) 1885 йилда Жиззах шаҳрида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах  туманида яшаган Салимов Мулла ЮсупгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

4) 1893 йилда Жиззах туманида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах туманида яшаган Сафаров АхмедгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

5) 1893 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Казаков АброргаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

6) 1898 йилда Жиззах туманида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах туманида яшаган Пардабаев ТурдибайгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

7) 1875 йилда Жиззах туманида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах туманида яшаган Джумабаев АбсаидгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

8) 1877 йилда Ховос туманида туғилган, миллати ўзбек, Ховос туманида яшаган Нарматов АбдуразакгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

9) 1875 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Ахмедов БикбайгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

10) 1903 йилда Булунғур туманида туғилган, миллати ўзбек, Булунғур туманида яшаган Ташбулатов ХалджигитгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

11) 1877 йилда Жиззах туманида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах туманида яшаган Халикулов Мулла ДанагаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

12) 1864 йилда Зомин туманида туғилган, миллати ўзбек, Зомин туманида яшаган Абдурахман мулла АзимқулгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

13) 1900 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Данияров АчилгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

14) 1878 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Ташматов ИшмуратгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

15) 1897 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Уразкулов АлламуратгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

16) 1914 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Каракулов ГулмуратгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

17) 1912 йилда Жиззах туманида туғилган, миллати ўзбек, Жиззах туманида яшаган Бикмирзаев СайдуллагаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 3 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

18) 1913 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Абдураимов Халмумин ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан жазодан озод қилинган;

19) 1906 йилда Ғаллаорол туманида туғилган, миллати ўзбек, Ғаллаорол туманида яшаган Курбанов Атамурат ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан жазодан озод қилинган.

6. Ўрта Осиё бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1930 йил 26 июлдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1877 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, собиқ оқсоқол, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Абдуразаков Мадамин ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

2) 1879 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Ахмедов Умурзак ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

3) 1899 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Абдуразаков Мадумар ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

4) 1903 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Ирматов Саид Ахмет ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

5) 1905 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Оғасарой қишлоғида туғилган туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Оғасарой қишлоғида яшаган Хаитназаров Максут ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

6) 1870 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Худайназаров Марзия ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

7) 1855 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Закиров Абдураим ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

8) 1870 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, диний хизматчи (имом), Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Маразыков Иргашбай ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

9) 1875 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Мирзаев Юлдашбай ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

10) 1864 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, диний хизматчи (имом), Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Маразыков Мулла Юлдаш ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

11) 1870 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, диний хизматчи, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Караходжаев Максут Ходжа ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

12) 1878 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Караходжаев Улуғ Ходжа ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

13) 1853 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Игамбердиев Ашурбой ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

14) 1892 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, собиқ қишлоқ шўроси раиси, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Шакиров Тапулды ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

15) 1905 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Олмос қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Олмос қишлоғида яшаган Мукимбаев Халимбай ЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан отувга ҳукм қилинган;

16) 1890 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, хусусий тегирмон эгаси, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Ахмедов ХасанбайгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

17) 1872 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Игамбердиев ИмаматгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

18) 1884 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Тохтаназаров МадалимгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

19) 1893 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Игамбердиев ИркабайгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

20) 1888 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Мирзаев ЗакирбайгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

21) 1889 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Поп қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Поп қишлоғида яшаган Абдугафуров КасымджангаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

22) 1880 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Ризалиев Мирза МуратгаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

23) 1868 йилда Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида туғилган, миллати ўзбек, ССРИ фуқароси, маълумотга эга эмас, оилали, деҳқон, Фарғона (ҳозирги Наманган) вилояти, Поп тумани, Чоркесар қишлоғида яшаган Имамалиев РаимбабагаЎзССР ЖКнинг 78-моддаси билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган.

7. Ўрта Осиё бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1934 йил 29 мартдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1894 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Ки-ким” қишлоғида яшаган, Абдуллаев Нарзулла Максум ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 10 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

2) 1900 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Митан” қишлоқ совети, “Багрин” қишлоғида яшаган Юлдашев Туракул ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 8 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

3) 1907 йилда туғилган, миллати ўзбек, Митан тумани, “Юкары-сарай” қишлоқ совети, “Камар” қишлоғида яшаган Турсунов Дустмурад ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 8 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

4) 1893 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Барлас” қишлоқ совети, “Камар” қишлоғида яшаган Расулев Мулла Мурат ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 8 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

5) 1900 йилда туғилган, оилали, миллати ўзбек, Митан туманида яшаган Карабаев Нугман ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 8 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

6) 1896 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Сарай-курган” қишлоқ совети, “Бабаназар” қишлоғида яшаган Бекматов Худайназар ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

7) 1891 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Сарай-курган” қишлоқ совети, “Бабаназар” қишлоғида яшаган Халманов Нормухамед ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

8) 1898 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон шаҳрида яшаган Салимов Абдулла Максум ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

9) 1908 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Базарджой” қишлоқ совети, “Хасан-баба” қишлоғида яшаган Халманов Бекпулат ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

