Ҳаётда инсоннинг барча ҳуқуқлари ичида мулк ҳуқуқи муҳим ўрин тутади. Албатта, мулк ҳуқуқи ўз-ўзидан пайдо бўлмайди, балки ҳар ким бунга пешона тери тўкиб, ҳалол меҳнати эвазига эришади.

Шу боисдан ҳам, фуқароларнинг мулк ҳуқуқи кафолатли ҳимоя қилиниши амалдаги қонунларда қатъий белгилаб қўйилган.

Ҳаётда фуқароларнинг мулк ҳуқуқи турли сабабларга кўра бузилиши мумкин. Албатта, бундай вазиятда ҳар бир фуқаро бузилган мулк ҳуқуқини тиклашни сўраб, судга мурожаат қилади.

Хайринисо Латипова (исм-шарифлар ўзгартирилган) Иноят Ўсаров билан қонуний тартибда никоҳдан ўтиб, уч нафар фарзандли бўлишган.

Болаларнинг олди вояга етганида тўсатдан оиланинг бошига мусибат тушади: оила бошлиғи И. Ўсаров 2011 йилнинг 13 августида вафот этади.

Оиладаги йўқотишдан сўнг уч-тўрт йил ўтгач, Х. Латипова ва унинг фарзандлари Рустам, Равшан ва Динаралар хорижга ишлаш учун кетишади. Уйдан Хайринисонинг онаси Зубайда опа хабар олиб турарди.

Содда ва ишонувчан онахон ижарада туриш учун жой сўраб келишса, уй эгаларининг рухсатисиз, нотаниш оилани вақтинча яшаб туриш шарти билан ҳовлига киритади. Шу тариқа Ф. Аширматов ва унинг оила аъзолари марҳум И. Ўсаровга тегишли уй-жойда яшай бошлайди.

Воқеанинг давоми шундай кечади: Х. Латипова фарзандлари билан Самарқандга қайтгач, ўзларига тегишли Самарқанд шаҳар, Рудакий кўчасидаги ҳовлида нотаниш оила яшаётганини кўришади. Улар ижарада яшаётган оилага хориждан қайтишгани, энди ҳовлида ўзлари яшашини батафсил тушунтиришади. Аммо ижарада турадиган оила бошлиғи Ф. Аширматов кутилмаганда, тўнини тескари кийиб олади, “ҳовли меники, сизларнинг ҳаққингиз йўқ” деб уларни ичкарига киритмайди.

Узоқ тортишувлардан сўнг ҳам, Ф. Аширматов муросага келмагач, Х. Латипова мулк ҳуқуқини тиклашни сўраб, судга мурожаат қилади.

Унинг мурожаатини кўриб чиққан фуқаролик ишлари бўйича Самарқанд шаҳар суди 2023 йил 4 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъвосини қаноатлантиради. Бироқ вилоят суди фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг 2023 йил 7 ноябрдаги ажрими билан биринчи босқич судининг ҳал қилув қарори бекор қилинди.

Хўш, биринчи босқич судининг ҳал қилув қарори нега бекор қилинди?

Даъвогар ноҳақ эдими?

Гап шундаки, оила бошлиғи И. Ўсаров вафот этгач, даъвогарлар уй-жойга ҳали меросхўр деб топилмаган эди. Апелляция инстанцияси суди даъвогарлар уй-жойга нисбатан меросхўр деб топилмаганини назарда тутиб, биринчи босқич судининг ҳал қилув қарорини бекор қилганди.

Шундан сўнг Х. Латипованинг навбатдаги даъво аризасини фуқаролик ишлари бўйича Самарқанд шаҳар суди шу йилнинг 11 январдаги ҳал қилув қарори билан қаноатлантирди. Унга кўра, марҳум И. Ўсаровга тегишли бўлган Самарқанд шаҳар, Рудакий кўчаси, 25-уй-жойнинг 3/4 қисмига — Х. Латипова, Р. Ўсаров эса, 1/4 қисмига қонун бўйича меросхўр деб топилди.

Уларнинг уй-жойга нисбатан мулк ҳуқуқи 2024 йилнинг 26 февралида давлат рўйхатидан ўтказилди.

Демак, улар уй-жойнинг қонуний эгасига айланишди. Шу боис улар бузилган мулк ҳуқуқини тиклашни сўраб, судга мурожаат қилишди.

Фуқаролик ишлари бўйича Пастдарғом туман суди очиқ суд мажлисида даъвогар Х. Латипованинг жавобгарлар Файзулла ва Фазлиддин Аширматов, Шаҳноза ва Дилшода Аширматоваларга нисбатан уй-жойдан чиқариш ҳақидаги даъво аризаси асосида юритилган фуқаролик иши кўриб чиқилди.

Конституциямизнинг 55-моддаси биринчи қисмида ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ҳимоя қилишга ҳақлиги белгилаб қўйилган. Бош Қомусимизнинг 66-моддасига кўра, мулкдор ўзига тегишли бўлган мол-мулкка ўз хоҳишича эгалик қилади, ундан фойдаланади ва уни тасарруф этади. Мол-мулкдан фойдаланиш атроф-муҳитга зарар етказмаслиги, бошқа шахсларнинг, жамият ва давлатнинг ҳуқуқларини ҳамда қонуний манфаатларини бузмаслиги керак.

Бундан ташқари, Фуқаролик кодексининг 164-моддасига кўра, мулк ҳуқуқи шахснинг ўзига қарашли мол-мулкка ўз хоҳиши билан ва ўз манфаатларини кўзлаб эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва уни тасарруф этиш, шунингдек, ўзининг мулк ҳуқуқини, ким томонидан бўлмасин, ҳар қандай бузишни бартараф этишни талаб қилиш ҳуқуқидан иборатдир.

Мулк ҳуқуқи муддатсиздир.

Суд юқорида қайд этилган қонун талабларидан келиб чиқиб, даъвогарнинг даъво талаби қисман асосли деган тўхтамга келди. Даъвогар Х. Латипова низоли уй-жойнинг 3/4 қисмига меросхўр деб топилган ва фақат шу қисмининг мулкдори. Қолган 1/4 қисмига унинг ўғли Р. Ўсаров меросхўр ҳисобланади. Жавобгарлар Х. Латипованинг яқин қариндошлари эмас.

