Олий судда Аёл судьялар ассоциацияси фаолияти бошлангани муносабати билан халқаро давра суҳбати бўлиб ўтди

Тадбирни очган Олий суд раиси Р. Махмудова, бугун мамлакатимиз суд тизими ҳаётида муҳим институционал ҳодиса — Ўзбекистон Аёл судьялари ассоциацияси фаолиятининг расмий бошланишига гувоҳ бўлмоқдамиз. Бу йўл осон кечгани йўқ. Бундан тўрт йил аввал, Халқаро аёл судьялари кунига бағишланган конференцияда биз мамлакатимизда аёл судьяларни бирлаштирадиган мустақил касбий платформани шакллантириш масаласини муҳокама қилган эдик. Ўшанда бу келажакка қаратилган эзгу мақсад эди. Бугун эса биз ушбу мақсадга эришдик! Бу натижа, энг аввало, мамлакатимизда суд ҳокимиятида амалга оширилаётган изчил ислоҳотлар, давлатимиз раҳбарининг гендер тенгликни таъминлашга қаратилган қатъий сиёсати ҳамда халқаро ҳамкорларимиз билан кўп йиллик самарали шериклигимиз самарасидир, – деди.

“Гендер тенглиги фақат рақамлар масаласи эмас. У суд тизимининг сифати, жамоатчилик ишончи ва одил судлов самарадорлиги масаласидир. Халқаро тажриба шуни кўрсатадики, таркиби хилма-хил бўлган суд тизими турли ижтимоий гуруҳларнинг ҳуқуқий эҳтиёжларини яхшироқ англайди, қарор қабул қилиш жараёнида кенгроқ ёндашувларни таъминлайди ҳамда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишда янада самарали фаолият юритади”, – дея таъкидлади Р. Махмудова.

Олий суд раиси қайд этганидек, “бизнинг мақсадимиз — суд тизимида профессионализм, раҳбарлик, хилма-хиллик ва тенг имкониятларни мустаҳкамлаш орқали ҳар бир фуқаро учун янада сифатли ва адолатли одил судловни таъминлашдир. Ассоциация аёл судьяларнинг касбий ривожланиши, лидерлик салоҳиятини юксалтириш, устоз-шогирд анъаналарини ривожлантириш, ёш ҳуқуқшунос қизларни қўллаб-қувватлаш ва халқаро ҳамкорликни кенгайтириш учун мустаҳкам институционал платформага айланади. Шу билан бирга, Ассоциация гендерга сезгир суд амалиётини ривожлантириш, илмий-таҳлилий фаолиятни кучайтириш ва илғор халқаро тажрибани миллий амалиётга татбиқ этишда ҳам муҳим ўрин тутади”.

БМТ Тараққиёт дастурининг ваколатхонаси билан ҳамкорликда ўтказилган халқаро анжуман Ўзбекистон ва бошқа давлатларнинг судлов тизимлари вакилларини бир жойда жамлаб, судья аёллар уюшмалари, халқаро ташкилотлар ва ҳуқуқшунос экспертлар билан халқаро ҳамкорлик ва шериклик алоқаларини мустаҳкамлаш ҳамда инновацион ҳуқуқий ва институционал ёндашувлар орқали хотин-қизлар ва эҳтиёжманд гуруҳларнинг одил судловдан тенг фойдаланиш имкониятини яратиш билан боғлиқ масалаларни муҳокама қилиш платформасига айланди.

Аёл судьялар, давлат органлари, фуқаролик жамияти, манфаатдор идора ва муассасалар, халқаро ташкилотлар вакиллари ва қатор дипломатик миссиялар раҳбарлари ҳамда маҳаллий ва хорижий экспертлар иштирок этган тадбирда асосий эътибор гендер тенглик стандартларининг миллий қонунчилик ва суд амалиётига татбиқ этилишини қўллаб-қувватлаш ҳамда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва суд институтларига жамоатчилик ишончини оширишда аёл судьяларнинг ролини кучайтиришга қаратилди.

Шунингдек, тадбир иштирокчилари гендер тенглик стандартларини миллий суд тизимларига интеграция қилиш борасидаги халқаро илғор тажриба бўйича фикр алмашиб, гендер жиҳатларини ҳисобга олувчи суд тизимини яратиш масалаларига тўхталиб ўтдилар.

Ўзбекистонда хотин-қизларнинг одил судловдан фойдаланиш имконияти ва уларнинг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш ҳам муҳокама қилинди.

Конструктив ва дўстона муҳитда бўлиб ўтган давра суҳбати мавжуд масалалар муҳокамаси билан чекланмади. Анжуман якунида мавзуга доир узоқ муддатли стратегик тавсиялар ишлаб чиқишга келишиб олинди.

Маълумот учун: Ўзбекистон Аёл судьялар ассоциацияси (АСА) мамлакатнинг одил судлов тизимида гендер тенглик ва инклюзив ёндашувларни илгари суриш мақсадида жорий йилнинг 5 март куни ташкил этилди.

Сўнгги йилларда мамлакатимизда болаларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини кафолатли таъминлаш, уларни турли хил тазйиқ ва зўравонликлардан ҳимоя қилишнинг институционал ҳамда ҳуқуқий асосларини такомиллаштиришга қаратилган муҳим чора-тадбирлар изчиллик билан амалга оширилмоқда.

Президентимизнинг 2025 йил 24 декабрдаги Фармони билан тасдиқланган “2026 – 2030 йилларга мўлжалланган Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш стратегияси” ҳам айни шу мақсадга қаратилган.

Стратегияда халқаро ҳуқуқ нормаларини инобатга олган ҳолда болаларга нисбатан зўравонликка қарши курашишда “Барнахус” сингари илғор халқаро моделларни жорий этиш, маъмурий, жиноят ва жиноят-процессуал қонунчиликни қайта кўриб чиқиш вазифаси белгиланди.

Айтиш керакки, “Барнахус” модели миллий амалиётимизга алоҳида бир хорижий лойиҳа сифатида эмас, балки болаларни зўравонликдан ҳимоя қилиш миллий тизимининг янги бўғини сифатида жорий этилмоқда.

Хорижий давлатларнинг “Барнахус” ёндашуви «бола — марказда» деган иборага асосланади. Бу ўринда бола жиноят ҳақида маълумот берувчи «объект» эмас, аксинча, ҳуқуқ «субъекти»дир. Демакки, бу турдаги ишни кўрадиган судья ҳам махсус билимга эга бўлиши зарур. Жинсий зўравонликдан жабрланган бола иштирок этадиган ишни кўриш оддий жиноят ишини кўришдан кескин фарқ қилишини эътибордан четда қолдирмаслик лозим.

Бола суд залининг ўзи, судья либоси, нотаниш одамлар, айбланувчининг иштироки, юридик атамалар ва савол бериш услубидан ҳам қўрқиши мумкин. Шу сабабли бундай ишларни кўрувчи судья фақат жиноят ва жиноят-процессуал қонунчиликни билиши билан чекланмаслиги керак.

Боланинг психологияси, жароҳатнинг хотира ва нутққа таъсири, болага савол бериш методикаси, жинсий зўравонликдан кейинги руҳий реакциялар ва иккиламчи жабрланиш хавфи бўйича ҳам махсус кўникма талаб этилади.

2026 йил 7-8 июль кунлари Болалар омбудсмани ва Олий суд томонидан ЕХҲТ ҳамда ЮНИСЕФнинг Ўзбекистондаги ваколатхоналари билан ҳамкорликда “Жинсий зўравонлик ва одам савдоси қурбони бўлган болаларга оид жиноят ишларини судда кўриб чиқишда болалар манфаатларини ҳисобга олувчи ёндашувларни қўллаш” мавзусида икки кунлик амалий семинар-тренинг ташкил этилди.

Тренингда болага дўстона одил судлов, уни қайта жароҳат олишига йўл қўймасдан жиноят ишини юритиш, жинсий зўравонликнинг болага таъсири ҳамда суд-тергов жараёнида бола билан мулоқотнинг ўзига хос хусусиятлари муҳокама қилинди.

Шу ўринда яна ҳақли савол туғилади: хўш, “Барнахус” модели амалиётга қандай жорий этилади, ушбу институт мамлакатимиз одил судловига қандай ижобий ёндашувларни олиб киради?

Энди шу саволларга жавоб излайдиган бўлсак, масалан, бола жинсий зўравонликка учрагани ҳақида хабар берди, дейлик. Айни пайтдаги анъанавий тизимда у зудлик билан турли идораларга олиб борилиши мумкин. “Барнахус” моделида эса, асосий мутахассислар бир жойда ёки ягона мувофиқлаштирилган тизимда ҳаракат қилади.

Яъни бунда бола учун махсус тайёрланган, суд ёки ички ишлар идорасининг расмий муҳитини эслатмайдиган хона мавжуд бўлади.

Суҳбатни болалар билан ишлаш бўйича махсус тайёргарликдан ўтган мутахассис ўтказади. Саволлар боланинг ёши, ривожланиш даражаси, тили ва индивидуал хусусиятларига мос равишда танланади.