10) 1911 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Юкары-сарай” қишлоқ совети, “Камар” қишлоғида яшаган Рустамов Наркул ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

11) 1896 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Юкары-сарай” қишлоқ совети, “Джума-Базар” қишлоғида яшаган Саибов Мирза ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

12) 1903 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Базарджой” қишлоқ совети, “Кара-Касмак” қишлоғида яшаган Каримов Абдуразак  ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

13) 1900 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Культусун” қишлоқ совети, “Урта-Тусун” қишлоғида яшаган Норматов Кабыл ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

14) 1884 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Куль” қишлоғида яшаган Нормухамедов Мирза-Атакул ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

15) 1902 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Кунград” қишлоқ совети, “Шаназар” қишлоғида яшаган Наврузов Туган ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

16) 1895 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Зарбдан” қишлоқ совети, “Байтуба” қишлоғида яшаган Абдужабаров Игамкул ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

17) 1898 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Митан” қишлоқ совети, “Туяклы-Бахрин” қишлоғида яшаган Байбусунов Юлдаш ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

18) 1897 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Субут” қишлоғида яшаган Батыров Клыч ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 5 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

19) 1912 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Сарай-курган” қишлоқ совети, “Кичик-Араб” қишлоғида яшаган Хатамов Джалил ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

20) 1895 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Сарай-курган” қишлоқ совети, “Бабаназар” қишлоғида да яшаган Ярматов Рузы ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

21) 1885 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Машрабад” қишлоқ совети, “Ярмат-Казы” қишлоғида яшаган Абдугафаров Мулла Турсун ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

22) 1884 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон шаҳрида яшаган Аминов Мирза Юсуп ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

23) 1897 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Ки-Ким” қишлоғида яшаган Сафаров Нормухамед Максум ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

24) 1904 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Чим-курган” қишлоқ совети, “Токсан” қишлоғида яшаган Сафаров Навруз Махамад (Магомет) ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

25) 1912 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Кушрабад” қишлоқ совети, “Рават” қишлоғида яшаган Ишкабылов Бекмурат ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

26) 1900 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Ки-Ким” қишлоғида яшаган Исламов Хатам ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

27) 1894 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Митан” қишлоқ совети, “Бахрин” қишлоғида яшаган Иргашев Абулкасым ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

28) 1897 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Бек-Буди шаҳри, “Чаримгар” даҳасида яшаган Шарапов Хаким ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

29) 1900 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Эски Бухоро шаҳрида яшаган Аминов Хикматулла ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

30) 1898 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Эски Бухоро шаҳрида яшаган Ильмурадов Гулам ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

31) 1887 йилда туғилган, миллати ўзбек, ажрашган, Каттақўрғон шаҳрида яшаган Рузымуратов Саиткулбай Бача ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

32) 1905 йилда туғилган, миллати ўзбек, Бек-Буди шаҳрида яшаган Мурадов (Латыпов) Иннад (Вали) ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

33) 1906 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Бек-Буди шаҳри, Каттар-Тут даҳасида яшаган Астанов Тура ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

34) 1878 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Кушрабад” қишлоқ совети, “Рабат” қишлоғида яшаган Янгибаев Ишкабыл ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

35) 1876 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Барлас” қишлоқ совети, “Чагатай” қишлоғида яшаган Исмаилов Абдусамат ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан 3 йилга озодликдан маҳрум қилинган;

36) 1883 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Каттақўрғон тумани, “Машрабад” қишлоқ совети, “Ярмат-Казы” қишлоғида яшаган Камалов Мулла Мардан ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан дастлабки терговдаги қамоқда сақланган муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган;

37) 1903 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Ак-тепа” қишлоқ совети, “Башчигатай” қишлоғида яшаган Турдыев Ашур ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан дастлабки терговдаги қамоқда сақланган муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган;

38) 1896 йилда туғилган, миллати ўзбек, оилали, Митан тумани, “Кушрабад” қишлоқ совети, “Давур-Курган” қишлоғида яшаган Ирназаров Ирмухамед ЎзССР ЖКнинг 66 ва 67-моддалари билан дастлабки терговдаги қамоқда сақланган муддати ҳисобга олиниб, қамоқдан озод қилинган.

8. Қозоғистон бирлашган давлат сиёсий бошқармаси қошидаги Учлик Кенгашининг 1930 йил 20 ноябрдаги махсус йиғилиш қарорига кўра:

1) 1898 йилда Бостандик туманида туғилган, миллати тожик, Бостандик туманида яшаган Абдузаиров Таир РСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

2) 1884 йилда Бостандик туманида туғилган, миллати тожик, Бостандик туманида яшаган Шарипов Саидмурат РСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан отувга ҳукм қилинган;

3) 1894 йилда Бостандик туманида туғилган, миллати тожик, Бостандик туманида яшаган Нурматов ХалмуратгаРСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

4) 1880 йилда Бостандик туманида туғилган, миллати тожик, Бостандик туманида яшаган Якупбаев МагаметгаРСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

5) 1905 йилда Бостандик туманида туғилган, миллати тожик, Бостандик туманида яшаган Саидимамов СаидмавлянгаРСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан 10 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

6) 1896 йилда Андижон округида туғилган, миллати ўзбек, Косасой туманида яшаган Расулев ЮлдашгаРСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган;

7) 1893 йилда Андижон округида туғилган, миллати ўзбек, Косасой туманида яшаган Расулев КайбаитгаРСФСР ЖКнинг 58, 59-моддалари билан 5 йил муддатга концлагерга жўнатиш жазоси тайинланган.