Улар низоли уйда рўйхатда турмасдан, уй-жой мулкдорининг рухсатисиз яшаб келишмоқда. Тарафлар ўртасида уй-жойда яшаш бўйича бирон-бир келишув тузилмаган. Бунинг устига, жавобгарлар ўз ихтиёрлари билан низоли уй-жойдан чиқиб кетишмаган.

Суд Х. Латипованинг уй-жойдан чиқариш ҳақидаги даъвосини қисман қаноатлантирди. Жавобгарларни Самарқанд шаҳар, Рудакий кўчаси, 25-уй-жойнинг Х. Латиповага тегишли бўлган 3/4 қисмидан мажбурий равишда чиқариш ҳақида ҳал қилув қарори қабул қилинди.

Гувоҳи бўлганингиздек, ночор қолган фуқаро ўзининг мулк ҳуқуқи бузилганини бартараф этиш учун судга мурожаат қилди. Суд ушбу мулк низосини Конституциямиз талаблари ва адолатли қонунларимиз мезонлари асосида бартараф этди. Фуқаронинг мулк ҳуқуқи ҳимоя қилинди.

Жамшид ФАЙЗУЛЛАЕВ,

фуқаролик ишлари бўйича

Пастдарғом тумани суди судьяси

Бундан бир неча ой муқаддам ижтимоий тармоқларда “Дамас” автомашинасига боғлаб қўйилган вояга етмаган бола ҳақидаги лавҳа ёритилиб, шов-шувларга сабаб бўлганди. Яқинда суд мазкур жиноят содир этган шахсга нисбатан айблов ҳукми ўқиди…

Судда аниқланишича, судланувчи Баҳриддин Бекпўлатов (исм-шарифлар ўзгартирилди) “Qalqon harbiy sport maktabi” нодавлат таълим муассасасида ўқитувчи вазифасида ишлаб келган. Шу йилнинг январь ойи ўрталарида Баҳриддинга таниши Ойбарчин Усмонова учрашиб, Шоҳрух исмли тарбияси ҳаминқадар жияни борлиги, уни мактабга қабул қилиб, тарбиялаб беришини илтимос қилади.

Табиийки, Б. Бекпўлатов бу ташвишни бўйнига олишни истамайди, рад жавобини беради. Бироқ орадан бироз вақт ўтиб, аниқроғи, 22 февраль куни Б. Бекпўлатовга Шоҳрухнинг қонуний васийси Д. Эшмонова келиб учрашади ва жияни болалар колониясида таҳсил олиб келганини, хулқи яхши томонга ўзгарганини айтиб, уни тарбиялашда ёрдам беришни сўрайди.

Шундан сўнг Д. Эшмонова Шоҳрухнинг ҳужжатларини олиб келиб, мактаб биноси бир бўлган 22-сонли мактаб маъмуриятига топширади. Ниҳоят, Шоҳрух ушбу мактабда ўқишга қатнаб, дарсдан сўнг Б. Бекпўлатовнинг ҳузурига келиб, нодавлат таълим муассасасида спорт тўгаракларида иштирок этаётганди.

Лекин вояга етмаган Ш. Бўронов баъзи кунлари мактабга ҳам, спорт тўгарагига ҳам келмай қўяди. Шу йилнинг 12 март куни Б. Бекпўлатовни ички ишлар бўлимига чақиришади. Бориб билса, Шоҳрух бировнинг велосипидини ўғирлаб, хуфёна сотиб юбормоқчи бўлганида қўлга тушган экан. Ушбу ҳолат юзасидан тушунтириш бериб, Шоҳрухни уйига олиб келади. Афсуски, бола яна қочиб кетади. 15 март куни Б. Бекпўлатовга яна ички ишлар идорасидан қўнғироқ бўлади. Бу гал бола яна бир фуқаронинг электр скутерини ўғирлаб чиқиб, пулламоқчи бўлган пайт далил билан қўлга олинган.

Бундай хурмача қилиқлардан ғазабланган Баҳриддин Бекпўлатов Шоҳрухни уйга олиб келгач, уни қаттиққўллик билан ўз билганича “тарбиялаш”га киришади. Аввал уни уриб-дўппослайди, кейин бармоқларидаги тирноқларини омбур билан қисиб, тирноқлар орасига игна санчади, елим қувур бўлаги билан танасининг турли жойларига уриб, тан жароҳати етказади. Шу тариқа унга зўровонлик ва шафқатсизларча муносабатда бўлиб, қийнаб “одам қилмоқчи” бўлади.

Ўша куни Самарқанд шаҳрида ўтказиладиган спорт мусобақасида Б. Бекпўлатовнинг ўзи ҳам қатнашиши керак эди. Бундай пайтда аллақачон қўли эгрилиги маълум бўлган Шоҳрухни ёлғиз қолдириб кетиб бўлмаслигини, шундай қилса, яна бир нохуш кор-ҳол рўй беришини ўйлаган Б. Бекпўлатов уни ўзи билан бирга олиб кетишга қарор қилади.

Ўзининг ҳовлисидаги молхона айвонидан темир занжирни олиб чиқиб, “Дамас”нинг юкхонасига қўяди. Шохрухни эса, орқа ўриндиққа ўтирғизади ва оёғини занжирбанд қилиб боғлаб қулфлайди.

Самарқандга етиб боргач, у Шоҳрухга автомашина ичида ўтириб туришини тайинлаб, ўзи спорт мусобақасида қатнашиш мақсадида ичкарига кириб кетади. Автомашина ичида оёғи занжирбанд ҳолда ўтирган Ш. Бўроновни йўлдан ўтаётган бир киши кўриб қолади ва ҳолат ҳақида ички ишлар идорасига хабар беради.

Судда барча ҳолатларга тўлиқ ойдинлик киритилди. Жабрланувчининг қонуний вакили О. Эшмаматова, психолог иштирокида сўроқ қилинган жабрланувчи — вояга етмаган Ш. Бўронов, унинг қариндоши Д. Эшмонова судланувчига нисбатан даъвоси йўқлигини айтиб, унга нисбатан енгиллик беришни сўрайди.