Суҳбат аудио-видео воситалари билан қайд этилади. Зарур процессуал кафолатлар таъминланган ҳолда терговчи, прокурор ёки бошқа тегишли мутахассислар суҳбатни алоҳида хонадан кузатишлари мумкин. Натижада болани ҳар бир идора алоҳида чақириб, бир хил воқеани қайта-қайта сўрашга зарурат қолмайди. Бир вақтнинг ўзида болага тиббий текширув, психологик баҳолаш ва терапевтик ёрдам ҳам ташкил қилинади.

Жаҳон тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, “Барнахус” модели биринчи марта 1998 йилда Исландияда ташкил этилган. Аслида, бу модел АҚШдаги «Child Advocacy Center» тажрибасига асосланган бўлса-да, Исландияда ушбу ғоя ижтимоий ҳимоя ва одил судлов тизими билан бирлаштирилди.

Кейинчалик ушбу модел Швеция, Норвегия, Дания ва Финляндияда ҳам жорий этилди. Европа Кенгашининг сўнгги қиёсий маълумотларига кўра, бугунги кунда “Барнахус” ёки унга ўхшаш хизматлар Европа Кенгашининг 22 та аъзо давлатида амал қилмоқда.

Исландия моделининг энг муҳим хусусияти — судья, прокурор, полиция, ижтимоий хизмат, психолог ва суд-тиббий мутахассислари фаолиятини болага дўстона муҳитда бирлаштиришдан иборатдир. Содда қилиб айтганда, бола суд муҳитига мослашишга мажбур қилинмайди, аксинча, мутахассислар унинг олдига келади.

Бунда суд-тиббий аҳамиятга эга суҳбат аудио-видео тарзда қайд қилинади ва бу болани кейин яна бир неча бор сўроқ қилиш эҳтиёжини камайтиради.

Европа Кенгаши Исландияда жорий этилган Барнахус моделини жиноий ва ижтимоий ҳимоя йўналишларини болага хавфсиз муҳитда мувофиқлаштирадиган энг яхши амалиёт сифатида эътироф этади.

Негаки, ғоя жуда аниқ: жиноят иши учун боладан маълумот олиш зарурати туғилса, давлат бу маълумотни болага имкон қадар кам зарар етказган ҳолда олиши керак.

Швеция “Барнахус” моделини 2000 йилнинг ўрталарида қўллай бошлаган.

Бу мамлакатда ушбу модел полиция, прокуратура, ижтимоий хизмат ва тиббиёт соҳаларининг маҳаллий ҳамкорлигига кўпроқ таянади.

“Барнахус” моделининг одил судловни таъминлашдаги ўзига хос жиҳатларининг энг муҳим шарти боланинг устувор манфаатидир.

Иккинчидан, идоралараро ва кўп тармоқли ҳамкорлик, болага дўстона муҳит, такрорий сўроқларни имкон қадар камайтириш, тиббий, психологик ва ижтимоий ёрдамнинг кечиктирилмаслиги, боланинг фикрини эшитиш ва унга тушунарли ахборот бериш, махфийлик ва шахсий ҳаёт дахлсизлиги таъминланади.

Европанинг “Барнахус” модели сифат стандартларида ҳам боланинг энг устувор манфаати, иштирок этиш ҳуқуқи, асоссиз кечикишларга йўл қўймаслик, идоралараро ҳамкорлик, болага дўстона муҳит, ишни биргаликда бошқариш, махсус сўроқ, тиббий кўрик, терапевтик хизмат ва мутахассислар малакасини ошириш асосий йўналишлар сифатида белгиланган.

Фикримизча, Ўзбекистонда “Барнахус” моделининг амалий механизми миллий Жиноят-процессуал кодекс, суд амалиёти ва ҳимоя ҳуқуқи кафолатлари билан уйғунлаштирилса, мақсадга мувофиқ бўлади.

Хулоса ўрнида айтганда, “Барнахус” моделининг мамлакатимизда жорий этилиши болаларни зўравонликдан ҳимоя қилиш тизимида оддий ташкилий янгилик эмас. У жиноят процессига бўлган ёндашувни ўзгартириш имкониятидир. Шундай экан, болалар учун дўстона одил судлов жиноят содир этилганидан кейин фақат адолатни қарор топтириш эмас, балки жиноятдан жабрланган боланинг келажагини ҳам асраб қолишдир.

Зарифа АҲМЕДОВА,

жиноят ишлари бўйича

Самарқанд шаҳар суди судьяси

Мамлакатимиз суд-ҳуқуқ тизимида изчиллик билан амалга оширилаётган янгиланиш ва ўзгаришлар жараёни амалда кутилган самараларни бермоқда. Буни муқаддам ноҳақ судланган шахсларнинг оқланиши ҳамда ўз ишига тикланаётгани мисолида ҳам яққол кўриш мумкин.

Шу ўринда фикримизнинг исботи тариқасида бир фуқаролик ишига эътибор қаратсак, Ҳусан Ниғматов 2009 йил май ойидан 2013 йилнинг февраль ойига қадар божхона идораларида турли лавозимларда фаолият юритиб келган. Аниқроғи, Тошкент вилояти божхона бошқармасининг “Навоий” чегара божхона постининг “Юкларни божхона кўригидан ўтказиш, рўйхатга олиш ва расмийлаштириш гуруҳи инспектори” лавозимида хизмат қилган. Албатта, бу давр мобайнида Ҳ. Ниғматов зиммасига юклатилган вазифаларни белгиланган талаблар асосида бажарган.

Аммо 2014 йилда унинг бошига жиддий ташвиш тушади: жиноят ишлари бўйича Тошкент вилояти судининг 2014 йил 19 ноябрдаги ҳукмига биноан Жиноят кодексининг 182-моддаси 2-қисми “в”, “г” бандлари, 209-моддаси 2-қисми “а”, “б” бандлари ва 210-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандлари билан айбдор деб топилиб, 10 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилинади.

Бунинг устига ҳали суд ҳукми эълон қилинмай туриб, тергов жараёнидаёқ эгаллаб турган лавозимидан озод қилинади. Ваҳоланки, “Давлат божхона хизмати тўғрисида”ги қонуннинг 17-моддасида “Божхона органи ходимини эгаллаб турган лавозимидан четлаштириш ҳақида жиноят иши бўйича суд қарори чиқарилганида у эгаллаб турган лавозимидан озод этилади ва аввалги хизмат мажбуриятларини бажариш билан боғлиқ бўлмаган қуйи ёки тенг лавозимга тайинланади ёхуд божхона органлари ихтиёрида қолдирилади” дея қайд этилган. Шунга қарамай, собиқ инспектор 2017 йил 7 декабрга қадар озодликдан маҳрум қилиш жазосини ўтаган. Аммо…

Аммо Ҳусан Ниғматов ўзини айбсиз деб биларди. Бинобарин, сўнгги йилларда юртимизда кенг кўламли суд-ҳуқуқ ислоҳотлари амалга оширила бошлангач, у ҳимоячиси билан бирга Олий судга мурожаат қилади. Натижада Олий суднинг жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанциясининг 2026 йил 15 январдаги ҳукми билан жиноят ишлари бўйича Тошкент вилояти судининг 2014 йил 19 ноябрдаги ҳукми ва 2016 йил 9 августдаги апелляция инстанцияси ажримининг Ҳусан Ниғматовга тегишли қисми бекор қилинади ва у Жиноят-процессуал кодексининг 83-моддасига асосан, оқланади. Ҳ. Ниғматовга оқлангач, ўзига етказилган мулкий ва маънавий зарарни ундириш юзасидан судга мурожаат қилиш ҳуқуқи тушунтирилади.

Таъкидлаш лозимки, Тошкент вилояти судининг 2026 йил 10 июндаги ажримига биноан, Ҳусан Ниғматовга 576 339 038 сўм иш ҳақи, ўша пайтда суд ҳукми билан давлат эгалигига ўтказилган 15 380 890 сўм, жами 591 719 928 сўм маблағ ундириб берилди. Фуқаролик ишлари бўйича Учтепа туманлараро судининг 2026 йил 12 майдаги ҳал қилув қарорига асосан эса, унга қонунга ҳилоф тарзда ҳукм этилиши оқибатида етказилган 350 000 000 сўм маънавий зарар ҳам ундирилди.

Шундан сўнг Ҳ. Ниғматов аввалги лавозимига тиклашни сўраб, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги божхона қўмитасига мурожаат қилди.

Бироқ, қўмитанинг 2026 йил 24 февралдаги жавоб хати билан унинг мурожаати рад этилган ҳолда ишга тиклаш тўғрисидаги даъво аризаси билан фуқаролик ишлари бўйича судга мурожаат қилиши тушунтирилади.

Шу боис собиқ инспектор фуқаролик ишлари бўйича Учтепа туманлараро судига даъво ариза киритиб, Божхона қўмитаси раисининг 2014 йил 16 январдаги 2ш/т-сонли буйруғининг ўзига оид қисмини ғайриқонуний деб топиш ва бекор қилишни ҳамда ўз ишига тиклашни, шунингдек, ноҳақ жиноий жавобгарликка тортилиши оқибатида мажбурий бекор юрган даврларини иш стажига қўшишни сўради.

