Андижонлик дугоналар Назира Амирбоева ва Мафтуна Эгамбердиева (судланувчиларнинг исм-шарифлари ўзгартирилган) мушук ишқибозлари. Аниқроғи, улар зотдор мушукларни парвариш­лаш ҳамда кўпайтириб сотиш орқали даромад топишни ўзларига касб қилиб олишганди. Афсуски, охир-оқибат иккала аёл ана шу ишқибозликлари туфайли суднинг қора курсисига ўтиришди.

Гап шундаки, Telegram мессенжерида “Водий мушук бозори” номли гуруҳ мавжуд. Яна бир андижонлик ишқибоз Раъно Қўрғонова 2022 йил январь ойида қизига мушук олиб бериш мақсадида мазкур гуруҳга қўшилади.

Натижада Наманган вилоятида яшовчи нотаниш кимсадан бир дона зотдор мушук сотиб олади. Кейин эса ўз мушугини бош­қа зотдор мушукка қўшиб, кўпайтирмоқчи бўлади. Шу боис 2022 йил март ойида юқоридаги гуруҳга эълон жойлаштиради. 

Эълонга кўзи тушган, Олтинкўл туманида яшовчи Назира Амирбоева Р. Қўрғонова билан алоқага чиқади. 

– Сиз сўраган зотдор эркак мушук менда бор, – дейди у мулоқот чоғида. 

Н. Амирбоева шундай деб мушугининг расмини Раънога юборади ва 50 АҚШ доллари эвазига мушугидан насл олишга рози бўлади. Раъно Қўрғонова урғочи мушугини Назираникига элтиб беради. Хизмат ҳақи сифатида олдиндан 300 000 сўм пул ҳам тўлайди.

Гарчи Р. Қўрғонова 50 АҚШ доллари беришга розилик билдирган бўлса-да, аслида бу нарх унга қимматлик қилади. Шунинг учун у арзонроқ мушук қидириб, olx.uz сайтига киради.

Буни қарангки, olx.uz сайтида нафақат арзон мушуклар, ҳатто бепул бериладиган мушуклар ҳақида ҳам эълонлар жойлаштирилган экан.

Ушбу эълонларни ўқиб, Раъно баъзи мушук­ларни 50-100 минг сўмдан, айримларини эса бепул олиб, яшаш хонадонида парвариш­лай бошлайди. Шу билан бирга, жониворларнинг расмларини “Водий мушук бозори” гуруҳига жойлаштириб, кимгадир арзон нархда сотади, лозим топганларини эса бош­­қа бировларга ҳадя қилиб юборади. Табиийки, унинг бу ҳаракатлари фақат моддий манфаат эвазига иш қиладиган Назира Амирбоевага ёқмайди. Оқибатда Telegram гуруҳида иккала аёл тортишиб қолишади. Уларнинг можаросига Н. Амирбоеванинг дугонаси Мафтуна Эгамбердиева ҳам қўшилади. Бу ҳам етмагандек, Назира Раънони “Водий мушук бозори” Telegram гуруҳидан чиқариб ташлаб, унинг профилини блоклаб қўяди ҳам. Шу боис Р. Қўрғонова ижтимоий тармоқда “Андижон мушук бозори” номли янги гуруҳ яратиб олади. Кўп ўтмай, Н. Амирбоева бундан хабар топиб, янги гуруҳга қўшилиб олади.

Лекин бу ҳолат гуруҳ обуначиларига ёқмайди. Бинобарин, Раъно Назирани ўзи очган гуруҳдан чиқариб, профилини блоклаб қўяди. 

 

Айнан мана шу ҳолатдан кейин Раъно ва Назира ўртасидаги зиддият янада кескинлашади. Келишмовчилик шу даражага етадики, Н. Амирбоева ва М. Эгамбердиева “Водий мушук бозори” гуруҳида Р. Қўрғоновани турли беҳаё сўзлар билан ҳақорат қилишади. Бундан ҳам қаноатланмай, иккала дугона Раънонинг бегона эркаклар билан кўнгилхушлик қилиб юришини айтиб, унга туҳмат қилишади. У ёғини сўрасангиз, Telegram гуруҳига 6 296 нафар обуначи аъзо бўлиб, Назира ва Мафтуна ўзлари отаётган ҳақорат ва туҳмат тошларидан шунча одам хабар топишини яхши билишарди.

Бундан ташқари, Н. Амирбоева 2023 йил 6 февраль куни Раъно истиқомат қиладиган “Саноат” МФЙ раисининг олдига бориб, ёлғондан унинг бегона эркаклар билан дон олишиб юришини айтиб, туҳмат қилиб кетади.

Албатта, бундай ҳақорат ва туҳматга ҳеч ким тоқат қилолмайди. Шунинг учун Р. Қўрғонова ИИБ ходимларига мурожаат қилиб, ижтимоий тармоқдаги ўзига қаратилган ҳақорат ва туҳмат гаплар тасвирини қонун ҳимоя­чиларига тақдим этади. 

Шундан сўнг Назира Амирбоева ва Мафтуна Эгамбердиеваларга нисбатан жиноят иши қўзғатилади. Жиноят ишлари бўйича Булоқбоши туман суди эса уларни Жиноят кодексининг 139-моддаси 2-қисми ва 140-моддаси 2-қисми билан айбдор деб топиб, кодекснинг 59-моддаси тартибида озодликни чеклаш жазосига маҳкум этди. 

Бош қомусимизнинг 13-моддасида “Ўзбекистон Республикасида демократия умуминсоний принципларга асос­ланади, уларга кўра инсон, унинг ҳаёти, эркинлиги, шаъни, қадр-қиммати ва бош­қа ажралмас ҳуқуқлари олий қадрият ҳисобланади” дея қайд этилган. Шундай экан, кўпчилик орасида ўзгаларни беҳурмат қилиб, ҳақорат ва туҳмат тошларини отишга ҳеч ким ҳақли эмас.

Шохруҳ ВАҲОБОВ,

жиноят ишлари бўйича

Булоқбоши туман суди раиси

Урганч туманида яшовчи Б. Рўзимбоев (исм-шарифлар ўзгартирилган) ҳали 20 ёшга тўлмасдан безорилик жиноятини содир этгани учун унга нисбатан мажбурий жамоат ишлари жазоси тайинланди. Аммо у бундан ўзига тўғри хулоса чиқармади. Аксинча, ўтган йилнинг баҳорида компьютер марказида ишловчи Озод Бобоназаровдан дўстига қўнғироқ қилиши учун қўл телефонини бериб туришни илтимос қилади. О. Бобоназаров унинг гапини ерда қолдирмайди. Аммо Б. Рўзимбоев телефон эгасининг кўзини шамғалат қилиб, жуфтакни ростлайди. “Ови” бароридан келган фирибгар телефон аппаратини 2 миллион сўмга сотиб, пулини ўз эҳтиёжига ишлатади.

Орадан кўп вақт ўтмасдан, Б. Рўзимбоев шаҳардаги қаҳвахоналардан бирида туғилган кунини нишонлаётган таниши Нурали Ҳайитовдан телефони уйида қолиб кетгани сабабли қўнғироқ қилиши учун бериб туришини илтимос қилади. Н. Ҳайитов оқкўнгиллик билан нархи 7 миллион 700 минг сўмлик “IPhone 11” русумли телефон аппаратини Б. Рўзимбоевнинг қўлига тутқазади. Бироқ Б. Рўзимбоев тезлик билан катта кўчага отилиб чиқиб, номаълум тарафга ғойиб бўлади. Сўнг у телефон аппаратини сотиб юборади. Кейинги гап у бозорда ишловчи таниши А. Ваисжоновнинг нархи 1 миллион сўмлик “Huawei” русумли телефон аппаратини ҳам синалган “эски усул”да қўлга киритади.

Фирибгарлик борасида анча “тажриба” тўплаган Б. Рўзимбоев кейинчалик бу ишни бошқанинг қўли билан амалга оширишни режалаштиради. Бунга вояга етмаган Пўлат Ҳожиевни жалб этади. Унинг бевосита йўл-йўриғи ва кўрсатмалари асосида П. Ҳожиев М. Жумабоева, Ш. Солиҳов, И. Матқурбонов, Г. Матёқубова, Д. Жуманиёзов, И. Собированинг умумий қиймати 25 миллион сўмлик телефонларини ўғирлаб, уларни “устози”га олиб келиб беради. Телефон аппарати сотувидан тушган пул ўртада тақсимланади.