Амалдаги Жиноят кодексининг 9-моддасида шахс қонунда белгиланган тартибда айби исботланган ижтимоий хавфли қилмиши учунгина жавобгар бўлиши белгиланган. Конституциямизнинг 20-моддасида давлат органлари томонидан инсонга нисбатан қўлланиладиган ҳуқуқий таъсир чоралари мутаносиблик принципига асосланиши ва қонунларда назарда тутилган мақсадларга эришиш учун етарли бўлиши керак, деб белгилаб қўйилган.

Суд судланувчи Б. Бекпўлатовни Жиноят кодексининг 110-моддаси 2-қисми “а” банди ва 138-моддаси 2-қисми “а” банди билан айбдор деб топиб, унга нисбатан айбланган ҳар бир модда бўйича алоҳида-алоҳида озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинлади. Жиноят кодексининг 59-моддаси тартибида жиноятлар мажмуи тариқасида ана шу тайинланган жазоларни қисман қўшиш йўли билан узил-кесил 4 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш тўғрисида ҳукм чиқарди. Жазони манзил колонияларда ўташ белгиланди.

Шундай қилиб, ижтимоий тармоқларда тарқалган “миш-миш” амалда ҳақиқат бўлиб чиқди. Ўзингиз гувоҳи бўлганингиздек, хулқи ёмон ўқувчисини тарбиялашда зўравонлик ва шафқатсиз муносабатда бўлишдек қонунга хилоф қилмиши учун Б. Бекпўлатов қонуний жазога тортилди.

Мухтасар қилиб айтганда, ҳар қандай вазиятда тан жазоси қўллашга қонун ҳеч кимга асло йўл бермайди. Донишманд халқимизда “қош қўяман деб, кўз чиқарма” деган пурмаъно нақл бежизга айтилмайди. Албатта, одам боласини тарбиялашдек нозик масала ҳам бундан мустасно эмас.

Жамшид БОТИРОВ,

жиноят ишлари бўйича

Пахтачи тумани суди раиси

Жорий йилнинг биринчи ярмида жиноят ишлари бўйича судлар томонидан 37 179 нафар шахсга нисбатан 29 086 та жиноят иши кўриб чиқилди.

465 нафар шахс оқланиб, реабилитация қилинди.

Судланган шахслар сони 29 382 нафарни ташкил этиб, шундан 10 287 нафар шахсга озодликдан махрум қилиш ва 18 579 нафарига бошқа турдаги жазолар тайинланди, 516 нафар шахс шартли ҳукм қилинди. Судланган шахсларнинг 26 028 нафари эркак, 3 354 нафари аёл, 11 145 нафари ёшлар (шу жумладан 1 068 нафари вояга етмаган) ва 1 105 нафари 60 ёшдан ошган шахслар.

3 432 нафар шахс озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазолар тайинланиши муносабати билан суд залида қамоқдан озод қилинди, 16 624 нафари жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилинди, 5 620 нафарига тайинланган жазоси енгили билан алмаштирилди ва 6 976 нафар шахсга нисбатан дастлабки тергов органлари томонидан асоссиз равишда қўйилган моддалар айбловдан чиқариб ташланди ёки қайта малакаланди.

71 нафар шахсга (ёшлар, аёллар ва бошқалар) кафолат хатлари асосида озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазолар тайинланган.

Ҳисобот даврида кўрилган жиноят ишларнинг аксариятини фирибгарлик, транспорт воситалари ҳаракати ёки улардан фойдаланиш хавфсизлиги қоидаларини бузиш, ўғрилик, ўзлаштириш ёки растрата йўли билан талон-торож қилиш, ҳужжатлар, штамплар, муҳрлар, бланкалар тайёрлаш, уларни қалбакилаштириш, сотиш ёки улардан фойдаланиш, қасддан баданга енгил шикаст етказиш, безорилик, қасддан баданга ўртача оғир шикаст етказиш ҳамда гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни ўтказиш мақсадини кўзламай қонунга хилоф равишда тайёрлаш, эгаллаш, сақлаш ва бошқа ҳаракатлар билан боғлиқ жиноятлар ташкил этади.

Ярашув институтининг самарали қўлланилиши натижасида 6 337 нафар шахс жиноий жавобгарликдан озод этилди.

Апелляция тартибида 6 395 нафар шахсга нисбатан 4 798 та жиноят иши кўриб чиқилди. 307 нафар шахсга нисбатан биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 1 311 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Кассация тартибида 1 636 нафар шахсга нисбатан 1 493 та жиноят иши кўриб чиқилди. 106 нафар шахсга нисбатан биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 369 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Тафтиш тартибида 2 560 нафар шахсга нисбатан 2 188 та жиноят иши кўриб чиқилди. 45 нафар шахсга нисбатан қуйи инстанция судлари томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 337 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Олий суднинг Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан тафтиш тартибида 590 нафар шахсга нисбатан 504 та жиноят иши кўриб чиқилди. 49 нафар шахсга нисбатан қуйи судлар томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 121 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди

 Жамоатчилик билан алоқалар маркази

Бугун, 2024 йил 19 июль куни, Б. Қудратуллаев (Бахти Ташкентский) ва бошқаларга оид жиноят ишини кўриб чиқиш бўйича очиқ суд жараёни тугаб, суд ҳукми эълон қилинди.

Ушбу жиноят иши жиноят ишлари бўйича Шайхонтоҳур туман судининг раиси Т. Обидов раислигида биринчи инстанция судида кўриб чиқилди.

Суд ҳукмига кўра:

Б. Қудратуллаев (1971 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 104-моддаси 3-қисми “г” банди, 109-моддаси 2-қисми, 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандлари, 168-моддаси 4-қисми “в” банди, 242-моддаси 1-қисми, 243-моддаси ва 276-моддаси 2-қисми “а”, “б” бандларида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 20 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 34-моддасига асосан Б. Қудратуллаев ўта хавфли рецидивист деб топилиб, тайинланган жазони махсус тартибли колонияларда ўташ белгиланди. Жиноят кодексининг 96-моддасига мувофиқ Б. Қудратуллаевга жазони ўташ вақтида гиёҳвандликдан даволанишнинг мажбурий чоралари қўлланилиши белгиланди.