Айтиш керакки, Жиноят-процессуал кодексининг 310-моддасига мувофиқ, қонунга хилоф равишда ҳукм қилингани, қонунга хилоф равишда тиббий муассасага жойлаштирилгани, эҳтиёт чораси тариқасида қонунга хилоф равишда қамоққа олингани ёки уй қамоғига жойлаштирилгани, қонунга хилоф равишда ушлаб турилгани туфайли ишдан (лавозимидан) озод қилинган ёки ишда айбланувчи, судланувчи тариқасида иштирок этишга жалб қилиниши муносабати билан лавозимидан қонунга хилоф равишда четлаштирилган шахс олдин ишлаган ишига (лавозимига) тикланиши лозим, корхона, муассаса, ташкилот тугатилган ёки қонунда назарда тутилган бошқа асослар уни олдинги ишлаб турган ишига (лавозимига) тиклаш имкониятини бермаган тақдирда, унга аввалгисига тенг бошқа иш (лавозим) берилиши лозим. Бу қоида Меҳнат кодексининг 561-моддасида ҳам ўз ифодасини топган.

Реабилитация этилган шахснинг қонунга хилоф равишда эҳтиёт чораси тариқасида қамоқда сақланган ёки уй қамоғида бўлган вақти, жазо ўтаган вақти, лавозимидан четлаштирилганлиги туфайли ишламай юрган вақти, тиббий муассасада сақланган вақти умумий меҳнат стажига ва ихтисослик бўйича иш стажига қўшилади.

Қисқаси, суд юқорида баён этилган ҳуқуқий асосларга таяниб, Ҳусан Ниғматовнинг даъвосини қаноатлантириш юзасидан ҳал қилув қарори қабул қилди. Суд қарорига биноан, Давлат божхона қўмитасининг 2014 йил 16 январдаги 2 ш/т-сонли буйруғининг унга оид қисми ноқонуний деб топилиб, бекор қилинди. Энг муҳими, Ҳ. Ниғматов Божхона қўмитасининг Тошкент вилояти бошқармаси “Навоий” чегара божхона пости юкларни божхона кўригидан ўтказиш, рўйхатга олиш ва расмийлаштириш гуруҳи инспектори лавозимига ёки унга тенг бошқа лавозимга ишга тикланадиган бўлди. Қолаверса, Ҳусан Ниғматовнинг лавозимидан бўшатилган кунидан то ишга тиклангунга қадар бўлган даври ихтисослик бўйича иш стажига қўшилиши белгиланди.

Халқимиз “Ҳақиқат эгилади, букилади, лекин синмайди” дея бежиз айтмаган. Ҳусан Ниғматов суд ҳукми билан оқланиб, ўзига етказилган моддий ва маънавий зарарларни ундириб олгач ҳамда ишга тиклаш юзасидан киритган даъвоси суд томонидан қвноатлантирилгач, бу ҳикматнинг нечоғлик тўғри эканлигига яна бир карра амин бўлди. Аслида, Президентимиз томонидан судлар олдига қўйилган энг муҳим вазифа ҳам ҳар бир иш бўйича ҳақиқатни, адолатни юзага чиқаришдир.

Озода ШАМСИДДИНОВА,

фуқаролик ишлари бўйича

Учтепа туманлараро суди судьяси

Ҳаётда баъзан шундай ҳолатлар ҳам учрайди: фуқаро вафот этган бўлса-да, унинг вафоти ўз вақтида ФҲДЁ идораларида расмий қайд этилмай қолади. Бир қарашда, бу оддий эътиборсизликдек туюлади. Аммо йиллар ўтиб, мерос, уй-жой, мулк ҳуқуқи ёки бошқа расмий ҳужжатларни қонунийлаштириш зарурати туғилганда, ана шу камчилик жиддий ҳуқуқий муаммога айланади.

Судга Тоштемир Ўринбоев (исм-шарифлар ўзгартирилди) ариза билан мурожаат қилиб, отаси Қилич Ўринбоевнинг вафот этганлик фактини белгилашни сўради.

Иш ҳужжатларига қараганда, аризачининг отаси Қилич Ўринбоев 1928 йил 1 январь куни туғилган. У 1995 йил 17 октябрь куни вафот этган. Ўша вақтда оила аъзоларининг эътиборсизлиги сабабли Қилич Ўринбоевнинг вафоти ҳақидаги гувоҳнома олинмай қолган.

Орадан кўп йиллар ўтгач, уй-жой билан боғлиқ ҳужжатларни расмийлаштиришга зарурат туғилади, бунинг учун эса, марҳумнинг вафот этгани ҳа­қидаги гувоҳнома талаб этилади. Аризачи ФҲДЁ бўлимига мурожаат қилса, у ерда отасининг вафоти ҳақида ҳеч қандай маълумот мавжуд эмас экан.

Ўз навбатида, ФХДЁ бўлими масъул ходими Т. Ўринбоевга бу борада судга мурожаат қилиши лозимлигини тушунтиради. Шундан сўнг аризачи судга мурожаат қилиб, отаси Қилич Ўринбоевнинг вафот этганлик фактини белгилашни сўрайди.

Суд мажлисида аризачи ўз талабини қувватлаб, ҳақиқатан ҳам, отасининг вафот этгани тўғрисидаги гувоҳнома олинмай қолгани ҳақида тушунтириш берди. Судда гувоҳ сифатида сўралган Х. Қосимов ҳам марҳум Қилич Ўринбоев аризачининг отаси эканини, унинг дафн маросимида иштирок этганини ва вафот этган санасини тасдиқлади.

Бундан ташқари суд иш ҳужжатларида мавжуд маълумотнома ва далолатномаларни ҳам ўрганди. Иштихон тумани ободонлаштириш бошқармаси томонидан берилган маълумотнома ҳамда Иштихон тумани «Халқабод» маҳалла фуқаролар йиғини томонидан тузилган далолатномаларда Қилич Ўринбоев 1995 йил 17 октябрь куни вафот этгани кўрсатилган.

Шу тариқа суд аризачининг тушунтириши, гувоҳлар кўрсатмаси, маҳалла фуқаролар йиғини томонидан берилган далолатнома ва тегишли маълумотномаларни баҳолаб, вафот этганлик ҳолати ҳақиқатда мавжудлигини аниқлади.

Бу мисолни келтираётганимизнинг сабаби шундаки, амалдаги фуқаролик процессуал қонунчилигида юридик аҳамиятга эга бўлган фактларни суд орқали белгилаш тартиби назарда тутилган. Хусусан, Фуқаролик процессуал кодексининг 295-моддасига кўра, суд фуқаролар ёки ташкилотларнинг шахсий ва мулкий ҳуқуқлари юзага келишига, ўзгаришига ёки тугашига сабаб бўладиган фактларни аниқлайди.

Ушбу қоидадан кўриниб турибдики, суд ҳар қандай оддий воқеани эмас, балки ҳуқуқий оқибат келтириб чиқарадиган фактни белгилайди. Масалан, туғилганлик, қариндошлик, ҳужжатнинг тегишлилиги, никоҳ, никоҳдан ажрашиш, вафот этганлик каби ҳолатлар инсоннинг шахсий ёки мулкий ҳуқуқларига таъсир қилади.

Фуқаролик процессуал қонунчилигида ўлим қайд этилганлигини аниқлаш тўғрисидаги ишлар ҳам суд томонидан кўрилиши белгиланган. Бундай ишлар, одатда, тарафлар ўртасида низо бўлмаган ҳолларда алоҳида иш юритиш тартибида кўриб чиқилади. Чунки бу ерда асосий мақсад кимнингдир ҳуқуқини инкор этиш эмас, балки ҳуқуқий аҳамиятга эга бўлган фактни расман белгилашдир.

Одатда, фуқаронинг вафоти ФҲДЁ органлари томонидан қайд этилади ва ўлим ҳақида гувоҳнома берилади. Аммо юқорида баён этилган ҳолатда ФҲДЁ бўлимида марҳумнинг ўлими ҳақида далолатнома ёзуви мавжуд бўлмаган.

Шу сабабли, ФҲДЁ органи мустақил равишда ўлим гувоҳномаси бериш имкониятига эга эмас. Бундай вазиятда фуқаро судга мурожаат қилади.

Суд вафот этганлик фактини белгилаб бергандан сўнг ҳал қилув қарори қонуний кучга киради ва ФҲДЁ органи шу қарор асосида ўлимни расман қайд этади.

Хулоса ўрнида айтганда, ҳуқуқий ҳужжатларни ўз вақтида расмийлаштирмаслик йиллар ўтиб жиддий ҳуқуқий муаммоларни келтириб чиқариши мумкин. Бироқ қонунчиликда бундай ҳолатларда фуқароларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишнинг аниқ механизмлари белгиланган. Суд томонидан юридик аҳамиятга эга бўлган фактларни белгилаш амалиёти адолат қарор топишига, фуқароларнинг бузилган ҳуқуқлари тикланишига ва қонун устуворлиги таъминланишига хизмат қилмоқда.