“Қинғир ишнинг қийиғи қирқ йилда ҳам чиқади” деганларидек, тез орада фирибгарлик ва ўғирлик жиноятларини содир этган Б. Рўзимбоев ва П. Ҳожиевга нисбатан жиноят иши қўзғатилади. Тергов ва суд жараёнида уларнинг жиноий хатти-ҳаракатлари кузатув-назорат камералари орқали олинган тасвирлар, суратлар ва гувоҳларнинг кўрсатмалари асосида тўлиқ исботланди. Суд Б. Рўзимбоевни Жиноят кодексининг 168, 169, 171 ва 127 моддалари бўйича айбдор деб топди ва унга нисбатан 3 йилу 1 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазосини тайинлади.

Ҳакалак отган ҳавойи ҳавас ва нафсни жиловлай олмаслик навқирон ёшдаги Б. Рўзимбоевга қимматга тушди. Бу гал у қилмишларидан тўғри хулоса чиқарса, ажаб эмас. Чунки тўғри сабоқ кишини ҳамиша эзгу амалларга етаклайди. Бинобарин, бахт ва омад эзгу амалларда мужассам эканини асло унутмаслик зарур.

Элёр Бобожонов,

жиноят ишлари бўйича

Урганч шаҳар суди судьяси

Бугун Тошкентда “Ўзбекистон аёл судьялари – адолат ва матонат тимсоли” мавзуида халқаро конференция бўлиб ўтди.

БМТ Бош Ассамблеясининг 2021 йил 28 апрелдаги 75/274-сонли резолюцияси билан 10 март – Халқаро аёл судьялар куни деб эълон қилинган. Шу муносабат билан Олий суд, Судьялар олий кенгаши, АҚШ Халқаро тараққиёт агентлиги (USAID) ҳамда “East-west management institute” НТТ Ўзбекистондаги филиалининг “Суд тизимини мустаҳкамлаш” (JSSA) қўшма лойиҳаси ҳамкорлигида ташкил этилган нуфузли анжуманда мамлакатимизда фаолият юритаётган аёл судьялар билан бир қаторда Қирғизистон ва Грузия давлатларидан хорижий эксперт сифатида аёл судьялар ҳам иштирок этди. Бундан ташқари, Зимбабведан эксперт тадбирда онлайн тарзда қатнашди.

Конференция Олий суд раисининг ўринбосари Ҳ. Тўрахўжаев ва Судьялар олий кенгаши раисининг ўринбосари А. Жалиловнинг кириш сўзлари билан бошланди.

Олий Мажлис Сенатининг Хотин-қизлар ва гендер тенглик масалалари қўмитаси раиси М. Қодирхонова, Олий Мажлис Сенатининг Суд-ҳуқуқ масалалари ва коррупцияга қарши курашиш қўмитаси раиси Н. Умаров, Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (Омбудсман) Ф. Эшматова, “Адолат” социал-демократик партияси Сиёсий кенгаши раиси Р. Маҳмудова, АҚШ Халқаро тараққиёт агентлиги (USAID)нинг Ўзбекистондаги миссияси директори ўринбосари Э. Михалски ва “East-west management institute” нодавлат нотижорат ташкилотининг Ўзбекистондаги филиали директори – “Суд тизимини мустаҳкамлаш” (JSSA) қўшма лойиҳаси раҳбари, судья С. Простран иштирокчиларни Халқаро аёл судьялар куни билан муборакбод этиб, тадбирнинг аҳамияти ва унда муҳокама этиладиган мавзуларнинг долзарблиги хусусида тўхталиб ўтдилар.

Таъкидланганидек, бугунги кунда суд тизимида фаолият юритаётган аёл судьялар ўзларининг юксак билими, ақл-заковати билан жамиятда қонун устуворлиги ва адолат барқарорлигини таъминлашга муносиб ҳисса қўшмоқдалар.

Суд тизимида аёллар ҳиссасини ошириш нафақат хотин-қизлар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда, балки қонун устуворлигини мустаҳкамлаш, гендер тенглигини таъминлаш учун ҳам зарурлиги қайд этилди.

Эътироф этилганидек, Ўзбекистонда ислоҳотларнинг янги босқичи айнан суд-ҳуқуқ соҳасини ривожлантиришга қаратилган бўлиб, бу жараёнда хотин-қизларнинг ўрни алоҳида аҳамиятга эгадир.

Анжуман доирасида одил судловни амалга оширишдаги самарали меҳнати учун 10 нафар аёл судья Олий суднинг фахрий ёрлиғи ва эсдалик совғалари билан тақдирланди. Шунингдек, Судьялар олий кенгаши томонидан суд тизимида юксак обрў-эътибор қозонган, судьялик бурчини бенуқсон ва ҳалол амалга оширган, жамиятда одил судловга бўлган ишончни мустаҳкамлаш ва ёш судья кадрларни етиштиришга ўзининг муносиб ҳиссасини қўшган 1 нафар аёл судьяга “Суд фахрийси” кўкрак нишони ва 1 нафар аёл судьяга эсдалик совғалари топширилди. Қирғизистон ва Грузиядан ташриф буюрган аёл судьялар ҳам эсдалик совғалари билан тақдирланди.

Конференцияда аёл судьяларнинг одил судлов тарихидаги роли ва бугунги кунда қўшаётган ҳиссаси муҳокама этилди.

Шунингдек, иштирокчилар анжуман кун тартибидан ўрин олган яна бир муҳим мавзу – суд тизимида гендер тенгликни таъминлаш борасида амалга оширилаётган ишларнинг самараси ва натижаси ҳақида фикр алмашдилар.

Хориждан ташриф буюрган аёл судьялар ўз давлатлари тажрибасидан келиб чиқиб, жиноий судловда гендер тенглигига оид муаммолар ва ютуқлар билан ўртоқлашдилар.

Мулоқот давомида судьялик лавозимига хотин-қизларни тайёрлаш масалаларига урғу берилди.

Тадбирда иштирокчилар алоҳида суд тизимлари мисолида гендер тенгликнинг халқаро тажрибаси ҳам муҳокама қилинди.

Конференция сўнгида муҳокама этилган масалалар юзасидан таклифлар ишлаб чиқилди.

Маълумот учун: Ўзбекистонда бугунги кунда 199 нафар аёл судья фаолият кўрсатмоқда, уларнинг 26 нафари раҳбар судьялик лавозимига тайинланган.

“Агробанк”нинг Нурота филиалида ҳуқуқшунос лавозимида ишлаган Жавоҳир Облоқулов (исм-шарифлар ўзгартирилган) ҳудудларда аҳолини тадбиркорликка кенг жалб қилиш ва оилавий тадбиркорликни ривожлантиришга қаратилган эзгу саъй-ҳаракатлардан ўзининг ғаразли мақсадлари йўлида фойдаланишни кўзлайди.

Шу мақсадда у тумандаги “Бўдиқ” маҳалла фуқаролар йиғинида ҳоким ёрдамчиси Илҳом Зоҳидов билан ўзаро жиноий тил бириктиради. Улар 2020 йил июнь ойида Н. Раҳматова, К. Саъдуллаев, А. Юсуфалиев, Н. Бекмуродов, К. Синдаровнинг ишончига кириб, сохта ҳужжатлар асосида уларнинг номига “Ҳунармандчилик” йўналиши учун йиллик 14 фоиз устама тўлаш шарти билан 165 000 000 сўм имтиёзли кредит маблағини ажратилишига эришишади. Шундан сўнг ушбу маблағни “Farina-Nur Kelajagi” хусусий корхонаси ҳисоб рақамига ўтказиб, нақдлаштиришган.

Нақд пулни эса, ўз эҳтиёжлари учун сарфлаб юборишган. Аммо кредит қарздорлигини тўлашни хаёлларига ҳам келтиришмаган. Охир-оқибат уларнинг фирибгарлиги фош этилиб, жиноят иши қўзғатилди.

Суд судланувчилар ўз қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонлиги, содир қилган жиноятининг ҳуқуқий оқибатларини тўлиқ англаб етгани, жабрланувчиларга етказилган зарарлар тўлиқ қопланганини инобатга олди ва адолатли жазо тайинлади.

Ҳаётда ўзганинг ҳақи бировга ҳеч қачон буюрмайди. Бу аллақачон исботини топган ҳақиқат. Фирибгарлик йўли билан бошқаларнинг ҳақини ўзлаштирмоқчи бўлган Ж. Облоқулов ва И. Зоҳидов ҳам ниятларига етолмади. Бу бошқалар учун ҳам сабоқ вазифасини ўташи тайин.