Ш. Курбанов (1964 йилда Тошкент вилоятида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандлари ва 168-моддаси 4-қисми “а”, “в” бандларида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 8 йил 2 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Б. Зафаров (1994 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “в” банди ва 168-моддаси 4-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 11 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Ш. Рахимов (1981 йилда Самарқанд вилоятида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “в” банди, 168-моддаси 4-қисми “в” банди ва 276-моддаси 2-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 17 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 96-моддасига асосан Ш. Рахимовга жазони ўташ вақтида гиёҳвандликдан даволанишнинг мажбурий чоралари қўлланилиши белгиланди. Тайинланган озодликдан жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

А. Ходжаев (1982 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 104-моддаси 3-қисми “г” банди ва 165-моддаси 2-қисми “а”, “в” бандларида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 7 йил 3 ой 20 кун озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони қаттиқ тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Д. Шарипов (1980 йилда Наманган вилоятида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, в” бандлари назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 14 йил 10 ой 14 кун озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 34-моддасига асосан Д. Шарипов ўта хавфли рецидивист деб топилиб, тайинланган жазони махсус тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

А. Мирзаханов (1972 йилда Тошкент шаҳрида туғилган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандлари ва 241-моддаси 1-қисмида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 13 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Ш. Сулаймонқулов (1978 йилда Сурхондарё вилоятида туғилган) ва А. Норкулов (1997 йилда Тошкент шаҳрида туғилган) Жиноят кодексининг 241-моддаси 1-қисмида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, уларнинг ҳар бирига 3 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони манзил-колонияларда ўташ белгиланди.

С. Хатамов (1991 йилда Фарғона вилоятида туғилган) Жиноят кодексининг 241-моддаси 1-қисмида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 2 йил муддатга моддий ва мансаб лавозимида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 5 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Н. Жуманиязова (1983 йилда Тошкент шаҳрида туғилган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 4 йил 4 ой 24 кун муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди.

Р. Шакуров (1971 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 6 йил 8 ой 14 кун муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди. Жиноят кодексининг 96-моддасига асосан Р. Шакуровга гиёҳвандликдан даволанишнинг мажбурий чоралари қўлланилиши белгиланди.

Ш. Қудратуллаев (1966 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандларида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 10 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 34-моддасига асосан Ш. Қудратуллаев ўта хавфли рецидивист деб топилиб, тайинланган жазони махсус тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Т. Турмонов (1966 йилда Тошкент вилоятида туғилган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, в” бандларида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 10 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Ф. Вапаев (1988 йилда Хоразм вилоятида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандлари ва 168-моддаси 4-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 8 йил 10 ой 18 кун муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони қаттиқ тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

М. Насырходжаев (1979 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандлари ва 166-моддаси 1-қисмида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 12 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 34-моддасига асосан М. Насырходжаев ўта хавфли рецидивист деб топилиб, тайинланган жазони махсус тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Д. Муминхўжаев (1991 йилда Тошкент вилоятида туғилган, муқаддам судланган) ва М. Усмонбоев (1995 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандларида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, уларнинг ҳар бирига 9 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

М. Шодманов (1969 йилда Қашқадарё вилоятида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандлари, 168-моддаси 4-қисми “а” банди, 228-моддаси 2-қисми “а”, “б” бандлари ва 3-қисмида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 10 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони қаттиқ тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Б. Худаяров (1984 йилда Қашқадарё вилоятида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандларида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 10 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 34-моддасига асосан Б. Худаяров ўта хавфли рецидивист деб топилиб, тайинланган жазони махсус тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

А. Машрафханов (1970 йилда Тошкент шаҳрида туғилган) ва В. Курбанов (1973 йилда Тошкент шаҳрида туғилган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, уларнинг ҳар бирига 4 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

А. Махамадиёров (1982 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 3 йил 6 ой 21 кун муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

А. Джураев (1989 йилда Тошкент шаҳрида туғилган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 5 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Б. Бакаев (1973 йилда Тошкент вилоятида туғилган, муқаддам судланган) 165-моддаси 3-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 9 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони қаттиқ тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

И. Қудратуллаев (1996 йилда Тошкент шаҳрида туғилган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандларида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 9 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

А. Алиев (1996 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандлари ва 168-моддаси 4-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 4 йил 7 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони қаттиқ тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Ж. Солиев (1992 йилда Сурхондарё вилоятида туғилган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандларида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 4 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

А. Турсунбоев (1995 йилда Андижон вилоятида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандлари ва 168-моддаси 2-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 4 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Б. Нармирзаев (1980 йилда Тошкент вилоятида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “в” банди ва 168-моддаси 4-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 5 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинлансин. Тайинланган жазон умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Ф. Камалов (1973 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “а”, “в” бандлари ва 168-моддаси 4-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 10 йил 2 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 34-моддасига асосан Ф. Камалов ўта хавфли рецидивист деб топилиб, тайинланган жазони махсус тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

М. Мирзоев (1985 йилда Сурхондарё вилоятида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 168-моддаси 3-қисми “а” банди ва 241-моддаси 1-қисмида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 4 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони қаттиқ тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Н. Багадиров (1965 йилда Қашқадарё вилоятида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 8 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазон умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

А. Щелёв (1972 йилда Самарқанд вилоятида туғилган) Жиноят кодексининг 165-моддаси 3-қисми “в” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 8 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

М. Курбанов (1982 йилда Тошкент шаҳриджа туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 104-моддаси 3-қисми “г” банди ва 168-моддаси 3-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 7 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони қаттиқ тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

О. Исламов (1988 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 104-моддаси 3-қисми “г” банди ва 168-моддаси 2-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 8 йил 7 ой 20 кун озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

М. Ибадуллаев (1983 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, муқаддам судланган) Жиноят кодексининг 168-моддаси 4-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилиб, унга 8 йил 2 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Судланувчилар Б. Қудратуллаев, А. Ходжаев, М. Курбанов, Ш. Курбанов, А. Турсунбоев, О. Исламов, А. Махамадиёров, А. Машрафхонов, Ф. Вапаев, М. Насырходжаев, Р. Шакуров, Д. Шарипов, Б. Зафаров, Ф. Камалов, Ш. Рахимов, А. Щелёв, Н. Багадиров, А. Мирзаханов, Н. Жуманиязова, И. Қудратуллаев, А. Алиев, Ж. Солиев, А. Турсунбоев ва Б. Нармирзаев жабрланувчиларга етказилган моддий зарар ундирилиши белгиланди.