Жиноят ишлари бўйича Янгиҳаёт туман судининг янги биноси тантанали равишда фойдаланишга топширилди.

Жамоатчилик вакиллари, суд фахрийлари ва турли соҳа масъуллари иштирок этган тантанали очилиш маросимида Олий суд раиси Б. Исломов, Судьялар олий кенгаши раисининг ўринбосари Н. Бобохонова ва бошқалар сўзга чиқиб, янги суд биносининг очилиши билан барчани қутлади.

Таъкидланганидек, кейинги йилларда одил судлов соҳасида амалга оширилаётган кенг кўламли ва тизимли ислоҳотлар суд тизимини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқиш имконини бермоқда. Ислоҳотларнинг асосий ғояси чинакам адолатли суд тизимини шакллантириш орқали унинг фаолиятини халқ манфаати ва инсон қадр-қимматини самарали ҳимоя қилишга йўналтирилган.

Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев томонидан судларнинг чинакам мустақиллигини таъминлаш, одил судловни амалга оширилиши учун судларга ташриф буюрувчи фуқаролар ҳамда суд процессларининг барча иштирокчилари учун ҳар томонлама қулай шароитлар яратилишига алоҳида эътибор берилмоқда.

Давлатимиз Раҳбарининг тегишли Фармони билан 2030 йилга қадар суд биноларини мамлакатнинг нуфузи ва одил судловни амалга ошириш вазифаларига мос, қулай, хавфсиз ва замон талабларига жавоб берадиган намуна асосида бунёд этиш бўйича аниқ манзилли дастур қабул қилинди. Келгусида 2030 йил якунига қадар 162 та янги суд биноси қурилади, 82 та суд биноси қайта реконструкция қилинади ва 32 та суд биноси мукаммал таъмирланади.

Қайд этилганидек, эндиликда суд бинолари нафақат замонавий тежамкор лойиҳалар асосида қурилади, балки улар халқаро талаблар асосида тўлиқ рақамлашган ҳолда фаолият кўрсатади.

Бугун туман судининг биноси замон талаблари асосида қурилиб, фойдаланишга топширилгани ҳам муболағасиз амалга оширилаётган ислоҳотларнинг самарасидир.

Мазкур суд биноси энг замонавий ахборот-коммуникация воситалари билан жиҳозланган бўлиб, бу, авваламбор, суднинг очиқлиги, шаффофлигини таъминлашга хизмат қилади.

Тантанали тадбирда қайд этилганидек, янги бинода фаолият олиб борадиган ҳар бир судья ва ходим давлатимиз раҳбарининг “Суд биносига келган ҳар бир фуқаро Ўзбекистонда адолат борлигига ишонч ҳосил қилиб кетиши керак” деган сўзларини доимо ёдда тутиши керак.

Шунингдек, бу кўркам ва замонавий бинода доимо адолат ҳукм суришига, фуқаролар ва тадбиркорларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари ҳимояланиши тўлиқ таъминланишига ишонч билдирилди.

Тантанали очилиш маросимининг рамзий тасмалари кесилиб, ташриф буюрган меҳмонлар суд биносида яратилган шароитлар билан яқиндан танишдилар.

Сўнгги йилларда Янги Ўзбекистонда низоларни муқобил ҳал қилиш механизмларини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бу борада ҳакамлик судлари институти фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқларини ҳимоя қилишда муҳим восита сифатида шаклланиб бормоқда. Мазкур институтнинг ҳуқуқий асоси, аввало, Ўзбекистон Республикаси Конституциясида мустаҳкамланган.

Мамлакатимизда ҳакамлик судлари институтининг ҳуқуқий пойдевори 2006 йилда қабул қилинган «Ҳакамлик судлари тўғрисида»ги қонун билан яратилган бўлиб, ушбу ҳужжатда ҳакамлик судлари нодавлат орган сифатида белгиланиб, улар фуқаролик-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқувчи, шу жумладан, тадбиркорлик субъектлари ўртасидаги иқтисодий низоларни ҳал этиши мустаҳкамланган.

Шунингдек, қонун ҳакамлик муҳокамасининг асосий принципларини — қонунийлик, мустақиллик, ҳакамлик муҳокамаси маълумотларининг ошкор қилинмаслиги, ҳакамлик судьяларининг холислиги, диспозитивлик, ҳакамлик муҳокамаси тарафларининг тортишуви ва тенг ҳуқуқлилигини белгилаб берди.