Мансур МАРДОНОВ,

фуқаролик ишлари бўйича

Иштихон туманлараро

суди судьяси

Буни автотранспорт ҳайдовчилари жуда яхши билишади. Чунки йўлдаги кичик бир қоидабузарлик ҳам оғир оқибатларга олиб келиши мумкин. Хусусан, ўтган йили юртимизда содир бўлган 9 минг 226 та йўл-траспорт ҳодисаси оқибатида 8 минг 901 нафар киши жароҳатланган. Энг ачинарлиси, 2 минг 188 нафар инсон ҳаётдан эрта кўз юмган.

Маълумки, маст ҳолда транспорт воситасини бошқариш маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳисобланади. Аммо ана шу ҳуқуқбузарлик кўплаб инсонларнинг умрига зомин бўлиши ёки жиноятга айланиши мумкин.

Бинобарин, 2025 йил 20 февралда қабул қилинган “Йўл ҳаракати хавфсизлиги тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг Жиноят, Жиноят-процессуал кодексларига ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш ҳақида”ги қонун асосида Жиноят кодекси “Транспорт воситасини мастлик ҳолатида бошқариш ёки текширувдан ўтишдан бўйин товлаш” дея номланган 261-1-модда билан тўлдирилди.

Ушбу қонунга кўра, ҳайдовчиларнинг транспорт воситаларини мастлик ҳолатида ёки гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп ёки шахснинг ақл­идрокига таъсир кўрсатувчи бошқа моддалар таъсири остида бошқариши, шундай қилмиш ёхуд мастлик ҳолатида ёки гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп ёки шахснинг ақл-идрокига таъсир кўрсатувчи бошқа моддалар таъсири остида эканлигини аниқлаш учун текширувдан ўтишдан бўйин товлаганлиги учун маъмурий жазо қўлланилганидан кейин содир этилган бўлса, уч йилгача муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиниб, икки йилдан уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёки икки йилдан уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланади.

Шунингдек, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 131-моддасига ҳам ўзгартириш киритилди. Яъни ҳайдовчиларнинг транспорт воситаларини алкоголли ичимликдан мастлик ҳолатида ёки гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари, психотроп ёки шахснинг ақл-идрокига таъсир кўрсатувчи бошқа моддалар таъсири остида бошқариши — транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқидан уч йил муддатга маҳрум қилиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг қирқ баравари миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

Худди шундай ҳуқуқбузарлик транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқи бўлмаган шахс томонидан содир этилган бўлса, базавий ҳисоблаш миқдорининг эллик баравари миқдорида жарима солишга ёки ўн беш сутка муддатга маъмурий қамоққа олишга сабаб бўлади.

Шу ўринда бевосита ҳаётий мисолларга эътибор қаратсак, жиноят ишлари бўйича Мирзаобод тумани судининг 2026 йил 3 июлдаги қарори билан фуқаро А. Каландаровга (исм-шарифлар ўзгартирилган) Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 131-моддаси 1-қисми билан 3 йил муддатга транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқидан маҳрум қилиш ҳамда базавий ҳисоблаш миқдорининг 40 баравари – 16 480 000 сўм миқдорида жарима жазоси тайинланган.

Суднинг 2026 йил 9 февралдаги қарори билан эса, фуқаро Ҳ. Шодмоновнинг транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқи бўлмагани боис унга Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 131-моддаси 2-қисми билан 15 сутка маъмурий қамоқ жазоси тайинланган.

Кейинги пайтда йўлларда бошқа ҳайдовчиларга йўл бермаслик, пиёдаларга нисбатан ҳурматсизлик, қувиб ўтиш қоидаларини қасддан бузиш каби автомобиль бошқариш маданиятига амал қилмаслик каби ҳолатлар ҳам кузатилмоқда.

Оммавий ахборот воситаларида жамоат йўлларини пойга майдонига айлантирган ҳайдовчиларнинг қилмиши жиддий эътирозларга сабаб бўлмоқда.

Мазкур муаммонинг олдини олиш ва ҳуқуқбузарлик учун жазо муқаррарлигини таъминлаш мақсадида қонунчилигимизга қатъий ўзгартиришлар киритилди. Жумладан, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси “Йўл безорилиги” дея номланган 128-10-модда билан тўлдирилди.

Қонун талабига кўра, йўл безорилиги, яъни транспорт воситалари ҳайдовчиларининг бошқа транспорт воситалари ҳаракатига қасддан тўсқинлик қилиши, транспорт воситасини сабабсиз сирпантириши (дрифт), ўз йўналишида ҳаракатланиш бўлагини кескин равишда уч ва ундан ортиқ марта узлуксиз ўзгартириши (бундан махсус ажратилган жойларда содир этиш мустасно) ёки йўл ҳаракати иштирокчиларининг хавфсиз ҳаракатланишига таҳдид солувчи ёхуд транспорт воситасида йўл ҳаракатининг бошқа иштирокчиларига нисбатан ҳурматсизликда ифодаланган бошқа хатти-ҳаракатларни намойишкорона содир этиши транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқидан бир йилдан икки йилгача муддатга маҳрум қилиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг йигирма беш баравари миқдорида жарима солишга олиб келади.

Худди шундай ҳуқуқбузарлик транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқи бўлмаган ёки транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқидан маҳрум этилган шахс томонидан содир этилган бўлса, базавий ҳисоблаш миқдорининг эллик баравари миқдорида жарима солишга ёки ўн беш сутка муддатга маъмурий қамоққа олишга сабаб бўлади.

Хулоса қилиб айтганда, йўл ҳаракати қоидаларига риоя қилиш ҳар бир фуқаронинг нафақат ҳуқуқий, балки маънавий бурчи ҳам ҳисобланади.

Йўл қоидаларини бузиш бир инсоннинг эмас, балки кўплаб одамларнинг ҳаёти ва тақдирига таъсир кўрсатиши мумкин. Шу боис ҳар бир ҳайдовчи ва пиёда йўл ҳаракати иштирокчиси сифатида масъулиятни чуқур ҳис этиши, қонун талабларига амал қилиши ва хавфсиз ҳаракат маданиятини ҳаёт тарзига айлантириши зарур. Ана шундагина йўл-транспорт ҳодисалари сони камайиб, инсон ҳаёти ва соғлиғини муҳофаза қилиш борасида кутилган натижаларга эришиш мумкин бўлади.

Шавкат БАЙСАРИЕВ,

жиноят ишлари бўйича

Мирзаобод тумани суди тергов судьяси

Бугун Олий суд Пленуми мажлиси бўлиб ўтди. 

Олий суд раиси Р. Махмудова раислик қилган йиғилишда Олий Мажлис Сенати аъзолари ва Қонунчилик палатаси депутатлари, Олий суд ва қуйи судларнинг судьялари, Бош прокурор, Конституциявий суд, Судьялар олий кенгаши, Оила ва хотин-қизлар қўмитаси, Судьялар ассоциацияси ва Адвокатлар палатаси раислари, Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича ва Бола ҳуқуқлари бўйича вакиллари, манфаатдор вазирлик ва идоралар вакиллари, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар масъул ходимлари, ҳуқуқшунос олимлар ҳамда оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этди.

Р. Махмудова мажлисни очар экан, “бугун амалга оширилаётган ислоҳотлар натижасида одил судлов изчил рақамлаштирилмоқда, суд жараёнлари очиқ, шаффоф ва назоратли бўлиб бормоқда. Президентимиз қайта-қайта таъкидлаганларидек, одамлар судга охирги умид сифатида келади ва суд остонасига қадам қўйган ҳар бир инсон Янги Ўзбекистонда адолат ҳукм сураётганига ишонч ҳосил қилиши керак. Бундай ишончни қозониш учун суд амалиётини тўғри йўлга қўйиш ҳамда қонуний, адолатли ва асослантирилган қарор қабул қилинишини таъминлаш талаб этилади. Шу сабабли, Олий суд Пленуми томонидан бериладиган тушунтиришлар катта аҳамиятга эга”, деди.

Йиғилишда Олий суд Пленумининг “Судлар томонидан фуқарони муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топиш билан боғлиқ ишларни кўриб чиқиш амалиёти тўғрисида”, “Фуқаролик, маъмурий ва иқтисодий судлар томонидан даъвони таъминлаш (дастлабки ҳимоя) чораларини кўришнинг айрим масалалари тўғрисида” ҳамда “Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қарорлари қабул қилинди.