Фурқат Раҳмонов,

жиноят ишлари бўйича

Нурота тумани суди раиси

Президентимизнинг 2018 йил 14 майдаги қарори билан тасдиқланган Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштириш Концепциясида миллий хусусият ва шароитлар, илғор халқаро стандартлар ва хорижий амалиётни эътиборга олган ҳолда жиноят қонунчилигига хорижий давлатлар тажрибасини имплементация қилиш, шу жумладан, жазони енгиллаштириш ёки шахсни жиноий жавобгарлик ёхуд жазодан озод қилиш шартларини белгиловчи меъёрларни кенгайтириш зарурлиги назарда тутилган. Жазони енгиллаштирувчи ҳолатларни такомиллаштиришда ривожланган давлатлар тажрибасини ўрганиш, ушбу институтни ривожлантиришнинг янгича методологик асосларини яратиш муҳим аҳамиятга эга.

Шу ўринда айтиш керакки, аксарият хорижий давлатларнинг жиноят қонунчилигида жиноят содир этган шахсга нисбатан жазони енгиллаштирувчи ҳолатларни ҳисобга олган ҳолда жазо тайинлашда инсонпарварлик тамойилларига амал қилишга устувор аҳамият берилган.

Хорижий давлатлар жиноят қонунчилигидаги жазони енгиллаштирувчи ҳолатларнинг қиёсий таҳлили шуни кўрсатадики, ушбу енгиллаштирувчи ҳолатларни аниқлаш ва қўллаш бўйича жиддий тафовутлар мавжуд эмас.

Хусусан, Беларус Республикаси Жиноят кодексида жазони енгиллаштирувчи 11 та ҳолат назарда тутилган. Беларус Республикасида кекса ёшдаги шахснинг жиноят содир этиши жазони енгиллаштирувчи ҳолатлардан бири ҳисобланади. Ушбу тартиб Эстония Республикаси Жиноят кодексида ҳам белгиланган.

Миллий қонунчилигимизда жиноят содир этган шахснинг кекса ёшда экани қилмишнинг ижтимоий хавфлилик даражасини камайтирадиган ҳолатлардан бири ҳисобланади.

Олий суд Пленумининг 2006 йил 3 февралдаги “Судлар томонидан жиноят учун жазо тайинлаш амалиёти тўғрисида”ги қарори 37-банди учинчи хатбошисига асосан, судланувчининг кекса ёшда экани жиноятнинг ижтимоий хавфлилик даражасини жиддий камайтирувчи ҳолатлардан биридир. Аммо амалдаги Жиноят кодексининг 55-моддасида кекса ёшдаги шахснинг жиноят содир этиши жазони енгиллаштирувчи ҳолат сифатида эътироф этилмаган. Шу боис қонунчилигимиздаги ушбу ҳуқуқий бўшлиқни бартараф этиш ҳамда инсонпарварлик тамойилларидан келиб чиққан ҳолда Жиноят кодексига кекса ёшдаги шахснинг жиноят содир этгани жазони енгиллаштирувчи ҳолат сифатида киритилса, мақсадга мувофиқ бўларди.

Амалдаги қонунчилик талабига кўра, жиноят содир этган шахсга нисбатан у ахлоқан тузалиши ва такрор жиноят содир этишининг олдини олиш учун зарур ҳамда етарли бўладиган жазо тайинланиши ёки бошқа ҳуқуқий таъсир чораси қўлланилиши керак. Масалага мантиқан ёндашилса, кекса ёшдаги шахснинг содир этган жинояти учун енгилроқ жазо қўлланилиши жазолашдан кўзланган мақсадга эришиш учун етарлидир.

Бундан ташқари аксарият хорижий давлатларнинг Жиноят кодексида жиноят содир этилганидан сўнг жабрланувчига дарҳол тиббий ва бошқа ёрдам кўрсатиш ҳолати ҳам жазони енгиллаштирувчи ҳолатлардан бири сифатида эътироф этилган. Масалан, Россия Федератив Республикаси, Озарбайжон Республикаси ва бошқа давлатлар қонунчилигида жиноят содир этилганидан кейин айбдорнинг жабрланувчига дарҳол тиббий ва бошқа ёрдам кўрсатиши жазони енгиллаштирувчи ҳолат деб белгиланган.

“Жиноят содир этилганидан сўнг жабрланувчига дарҳол тиббий ва бошқа ёрдам кўрсатиш” деганда, жиноят содир этган шахс томонидан жабрланувчининг ҳаёти ва соғлиғи учун келиб чиққан оқибатлардан қатъи назар кўрсатиладиган турли хил ёрдамлар тушунилади.

Тиббий ёрдам кўрсатилиши жабрланувчининг ҳаёти ва соғлиғи учун, айниқса, жиноят аҳоли пунктларидан узоқда содир этилган бўлса, кўпроқ зарарли оқибатлар келиб чиқишининг олдини олишга хизмат қилади.

Шу сабабли амалдаги Жиноят кодексига жиноят содир этилганидан сўнг жабрланувчига дарҳол тиббий ва бошқа ёрдам кўрсатишни жазони енгиллаштирувчи ҳолатлардан бири сифатида киритишни таклиф этамиз.

Бу таклиф иккита амалий жиҳатни ўзида ифода этади:

— биринчидан, жиноят қонунчилигини замонавий юриспруденция талаблари асосида халқаро стандартларга мувофиқлаштиришга хизмат қилади;

— иккинчидан, жиноят содир этган шахсга нисбатан жазо тайинлашда жазони енгиллаштирувчи ҳолатларни қўллаш орқали айбдор шахснинг ҳуқуқ ва эркинликлари, қонуний манфаатларининг таъсирчан ва ишончли муҳофаза қилинишини таъминлайди.

Жиноят содир этган шахснинг қарамоғида вояга етмаган ёш болалар борлиги ҳам айрим хорижий давлатларда (Россия, Озарбайжон, Беларус, Қозоғистон, Тожикистон, Арманистон) жазони енгиллаштирувчи ҳолатлардан бири ҳисобланади.

Қонунда назарда тутилмаган бўлса-да, судлар томонидан жазо тайинлашда ҳисобга олиниши мумкин бўлган ҳолатлардан бири судланувчининг қарамоғида ёш боласининг борлигидир. Ушбу ҳолатни енгиллаштирувчи ҳолат сифатида белгилашда айбдорнинг бола тарбиясида тутган ўрни, ёш боланинг айбдор билан бирга яшаши ва шунга ўхшаш бошқа ҳолатларга алоҳида эътибор бериш талаб этилади. Бунда ёш болалар ҳақиқатдан ҳам, айбдор билан бирга яшаши ва унга нисбатан жиноий жазонинг қўлланиши ёрдамга муҳтож бўлган болани оғир аҳволга солиб қўйиши мумкинлиги муҳим аҳамиятга эга.

Шуни ҳам унутмаслик керакки, айбдорнинг ёш боласи билан бирга яшаши ҳар доим ҳам унинг фарзандини тарбиялаш ва моддий таъминлашда иштирок этишидан далолат бермайди. Айбдор улар билан бирга яшамаса-да, лекин моддий жиҳатдан таъминлаб туриши ҳам мумкин. Шунингдек, айбдор ёш болани моддий жиҳатдан таъминламасдан туриб, унинг тарбияси билан шуғулланишига оид ҳаётий мисоллар бор.

Демак, бу ўринда энг муҳим омил айбдорнинг қарамоғида ёш боласининг бўлиши ҳамда уни моддий таъминлаш ёки тарбиялашда иштирок этишидир.

Агар айбдор ёш боласига нисбатан қўпол муносабатда бўлса, уни жиноят ёки бошқа ахлоққа зид хатти-ҳаракатлар содир этишга жалб қилса ёки болага нисбатан жиноят содир этса, бу жазони енгиллаштириш учун асос бўлиши мумкин эмас.

Беларус, Озарбайжон қонунчилигида енгиллаштирувчи ҳолатлар ўн тўрт ёшга тўлмаган боласи бор эркаклар ва аёлларга нисбатан ҳам татбиқ этилади.

Мамлакатимиз Жиноят кодексида жиноят содир этган шахс қарамоғида вояга етмаган ёш болаларнинг борлиги жазони енгиллаштирувчи ҳолат сифатида назарда тутилмаган. Халқаро тажрибадан келиб чиқиб, жиноят содир этган шахс қарамоғида вояга етмаган ёш болаларнинг мавжудлиги ҳолатини жазони енгиллаштирувчи ҳолатлардан бири сифатида Жиноят кодексига киритиш мақсадга мувофиқдир.

Бундан ташқари Молдова Республикаси Жиноят кодексининг 76-моддаси ҳамда Латвия Республикаси Жиноят кодексининг 47-моддасига асосан ақли норасо шахс томонидан жиноят содир этиш ҳолати ҳам жазони енгиллаштирувчи ҳолат ҳисобланади.