Қонунда доимий фаолият кўрсатувчи ва муваққат ҳакамлик судларини ташкил этиш тартиби, ҳакамлик битими институти, ҳакамлик судьяларига қўйиладиган талаблар ҳамда низоларни кўриб чиқиш жараёни ҳуқуқий жиҳатдан аниқ белгилаб қўйилди. Шу билан бирга, амалиёт таҳлили ҳакамлик судлари фаолиятини янада такомиллаштириш, унинг ҳуқуқий асосларини мустаҳкамлаш ва айрим чекловларни аниқ белгилаш зарурлигини кўрсатди.

Хусусан, ҳакамлик судларида қонунга хилоф равишда давлат ҳокимияти органлари иштирокидаги, давлат харидлари билан боғлиқ шартномалардан келиб чиққан низоларни ҳам кўриб чиқилиш ҳолатлари аниқланди.

Бунинг натижасида солиқ тўловчиларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатлари бузилиши, мансабдор шахсларнинг ўз хизмат вазифаларини суиистеъмол қилиши кузатилди. Айрим ҳакамлик судьяларига нисбатан жиноят ишлари қўзғатилди. Ваколатли судлар томонидан ҳакамлик судлари ҳал қилув қарорларини бекор қилиш ҳолатлари кўпайди. Агар иқтисодий судларда 2020 йилда 7 та ҳакамлик судининг ҳал қилув қарори бекор қилинган бўлса, бу кўрсаткич 2023 йилда – 53 та, 2024 йилда эса – 391 тани ташкил қилди. Бу ҳолат ҳакамлик муҳокамаси жараёнида процессуал талабларга риоя этилиши ва ҳал қилув қарорлари сифатини янада ошириш зарурлигини кўрсатади.

Ўз навбатида, бу ҳакамлик судлари фаолиятини ташкил қилишнинг қонуний асослари ва улар томонидан қонунчиликка риоя этилиши устидан назорат механизмларини такомиллаштириш, бу борадаги талабларни аниқлаштириш, халқаро стандартларга мослаштириш зарурияти мавжудлигини кўрсатди.

Шу муносабат билан 2026 йил 21 апрелда “Ҳакамлик судлари фаолияти янада такомиллаштирилиши ҳамда бюджет интизоми кучайтирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги қонун қабул қилинди.

Мазкур қонун билан амалдаги бир қатор қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритилиб, ҳакамлик судлари фаолиятини тартибга солиш янги босқичга кўтарилди.

Биринчидан, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга янги 175-9-модда киритилди. Унга кўра, ҳакамлик судларини қонунга хилоф равишда ташкил этиш, давлат органлари, ташкилотлари ва муассасалари, давлат иштирокидаги корхоналар ҳамда фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг ҳакамлик битими тарафлари сифатида иштирок этиши, шунингдек, ушбу субъектлар томонидан ҳакамлик суди қарорларининг қонунга хилоф равишда ихтиёрий ижро этилиши учун мансабдор шахсларга базавий ҳисоблаш миқдорининг беш бараваридан ўн бараваригача миқдорда жарима солиш назарда тутилди. Шу билан бирга, ушбу ҳуқуқбузарликлар маъмурий жазо чораси қўлланилганидан кейин бир йил ичида такроран содир этилса, мансабдор шахсларга базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн бараваридан ўн беш бараваригача миқдорда жарима қўлланилиши белгиланди. Мазкур норма ҳакамлик судлари фаолиятида қонунийлик ва интизомни мустаҳкамлаш, давлат манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш ҳамда ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишга хизмат қилувчи муҳим ҳуқуқий кафолат ҳисобланади.

Иккинчидан, «Ҳакамлик судлари тўғрисида»ги қонунга қуйидаги ўзгартишлар киритилди. Биринчи, «Ҳакамлик судлари тўғрисида»ги қонуннинг 3-моддасига киритилган ўзгартишлар орқали доимий фаолият кўрсатувчи ҳакамлик судининг ҳуқуқий мақоми аниқлаштирилди. Хусусан, доимий фаолият кўрсатувчи ҳакамлик судининг низоми уни ташкил этган нодавлат-нотижорат ташкилоти томонидан тасдиқланадиган локал ҳужжат сифатида белгиланди. Шунингдек, қонундаги «юридик шахс» атамаси «нодавлат-нотижорат ташкилоти» атамасига, «нодавлат орган» атамаси эса, «нодавлат тузилма» атамасига алмаштирилди. Бу ўзгаришлар ҳакамлик судларининг институционал мақомини аниқроқ белгилашга хизмат қилади. Иккинчи, қонуннинг 5-моддаси янги таҳрирда баён қилиниб, давлат органлари, ташкилотлари ва муассасалари, давлат иштирокидаги корхоналар ҳамда фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ҳакамлик судларини ташкил этиши ёки ҳакамлик битими тарафлари бўлиши мумкин эмаслиги мустаҳкамланди. Мазкур норма давлат манфаатларини ҳимоя қилиш ва ҳакамлик муҳокамасини хусусий-ҳуқуқий муносабатлар доирасида сақлашга қаратилган. Учинчи, қонуннинг 6-моддасига киритилган ўзгартишларга мувофиқ, доимий фаолият кўрсатувчи ҳакамлик судлари фақат нодавлат-нотижорат ташкилотлари томонидан ташкил этилиши белгиланди. Шу билан бирга, бундай судни ташкил этиш учун ҳакамлик суди қоидалари ва камида уч нафар ҳакамлик судьясидан иборат рўйхатни тасдиқлаш талаби жорий этилди ҳамда суд ташкил этилганлиги ҳақидаги ҳужжатларни тегишли адлия органига тақдим этиш мажбурияти белгиланди. Тўртинчи, қонуннинг 9-моддаси янги таҳрирда баён қилиниб, ҳакамлик судларининг ваколат доирасига муҳим чекловлар киритилди. Жумладан, маъмурий, оилавий ва меҳнат муносабатларидан келиб чиқувчи низолар, ер билан боғлиқ ишлар, бинолар ва иншоотларга эгалик ҳуқуқини белгилашга оид низолар, шунингдек, бюджет тизими маблағларини ундириш билан боғлиқ ишлар ҳакамлик судлари томонидан кўриб чиқилмаслиги мустаҳкамланди.