Олий суд Пленумининг бугун қабул қилинган “Судлар томонидан фуқарони муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топиш билан боғлиқ ишларни кўриб чиқиш амалиёти тўғрисида”ги Қарори бу тоифадаги ишларни кўришда судлар томонидан қонунчилик ҳужжатларини бир хил ва тўғри қўллашни таъминлаш мақсадида ишлаб чиқилди. Конституциямизда инсон ҳуқуқлари олий қадрият сифатида эътироф этилган бўлиб, ҳеч ким инсоннинг ҳуқуқ ва эркинликларини суд қарорисиз чеклашга ёки улардан маҳрум этишга ҳақли эмас. Мазкур конституциявий кафолатлар, айниқса, руҳий ҳолати туфайли ўз ҳаракатларининг аҳамиятини англай олмайдиган ёки уларни бошқара олмайдиган шахсларнинг ҳуқуқларини муҳофаза қилишда алоҳида аҳамиятга эга. Зеро, фуқарони муомалага лаёқатсиз деб топиш ёки унинг муомала лаёқатини чеклаш инсоннинг энг муҳим ҳуқуқ ва эркинликларига бевосита дахл қилувчи масаладир. Шу маънода, қабул қилинган Пленум қарори инсон ҳуқуқларига бевосита дахл қилувчи ушбу тоифадаги ишларни кўриб чиқишда судлар учун ягона ва аниқ ҳуқуқий ёндашувларни белгилашга қаратилган. Бу эса фуқароларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини самарали ҳимоя қилишнинг муҳим кафолатидир. Хусусан, Пленум қарорида субъектлар доираси ва судга мурожаат қилиш тартиби, фуқаронинг муомала лаёқатини чеклаш асослари, вояга етмаганларнинг муомала лаёқати масаласи, шахснинг шикоят қилиш ҳуқуқи ва кафолатлари ҳамда прокурор ва васийлик органи иштироки юзасидан тушунтиришлар берилмоқда.

Маълумки, суд қарори қонуний ва адолатли бўлиши билан бирга унинг ижроси таъминланиши, шунингдек суд ҳужжати қабул қилингунига қадар жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилиши хавфини бартараф этилиши ҳам одил судловга эришилишининг мақсадларидан биридир. Шу нуқтаи назардан, даъвони таъминлаш (дастлабки ҳимоя) институти ҳуқуқий муносабатларда қонун устуворлиги ҳамда ҳуқуқлар ва қонуний манфаатларни таъминланишини, суд ҳужжатларининг самарали ва ўз вақтида ижросини кафолатловчи муҳим процессуал восита сифатида алоҳида аҳамият касб этади. Шу боис, “Фуқаролик, маъмурий ва иқтисодий судлар томонидан даъвони таъминлаш (дастлабки ҳимоя) чораларини кўришнинг айрим масалалари тўғрисида”ги Пленум қарори қабул қилинди. Пленум қарорида қайд этилганидек, ушбу чоралар жавобгар томонидан мол-мулкни яшириш, бошқа шахсларга ўтказиш ёки бошқача тарзда тасарруф этиш хавфи мавжуд бўлган ҳолларда қўлланилади. Маъмурий судлов соҳасида эса дастлабки ҳимоя чоралари суд қарори қабул қилингунига қадар фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатлари бузилишининг олдини олишга хизмат қилади. Процессуал қонунчиликка биноан даъвони таъминлаш (дастлабки ҳимоя) чораларини кўришга суд ишларини юритишнинг ҳар қандай босқичида йўл қўйилади. Суд ҳимоясининг самарадорлигини таъминлаш ва процесснинг муайян босқичида юзага келиши мумкин бўлган турлича ёндошувларни бартараф этиш мақсадида қарорда бундай чораларини кўришга иш юритиш тўхтатилганда ҳам йўл қўйилиши, бунда процессуал қонунчиликда белгиланган тартиб ва муддатларда ариза (илтимоснома) тарафларни хабардор қилмасдан, иш юритиш тикланмаган ҳолда ҳал қилиниши ҳақида тушунтириш берилмоқда. Шунингдек, қонунчиликда белгиланган соддалаштирилган иш юритиш шакли тарафларнинг даъвони таъминлаш чораларидан фойдаланиш ҳуқуқини чекламаганлиги боис қарор лойиҳасида соддалаштирилган тартибда кўрилаётган ишларда ҳам даъвони таъминлаш чораларини қўллаш мумкинлиги алоҳида таъкидланмоқда.

Олий суд Пленумининг “Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қароридаги ўзгартиришлар тўртта йўналишни қамраб олади: атроф-муҳитни муҳофаза қилиш  ва табиатдан фойдаланиш, болалар тарбияси билан боғлиқ низоларни ҳал қилиш, кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш ҳамда судлар томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўриш. Ушбу Пленум қарори қонунчиликка киритилган қўшимча ва ўзгартишларни инобатга олган ҳолда амалдаги Пленум қарорлари тушунтиришлари бойитилиши самараси ўлароқ қонунларни тўғри ва бир хилда қўллаш, ягона суд амалиётини шакллантиришга хизмат қилади.

Қабул қилинган қарорлардаги тушунтиришлар келгусида қонунчилик нормаларини тўғри ва бир хилда қўллашга хизмат қилиб, одил судловни амалга ошириш, қонуний ва адолатли қарорлар қабул қилиниши билан бир қаторда судлар томонидан қонун нормалари бир хилда талқин қилиниши ва ягона суд амалиётини яратишга қаратилганлиги билан аҳамиятлидир.

Пленум қарорлари матнлари Ўзбекистон Республикаси Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, “Ўзбекистон Республикаси Олий суди ахборотномаси” ва “Куч – адолатда” газетасида эълон қилинади.

Мамлакатимизда хотин-қизлар ва болалар ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини тазйиқ ва зўравонликдан ишончли ҳимоя қилишнинг ҳуқуқий асослари тубдан такомиллаштирилмоқда. Янги таҳрирдаги Конституциямизда белгиланган болалар ва хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини кафолатлаш ва таъминлаш борасидаги аниқ нормалар бу борада асос бўлиб хизмат қилмоқда.

Бу ҳақда сўз борганда, 2026 йил 3 мартда Президентимиз томонидан «Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида»ги Фармон қабул қилинганини алоҳида таъкидлаш лозим. Ушбу ҳужжат негизида аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларини барвақт аниқлаш, уларнинг олдини олиш ва жабрланганларга комплекс ёрдам кўрсатиш тизими янада такомиллаштирилди.

Бугунги кунда зўравонликдан жабрланган шахсларни ҳимоя қилиш механизмлари кучайтирилмоқда. Профилактика ишлари маҳалла даражасида янада тизимли ташкил этилмоқда, психологик, ҳуқуқий ва ижтимоий ёрдам хизматлари кенгайтирилди.

Шунингдек, аёллар ва болалар хавфсизлигини таъминлаш бўйича давлат органлари ҳамкорлиги кучайтирилди.

Маҳалла, ички ишлар органлари, таълим муассасалари ва жамоат ташкилотлари ўртасидаги ҳамкорлик янада мустаҳкамланиб, жамиятда зўравонликка нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Илғор халқаро стандартларда гендер камситиш ва зўравонлик қурбонлари судга мурожаат қилганда, давлат божи ва суд харажатларини олдиндан тўлашдан озод этилиши белгиланган. Жумладан, АҚШ ва Европанинг қатор мамлакатлари судларида аёллар гуруҳи ёки нодавлат нотижорат ташкилотлари томонидан бир хил ҳуқуқбузарликлар, масалан, эркаклар ва аёллар ўртасидаги меҳнатга тенг бўлмаган ҳақ тўлаш каби ҳолатлар устидан жамоавий даъво киритиш кенг йўлга қўйилган.

Ўз навбатида, мамлакатимизда 2026 йил 1 июлда “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига бола ҳуқуқларининг кафолатларини янада кучайтиришга ҳамда тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган хотин-қизларни ҳимоя қилиш тизимини янада такомиллаштиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги қонун қабул қилингани алоҳида аҳамиятга эга.

Янги қонун болаларнинг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш, зўравонликдан жабрланган хотин-қизларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳамда қонуний манфаатларини таъминлаш борасидаги изчил ислоҳотларнинг мантиқий давоми бўлди.

Инсонга бўлган эътибор, биринчи ўринда, болага бўлган эътибордан бошланади. Шу маънода, янги қонун билан “бола манфаатлари” ибораси “боланинг энг устун манфаатлари” деб ўзгартирилди. Яъни боланинг Конституция ва қонунларимизда, шунингдек, Ўзбекистон қўшилган халқаро шартномаларда назарда тутилган манфаатлари – боланинг энг устун манфаатлари, деб белгиланди.

Бу ўринда боланинг оила ғамхўрлигида ўсиб-улғайишга, фарвон яшашга, хавфсизликка, соғлиқни сақлашга, билим олишга, тўлақонли ва ҳар томонлама камол топишга, шахсий дахлсизликка, шаъни ва қадр-қиммати ҳурмат қилинишига, фикрлаш, сўз, виждон ва эътиқод эркинлигига бўлган ҳуқуқларидан, ижтимоий, аҳлоқий манфаатларидан ҳамда ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда, бола иштирокида ва унинг фикри инобатга олинган ҳолда белгиланадиган ҳамда ҳимоя қилинадиган манфаатлари ҳақида сўз бормоқда.

Эндиликда болага таъсир кўрсатаётган ҳар қандай масала ҳал қилинаётганида бола ўз фикрини эркин ифода этишга, шунингдек, ҳар қандай суд муҳокамаси ёки маъмурий муҳокама жараёнида сўзлашга ҳақли бўлди.