Мамлакатимиз Жиноят кодексининг 18-моддаси иккинчи қисмида ижтимоий хавфли қилмишни содир этиш вақтида ақли норасо ҳолатда бўлган шахс жавобгарликка тортилмаслиги белгиланган.

Фикримизча, жиноят содир этиш вақтида ақли расо шахсга ҳамда ақли расоликни истисно этмайдиган тарзда руҳий ҳолати бузилган шахсга нисбатан жазо тайинлашда жазо тайинлашнинг умумий асосларига кўра, бир хил ёндашувнинг мавжудлиги адолат ва инсонпарварлик тамойилларига мос эмас. Чунки бу тоифадаги шахс жиноят содир этиш вақтида ўз ҳаракатларининг (ҳаракатсизлигининг) аҳамиятини тўлиқ даражада англамаган (интеллектуал элемент) ёки уларни бошқара (иродавий элемент) олмаган бўлиши мумкин. Бундай ҳолатда шахс субъектив тарафнинг интеллектуал ва иродавий элементларини назорат қилиш имкониятига эга бўлмайди.

Шу боис Жиноят кодексига ақли расоликни истисно этмайдиган тарзда руҳий ҳолати бузилган шахс томонидан жиноят содир этиш ҳолатини ҳам жазони енгиллаштирувчи ҳолатлардан бири сифатида белгилаб қўйиш лозим.

Юқорида баён этилган таклифлар амалдаги қонунчиликдаги бўшлиқ ва ноаниқликларни бартараф этиб, келгусида инсон ҳуқуқларини таъминлаш ва одил судлов сифатининг ошишига хизмат қилади, деган умиддамиз.

Абдулло Аллаев,

Навоий вилояти суди раиси

Ўтган йил 27 сентябрь куни Фарғона шаҳридаги “Оқариқ” маҳалла фуқаролар йиғини профилактика инспекторининг уяли телефонига нотаниш киши қўнғироқ қилиб, маҳалладаги новвойхона ёнида бир одамнинг пичоқлаб кетилгани ҳақида хабар беради. Профилактика инспектори ички ишлар бўлими навбатчилик қисмини содир этилган жиноятдан хабардор қилиб, зудлик билан воқеа жойига етиб боради.

Шу ўринда гапни узоқдан бошласак, Фарғона шаҳрида яшовчи Лутфулла Мамадалиев (исм-шарифлар ўзгартирилган) андижонлик Зокир Қобилов билан техникумда бирга ўқишган эди. Л. Мамадалиев З. Қобиловнинг ошпазлигу новвойлик қўлидан келишини яхши биларди. Шу боис у курсдошини ўтган йилнинг май ойида ҳовлисида қурган новвойхонани юритишга таклиф этади. Шундан сўнг З. Қобилов танишлари Элбек Юнусов ва Мақсуд Ғофуров билан бирга нон ёпа бошлайди. Йигитлар ўз ишининг устаси бўлгани сабабли нонвойхонада савдо юришиб кетади.

Аммо орадан кўп вақт ўтмасдан Мақсуд Ғофуров уйига кетиб қолади.

Ўша куни икки шерик ишни тугатишгач, Э. Юнусов новвойхона яқинидаги спиртли ичимликлар сотиладиган дўконга йўл олади.

– Менга ҳам бир шиша ароқ олиб кел, – дея илтимос қилади унга З. Қобилов.

Э. Юнусов дўконга бориб, 300 грамм спиртли ичимлик истеъмол қилади.

Қайтаётганда З. Қобиловнинг “буюртмаси”ни олиб келади.

Бироздан сўнг З. Қобилов ҳам сархуш бўлиб қолади. Шу боис иккаласи кўрпачада ёнбошлаганча суҳбатлашади.

– Мен ишдан жуда чарчадим. Шунинг учун уйга бориб, бир ҳафта дам олиб келаман, – дейди Э. Юнусов гап орасида.

– Йўқ, ҳозир кетмай тур, – дея эътироз билдиради З. Қобилов. – Аввал ўрнингга ишчи топай, сўнг уйингга кетарсан. Агар ҳозир кетсанг, иш тўхтаб қолади.

– Ўзим хоҳлаган пайтда кетаман, сендан сўраб ўтирмайман, – деб қайсарлик қилади Э. Юнусов.

Шу зайлда шериклар аввал гап талашиб қолишади. Сўнгра З. Қобилов қўлига илинган буюм билан Э. Юнусовнинг дуч келган жойига ура бошлайди. Бундан қаттиқ жаҳли чиққан Э. Юнусов стол устидаги пичоқни қўлига олиб, З. Қобиловнинг қорин ва кўкрак қисмига санчади. З. Қобилов жон аччиғида новвойхонадан қочиб чиққан бўлса-да, оғир жароҳатлари туфайли узоққа боролмай, йиқилади.

Буни қарангки, ўша пайтда новвойхона ёнидаги дорихона сотувчиси бақир-чақирни эшитиб, кўчага чиқади. У оғир жароҳатланган З. Қобиловга дарҳол биринчи тиббий ёрдам кўрсатади. Шу билан бирга, “Тез ёрдам”га қўнғироқ қилади. Бироқ жабрланувчи шифохонага етиб бормасдан йўлда жон таслим қилади. Шундан сўнг Э. Юнусовга нисбатан жиноят иши қўзғатилади.

Ушбу жиноят иши жиноят ишлари бўйича Фарғона шаҳар судида кўриб чиқилди. Суд Э. Юнусовни  Жиноят кодексининг 97-моддаси (қасддан одам ўлдириш) 1-қисми билан айбдор деб топиб, 11 йилу 6 ой муддатга озодликдан маҳрум этиш жазосини тайинлади. Жазо тайинлашда Э. Юнусовнинг муқаддам жиноят ишлари бўйича Балиқчи тумани судининг 2023 йил 9 августдаги ажрими билан алмаштирилган ва ўталмай қолган 9 ой 26 кун озодликдан маҳрум қилиш жазоси ҳам инобатга олинди.

Бир қарашда ушбу қотиллик оддий тортишув оқибатида юз бергандек туюлади. Лекин Э. Юнусовнинг муқаддам 4 маротаба судланганини назарда тутсак, кўп нарса ўз-ўзидан ойдинлашади. Унинг суд томонидан белгиланган ахлоқ тузатиш жазосини ўташдан бўйин товлаб келгани ҳам бунинг исботидир. Жиноят ишлари бўйича Балиқчи тумани судининг 2021 йил 14 октябрдаги ҳукмига асосан, Э. Юнусов Жиноят кодексининг 226-моддаси (маъмурий назорат қоидаларини бузиш) 2-қисми “а” банди билан айбдор деб топилиб, 2 йил муддатга озодликдан маҳрум қилинган. Жиноят ишлари бўйича Оҳангарон тумани судининг 2022 йил 24 июндаги ажримига биноан ўталмай қолган 1 йил 3 ой 20 кун озодликдан маҳрум қилиш жазоси ахлоқ тузатиш ишлари жазосига алмаштирилган. Аммо у яна қонун талабини менсимай, жазони ўташдан бўйин товлашда давом этган. Учинчи маротаба жиноят ишлари бўйича Балиқчи тумани судининг 2023 йил 9 августдаги ажримига кўра, ўталмай қолган 9 ой 26 кун ахлоқ тузатиш ишлари шу муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазосига алмаштирилган.

Шу тариқа қонунни менсимаслик, қилган хатоларидан тўғри хулоса чиқармаслик, ичкиликбозлик каби қусурлар фожиали якун топди. Агар санаб ўтилган иллатлар ўз вақтида бартараф этилганда бир инсон бевақт ҳаётдан кўз юммаган, иккинчиси умрининг анча қисмини панжара ортида ўтказмаган бўларди. Бу эса, ўз навбатида, бошқалар учун сабоқ вазифасини ўтаса, ажаб эмас.

Тожиддин ВАҲОБОВ,

жиноят ишлари бўйича

Фарғона шаҳар суди раиси

Жорий йил 1 январдан бошлаб аҳоли ва тадбиркорлик субъектларига ажратилган кредитлар бўйича қарздорликни ундириш бўйича суднинг ҳал қилув қарори чиқарилганда, ушбу кредитлар бўйича фоизлар ва неустойка ҳисобланиши тўхтатилди. Бу янги тартиб давлатимиз раҳбари томонидан 2023 йил 4 сентябрда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикаси Президентининг тадбиркорлар билан 2023 йилдаги очиқ мулоқотида белгиланган вазифаларни амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорда назарда тутилган.