Бешинчи, қонуннинг 14-моддасига мувофиқ, ҳакамлик судьялари учун махсус ўқув курсларидан ўтиш ва касбий малакасини мунтазам ошириб бориш мажбурияти жорий этилди. Олтинчи, қонуннинг 35-моддаси янги норма билан тўлдирилиб, муайян ҳакамлик муҳокамасида ҳакамлик судьяси сифатида иштирок этган шахс кейинчалик шу ишда тарафларнинг вакили бўлиши мумкин эмаслиги белгиланди. Бу манфаатлар тўқнашувининг олдини олиш ва муҳокама холислигини таъминлашга хизмат қилади. Еттинчи, қонуннинг 46-моддаси янги таҳрирда баён қилиниб, ваколатли судга ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини бекор қилишни сўраб, ариза бериш ҳуқуқига эга бўлган шахслар доираси кенгайтирилди ва процессуал кодексларга тўлиқ мослаштирилди. Хусусан, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахслар эса, ҳакамлик суди ҳал қилув қарори қабул қилинганлиги уларга маълум бўлган кундан эътиборан ўттиз кун ичида ваколатли судга ушбу ҳал қилув қарорини бекор қилишни сўраб, ариза бериши мумкинлиги белгиланди. Саккизинчи, қонуннинг 49-моддасига киритилган ўзгартишларга мувофиқ, давлат органлари, ташкилотлари ва муассасалари, давлат иштирокидаги корхоналар ҳамда фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари томонидан ҳакамлик суди қарорларини ихтиёрий ижро этишга йўл қўйилмаслиги белгиланди. Бу давлат маблағи ва манфаатларини ҳуқуқий жиҳатдан қўшимча ҳимоя қилишга қаратилган муҳим ҳуқуқий кафолат ҳисоб­ланади.

Учинчидан, Бюджет кодексининг 29-моддасига киритилган қўшимчага мувофиқ, бюджет тизими маблағларини ундириш билан боғлиқ суд муҳокамаларида ваколатли молия ва ғазначилик органларининг иштироки кучайтирилди. Энди улар қонунда белгиланган тартибда судларда иштирок этиши, бюджет манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида аризалар, даъво аризалари ва шикоятлар киритиши, шунингдек, жиноят аломатларини кўрсатувчи ҳолатлар аниқланган тақдирда, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга хабар бериши белгиланди.

Шунингдек, Бюджет кодексининг 187-моддасига киритилган ўзгартишлар орқали ғазначилик назорати тизими мустаҳкамланди. Жумладан, ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилмаган ёки рўйхатдан ўтказиш рад этилган шартномалар, шунингдек, уларга киритилган ўзгартиш ва қўшимчалар асосида товарлар, ишлар ёки хизматларни қабул қилиб олиш тақиқланди. Бу эса, давлат маблағларининг мақсадсиз сарфланиши, молиявий интизом бузилиши ва асоссиз мажбуриятлар юзага келишининг олдини олишга қаратилган муҳим ҳуқуқий механизм ҳисобланади.