Бу билан миллий қонунчилигимиз Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенциянинг 12-моддасидаги, иштирокчи-давлатлар ўз қарашларини шакллантиришга қодир болага шу қарашларни болага тааллуқли барча ма­салалар бўйича эркин ифода этиш ҳуқуқини таъминлашлари, зеро, боланинг ёши ва етуклигига мувофиқ, унинг қарашларига муносиб даражада эътибор берилиши, ушбу мақсадда болага, хусусан, болага таъсир кўрсатадиган ҳар қандай суд ёки маъмурий муҳокамада бевосита ёхуд вакил ёки тегишли орган орқали миллий қонунчиликнинг процессуал нормаларида назарда тутилган тартибда тингланиш имконияти берилиши ҳақидаги нормаларига тўлиқ мослашди.

Шунингдек, янги қонун билан Президент ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатлари кенгайтирилди. Жумладан, Агентликка тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини кўзлаб, судларга давлат божи тўламасдан ариза, шикоят ва даъволар тақдим қилиш, суд мажлисида ўзининг ваколатли вакили орқали иштирок этиш ҳуқуқи берилди.

Маълумки, амалда бўлган нормаларга мувофиқ, таз­йиқ ва зўравонликдан жабрланувчи махсус марказга жойлаштирилган тақдирда, унинг иш жойи сақлаб қолинган, бироқ ушбу давр мобайнида уни моддий томонидан муҳофаза қилиш масаласи очиқ қолганди.

Эндиликда эса, тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчининг махсус марказга жойлаштирилганлиги унга ушбу марказга бўлган даври, бироқ бир ойдан ортиқ бўлмаган муддат учун вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик бериш учун асос бўлади.

Мухтасар айтганда, ушбу янги қонун боланинг энг устун манфаатларини тўлақонли таъминлашга ҳамда тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган хотин-қизлар ва уларнинг болалари ижтимоий ҳимоя қилинишини янада кучайтиришга хизмат қилади.

Шаҳзод Бахтиёров,

жиноят ишлари бўйича

Деҳқонобод тумани

суди раиси

Адолат – давлатнинг мустаҳкам маънавий пойдевори ва ҳуқуқий устунидир. Шу маънода, юртимизда судларни чинакам адолат қўрғонига айлантириш йўлидаги кенг кўламли ислоҳотлар изчиллик билан амалга оширилмоқда. Натижада Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг “Судьялар қонунларнинг толмас ҳимоячилари, адолатнинг мустаҳкам устунлари бўлиши лозим” деган сўзлари жамиятимиз ҳаётида тобора ўзининг ёрқин ифодасини топиб бормоқда.

Янги Ўзбекистонга хос шиддатли суд-ҳуқуқ ислоҳотлари самараларини Сирдарё вилояти судлари фаолиятида ҳам кўриш мумкин. Хусусан, 2026 йилнинг дастлабки 6 ойи мобайнида 65 нафар шахс озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазолар тайинланиши муносабати билан суд залида қамоқдан озод қилинди.

Шунингдек, 613 нафар шахс жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилинган бўлса, 216 нафарига тайинланган жазо енгилроғи билан алмаштирилди.

Яна 368 нафар шахсга нисбатан дастлабки тергов органлари томонидан асоссиз равишда қўйилган моддалар айбловдан чиқариб ташланди ёки қайта малакаланди.

Бундан ташқари юқори инстанция судларида 481 шахсга нисбатан 369 та жиноят иши кўриб чиқилди. Шундан 18 нафар шахсга нисбатан биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 67 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Айниқса, дастлабки терговда қилмиши нотўғри малакаланган ёки муқаддам ноҳақ айбланган шахсларнинг оқланиши даражаси ортмоқда. Бу ҳам бўлса, давлатимиз раҳбари томонидан олиб борилаётган инсонпарварлик сиёсати ҳамда “Инсон қадри учун” тамойилининг амалдаги яққол намунасидир.

Модомики, гап оқлов ҳукмлари ва ажримлари хусусида борар экан, бунда судья масаланинг ҳамма жиҳатига эътибор қаратиб, тарафларни атрофлича эшитиб, ҳар бир ҳолат ва далилни синчиклаб ўрганиб, сўнг барчасини адолат тарозисига қўйган ҳолда қарор қабул қилишини алоҳида эътироф этиш лозим. Келинг, мисол тариқасида бир жиноят ишига эътибор қаратайлик.

Фуқаро Александр Коваленко (исм­шарифлар ўзгартирилган) Янгиер шаҳар деҳқон бозорида сув ва салқин ичимликлар идишини териб юрган маҳали савдо дўкони олдидаги ўриндиқда қаровсиз қолдириб кетилган “Redmi A2+” русумли уяли алоқа воситасига кўзи тушади. Сўнгра телефонни олиб, чўнтагига солади.

Унинг мақсади йиққан идишларини қабул пунктига топширгач, телефонни ҳудуддаги ҳуқуқни муҳофаза қилиш идораси ходимларига элтиб бериш эди. Бироқ ҳали ишларини битирмасидан А. Коваленкони ушлаб кетишади. Маълум бўлишича, фуқаро Султонқул Мамадкаримовга тегишли ушбу уяли телефон нархи 1 миллион 800 минг сўм экан.

Шундан сўнг А. Коваленкога нисбатан Жиноят кодексининг 169-моддаси 3-қисми “а” банди билан жиноят иши қўзғатилади. Тергов жараёни якунлангач, иш судга юборилади.

Таъкидлаш лозимки, судда А. Коваленконинг ўғирлик қилмагани аён бўлди. Судланувчи чиндан ҳам, ишларини битиргач, телефонни қонун ҳимоячиларига топшириб кетишни кўзлаганини билдирди. Жабрланувчи Султонқул Мамадкаримов ҳам бир нечта маҳалладошлари билан ўриндиқда суҳбатлашиб ўтирган пайтда телефонини унутиб қолдирганлигини маълум қилди.

Энг муҳими, тасодифан топилган буюм (топилма) талон-торож қилиш предмети бўла олмайди. Яъни А. Коваленконинг ўриндиқда унутиб, қаровсиз қолдириб кетилган, қолаверса, қўриқланмаётган ёки кимнингдир эгалигида бўлмаган ашёни тасодифан топиб олган ҳолда келгусида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага топшириш мақсадида яшириб қўйганлигида ўғирлик жиноятининг зарурий белгилари мавжуд, деган асосли хулосага келиб бўлмайди.

Чунки ички ишлар идораси ходимлари дўконлардаги видеотасвирларни текшириш орқали телефонни А. Коваленко олганлиги ҳолатини аниқлаб, уни расмийлаштирганликлари ўртасидаги вақт тафовути қисқа. Бу вақтда А. Коваленко телефонни яшириб қўйган жойидан олиб, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага топширишга улгурмаган. Бундай ҳолатда ўғирлик жиноятининг на объектив, на субъектив белгилари мавжуд эмас.

Шу маънода, тергов органи унинг хатти-ҳаракатларини Жиноят кодексининг 169-моддаси 3-қисми “а” банди билан малакалаб, нотўғри айблов эълон қилган. Ана шу асосларга таянган жиноят ишлари бўйича Янгиер шаҳар суди А. Коваленкони айбсиз деб топиб, оқлади.

Шунинг баробарида унга етказилган мулкий зиённи қоплаш ҳамда маънавий ва бошқа зиён оқибатларини тегишли тартибда бартараф қилиш ҳуқуқига эга эканлиги тушунтирилди.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 62-моддасига мувофиқ, топиб олинган ёки тасодифан қўлига тушиб қолган қиймати базавий ҳисоблаш миқдорининг уч бараваридан ортиқ бўлган ўзганинг мол-мулкини яшириш базавий ҳисоблаш миқдорининг уч бараваридан беш бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади. Бинобарин, А. Коваленкони маъмурий жавобгарликка тортиш масаласини ҳал қилиш учун жиноят ишидан тегишли ҳужжатлар ажратилиб, Янгиер шаҳар прокуратурасига юборилди.

Тизимда узоқ йиллар ишлаб, айни пайтда кексалик гаштини сураётган суд фахрийлари, бой тажрибага эга устозлар шогирдларга бир жиҳатни қайта-қайта уқтириб келадилар: “Ўз устингизда шундай ишлангки, қарорингиз ҳам қонуний, ҳам адолатли бўлсин!”

Бу каби ибратли панду ўгитлар судьялар фаолиятида муҳим аҳамиятга эга. Шу нуқтаи назардан, Сирдарё вилояти судлари томонидан 2026 йилнинг ўтган 6 ойи давомида бир нечта шахсларга нисбатан қонун санкциясида кўрсатилганидан камроқ жазо тайинланганлиги ёки жазо енгилроғи билан алмаштирилгани бежиз эмас.

Бу каби жиҳатлар давлатимиз сиёсатининг кечиримлилик, инсонпарварлик тамойилларига хос ва мосдир. Зеро, ярашиш, келишиш ва кечиримли бўлиш халқимиз қадриятларига хос фазилатлардан ҳисобланади. Мана шундай яхшиликка ундовчи урф-одатлар судлар томонидан ишларни кўриш жараёнида ҳам муҳим аҳамият касб этади.