Бошқа жабрланувчилар ва манфаатдор шахсларга жиноят доирасида етказилган моддий ва маънавий зарарларни ундириш юзасидан фуқаролик ишлар бўйича судларига мурожаат қилиш ҳуқуқи тушунтирилди.

Судланувчилар томонидан жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш ҳисобига орттирилган мол-мулклар тегишли тартибда жиноят оқибатида етказилган моддий зарарларни қоплашга қаратилиши белгиланди.

Биринчи инстанция судининг ҳукмидан норози тарафлар ҳукм эълон қилинган кундан бошлаб, судланувчи ва жабрланувчилар ҳукм нусхасини олган кундан бошлаб ўн сутка ичида апелляция тартибида ёки ҳукм қонуний кучга киргандан сўнг кассация тартибида Тошкент шаҳар судига шикоят бериши, прокурор протест келтиришга ҳақлилиги маълум қилинади.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди

 Жамоатчилик билан алоқалар маркази

Жорий йилнинг биринчи ярмида фуқаролик ишлари бўйича судлар томонидан 2,4 трлн. cўмдан зиёд мажбурий тўловлар (вояга етмаган болалар учун алимент, иш ҳақи ва унга тенглаштирилган тўловлар, ёзма битимга асосланган ва қарздор томонидан тан олинган талаблар, коммунал хизматлар бўйича қарздорлик тўловлари ва бошқалар) ни ундириш ҳақида 458 267 та суд буйруғи чиқарилди.

Шунингдек, 236 228 та фуқаролик ишлари кўриб чиқилиб, уларнинг 177 735 таси бўйича талаблар қаноатлантирилган бўлса, 28 269 таси бўйича талабларни қаноатлантиришдан рад қилинган, 27 029 таси бўйича даъволар кўрмасдан қолдирилган бўлса, 3 195 таси бўйича ишни юритиш тугатилган.

Кўриб тамомланган фуқаролик ишлардан 83 571 таси битимлар, 30 543 таси никоҳдан ажратиш, 10 594 таси алоҳида тоифадаги ишлар, 9 481 таси уй-жой муносабатлари, 3 460 таси ўзбошимчалик билан қурилган уй-жой ёки қурилмани бузиш ҳамда 1 633 таси оталикни белгилаш билан боғлиқ ва бошқа тоифадаги ишларни ташкил қилади.

Никоҳдан ажратишга оид кўрилган ишлар таҳлилига кўра, кўриб тамомланган ишларнинг 15 934 таси бўйича даъво талаблари қаноатлантирилган (никоҳлар бекор қилинган), 10 731 таси бўйича даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган (никоҳлар бекор қилинмаган), 2 765 таси кўрмасдан қолдирилган ҳамда 1 113 та даъво бўйича ишни юритиш тугатилган.

1 583 та ишга тиклашга доир кўриб тамомланган ишларнинг 717 таси бўйича даъво талаблари қаноатлантирилган, 587 таси бўйича даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган, 233 таси кўрмасдан қолдирилган ҳамда 46 та даъво бўйича ишни юритиш тугатилган.

Вилоят ва унга тенглаштирилган судларнинг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатлари томонидан апелляция тартибида 6 400 та иш кўриб чиқилди. Биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган 1 161 та қарор бекор қилиниб, 465 та суд қарори ўзгартирилди. Кассация тартибида 2 244 та иш кўриб чиқилди. Биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган 343 та қарор бекор қилиниб, 148 та суд қарори ўзгартирилди. Тафтиш тартибида 2 099 та иш кўриб чиқилди. Қуйи инстанция судлари томонидан чиқарилган 178 та қарор бекор қилиниб, 61 та суд қарори ўзгартирилди.

Олий суднинг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан тафтиш тартибида 83 та иш кўриб чиқилди. Қуйи судлар томонидан чиқарилган 28 та қарор бекор қилиниб, 5 та суд қарори ўзгартирилган.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди

 Жамоатчилик билан алоқалар маркази

Жорий йилнинг биринчи ярмида иқтисодий судлар томонидан биринчи инстанцияда 194 421 та иш кўриб чиқилиб, ҳал этилди. Шундан даъвогарлар фойдасига 13,8 трлн. сўм ундириш ҳақида суд қарорлари қабул қилинган.

Ўтган даврда энг кўп ишлар Тошкент шаҳар, Тошкент, Сурхондарё, Жиззах ва Қашқадарё вилоятлари иқтисодий судлари томонидан кўриб, ҳал этилган.

Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектларини ҳуқуқий ҳимоя қилишга оид 35 424 та иқтисодий иш кўриб чиқилди ҳамда улар фойдасига 3,6 трлн. сўм миқдорида маблағ ундирилиши белгиланди.

Ҳисобот даврида иқтисодий судларда кўрилган ишларнинг асосий қисмини банклардаги ҳисобварақлар бўйича операцияларни тўхтатиб туриш, маҳсулот етказиб бериш, коммунал хизмат кўрсатиш, тўловга қобилиятсизликка оид ҳамда кредит шартномаларидан келиб чиқадиган низолар ташкил этди.

Апелляция тартибида 3 528 та иқтисодий иш кўриб чиқилди. Биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган 433 та қарор бекор қилиниб, 306 та суд қарори ўзгартирилди.

Кассация тартибида 778 та иқтисодий иш кўриб чиқилди. Биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган 128 та қарор бекор қилиниб, 74 та суд қарори ўзгартирилди.