Тўртинчидан, Фуқаролик процессуал ва Иқтисодий процессуал кодексларига киритилган ўзгартишлар суд ҳимоясининг кафолатларини кучайтиришга қаратилган. Биринчи, Фуқаролик процессуал кодексининг 56-моддасига (Иқтисодий процессуал кодекснинг 65-моддасига) киритилган қўшимчага мувофиқ, ҳакамлик судьялари ҳакамлик муҳокамаси давомида ўзларига маълум бўлган ҳолатлар юзасидан гувоҳ сифатида сўроқ қилиниши мумкин эмаслиги белгиланди. Мазкур норма ҳакамлик муҳокамасининг махфийлиги ва мустақиллигини таъминлашга қаратилган муҳим ҳуқуқий кафолат ҳисобланади. Иккинчи, Фуқаролик процессуал кодексининг 70-моддасига киритилган янги нормага кўра, муайян низо бўйича ҳакамлик муҳокамасида ҳакамлик судьяси сифатида иштирок этган шахс кейинчалик шу иш юзасидан суд муҳокамасида вакил сифатида қатнашиши мумкин эмас. Бу манфаатлар тўқнашувининг олдини олиш ва суд муҳокамасининг холислигини таъминлашга хизмат қилади. Учинчи, Фуқаролик процессуал кодексининг 349-моддасига (Иқтисодий процессуал кодекснинг 223-моддасига) киритилган қўшимчага мувофиқ, ҳуқуқлари ва мажбуриятлари ҳақида ҳакамлик суди ҳал қилув қарори қабул қилинган, аммо ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахсларга ҳам мазкур қарор устидан шикоят қилиш ҳуқуқи берилди. Тўртинчи, Фуқаролик процессуал кодексининг 350-моддаси (Иқтисодий процессуал кодекснинг 224-моддаси) янги норма билан тўлдирилиб, ишда иштирок этмаган шахслар ҳакамлик суди ҳал қилув қарорини бекор қилиш ҳақида ариза берганда зарур ҳужжатларни тақдим эта олмаган тақдирда, суд мазкур ҳужжатларни уларни сақлаётган шахслардан мустақил равишда талаб қилиб олиши мумкинлиги белгиланди. Бу эса, суд ҳимоясидан фойдаланиш имкониятларини кенгайтириш ва процессуал адолатни таъминлашга хизмат қилади.

Бешинчидан, «Давлат харидлари тўғрисида»ги қонуннинг 27-моддасига киритилган ўзгартишга мувофиқ, давлат харидлари жараёнида тузилган шартномаларни тегишли ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказиш талаби қўшимча равишда мустаҳкамланди. Мазкур норма давлат харидлари соҳасида молиявий интизом ва шаффофликни кучайтириш, бюджет маблағларининг мақсадли сарфланиши устидан назоратни таъминлаш ҳамда асоссиз ёки қонун талабларига зид шартномалар тузилишининг олдини олишга хизмат қилади.

Умуман олганда, ушбу қонун ҳакамлик суди институтини ривожлантириш ва уни замонавий талабларга мослаштиришда муҳим босқич бўлди.

Аниқроқ айтганда, қонун Конституциямизда белгиланган ҳуқуқий кафолатларни амалда таъминлаш, фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ҳамда давлат молиявий манфаатларини мустаҳкамлашга хизмат қилади. Шу маънода, ушбу қонунни Янги Ўзбекистонда низоларни муқобил ҳал этиш тизимини янада ривожлантиришга қаратилган муҳим комплекс ислоҳот сифатида баҳолаш мумкин.

Фозилжон Отахонов,

юридик фанлар доктори,

профессор, ҳакамлик судьяси

Мамлакатимизда судларнинг вазифаси фақат жиноят содир этган шахсга нисбатан жазо тайинлашдан иборат эмас. Суд адолатни тиклайди, бузилган ҳуқуқларни муҳофаза қилади, жабрланувчининг дардини эшитади, айбдорнинг қилмишига ҳуқуқий баҳо беради ва жамиятда тинчликни сақлашга хизмат қилади.

Шу маънода, ярашув институти – жиноят ҳуқуқида инсонпарварлик, масъулият ва адолатни бир нуқтада бирлаштирадиган муҳим механизм.

Ярашув институти мамлакатимиз жиноят судлови амалиётига 2001 йил жиноий жазоларни либераллаштириш жараёни доирасида киритилган.

Кейинги йилларда ушбу институт доираси тубдан кенгайди.

Яқинда судда муҳокама қилинган Ф.Тўлановга (исм-шарифлар ўзгартирилган) оид иш жамиятимизда ярашув институтининг амалий аҳамиятини яна бир бор кўрсатди. Гап шундаки, Ф. Тўланов шу йил 17 январь куни “Тико” русумли автомашинасини бошқариб бораётган вақтда йўл ҳаракати қоидаларининг бир қатор талабларига риоя қилмагани оқибатида қарама-қарши йўналишдан келаётган “Нексия-2” русумли автомашинаси билан тўқнашиб кетган. Ҳодиса натижасида “Тико” автомашинасида йўловчи сифатида ҳаракатланаётган вояга етмаган Д. Абдужабборов оғир тан жароҳати олган. “Нексия-2” автомашинасига 11 миллион 453 минг 184 сўм миқдорида моддий зарар етказилган.

Иш судга етиб келгунига қадар Ф. Тўланов жабрланувчи ва фуқаровий даъвогарга етказилган моддий ва маънавий зарарларни ихтиёрий равишда бартараф этди. Шунингдек, у қилмишидан чин кўнгилдан пушаймон бўлиб, жабрланувчилардан кечирим сўради.

Судда Ф. Тўлановнинг ўзи, жабрланувчи, унинг қонуний вакили ҳамда фуқаровий даъвогар ярашувга рози эканини билдириб, ариза берганлар.

Шу сабабли суд жиноят ишини ярашганлик муносабати билан тугатди.