Жорий йилнинг биринчи ярмида 178 нафар шахсга нисбатан жиноят иши Жиноят кодексининг 66-1-моддасига асосан, тарафлар ярашганликлари муносабати билан тугатилганлиги ҳам бу фикримизни исботлаб турибди.

Жумладан, 2026 йил 28 январда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар ҳамда “Энергосавдо” акциядорлик жамияти Боёвут туман бўлими ходимлари ҳамкорлигида ўтказилган рейд тадбирида 60 ёшли Зарифа Халилова Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 31 майдаги қарори билан тасдиқланган “Электр энергияси ва табиий газдан фойдаланиш қоидалари”га зид равишда хонадонига ўрнатилган электрон ҳисоблагичдан ташқари яширин равишда электр тармоғига ўзбошимчалик билан тўғридан-тўғри уланиб, умумий қуввати 3,5 кВт бўлган кондиционердан фойдаланиб келганлиги аниқланган.

Натижада унинг Боёвут тумани электр таъминоти корхонасига етказган зарари 52 миллион 980 минг сўмни ташкил қилган. Шу боис, З. Халиловага нисбатан Жиноят кодексининг 185²-моддаси 2-қисми билан жиноят иши қўзғатилган.

Тергов жараёнида З. Халилова электр таъминоти корхонасига етказган зарарини қоплаган. Бинобарин, у суд мажлисида айбига иқрорлигини, қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонлигини, фуқаровий даъвогар билан ўзаро ярашиб олганлиги сабабли жиноят ишини ярашув асосида тугатишни сўради. Ўз навбатида, туман электр таъминоти корхонаси вакили ҳам унинг фикрларини тасдиқлаб, судланувчига нисбатан ҳеч қандай даъвоси йўқлигини маълум қилган ҳолда ярашувга розилигини билдирди.

Жиноят кодексининг 66-1-моддасида ушбу кодекснинг 185-2-моддаси 2-қисмида назарда тутилган жиноятни содир этган шахс ўз айбига иқрор бўлиб, фуқаровий даъвогар билан ярашса ва етказилган зарарни бартараф этса, жиноий жавобгарликдан озод этилиши мумкинлиги қайд этилган. Жиноят-процессуал кодексининг 84-моддасига биноан, фуқаровий даъвогар Жиноят кодексининг 66-1-моддасида назарда тутилган жиноятларга оид ишлар бўйича айбланувчи, судланувчи билан ярашган тақдирда, жиноят иши суд томонидан айблилик ҳақидаги масала ҳал қилинмай тугатилиши мумкинлиги белгиланган. Шунга кўра, суд З. Халиловага нисбатан қўзғатилган жиноят ишини ярашув актига асосан тугатиш тўғрисида ажрим чиқарди.

Яна бир эътиборли масала. Шу йил 8 июнда давлатимиз раҳбари томонидан “Судларда комплеанс назорат тизими самарадорлигини оширишнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармоннинг имзолангани тизимда коррупциявий ҳолатларни бартараф этиш ишларини янги босқичга олиб чиқишга замин яратди. Албатта, бундан кўзланган асосий мақсад — судларда коррупцияни келтириб чиқарувчи омилларни барвақт бартараф этиш, суд аппарати ходимларини ишга қабул қилиш жараёнини шаффоф тартиб-таомиллар ва очиқ танловга асосланган тарзда ташкил этиш, уларнинг салоҳияти, иқтидори, касбий сифатлари ҳамда алоҳида хизматларини одилона ва ҳаққоний баҳолаш (меритократия) асосида касбий ўстириш, суд тизимига жамоатчилик ишончини мустаҳкамлаш ва суднинг нуфузи ва обрўсини ошириш, суд органларини Янги Ўзбекистонни барпо этиш йўлидаги ислоҳотларнинг кўмакчисига айлантиришдан иборат.

Хулоса қилиб айтганда, мамлакатимизда амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотлари судларнинг мустақиллиги, адолатли қарорлар қабул қилиниши ва инсон ҳуқуқларининг ишончли ҳимоясини таъминлашга хизмат қилмоқда. Оқлов ҳукмларининг кўпайиши, асоссиз айбловларнинг бартараф этилиши, жазоларни инсонпарварлик тамойиллари асосида қўллаш ҳамда ярашув институтининг самарали ишлаётгани судларда қонунийлик ва адолат устуворлигини янада мустаҳкамламоқда.

Энг муҳими, ҳар бир ишни кўриб чиқишда инсон тақдирига алоҳида эътибор қаратилаётгани, суд қарорлари қонун талаблари билан бирга адолат мезонларига ҳам таянаётгани халқнинг судларга бўлган ишончини оширмоқда. Бу эса, Янги Ўзбекистонда «Инсон қадри учун» тамойилининг ҳаётдаги амалий ифодаси бўлиб, судларни ҳақиқий адолат қўрғонига айлантириш йўлидаги ислоҳотлар изчил давом этаётганидан далолат беради.

Фарруҳ АБДУРАИМОВ,

Сирдарё вилояти суди раиси

Иш қидириб…

Нурали ўрта мактабни тугатиб, ўқишга кириш учун бир-икки йил ўзини синаб кўрди. Бахти чопмади. “Бор-э!” деди-да, тўғри келган ишни қилиб юраверди. Озгина даромад топиб, кунини ўтказарди. Ўрни келганда мардикорлик ҳам қилди. Бир қурилиш ширкатига ҳам ишга кириб, бироз ишлади. Тенгқурларининг кўпи ўқиди, баъзилари касб-ҳунар эгаллади, синфдош йигитларнинг бари уйли-жойли бўлди. Кўплари фарзандларига суннат тўйлари ҳам ўтказишди.

Нурали эса ҳамон тузукроқ ишнинг бошини тутмади, уйланмади ҳам.

Хорижда ишлаётган тенгдошлари янги уйлар қуришди, баъзиларининг енгил автомашинаси ҳам бор. Буларни кўриб, у ҳам бош қотирди. “Мен ҳам хорижга чиқиб ишласам, бойиб кетарман”, деган хаёл кўнглидан ўтди.

Ҳафта-ўн кун шу хаёл уни сира тарк этмади. Охири чет элга бориб ишлаш мақсадида хорижга чиқиш паспортини олиш учун ҳужжат топширди. Бир ҳафта ўтгач, “қизил паспорт”ли бўлди. Шу паспортни қўлга олгач, ўзини худди чет элда юргандек ҳис қилди. Қаерга боришини узоқ ўйлаб, охири синфдош дўсти Ғофурнинг Москва шаҳрида ишлаётгани эсига тушди.

Кечки пайт уларникига бориб, отасидан Ғофурнинг телефон рақамини олиб қайтди. Кечқурун овқатланиб бўлгач, хонасига кириб, унга қўнғироқ қилди. Нариги томондан: “Нурали, кел, сенбоп иш бор”, деб ўртоғи яшаш манзилини айтди.

Нурали ишлаб тўплаган пули озлигини билиб, яна бир ҳафта таниши билан тинмай ишлади. Кетар куни эса онасига Москвага — Ғофурнинг олдига, иш борлиги учун кетаётганини айтди.

— Болам, бориб ишласанг ишла. Тенгқурларинг аллақачон уйланиб, ҳатто болаларига суннат тўйларини ҳам ўтказди. Қўлимиз калталик қилиб, бир-икки жойга совчиликка оғиз солгандик, кўрдинг-ку, “Ишининг тайини йўқ”, деб кўнишмади. Ишласанг, яхшилаб ишлаб келгин, сенинг ҳам тўйингни кўрайлик, — деди онаизор.

Нурали лаш-лушларини йиғиштириб, Шўрчи бош бекатидан Тошкентга йўл олди ва у ердан Москва шаҳрига чипта олиб, учиб кетди.

Шундай қилиб, у дўсти Ғофурнинг ётоқхонасида бирга яшаб, икки йил ўша ерда меҳнат қилди. “Ҳаш-паш дегунча, мана, келганимга икки йил бўлибди-я. Бир бориб уйдагиларни кўриб келай”, — деди Нурали Ғафурга.

У қишлоғи — Қорақир маҳалласига бозор куни бир сумка бозорлик билан кириб келди.

Бир ярим ойча қишлоқда юриб, яна четга ишлашга кетиш мақсадида акаси Эргаш ва амакиси Абдилар билан маслаҳатлашди. Уларнинг Туркияда ишлашини биларди. “Кел, иш бор”, — деди акаси Эргаш. Шундан сўнг Нурали Тошкент — Бишкек — Истанбул йўналиши бўйича самолётга чипта олиб, жўнаб кетди.

У Туркияда ҳам бироз ишлади, аммо дангасалиги тутиб: “Бу ерда ишлаш менга ёқмади, сизлар ўрганиб қолгансизлар-да”, — деди акаси ва амакисига. Кечқурун ишдан келиб, Москвадаги яна бир таниши Шуҳрат Имомқуловга қўнғироқ қилди: “Иш борми? Мен бормоқчиман”. Шуҳрат: “Келавер, иш кўп”, — деди. Илгари ҳам Ғофур ва Шуҳрат билан бир жойда яшаб ишлагани сабабли, Истанбул — Москва йўналишига чипта олиб, учиб кетди. Кечаси аэропортдан таксига ўтириб, ўзига таниш кўча бўйлаб шерикларининг ёнига борди. Эртаси куни “Петрович” гипермаркетига юк ташувчи бўлиб ишга жойлашди. Кундузи ишлаб, кечаси ётоқхонада дам оларди.