Тафтиш тартибида 1 166 та иқтисодий иш кўриб чиқилди. Қуйи инстанция судлари томонидан чиқарилган 109 та қарор бекор қилиниб, 43 та суд қарори ўзгартирилди.

Олий суднинг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан тафтиш тартибида 191 та иш кўриб чиқилди. Қуйи судлар томонидан чиқарилган 62 та қарор бекор қилиниб, 15 та суд қарори ўзгартирилди.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди

 Жамоатчилик билан алоқалар маркази

Жорий йилнинг биринчи ярмида жиноят ишлари бўйича судлар томонидан 342 109 нафар шахсга нисбатан 285 651 та маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш кўриб чиқилди.

222 101 нафар шахсга нисбатан жарима, маъмурий ҳуқуқбузарликни содир этиш қуроли ҳисобланган ёки бевосита шундай нарса бўлган ашёни ҳақини тўлаш шарти билан олиб қўйиш, маъмурий ҳуқуқбузарликни содир этиш қуроли ҳисобланган ёки бевосита шундай нарса бўлган ашёни мусодара қилиш, муайян шахсни унга берилган махсус ҳуқуқдан маҳрум этиш, маъмурий қамоққа олиш, чет эл фуқароларини ва фуқаролиги бўлмаган шахсларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан маъмурий тарзда чиқариб юбориш ҳамда ҳақ  тўланадиган жамоат ишларига мажбурий равишда жалб этиш каби маъмурий жазолар қўлланилди.

Ярашилганлиги муносабати билан 39 935 нафар шахс маъмурий жавобгарликдан озод этилди.

Кўрилган маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларнинг аксариятини

майда безорилик, автомобиль транспортида йўловчилар ташиш фаолияти билан лицензиясиз шуғулланиш, ички ишлар органлари ходимининг қонуний талабларини бажармаслик, ҳақорат қилиш, транспорт воситалари ҳайдовчиларининг йўл ҳаракати қоидаларини бузиши жабрланувчига енгил тан жароҳати ёки анча миқдорда моддий зарар етказилишига олиб келиши, электр, иссиқлик энергияси, газдан фойдаланиш қоидаларини бузиш, савдо ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини бузиш, жамоат жойларида алкоголь маҳсулотини истеъмол қилиш ва ёнғин хавфсизлиги қоидаларини бузиш билан боғлиқ маъмурий ҳуқуқбузарликлар ташкил этади.

Транспорт воситалари ҳайдовчиларининг йўл ҳаракати қоидаларини бузиши жабрланувчига енгил тан жароҳати ёки анча миқдорда моддий зарар етказилишига олиб келиши билан боғлиқ маъмурий ҳуқуқбузарлик бўйича 18 403 нафар шахсга нисбатан 17 982 та иш кўриб тамомланган. Шундан 11 568 нафар шахсга нисбатан жарима ва транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқидан маҳрум этиш каби маъмурий жазолар қўлланилди.

Шу билан бирга таранспорт воситаларини маст ҳолда бошқариш ҳамда транспорт воситалари ҳайдовчиларининг ва йўл ҳаракати бошқа иштирокчиларининг мастлиги ёки маст эмаслигини аниқлаш учун текширувдан ўтишдан бўйин товлаши билан боғлиқ маъмурий ҳуқуқбузарликлар бўйича 14 556 нафар шахсга нисбатан 14 427 та иш кўриб тамомланган. Шундан 12 867 нафар шахсга нисбатан жарима, транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқидан маҳрум этиш ва маъмурий қамоққа олиш каби маъмурий жазолар қўлланилди.

Апелляция тартибида 5 417 нафар шахсга нисбатан 4 448 та маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш кўриб чиқилди. 1 446 нафар шахсга нисбатан биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 1 500 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Кассация тартибида 2 394 нафар шахсга нисбатан 2 183 та маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш кўриб чиқилди. 786 нафар шахсга нисбатан биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 611 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Олий суднинг Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан тафтиш тартибида 935 нафар шахсга нисбатан 852 та маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш кўриб чиқилди. 187 нафар шахсга нисбатан қуйи судлар томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 226 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди

 Жамоатчилик билан алоқалар маркази

Жорий йилнинг биринчи ярмида маъмурий судлар томонидан оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган 7 420 та иш кўриб чиқилди. Бунинг натижасида 3 038 та фуқаро ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари тикланди.

Ҳисобот даврида маъмурий органларнинг ва фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг, улар мансабдор шахсларининг қарорлари устидан шикоят қилиш тўғрисидаги 3 933 та иш кўриб чиқилди. Хусусан, ҳоким қарорини ҳақиқий эмас деб топиш билан боғлиқ кўриб тамомланган ишлар сони 1 397 тани ташкил қилиб, шундан жисмоний ва юридик шахсларнинг 481 та аризаси қаноатлантирилган.

Вилоят ва унга тенглаштирилган маъмурий судлар томонидан апелляция тартибида 1 701 та иш кўриб чиқилди. Биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган 209 та қарор бекор қилиниб, 8 та қарор ўзгартирилди. Кассация тартибида 584 та иш кўриб чиқилди. Биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган 47 та қарор бекор қилиниб, 3 та қарор ўзгартирилди. Тафтиш тартибида 986 та иш кўриб чиқилди. Қуйи инстанция судлари томонидан чиқарилган 65 та қарор бекор қилиниб, 3 та қарор ўзгартирилди.

Олий суднинг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан тафтиш тартибида 1 025 та шикоят ва протест ўрганиб чиқилиб, шундан 179 таси иш материаллари асосида кўриб чиқилди. Натижада қуйи судлар томонидан чиқарилган қарорларнинг 34 таси бекор қилинди.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди

 Жамоатчилик билан алоқалар маркази

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Кадастр агентлиги Тошкент вилоят бошқармаси бир нечта даъво аризалари билан фуқаролик ишлари бўйича Зангиота тумани судига мурожаат қилди. Даъво аризаларида баъзи фуқаролар томонидан ўзбошимчалик билан эгалланган ер майдонини дастлабки ҳолатига қайтариш сўралган.