Ярашув институти судлар ишини енгиллаштиради, деган фикр бор. Бу қисман тўғри: айрим ишлар бўйича узоқ судлашувлар, ортиқча процессуал сарф-харажатлар ва тарафлар ўртасидаги кескинлик камаяди. Аммо ярашувнинг асосий мақсади суд юкини камайтириш эмас. Асосий мақсад — бузилган ҳуқуқни тиклаш, жабрланувчига етказилган зарарни қоплаш, айбдорни пушаймонлик ва масъулият орқали тузатиш, жамиятда муроса ва ҳуқуқий маданиятни мустаҳкамлашдир.

Ўрганишлар шуни кўрсатмоқдаки, Халқаро ҳуқуқий адабиётларда бундай ёндашув “тикловчи адолат” — restorative justice деб аталади. Европа Кенгашининг 2018 йилдаги тавсиясида тикловчи адолат жиноятдан зарар кўрган шахс ва ушбу зарар учун жавобгар шахс ихтиёрий розилик асосида, холис учинчи шахс ёрдамида ҳуқуқбузарликдан келиб чиққан масалаларни ҳал қилиш жараёнида фаол иштирок этиши сифатида тушунтирилади.

Жабрланувчи ва айбдор ўртасидаги муроса, ярашув механизмлари дунёнинг кўплаб давлатларида турли хил ном ва процессуал шаклларда қўлланиб келинмоқда. Мисол учун Германияда жабрланувчи ва айбланувчи рози бўлса, уларнинг ярашуви амалга оширилиши мумкин.

Германия амалиётида прокурор ва суд ҳар бир босқичда айбланувчи ва жабрланувчи ўртасида муроса имкониятини кўриб чиқиши, тегишли ҳолларда бунга кўмаклашиши назарда тутилган. Бу жараён, одатда, жиноят процессидан ташқарида махсус тайёрланган медиаторлар иштирокида ўтказилади, айбланувчи эса, қилмиши учун муайян масъулиятни қабул қилиши лозим.

Францияда жиноий медиация институти мавжуд. Расмий маълумотларга кўра, прокурор унча оғир бўлмаган ҳуқуқбузарликлар бўйича жиноий медиацияни таклиф қилиши мумкин. Бундан мақсад — жабрланувчига етказилган зарарни қоплаш, ҳуқуқбузарлик оқибатида юзага келган низони бартараф этиш ва ҳуқуқбузарни қайта жиноят содир этмасликка йўналтиришдан иборат. Албатта, бу жараён жабрланувчининг розилигини талаб қилади.

Англия ва Уэльсда тикловчи адолат жабрланувчи ҳуқуқлари тизими билан чамчамбарчас боғлиқ. Бунда жабрланувчи жиноят ҳақида хабар берганда, унга жиноят процесси ва жабрланувчилар учун хизматлар ҳақида маълумот берилиши, шу жумладан, гумон қилинувчи ёки ҳуқуқбузар билан мулоқот қилиш имконини берадиган тикловчи адолат хизматлари ҳақида хабар қилиниши мумкин.

Янги Зеландияда тикловчи адолат конференциялари кенг қўлланилади. Мамлакат Адлия вазирлиги маълумотларига кўра, бундай конференция жабрланувчи, ҳуқуқбузар, уларни қўллаб-қувватловчи шахслар ва бошқа тегишли иштирокчилар ўртасида ўтказиладиган норасмий учрашув бўлиб, унда ҳуқуқбузар жавобгарликни қабул қилиши, жабрланувчидан кечирим сўраши, зарарни қандай тузатишни келишиши ва қайта ҳуқуқбузарлик содир этмаслик йўлларини муҳокама қилиши мумкин. Бу жараён, одатда, ҳукм чиқарилишидан олдин бўлиб ўтади, судья жазо тайинлашда ушбу келишувни инобатга олади.

Юқорида баён этилган мисоллардан яққол кўриниб турибдики, хорижий давлатлар ҳуқуқий тизимида фақат жазолаш эмас, балки жабрланувчига етказилган зарарни қоплаш, айбдорни масъулиятга чақириш ва ижтимоий муносабатларни тиклаш ғояси мавжуд ва устувор.

Хулоса қилиб айтганда, миллий қонунчилигимиздан ўрин олган ярашув институти халқимизга хос бағрикенглик, кечиримлилик каби қадриятларнинг амалий ифодаси бўлиб, ушбу институтни янада такомиллаштириб бориш айни муддаодир.

Бекзод ЖУМАБОЕВ,

жиноят ишлари бўйича

Нарпай тумани суди раиси

Бугунги кунда мамлакатимизда эртанги кунимизнинг эгалари — ёшлар ўз иқтидори ва салоҳиятларини тўлиқ рўёбга чиқариши, замонавий билим ва касб-ҳунар сирларини пухта эгаллашлари учун барча шарт-шароитлар яратилган. Албатта, бу имкониятларидан оқилона фойдаланиб, ўз салоҳиятини намойиш этаётган ёшлар жуда кўпчиликни ташкил этади.

Аммо ҳаётда ўткинчи ҳавою ҳавасларга берилиб, нафақат қимматли вақтини елга совураётган, балки келажагини ҳам барбод қилаётган айрим ёшларнинг ҳам учраб туриши жуда афсусланарлидир.