Қарорда белгиланган вазифалар бугунги кунда изчиллик билан амалга оширилмоқда. Бу ҳақда фикр юритганда, жорий йил 27 февралда “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига кредит мажбуриятларини бажариш тартибини такомиллаштириш ҳамда аҳолининг микромолия хизматларидан фойдаланиш имкониятларини кенгайтиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимча киритиш тўғрисида”ги қонун қабул қилинганини алоҳида таъкидлаш лозим.

Бунга қадар кредит ташкилотларидан кредит олган аҳоли ва тадбиркорлик субъектлари томонидан айрим объектив сабабларга кўра, кредит тўловларини тўлаш кечиктирилган ёки улар қисман тўланган ҳолларда, кредит қарздорлигини узишнинг амалдаги тартибини такомиллаштириш зарурати юзага келганди. Шу сабабли янги қонун Фуқаролик кодексининг 744-моддасига кредит қарздорлигига нисбатан фоиз ва пенялар ҳисоблаш бўйича янги тартибни белгилашга қаратилган.

Эндиликда кредит бўйича қарздорликни ундириш тўғрисида суднинг ҳал қилув қарори чиқарилганда суд қарорида кўрсатилган кредит бўйича ундириладиган суммага нисбатан ушбу Кодекснинг 327-моддаси биринчи ва иккинчи қисмлари ҳамда 734-модданинг биринчи қисмида назарда тутилган фоизлар, шунингдек, неустойка ҳисобланиши тўхтатилади.

Амалдаги тартибга кўра, кредит ташкилоти кредит олувчи томонидан кредитни қайтариш интизоми бузилганда – шартнома ёки қонунда кўрсатилган ҳолатларда – кредит қарздорлигини муддатидан олдин ундиришга ҳақлидир. Кредит ташкилоти кредит қарздорлиги суд қарори билан ундирилгандан сўнг ҳам кредит амалда қайтарилгунгача бўлган даврлар учун фоиз ва неустойка ундириш ҳуқуқига эга бўлган.

Эндиликда қонунчиликка киритилган қўшимчага кўра, суд қарори билан ундирилган кредит қарздорлигига нисбатан кредит шартномасида кўрсатилган фоизлар, пул мажбуриятини бажармаганлик учун ҳисобланадиган фоиз ва неустойка ҳисобланиши тўхтатилмоқда.

Янги қонун нормаси шу йил 27 февралда қабул қилинган бўлса-да, унда қонуннинг орқага қайтиш кучи ҳам назарда тутилган. Гап шундаки, суд қарори билан ундирилган асосий кредит қарзига нисбатан фоиз ва неустойка ундириш 2024 йил 1 январидан эътиборан юзага келган муносабатларга нисбатан ҳам тадбиқ қилинади.

Фуқаролик кодексининг 4-моддасида қонуннинг вақт бўйича амал қилиш қоидалари белгиланган бўлиб, унга кўра, фуқаролик қонун ҳужжатлари орқага қайтиш кучига эга эмас ва улар амалга киритилганидан кейин вужудга келган муносабатларга нисбатан қўлланилади. Ушбу модданинг иккинчи қисмида қонун у амалга киритилгунга қадар вужудга келган муносабатларга нисбатан қонунда тўғридан-тўғри назарда тутилган ҳоллардагина татбиқ этилиши белгиланган.

Шу маънода суд қарори билан ундирилган кредитнинг асосий қарзига нисбатан 2024 йил 1 январдан бошлаб фоиз, неустойка ҳамда бошқа шахсларнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолиш, уларни қайтариб беришдан бош тортиш, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктириш ёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олиш ёки жамғариш натижасида улардан фойдаланганлик учун ушбу маблағлар суммасига фоиз ҳисобланиши тўхтатилади.

Айни чоғда суд қарори билан ундирилган суммага нисбатан фоиз ва неустойка ҳисобланмаслиги микроқарз муносабатларига нисбатан татбиқ қилиниши назарда тутилмаганини ҳам эслатиб ўтиш лозим.

Гулруҳ Мамараимова,

фуқаролик ишлари бўйича

Шайхонтоҳур туманлараро суди судьяси

Ҳаётда адолатнинг йўли ҳамиша ҳам равон кечавермайди. Ўтган йили Кадастр агентлиги Гурлан тумани бўлими судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, унда “Янгиобод” маҳалласи ҳудудидаги 68-контурда жойлашган 120 квадрат метр ер майдонини Умрбек Йўлдошбоев (исм-шарифи ўзгартирилган) ноқонуний равишда ўзбошимчалик билан эгаллаб олгани сабабли уни давлат захирасига қайтариш, ушбу ерда чала қурилган бинони унинг ҳисобидан буздириб ташлаш, ҳудудни асл ҳолига келтиришни сўради.

Фуқаролик ишлари бўйича Шовот туманлараро суди шу йил 8 январ куни даъвони қаноатлантириш ҳақида ҳал қилув қарори қабул қилди. Бундан норози бўлган У. Йўлдошбоев дастлабки босқич суди ишдаги далил-исботларга етарлича аҳамият бермагани, низо сабабларини чуқур ўрганмаганини асос сифатида келтириб, Хоразм вилояти судининг фуқаролик ишлари бўйича апелляция ҳайъатига мурожаат қилди.

Ишни мазкур босқичда кўриш асносида жавобгар мақомидаги Чамангул Йўлдошбоева ва унинг 5 нафар фарзанди судга ариза ёзиб, ишни ўзларининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўради.

Амалдаги Фуқаролик-процессуал кодекснинг 220-моддаси 4-қисмига мувофиқ, тарафлар ишни ўзининг иштирокисиз кўриш ва ўзларига суднинг ҳал қилув қарори кўчирма нусхасини юборишни илтимос қилишга ҳақли.

Шу боис суд ишни жавобгарларнинг иштирокисиз кўриб чиқди.

Суд муҳокамасида Гурлан тумани ҳокимининг 1998 йил 31 декабрдаги 370-сонли қарорига мувофиқ Қурбонбой Давлатёровга якка тартибда турар жой қуриш учун “Янгиобод” маҳалласи ҳудудидан 118,5 квадрат метрдан иборат ер майдони ажратиб берилгани, аммо унга нисбатан кадастр ҳужжатлари расмийлаштирилмагани маълум бўлди. Бундан ташқари Қ. Давлатёров 2020 йил 4 апрелда вафот этган ва у ўзига тегишли ер майдонининг 120 квадрат метрини ўлимидан олдин У. Йўлдошбоевга сотган. Лекин бу бўйича эришилган битим нотариал идорада расмийлаштирилмаган. Бунга ер майдони кадастр идорасида Қ. Давлатёровнинг номига ўз вақтида расмийлаштирилмагани сабаб бўлган.

Ушбу хатолик унинг ўлимидан сўнг яқин қариндошлари тарафидан бартараф этилиб, шу йилнинг 17 январида марҳумнинг ерга нисбатан эгалик ҳуқуқи расман тикланган. Харидор У. Йўлдошбоев ўзи сотиб олган ерда марҳум томонидан чала тикланган бино қурилишини давом эттирган.

Ўз навбатида, ушбу ҳолат У. Йўлдошбоевнинг 120 квадрат метр ер майдонини ноқонуний равишда ўзбошимчалик билан эгаллаб олмаганини кўрсатади. Чунки Қ. Давлатёров томонидан низоли 120 квадрат метр ер майдонида қурилган бино унинг ҳуқуқий ворислари — умр йўлдоши Чамангул Йўлдошбоева ва фарзандларига тегишлидир.

Янги таҳрирдаги Конституциямизнинг 20-моддасига кўра, фуқаролар билан давлат органларининг ўзаро муносабатларида юзага келадиган барча зиддият ва ноаниқликлар инсон фойдасига ҳал этилиши зарур.

Қолаверса, Фуқаролик-процессуал кодекснинг 72-моддаси биринчи қисмига асосан, судда ҳар бир тараф ўзининг талаб ва эътирозларини исботлаши шарт. Бироқ судда Кадастр агентлиги Гурлан тумани бўлими ўз даъвосини исботлай олмади. Бўлим мутасаддилари низоли ернинг бирламчи ҳужжатлари бор ёки йўқлигини аниқламасдан шошма-шошарлик билан иш тутиб, судга даъво аризаси киритган.

Ана шу асосларга таянган апелляция ҳайъати биринчи босқич судининг ҳал қилув қарорини бекор қилди. Адолат тикланиб, мулкдорлар ҳуқуқи ҳимоя қилинди.