Кунларнинг бирида қўл телефони орқали “YouTube” тармоғидан “Жиҳод ва ҳижрат қилмаган асли кофир ва муртаддир” деб номланган маърузани тинглаб, узоқ ўйга толди. Шундан сўнг унинг феъл-атвори ўзгариб қолди.

Турли даъватчиларнинг расмий каналларига аъзо бўлиб, ҳар хил чаламуллоларнинг маъруза ва дарсларини мунтазам кузатиб борди.

Жиҳод ҳамда ҳижратга чорловчи маърузаларни, турфа роликларни томоша қилиб, унда Сурияга бориш ғояси туғилди. Миясини фақат Сурияга чиқиб кетиш режаси қамраб олди. Энди олдинги Нуралидан асар ҳам қолмаганди. У буткул ўзгарганди. Шериклари ҳам унинг хатти-ҳаракатларидан ҳайрон бўлишарди:

— Эй Нурали, ошна, сенга нима бўляпти? Бирдан бошқа одамга айланиб қолдинг?

— Ишларингиз бўлмасин, мен шунчаки ўзгармоқчиман, — деди у.

— Ҳа, майли, ўзинг биласан, биз шунчаки сўрадик-қўйдик-да, — дейишди улар.

У охир-оқибат бетайин видеолар остида қолдирилган рақамни сақлаб олиб, “WhatsApp” орқали: “Ассалому алайкум, ака, яхшимисиз? Сиз Суриядамисиз?” — деб ёзди. Орадан тўрт-беш кун ўтиб, ундан: “Ҳа, Суриядамиз”, — деган жавоб келди. Нурали: “Ёнингизга қандай борсам бўлади?” — деб сўради. Улар: “Сиз қаердасиз?” — деб ёзганида, “Санкт-Петербургдаман”, деб жавоб қайтарди. “Унда биз ёрдам беролмаймиз”, — деган жавобни олди. “Қандай қилиб борсам бўлади?” — деб қайта сўраганида: “Туркия орқали ўтиш мумкин”, — деган ёзувга кўзи тушди.

Нурали эртаси куниёқ — 2020 йилнинг сентябрь ойида Санкт-Петербург — Тошкент авиарейсига чипта олиб, уйига қайтди. Сўнг уйдагиларига “Туркияга ишлагани кетяпман”, дея яна йўлга тушди.

Қора ниқобни қўмсаб…

Алқисса, 2020 йил 29 октябрь куни у Тошкентдан Истанбулга учиб борди.

У ерда ижарага уй олиб, интернет орқали танишган Саад деган кимса билан телефон орқали боғланди ва у йўллаган одамлар кўмагида Туркия чегарасини ноқонуний бузиб ўтиб, Сурия ҳудудига кирди. Чегарада кутиб олишди. Ўз машинасида икки соатча йўл юриб, турли савол-жавоблардан сўнг унинг асл исми Нурали эканини билгач: “Исмингни ўзгартир”, — деди.

Нурали ўзига “Абдулҳамид” деб янги исм танлади.

Улар Суриянинг Идлиб вилоятидаги “Ат-Тариқул-бузғор” ҳудудида жойлашган қароргоҳга боришди. Уни ҳарбий тайёргарликдан ўтиш учун тўпланган, ўзига ўхшаган 16 нафар янги келганларга қўшиб қўйишди. 2021 йил 8 февраль куни Идлиб вилоятининг Ҳорем туманига қарашли Қалб Лозе қишлоғидаги ташландиқ бинода ҳарбий машғулотлар бошланди.

Энди уни у ердагилар “Нурали” эмас, янги исмда “Абдулҳамид” деб чақиришарди. У ўша ерда турли ўқотар қуроллардан фойдаланишни ўрганди. Унга “АК” русумли автомат қуроли берилди. У қанча тўқнашувларда қатнашди, нечта бегуноҳ одамнинг қонини тўкди — бунинг ҳисобини ўзи ҳам билмайди. “Ит ётиш, мирза туриш” азобли кунлари шу тариқа ўтаверди. Қўлида қурол, юзида қора ниқоб тақиб юрган кунларининг саноғи йўқ эди. Чангли ва тутунли ҳаводан нафас олиш ҳам жонига тегди.

У ўзининг ҳақиқий исмини ҳам унутаёзди. Кунларнинг бирида тошкентлик Абубакр исмли кишига ўз юртига қайтмоқчилигини айтди. У Абдулҳамидни бир араб билан таништириб: “Бу йигитни Туркияга ўтказиб қўй”, — деди.

Ҳалиги араб каттагина пул эвазига уни чегарадан ўтказиш мақсадида ўз уйига олиб борди. Тун. У ширин уйқуда эди. Ҳалиги араб уни секин туртиб уйғотди: “Тур, кийин, нарсаларингни ол”.

Ярим тунда улар Туркиянинг Ҳатай вилояти ичкарисига уч-тўрт километр киришгач, қочоқни Туркия ҳарбий кийимидаги шахсларга топшириб, араб ортига қайтди. Шу тариқа кетаётган маҳал турк полицияси уларни тўхтатиб, бўлимга олиб борди. У ерда Нуралини сўроқ қилиб, бармоқ изларини олишди ҳамда алоҳида суратга туширишди.

2025 йил 25 декабрь куни Истанбул — Тошкент авиарейси орқали Ўзбекистонга депортация қилинди. Ўсиб кетган беўхшов соқоли олингач, башараси яна аввалги ўз ҳолига қайтгандек эди. Аммо…

Иқрорлик

Бу ерда тергов-суриштирув ишлари унча қийин кечмади. Чунки унинг ёнидан олинган уяли телефон барча қинғирликларни фош этиб берганди.

Ҳа, айтганча, Нурали Раимовнинг ўзи ҳам беш йил давомида фаолияти тақиқланган “Жабҳат ан-Нусра” халқаро террорчилик ташкилотининг “Ғуробо катибаси” бўлинмаси жангарилари сафида содир этган жиноятларини — хотирасида қолган барча қилмишларини судда бирма-бир сўзлаб берди.

Юзидаги қора ниқоб йиртилди. “Қилмиш — қидирмиш” деганлари шу бўлса керак. Бойлик васвасаси, нафс қусури Нуралини не кўйларга солмади!

“Нафснинг оқибати — зулмдир, зулмнинг оқибати эса хорликдир!” деганлари шу эди.

Ниқоби йиртилган Нурали Раимов энди узоқ йиллар панжара ортида жазо ўтаб, қилмишларидан сабоқ олса, ажаб эмас.

Толиб ТИЛОВОВ,

жиноят ишлари бўйича

Шўрчи туман судининг раиси,

Чори ҚОРАҚУЛОВ,

халқ маслаҳатчиси

Бугун бўлиб ўтган Олий суд Пленумининг мажлисида айрим жиноят ва фуқаролик ишлари бўйича туман ва туманлараро ҳамда туманлараро маъмурий судларга илк бор судьялик лавозимига тайинланган судьяларнинг қасамёд қабул қилиш маросими ўтказилди.

Мажлисда Судьялар олий кенгашининг 2026 йил 26 июндаги қарорига муфовиқ судьялик лавозимда бўлишнинг биринчи беш йиллик муддатига тайинланган 19 нафар судьянинг қасамёди эшитилди.

Олий суд раиси Робахон Махмудова янги тайинланган судьяларни қутлар экан, “бугун судьялик қасамёдини қабул қилиб, сизлар тўлақонли судья бўлдингиз. Бу ном кишига мансаб ёки имтиёз тариқасида эмас, балки эл-юрт олдидаги оғир масъулият ва синов сифатида берилади”, дея таъкидлади.

“Шу лаҳзадан эътиборан сизнинг ҳар бир сўзингиз, ҳар бир имзоингиз, ҳатто сукутингиз ҳам адолат тарозисида ўлчанади. Ҳозиргина берган қасамёдингиз билан на бирор амалдорга, на бирор идорага – фақат адолатнинг ўзига ва унинг номидан ҳукм чиқарадиган халққа содиқ қолишга сўз бердингиз. Ҳалоллик, беғаразлик ва виждон — булар чиройли шиор эмас, балки ҳар бир иш, ҳар бир инсон тақдири олдида амалда исбот қилинадиган бурчдир”, – деди Олий суд раиси.

Р. Махмудова қайд қилганидек, судья ўтирадиган курси — ҳукмронлик тахти эмас, балки хизмат ва ишонч курсисидир, бу курсида фақат қалби пок, нияти холис, билими теран ва иродаси мустаҳкам инсонгина ўтиришга ҳақли.

Қасамёд қабул қилган янги судьяларга судьялик гувоҳномалари билан бирга “Судьялар одоби кодекси” топширилди