Айниқса, айрим ёшларнинг гиёҳвандлик воситалари ва психотроп моддалар истеъмолига ружу қўйиши уларни боши берк кўчага киритиб қўймоқда.

Масалан, Ангрен шаҳрида яшовчи Диёр Ғайратов (исм-шарифлар ўзгартирилган) таниши Зафар Луқмонов билан бирга кучли таъсир қилувчи ва заҳарли моддаларнинг ноқонуний айланмаси билан шуғулланиш ва шу орқали мўмай даромад топишни режалаштиради.

— Ҳали кўрасан, тезда бойиб кетамиз. Чўнтагимиздан пул узилмайди, — дейди Д. Ғайратов Зафарни қизиқтириб.

Шундай ғаразли ниятда улар терговда шахсини аниқлашнинг имкони бўлмаган номаълум шахс билан жиноий тил бириктиришади. Ваҳоланки, улар бундай иллатга қўл уриш тегишли жавобгарликка сабаб бўлишини яхши билишарди.

Хуллас, 2025 йил 19 октябрь куни Юқори Чирчиқ тумани ички ишлар бўлими ходимлари томонидан ўтказилган “Қорадори — 2025” профилактик тадбир давомида Д. Ғайратов ва З. Луқмоновларнинг қилмиши фош этилади. Аниқроғи, шу куни соат 13.30 ларда туманнинг Файзобод маҳалласи ҳудудидан ўтган “Бектемир-Ғазалкент” автомобиль йўлининг ўнг томонида тўхтаб турган Д. Ғайратовга қарашли автомашина ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идора ходимларида шубҳа уйғотади. Бинобарин, холислар иштирокида кўздан кечирилган пайтда автомашина юкхонасида 68 дона оқ рангли, ичида суюқлик бўлган флаконлар, 87 дона қора рангли, бўлаклаб ўралган капсуласимон моддалар ҳамда 536 дона оқ рангли капсулалар борлиги аниқланади. Бу воситалар текшириб кўриш учун ашёвий далил тариқасида олинади. Кейинчалик эса, Д. Ғайратов ва З. Луқмонов бу воситаларни сотиш орқали мўмай даромад орттириш мақсадида сақлаб келаётганига иқрор бўлишади.

Таъкидлаш лозимки, судга оид кимёвий экспертиза хулосасида қора рангли 86 дона ўрамлар ичидан чиққан капсулалар таркибида “прегабалин” гиёҳвандлик моддаси борлиги қайд этилди. Айтиш керакки, ушбу модда Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 19 августдаги қарори билан кучли таъсир қилувчи моддалар туркумига киритилган.

Шундан сўнг Д. Ғайратов ва З. Луқмоновга нисбатан жиноят иши қўзғатилди. Тергов жараёнида ўтказилган судга оид наркологик экспертиза хулосалари З. Луқмоновнинг гиёҳвандлик касаллигига чалингани, шу боис мажбурий тартибда даволанишга муҳтож эканлигини кўрсатди.

Яқинда жиноят ишлари бўйича Юқори Чирчиқ тумани судида ушбу жиноий қилмишга қонуний баҳо берилди: иккала судланувчи Жиноят кодексининг 251-1-моддаси 5-қисми билан айбдор деб топилиб, уларга нисбатан тегишли муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.

Шунингдек, Жиноят кодексининг 96-моддаси талабидан келиб чиқиб, З. Луқмоновга нисбатан жазони ўташ муассасаларида гиёҳвандликдан мажбурий тартибда даволаниш чоралари қўлланиладиган бўлди.

Кези келганда, бошқаларга сабоқ бўлиши учун бир мулоҳазани билдириб ўтишни лозим топдик. Бу оғир жиноий қилмишга қўл урган Д. Ғайратов — 25, З. Луқмонов эса, 26 ёшда. Иккаласи ҳам ҳали оила қурмаган, бироқ улар катта ҳаётга эндигина қадам қўяётган пайтда бундай аянчли қисматга дучор бўлиши ҳар қандай кишини ўйлантиради. Айниқса, З. Луқмоновнинг гиёҳвандликка чалингани ўта ачинарли ҳол.

Бу ҳақда ўйлаганда, шундай ҳақли савол туғилади: хўш, уларнинг ота-онаси, яқинлари нега аҳвол шу даражага етгунча фарзандларини назорат қилишмаган?

Ҳарқалай, нима бўлганда ҳам, ҳаммаси оилавий тарбиядаги кемтикликка, фарзандлар олдидаги масъулият унутилганига бориб тақалади.

Бундан келиб чиқадиган хулоса шуки, униб-ўсиб келаётган ёшларнинг таълим-тарбиясига масъулият билан қараш, уларни турли хил иллатлардан асраб-авайлаш — ҳар биримизнинг масъулиятли бурчимиздир. Зеро, бугун ёшлар тарбиясига фидойилик билан ёндошишимиз ёруғ ва фаровон келажагимизни барпо этишга қўшаётган ҳиссамиз эканини унутмайлик.

Дилноза ЖУМОНОВА,

жиноят ишлари бўйича

Юқоричирчиқ тумани

суди судьяси