Халқимиз “Етти ўйлаб, бир кес”, деб бежизга айтмаган. Афсуски, Кадастр агентлиги Гурлан тумани бўлими мутасаддилари бунга амал қилмагани оқибатида ортиқча оворагарчилик юзага келиб, мулкдорларнинг ҳаловати бузилди. Бу эса, ўз навбатида, ҳар бир идора масъулллари, айниқса, юридик хизмат ходимларининг ўз вазифасига масъулият билан ёндашиши зарурлигини кўрсатади. Ана шунда асоссиз низо ва оворагарчиликка ўрин қолмайди.

Мавсума Йўлдошева,

Хоразм вилояти

суди судьяси

Бугун, 2024 йил 26 февраль куни, Тошкент шаҳар судида “Док-1 Макс” дори воситаси билан боғлиқ жиноят ишини кўриб чиқиш бўйича суд жараёни тугаб, суд ҳукми эълон қилинди.

Ушбу жиноят иши Тошкент шаҳар судининг жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати судьяси Мусо Юсупов раислигида биринчи инстанция судида кўриб чиқилди.

Суд ҳукмига кўра:

Сингх Рагвендра Пратап (1972 йилда Ҳиндистон Республикасида туғилган, “Quramax Medikal” МЧЖ директори лавозимида ишлаган) Жиноят кодексининг 28,209-моддаси 1-қисми билан айбсиз, деб топилиб, Жиноят-процессуал кодексининг 83-моддаси 1-қисми 2, 3-бандларига асосан оқланди. Сингх Рагвендра ПратапЖиноят кодексининг 184-моддаси 3-қисми, 186-3-моддаси 4-қисми “а”, “б” бандлари, 211-моддаси 3-қисми “а” банди, 213-моддаси 3-қисми “а” банди ва 228-моддаси 2-қисми “а”, “б” бандлари, 3-қисмида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор деб топилиб, унга нисбатан 20 йил муддатга озодликдан маҳрум этиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди. Жазони ўтаб бўлганидан кейин Сингх Рагвендра Пратапни Ўзбекистон Республикасидан ташқарига чиқариб юбориш белгиланди.

Б. Камбаралиев (1978 йилда Наманган вилоятида туғилган, “Quramax Medikal” МЧЖ савдо директори лавозимида ишлаган) Жиноят кодексининг 184-моддаси 3-қисми ва 241-моддаси 1-қисмида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 4 йил 3 ой муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 62-моддасига асосан ўташ учун 3 йил 11 ой 18 кун озодликни чеклаш жазоси қолдирилди.

Н. Мирзаахмедова (1992 йилда Тошкент вилоятида туғилган, “Quramax Medical” МЧЖ рўйхатга олиш бўйича менежери лавозимида ишлаган) Жиноят кодексининг 28,186-3-моддаси 4-қисми “а”, “б” бандлари ва 228-моддаси 2-қисми “а”, “б” бандлари, 3-қисмида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 10 йил муддатга озодликдан маҳрум этиш жазоси тайинланди. Н. Мирзаахмедовага нисбатан Жиноят кодекснинг 72-моддасига асосан тайинланган озодликдан маҳрум қилиш жазоси шартли ҳисобланиб, 3 йил синов муддати белгиланди.

Э. Мирзаахмедов (1976 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, “Quramax Medical” МЧЖ бош ҳисобчиси лавозимида ишлаган) Жиноят кодексининг 184-моддаси 3-қисмида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 4 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди.

С. Кариев (1982 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги директори ва унинг ҳузуридаги “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК директори лавозимларида ишлаган) Жиноят кодексининг 186-3-моддаси 4-қисми “а”, “б” бандлари ва 209-моддаси 2-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 2 йил 6 ойга давлат идораларида раҳбарлик лавозимларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 18 йил муддатга озодликдан маҳрум этиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

А. Азимов (1993 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК директорининг биринчи ўринбосари лавозимида ишлаган) Жиноят кодексининг 186-3-моддаси 4-қисми “а”, “б” бандлари, 25,205-моддаси 1-қисми, 209-моддаси 2-қисми “а” банди ва 210-моддаси 2-қисми “г” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 2 йил 6 ойга давлат идораларида раҳбарлик лавозимларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 16 йил муддатга озодликдан маҳрум этиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Н. Мусаев (1988 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК директори ўринбосари, Фармакопея қўмитаси раиси вазифасини вақтинча бажарувчи лавозимларида ишлаган) Жиноят кодексининг 186-3-моддаси 4-қисми “а”, “б” бандлари, 25,205-моддаси 1-қисми, 209-моддаси 2-қисми “а” банди ва 210-моддаси 3-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 2 йил 6 ойга давлат идораларида раҳбарлик лавозимларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 16 йил муддатга озодликдан маҳрум этиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Г. Салиева (1987 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК директори ёрдамчиси, рўйхатдан ўтказиш бўлими бошлиғи лавозимларида ишлаган) Жиноят кодексининг 207-моддаси 3-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 2 йилга давлат идораларида раҳбарлик лавозимларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 3 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 62-моддасига асосан ўташ учун 1 йил 10 ой 10 кун озодликни чеклаш жазоси қолдирилди.

Ш. Шодманов (1992 йилда Самарқанд вилоятида туғилган, “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК рўйхатдан ўтказиш бўлими вице-бошлиғи лавозимида ишлаган) Жиноят кодексининг 186-3-моддаси 4-қисми “а”, “б” бандлари, 25,205-моддаси 1-қисми, 209-моддаси 2-қисми “а” банди, 28,210-моддаси 3-қисми “а” банди ва 210-моддаси 3-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 2 йил 6 ойга давлат идораларида раҳбарлик лавозимларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 16 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум этиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони умумий тартибли колонияларда ўташ белгиланди.

Ж. Эркиний (1993 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК рўйхатдан ўтказиш бўлими бош мутахассиси лавозимида ишлаган) Жиноят кодексининг 186-3-моддаси 4-қисми “а”, “б” бандлари ва 212-моддаси 3-қисми “б” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 2 йилга фармацевтика соҳасидаги давлат идораларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 5 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 62-моддасига асосан ўташ учун 4 йил 6 ой 26 кун озодликни чеклаш жазоси қолдирилди.

С. Саидов (1975 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК Фармакология қўмитаси раиси лавозимида ишлаган) Жиноят кодексининг 207-моддаси 3-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 2 йилга давлат идораларида раҳбарлик лавозимларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 4 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди.

Ж. Шамшетов (1991 йилда Қорақалпоғистон Республикасида туғилган, “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК рўйхатдан ўтказиш бўлими бош мутахассиси лавозимида ишлаган), А. Джалилов (1992 йилда Тошкент шаҳрида туғилган,  “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК Фармакопея қўмитаси етакчи мутахассиси лавозимида ишлаган) ва Г. Халилова (1963 йилда Тошкент вилоятида туғилган, “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК Фармакология қўмитаси етакчи мутахассиси) Жиноят кодексининг 116-моддаси 4-қисми “а”, “б” бандларида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбдор, деб топилиб, уларнинг ҳар бирига нисбатан 2 йилга фармацевтика соҳасидаги давлат идораларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 5 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди.

Г. Болтабаева (1968 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК дори воситалари сифатини назорат қилиш ва стандартлаштириш лабораторияси мудири) Жиноят кодексининг 207-моддаси 3-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 2 йилга давлат идораларида бўлим бошлиғи лавозимида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 3 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди.

М. Хамдамов (1985 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, “Дори воситаларини стандартлаштириш илмий маркази” МЧЖ директори лавозимида ишлаган) жиноят иши доирасидаги битта эпизод бўйича Жиноят кодексининг 209-моддаси 2-қисми “а” банди билан айбсиз, деб топилиб, Жиноят-процессуал кодексининг 83-моддаси 1-қисми 1-бандига асосан оқланди. М. Хамдамов Жиноят кодексининг 205-моддаси 1-қисми, 207-моддаси 3-қисми “а” банди ва 209-моддаси 2-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 2 йил 6 ойга давлат идораларида раҳбарлик лавозимларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 4 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 62-моддасига асосан ўташ учун 2 йил 10 ой 1 кун озодликни чеклаш жазоси қолдирилди.