Келинг, шу ўринда даъво аризаларга асос бўлган қонунбузилиш ҳолатларидан бирига эътибор қаратайлик. Кадастр агентлиги вилоят бошқармаси масъуллари томонидан Президентимизнинг 2021 йил 8 июндаги “Ер муносабатларида тенглик, шаффофликни таъминлаш, ерга бўлган ҳуқуқларни ишончли ҳимоя қилиш ва уларни бозор активларига айлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармонида белгиланган вазифалар ижроси юзасидан ўрганиш ўтказилган.

Мазкур жараёнда Тошкент туманининг Ойдин маҳалласи, Файзли кўчаси, 40-уйга туташ бўлган 220 метр квадрат ер майдони ўзбошимчалик билан эгаллаб олиниб, фойдаланиб келинаётгани аниқланган. Бу ноқонуний ҳолат фуқаро Расулжон Бобоев (исм-шарифлар ва жой номлари ўзгартирилган) томонидан содир этилган. Бинобарин, бошқарма ходимлари ва Р. Бобоев иштирокида тегишли далолатнома тузилган. Шу билан бирга, Р. Бобоев ўзбошимчалик билан эгалланган ер майдонини аввалги ҳолатига қайтариш юзасидан огоҳлантирилган. Бироқ у давлат хизматчиларининг қонуний талабини бажармаган.

Шунингдек, Дилдора Собитова ҳам туманнинг Гўзалкент массиви, Чинобод маҳалласи, қишлоқ хўжалик харитасининг 61Қ-контурида жойлашган 150 метр квадрат ер майдонини ўзбошимчалик билан эгаллаб, ноқонуний равишда бино қурган. Кадастр агентлигининг Тошкент вилояти бошқармаси ходимлари айни ҳолат бўйича ҳам тегишли далолатнома расмийлаштиришган. Шунингдек, Д. Собитовани тегишли тартибда огоҳлантиришган. Лекин Д. Собитова ўз манфаатини қонун талабидан устун қўйган, ўзбошимчалик билан эгаллаган ер майдонини дастлабки ҳолатига қайтармаган.

Шу боис икки ҳуқуқбузар ҳам Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддаси 3-қисми билан жавобгарликка тортилган. Аммо шундан сўнг ҳам қонунбузилиш ҳолатлари бартараф этилмаган. Натижада Кадастр агентлигининг Тошкент вилояти бошқармаси судга даъво аризалар билан мурожаат қилган.

Таъкидлаш жоизки, ишни судда кўриш жараёнида юқорида қайд этилган ер майдонига эгалик қилиш ва ундан фойдаланиш ҳолатлари борасида бирон-бир ҳуқуқий ҳужжат мавжудлиги аниқланмади.

Ер кодексининг 90-моддасида ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олган айбдор шахслар қонунда белгиланган тартибда жавобгар бўлиши белгиланган. Шунингдек, кодекснинг 91-моддасига мувофиқ, ўзбошимчалик билан ва ғайриқонуний равишда эгаллаб олинган ер участкаларига қилинган сарф-харажатлар қопланмаган тарзда, тегишлилигига кўра, қайтарилади. Ер участкаларини фойдаланиш учун яроқли ҳолатга келтириш, шу жумладан, ундаги иморатларни бузиш ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олган шахслар ҳисобидан амалга оширилади. Суд бу қонуний асосларга таянган ҳолда даъво аризаларни қаноатлантириб, жавобгарлар зиммасига ўзбошимчалик билан эгалланган ер майдонларини бўшатиш ва дастлабки ҳолатига қайтариш мажбуриятини юклаш ҳақида ҳал қилув қарори қабул қилди.

Конституциямизнинг 68-моддасига биноан, ер, ер ости бойликлари, сув, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси ҳамда бошқа табиий ресурслар умуммиллий бойликдир, улардан оқилона фойдаланиш зарур ва улар давлат муҳофазасидадир. Ер қонунда назарда тутилган ҳамда ундан оқилона фойдаланишни ва уни умуммиллий бойлик сифатида муҳофаза қилишни таъминловчи шартлар асосида ва тартибда хусусий мулк бўлиши мумкин.

Шундай экан, мазкур конституциявий қоидани ҳеч ким унутмаслиги керак.

Нодира ЗИЯЕВА,

фуқаролик ишлари бўйича

Зангиота туманларо

суди судьяси

Маълумки, судлар зиммасидаги энг долзарб ва масъулиятли вазифалардан бири тадбиркорларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини кафолатли ҳимоя қилишдан иборатдир.

Ҳолбуки, тадбиркорлик субъектлари тўлақонли фаолият юритса, халқимизнинг иқтисодий фаровонлиги ошади, янги иш ўринлари яратилади.

Шу маънода судлар томонидан тадбиркорлик фаолиятига тегишли ҳар бир низо қонун талаби асосида адолатли ҳал этилмоқда. Масалан, “GRAND EMPIRE MARKET” масъулияти чекланган жамияти Бухоро туманлараро маъмурий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, Бухоро вилоят давлат солиқ бошқармасининг 2022 йил 16 августдаги 20/1-01414-kt-сонли буйруғини ҳақиқий эмас, деб топишни сўраган.

Хўш, тадбиркорлик субъекти билан солиқ идораси ўртасида нега низо келиб чиқди? Тадбиркор нимадан норози?

Бу саволларга жавоб тариқасида шуни айтиш керакки, солиқ бошқармасининг юқорида қайд этилган буйруғи асосида “GRAND EMPIRE MARKET” масъулияти чекланган жамиятида 2022 йилнинг март-июнь ойларида қўшилган қиймат солиғи ва фойда солиғи тўғри ҳисобланиши ҳамда бюджетга тўланиши юзасидан камерал солиқ текшируви ўтказилган. Орадан 4 ой ўтгач, яъни 2022 йил 26 октябрда текшириш жараёнида аниқланган қонунбузилиш ҳолатлари юзасидан далолатнома ва хулоса расмийлаштирилган. Қолаверса, айнан шу куни масъулияти чекланган жамиятга солиқ ҳисоботларига тузатиш киритиш хусусида талабнома юборилган.