Ш. Холмуродов (1992 йилда Навоий вилоятида туғилган, “Дори воситаларини стандартлаштириш илмий маркази” МЧЖ Сертификатлаштириш органи раҳбари лавозимида ишлаган) жиноят иши доирасидаги битта эпизод бўйича Жиноят кодексининг 209-моддаси 2-қисми “а” банди билан айбсиз, деб топилиб, Жиноят-процессуал кодексининг 83-моддаси 1-қисми 1-бандига асосан оқланди. Ш. Холмуроодов Жиноят кодексининг 205-моддаси 1-қисми, 207-моддаси 3-қисми “а” банди ва 209-моддаси 2-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 2 йил 6 ойга давлат идораларида раҳбарлик лавозимларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 4 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди. Жиноят кодексининг 62-моддасига асосан ўташ учун 3 йил 4 ой 24 кун озодликни чеклаш жазоси қолдирилди.

Н. Шукуруллаева (1988 йилда Қорақалпоғистон Республикасида туғилган, “Дори воситаларини стандартлаштириш илмий маркази” МЧЖ Синов маркази раҳбари) жиноят иши доирасидаги битта эпизод бўйича жиноят кодексининг 209-моддаси 2-қисми “а” банди билан айбсиз, деб топилиб, Жиноят-процессуал кодексининг 83-моддаси 1-қисми 1-бандига асосан оқланди. Н. Шукуруллаева Жиноят кодексининг 205-моддаси 1-қисми “а” банди, 207-моддаси 3-қисми “а” банди ва 209-моддаси 2-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан базавий ҳисоблаш миқдорининг 110 баравари миқдорида, яъни 33 000 000 сўм жарима жазоси тайинланди. Жиноят кодекснинг 62-моддасига асосан 17 190 000 сўм жарима жазоси қолдирилиб, тайинланган жаримани давлат фойдасига ундириш белгинади.

Ш. Абдуганиев (1985 йилда Тошкент вилоятида туғилган, “Дори воситаларини стандартлаштириш илмий маркази” МЧЖ директори ўринбосари лавозимида ишлаган), Ф. Файзиев (1986 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, “Дори воситаларини стандартлаштириш илмий маркази” МЧЖ Сертификатлаштириш органи раҳбари ўринбосари лавозимида ишлаган) ва И. Мирзаёқубов (1991 йилда Фарғона вилоятида туғилган, “Дори воситаларини стандартлаштириш илмий маркази” МЧЖ Синов маркази раҳбари ўринбосари лавозимида ишлаган) Жиноят кодексининг 209-моддаси 2-қисми “а” банди билан айбсиз, деб топилиб, Жиноят-процессуал кодексининг 83-моддаси 1-қисми 1-бандига асосан оқланди. Ш. Абдуганиев, Ф. Файзиев ва И. Мирзаёқубов Жиноят кодексининг 205-моддаси 1-қисмида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбдор, деб топилиб, уларнинг ҳар бирига нисбатан 2 йилга фармацевтика соҳасидаги давлат идораларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 2 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди.

Ф. Талипов (1977 йилда Тошкент шаҳрида туғилган, “Дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техника экспертизаси ва стандартлаштириш давлат маркази” ДУК рўйхатдан ўтказиш бўлими бош мутахассиси, Фармакология қўмитаси бош мутахассиси лавозимларида ишлаган) Жиноят кодексининг 214-моддаси 3-қисми “а” банди ва 228-моддаси 2-қисми “а”, “б” бандлари, 3-қисмида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан 3 йил 3 ой муддатга озодликдан маҳрум этиш жазоси тайинланди. Тайинланган жазони манзил-колонияларда ўташ белгиланди.

Ф. Назаров (1970 йилда Сирдарё вилоятида туғилган, “Origin Solution” ва “Medreg” МЧЖлар директори) Жиноят кодексининг 228-моддаси 2-қисми “а”, “б” бандлари, 3-қисмида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбдор, деб топилиб, унга нисбатан иш ҳақининг 20 фоизини давлат даромадига ушлаб қолган ҳолда 3 йил муддатга ахлоқ тузатиш ишлари жазоси тайинланди.

Судланувчилар Сингх Равендра Пратап, Н. Мирзаахмедова, С. Кариев, А. Азимов, Н. Мусаев, Ш. Шодманов ва Ж. Эркинийдан солидар тартибда “Док-1 Макс” ва “Амбронол” дори воситаларидан заҳарланиб, вафот этган 68 нафар марҳум ва 4 нафар соғлиғи ўта оғир аҳволдаги боланинг қонуний вакилларининг ҳар бирига 1 000 000 000 сўмдан, соғлиғининг аҳволи қониқарли бўлган 4 нафар боланинг қонуний вакилларининг ҳар бирига 500 000 000 сўмдан ҳамда соғлиғи яхшиланган 8 нафар боланинг қонуний вакилларининг ҳар бирига 200 000 000 сўмдан маънавий зарар ундирилиши белгиланди.

Судланувчи Ш. Шодмановдан олган пора миқдори қиймати – 881 814 000 сўмни, судланувчилар А. Азимов ва Н. Мусаевдан солидар тартибда – 93 810 000 сўмни давлат фойдасига ундириш белгиланди.

Жабрланувчиларнинг қонуний вакилларига жиноят доирасида етказилган моддий зарарларни ундириш масаласида фуқаролик ишлар бўйича судларига мурожаат қилиш ҳуқуқи тушунтирилди.

Сингх Равендра Пратап, Б. Камбаралиев ва Э. Мирзаахмедовдан солидар тартибда 5 420 177 400 сўм солиқ қарздорлиги давлат фойдасига ундирилиши белгиланди.

Биринчи инстанция судининг ҳукмидан норози тарафлар ҳукм эълон қилинган кундан бошлаб, судланувчи ва жабрланувчилар ҳукм нусхасини олган кундан бошлаб ўн сутка ичида апелляция тартибида ёки ҳукм қонуний кучга киргандан сўнг кассация тартибида Тошкент шаҳар судига шикоят бериши, прокурор протест келтиришга ҳақлилиги маълум қилинади.

ТАЛАБ

– Агар 15 миллион сўмни 3 кунда топиб келмасанг, менга юборган сурат, ёзишма, овозли ва видеохабарларингни интернетга қўйиб, овоза қиламан…

Рашиддан бу гапни эшитган Баҳора дастлаб қулоқларига ишонмади (исм-шарифлар ўзгартирилган). Кўзларини катта-катта очиб, савол назари билан қаради:

– А?

– Ҳа, интернетга қўйвораман.

– Ахир, биз оила қурмоқчимиз-ку?!

– Қанақа турмуш? – дея қизнинг сўзини шарт кесди Рашид. – Мен аҳмоқманми сенга уйланиб, ким билади яна кимларга суратларингни юборгансан?

– Мен фақат сизга… яхши кўрганим учун, айтганингизни қилиш учун юборгандим. Бошқа ҳеч ким билан гаплашмаганман.

– Хуллас, гап шу – ё айтилган вақтда пулни берасан, ё сени ҳаммаёққа овоза қиламан!

– Ҳеч қаерда ишламасам, пулни қаердан топаман?

– Ана, хорижда ишлаётган онангга айт, сенинг шаънингни ўйласа, юборади…

Бу гапларни эшитиб, совуқда шундоғам дилдираб ўтирган Баҳора музлади-қолди: энди нима бўлади?..

ВИРТУАЛ ТАНИШУВ

Ҳа, уларнинг танишуви мана шундай бошланганди. Аввал “Одноклассники”да дўстлашишди, салом-аликлар бўлди, сўнгра телефон рақамлар алмашилди. Энди “Телеграм” орқали меҳр-муҳаббат кўрсатилар, изҳорлардан иборат суҳбатлар узоқ давом этарди. Хоҳ ишонинг, хоҳ ишонманг, икки ёш бирор марта юзма-юз кўришмаган бўлса-да, кўп йиллик қадрдонлардек эди. Рашид бисотидаги бор сўзлар билан қизни сийлар, Баҳора орзусидагидек йигитни топганидан боши осмонга етганди. У билан бирор дақиқа суҳбатлашмаса, юраги ҳаприқиб, безовта бўларди. Буни сезган Рашид устамонлик билан ғараз мақсадини амалга ошира бошлади. Изҳорларни ёзишга вақт камлик қилганидан овозли тарзда алмашиладиган бўлишди. Кейинчалик бу ҳам камлик қилди, суратлар улашилди. Ундан кейин… суратлар сўралди. Баҳора дастлаб бу таклифни рад этса-да, талабни бажармаса, йигит ишонмаслик белгиси деб тушуниши ва муносабатлари барҳам топишини эшитгач, кўнди-қўйди.

Рашиднинг айтишича, ҳозирги замонавий ёшлар тўйгача бир-бирлари ҳақида “ҳар томонлама” маълумотга эга бўлиши керак ва бу ҳолат ўзаро ишончни мустаҳкамлар экан. Хуллас, суратли мулоқотлар ҳам оддий ҳолга айланибгина қолмай, видеолавҳага уланди. Нафси ҳакалак отган Рашидга бу ҳам камлик қилди, у ўз мобил телефонида яна бир “Телеграм” аккаунти очиб, унга Баҳоранинг рақамини киритди. Тегишли компаниядан келган тилсим рақамни киритса бўлди, олам гулистон – қизнинг барча ёзишмаларини ўқиб ўтиради.

– Баҳора, компаниядан келган кодни айтиб юбор?

– Нима учун?

– Жами ёзишмаларингни кўриб турмасам бўлмайди, сени ҳаммадан қизғонаман…

– Истасангиз, қасам ичаман.

– Унда нега юбормаяпсан, айтганимни қилсанг, эртагаёқ кўришамиз, бўлмаса, яхши қол, мени безовта қилма…

Баҳорага усиз ҳаёти ҳозирданоқ зимистон кўриниб кетди, маънисиз кунларга дош беролмаслиги, буни уддалолмаслигини билди. Ўша ондаёқ калит рақамни жўнатди… Шу билан “ишонч” мустаҳкамланди шекилли, эртасигаёқ дийдорлашишди. Туман марказида кўришишгач, аҳду паймонлар янада қатъийлашди — Рашид дам олиш куни совчи юборишини, баҳорга тўй бўлишини айтди. Илк учрашув тағин ажойиб кунга тўғри келибди – Рашиднинг туғилган кунида. Буни эшитган Баҳора йигитни қўярда-қўймай савдо дўконлари сари бошлади, таваллуд кун соҳиби ҳам “зўрға” рози бўлди, унга қимматбаҳо қўлсоат ва юракчали тақинчоқ ҳадя этди. Навбатдаги учрашувда Рашиднинг юпунлигига раҳми келиб, куртка ва кўйлак олиб берди. “Ошиқ” ҳадемай катта ишга ўтса, қизнинг харажатларини қайтаришини айтиб, миннатдорлик билдирди. Қиз ундан кейингисида телефон аппарати совға қилди. Рашид иш бошлагунча суҳбатлари узилиб қолмаслиги учун пайнет тўловлари ҳам қизнинг ҳисобидан бўлди. Хуллас, қиз йигитга қаттиқ боғланиб қолди. Бу итоаткорлик йигитнинг анчадан бери ўйлаб юрган ҳамда бирин-кетин амалга ошаётган ғаразли режасининг энг сўнггисини рўёбга чиқариш муддати келганидан далолат берарди. Барча зарур маълумотлар йиғиб бўлинган, шармсиз суратлару ундан кам бўлмаган суҳбатлар, аудио ва видеолавҳалар… Энди арқонни тез тортиб олмаса бўлмайди, вақтни чўзишдан фойда йўқ. Қизни қўрқитиб, ундан яхшигина пул ундира олишига кўзи етди ва юқоридаги қарорини билдирди: “Шарманда бўлишни истамасанг, пулни олиб кел!”.

ТУЗОҚ

Маълумот ўрнида айтиш керакки, жабрланувчи ёки унинг яқин кишиларига зўрлик ишлатиш, мулкка шикаст етказиш ёки уни нобуд қилиш ёхуд жабрланувчи учун сир сақланиши лозим бўлган маълумотларни ошкор қилиш билан қўрқитиб ўзгадан мулкни ёки мулкий ҳуқуқни топширишни, мулкий манфаатлар беришни ёхуд мулкий йўсиндаги ҳаракатлар содир этишни талаб қилиш ёхуд жабрланувчини ўз мулки ёки мулкка бўлган ҳуқуқини беришга мажбур қиладиган шароитга солиб қўйиш товламачиликдир (бундай жиноятни содир этиш уч йилдан беш йилгача озодликни чеклаш ёхуд уч йилдан беш йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади).

Воқеалар ривожига эътибор берган бўлсангиз, Рашиднинг асосий мақсади Баҳорадан мулкий манфаат кўриш бўлган ва бунинг учун босқичма-босқич равишда унинг ишончига кириб, сир сақланиши лозим бўлган маълумотларни йиққан. Сўнгра далилларни ошкор қилиш билан қўрқитиб, қиздан мулкий манфаатлар беришни талаб қилади ва уни бунга мажбурлайдиган шароитга солиб қўяди. Баҳоранинг хатти-ҳаракатларини ҳам оқлашдан йироқмиз, унинг миллий менталитетимизга мутлақо мос бўлмаган одобсизлиги, кўнгил майлига қуллиги боис ҳаё ва ибони бир четга йиғиштириб қўйиши, оиладек муқаддас қўрғонга эгри йўллар орқали кирмоқчи бўлганини асло кечириб бўлмайди. Ўз вақтида янгаси ҳам уни бу йўлдан қайтаришга уринган, аммо унинг сўзлари кор қилмаган эди. Бироқ Рашиднинг сўнгги таҳдидидан сўнг руҳий изтиробга тушиб қолган Баҳора минг пушаймонда эканини айтиб, янгасидан мадад сўрайди. Кундай аёнки, айтилган маблағни бир амаллаб топиб-тутгани билан ҳаммаси якун топмайди, товламачи товламачилигини давом эттираверади. Бунга ҳаётда мисоллар жуда кўп. Уч кун ичида бирор-бир чора топмаса, ҳаммаси остин-устун бўлиб кетади. Уйқусиз кечган тунларда янгаси ўйлаб топган режа унинг зимистон кўнглига оз бўлса-да, ёруғлик олиб киргандек бўлди: “Дастлаб Рашиднинг таҳдидини овозли тарзда ёзиб олиш ва уни асос қилиб ички ишларга ариза бериш керак!” Баҳора дарҳол телефонига овоз ёзиш дастурини ўрнатди ва Рашидга қўнғироқ қилиб, фикридан қайтишни, маълумотларни йўқ қилишни илтимос қилди. Аммо йигитнинг дағдағаси унинг умидларини пучга чиқарди: пичинг ва ҳақоратга тўла жавоб (ҳозирча пулнинг камида ярми – 600 АҚШ долларини етказиши шартлиги) қўрқувини ошириши баробарида тегишли органга кечиктирмасдан мурожаат қилиш жоизлигини англатди. Шу ондаёқ туман ички ишлар бўлимига бориб, вазият ҳақида хабар берди.

ЎЗИ ҚАЗГАН ЧОҲ

Кўп такрорланадиган ибратли мақолимиз бор: “Бировга чоҳ қазима, унга ўзинг тушасан”. Рашид ҳам шундай бўлди. Туман ички ишлар бўлими ходимлари томонидан ўтказилган тезкор тадбир давомида дорихона ёнида сўралган маблағнинг бир қисми, яъни 600 АҚШ доллари микдоридаги махсус кимёвий ишлов берилган пулларни Баҳорадан олган вақтда Рашид қўлга олинди. Қизнинг фотосуратлари, аудио ва видеоёзувлари сақланаётган мобил телефони далилий ашё сифатида ҳужжатлаштирилди.

Жиноят ишлари бўйича Пастдарғом тумани судининг ҳукмига асосан судланувчи Рашид Абдукаримов Жиноят кодексининг 165-моддаси (товламачилик) 1-қисми билан айбдор деб топилди ва унга 4 йил муддатга озодликдан чеклаш жазоси тайинланди. Жазо талабига кирадиган қўшимча чек­ловларга мувофиқ у бу муддатда яшаш жойидан ҳар куни кеч соат 22:00 дан эрталаб соат 07:00 гача чиқмайди, назорат қилувчи органнинг розилигисиз яшаш ва иш жойини ўзгартирмайди, алкогол ва спиртли ичимликлар истеъмол қилмайди, кафе, бар ва ресторанларга бормайди. Энг муҳими, интернетдан фойдаланмайди!

Хулоса

Бугунги кунда ахборот технологиялари жадал суръатда ривожланиб бормоқда. Ижтимоий тармоқларда турли фойдали маълумотлар билан бирга зарарли ғоялар ҳам тарқатилмоқда. Бу эса, ўз навбатида, доимий ҳушёр бўлишни, аслни қалбакисидан фарқлашни, бир сўз билан айтганда, ахборот технологияларидан тўғри фойдаланиш малакасини эгаллашни тақозо этмоқда. Бунга билим, маданият ва маърифат орқали эришиш мумкин. Демак, ҳаётга теран кўз билан боқиб, яхшини ёмондан ажратиб олиш энг долзарб вазифадир.

Нурхон ЭЛМИРЗАЕВА,

журналист