Шундан сўнг вилоят давлат солиқ бошқармаси масъулияти чекланган жамиятини солиқ текширишига оид материаллар 2022 йил 11 ноябрь куни кўриб чиқилиши ҳақида хабардор қилган. Мазкур хабарнома солиқ тўловчига 2022 йил 31 октябрь куни юборилган. Аммо текширув материаллари 2022 йил 11 ноябрда эмас, балки 2022 йил 14 ноябрда кўриб чиқилган. Лекин “GRAND EMPIRE MARKET” масъулияти чекланган жамияти бу ҳақда тегишли тартибда хабардор этилмаган. Бироқ бунга қарамай солиқ бошқармаси 2022 йил 21 ноябрь куни “Камерал солиқ текширувида аниқланган солиққа оид ҳуқуқбузарликлар материалларини кўриб чиқиш тўғрисида” қарор қабул қилган.

Ўрни келганда шуни қайд этиш жоизки, Конституциямизнинг 55-моддасига мувофиқ, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Бинобарин, масъулияти чекланган жамияти вакиллари вилоят давлат солиқ бошқармасининг юқорида қайд этилган қарорини ҳақиқий эмас, деб топишни сўраб, Бухоро туманлараро маъмурий судига ариза билан мурожаат қилишган.

Аммо суднинг 2022 йил 26 декабрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризасини қаноатлантириш рад этилган. Бухоро вилоят маъмурий суди апелляция инстанцияси ҳам 2023 йил 26 июндаги қарори билан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдирган.

Шундан сўнг “GRAND EMPIRE MARKET” масъулияти чекланган жамияти Олий судга кассация шикояти билан мурожаат қилиб, суд қарорларини бекор қилган ҳолда аризани қаноатлантириш ҳақида янги қарор қабул қилишни сўраган.

Хўш, масъулияти чекланган жамияти мутасаддилари ҳақми? Бу борада қонун ҳужжатларида қандай меъёрлар белгиланган?

Айтиш керакки, Солиқ кодексининг 157-моддасида “Солиқ текшируви материалларини кўриб чиқиш тартиб-таомилининг муҳим шартларини бузиш юқори турувчи солиқ органи ёки суд томонидан солиқ органининг солиққа оид ҳуқуқбузарлик содир этганлик учун жавобгарликка тортиш ва (ёки) солиқ суммаларини қўшиб ҳисоблаш тўғрисидаги қарорини бекор қилиш учун асос бўлади. Бундай муҳим шартлар жумласига ўзига нисбатан солиқ текшируви ўтказилган шахснинг солиқ текшируви материалларини кўриб чиқиш жараёнида шахсан ва (ёки) ўз вакили орқали иштирок этиш имкониятини таъминлаш ҳамда солиқ тўловчининг тушунтиришлар бериш имконини таъминлаш киради” дея қайд этилган.

Энди юқорида баён этилган низога эътибор қаратсак, вилоят давлат солиқ бошқармаси томонидан “GRAND EMPIRE MARKET” масъулияти чекланган жамиятининг солиқ текшируви материалларини кўриб чиқиш жараёнида корхона масъулларининг иштироки таъминланмаган. Демак, Солиқ бошқармасининг низога сабаб бўлган қарори Солиқ кодекси талабларига зид равишда қабул қилинган.

Чунки Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 189-моддасига мувофиқ, суд устидан шикоят қилинаётган қарор ёки унинг айрим қисмлари ёхуд ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) қонунчиликка зид эканлигини ҳамда аризачининг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузаётганлигини аниқласа, қарорни ёки унинг айрим қисмларини ҳақиқий эмас ёхуд ҳаракатларни (ҳаракатсизликни) қонунга хилоф деб топиш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилади. Бундай ҳолат рўй берган тақдирда, суд тегишли органнинг ёки мансабдор шахснинг зиммасига қонунга мувофиқ қарор қабул қилиш ёки муайян ҳаракатларни амалга ошириш ёхуд аризачининг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларининг бузилишларини бошқача усулда бартараф этиш мажбуриятини юклайди.

Бундан ташқари кассация инстанцияси суди кассация шикоятини кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарори, қарорни тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва ишни янгидан кўриш учун юбормасдан, янги қарор қабул қилишга ҳақли. Мазкур қоида Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 243-моддасида ўз ифодасини топган.

Қисқаси, Олий суднинг маъмурий ишлар бўйича кассация инстанцияси юқорида қайд этилган қонуний асосларга таяниб, Бухоро туманлараро маъмурий судининг 2022 йил 26 декабрдаги ҳал қилув қарори, Бухоро вилоят маъмурий суди апелляция инстанцияси судининг 2023 йил 26 июндаги қарорини бекор қилди ва янги қарор қабул қилди. Яъни “GRAND EMPIRE MARKET” масъулияти чекланган жамиятининг аризасини қаноатлантириб, Бухоро вилоят давлат солиқ бошқармасининг 2022 йил 21 ноябрдаги 20/1-97221-сонли қарорини ҳақиқий эмас, деб топди.

Шунингдек, Бухоро вилоят давлат солиқ бошқармаси зиммасига камерал солиқ текшируви материалларини қайта кўриб чиқиш мажбурияти юклатилди.

Шу тариқа адолат қарор топди, тадбиркорнинг ҳуқуқлари тикланди. Бироқ тадбиркор ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиш мақсадида судларга мурожаат қилиб, қимматли вақтини йўқотди, овора бўлди. Яъни солиқ идораси масъуллари қонун меъёрларига оғишмай амал қилганда, бу низо келиб чиқмасди.

Бундан келиб чиқадиган хулоса шуки, тадбиркорлик фаолияти жамиятимизда қудратли яратувчи куч экан, уни ҳар жиҳатдан қўллаб-қувватлаш, самарали фаолият юритиши учун шарт-шароитлар яратиб бериш ҳар бир давлат идорасининг долзарб вазифаси саналади. Буни ҳеч қачон унутмаслик керак.

Дурдона АБДУКАХАРОВА,

Олий суд судьяси