1
Режим работы Верховного суда Республики Узбекистан – понедельник – пятница: 9:00 – 18:00

Category: Янгиликлар

photo_2026-04-27_11-51-39

ЎЗБОШИМЧАЛИК ТЕГИШЛИ ЖАВОБГАРЛИККА САБАБ БЎЛАДИ

Маълумки, амалдаги қонунларда табиий ресурсларга эгалик ҳуқуқини бузганлик учун маъмурий жавобгарлик белгиланган. Яъни ерга ва бошқа табиий ресурсларга нисбатан ўзбошимчалик билан муносабатда бўлиши шахснинг ҳуқуқбузарлик содир этганлигидан далолат беради.

Пойтахтимиз ҳудудларида ер майдонларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олган фуқаролар билан бу борада мунтазам тушунтириш ишлари олиб борилмоқда. Шу билан бир қаторда, бундай ҳуқуқбузарликларни содир этган шахсларга нисбатан қонуний чоралар кўрилмоқда.

Масалан, жиноят ишлари бўйича Бектемир тумани суди томонидан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддаси талабларини бузган бир неча нафар фуқарога нисбатан маъмурий жарималар тайинланди.

Аниқроқ айтганда, Н. Назирова (исм­шарифлар ўзгартирилганган) 2023 йилда 309 квадрат метр ер майдонини ўзбошимчалик билан эгаллаб олганлиги учун жарима жазосига тортилган бўлишига қарамай, бундан ўзига тегишли хулоса чиқариб олмаган экан. Нега деганда, 2025 йил 12 ноябрда мутасадди идоралар томонидан ўтказилган текширувда у яна 309 квадрат метр ер майдонини ўзбошимчалик билан эгаллаб олгани ва 50 квадрат метрда иморат қурганлиги ҳолати аниқланди.

Н. Назирова судда Кадастр агентлиги ходимлари фақат ер майдонини ўзбошимчалик билан эгаллаб олганлик учун жавобгарликка тортганлигини, ҳозирда эгаллаб олинган ер майдони ва қурилмани қонунийлаштириш бўйича ишчи гуруҳига мурожаат қилганлигини, қилмишидан пушаймонлиги, эри иккинчи гуруҳ ногиронлигини, оилада ягона боқувчи эканини баён қилиб, енгиллик беришни сўради.

Н. Назированинг айби ўзининг қилмишига иқрорлик билдириб берган кўрсатмаларидан ташқари иш ҳужжатларидаги маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённома, тушунтириш хатлари, далолатнома, фотосурат ва бошқа далиллар билан ўз исботини топди.

Суд Н. Назировани Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддаси 3-қисмида назарда тутилган ҳуқуқбузарликни содир этган деб топди. Унга Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 33-моддасини қўлланиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг 200 баравари миқдорида жарима солинди.

Ҳуқуқбузарга қонун талабига кўра, жарима солиш тўғрисидаги қарорни ижро этишнинг соддалаштирилган тартиби тушунтирилди. Яъни ўн беш кун ичида жарима миқдорининг эллик фоизини ёки ўттиз кун ичида жарима миқдорининг етмиш фоизини ихтиёрий равишда тўлаган тақдирда, у жариманинг қолган қисмини тўлашдан озод қилинади.

Бундан ташқари Кадастр агентлиги ходимлари томонидан Д. Азизов Бектемир тумани 2-уй олдида ўзбошимчалик билан 300 квадрат метр ер майдонини эгаллаб олиб, 30 квадрат метр майдонга бостирма қурганлиги аниқланди. Суд томонидан Д. Азизов Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддаси 3-қисмида назарда тутилган ҳуқуқбузарликни содир этган, деб топилди.

Суд Д. Азизовга Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 33-моддасини қўллаб, базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баравари миқдорида жарима тайинлади.

Хулоса ўрнида шуни айтиш жоизки, ерга ва табиат ресурсларига нисбатан ўзбошимчалик билан муносабатда бўлиш тегишли жавобгарликка сабаб бўлади. Буни ҳеч қачон унутмаслик керак.

Фахриёр Пўлатов,

жиноят ишлари бўйича

Бектемир тумани суди тергов судьяси

Read More
photo_2026-04-06_18-06-24

ТАДБИРКОР ЙЎЛИГА ҚЎЙИЛГАН ТЎСИҚ ҚОНУН АСОСИДА БАРТАРАФ ҚИЛИНДИ

Афсуски, шундай масъулиятли бир пайтда Гурлан тумани солиқ инспекцияси инспектори Равшан Раҳмонов (исм-шарифлар ўзгартирилган) бу тизимнинг ривожию эмин-эркин фаолиятига кўмак бериш ўрнига тадбиркорлик йўлига тўсиқ қўйиш пайида бўлди. Шу ниятда Хоразм вилояти солиқ бошқармаси бошлиғи ўринбосари Ж. Ниёзовнинг “Erkatoy center” масъулияти чекланган жамияти фаолиятини солиқ аудити тарзида тафтиш қилиш тўғрисида 2025 йил 11 февралдаги буй­руғини пеш қилган ҳолда мазкур жамият ҳисоботини атрофлича ўрганди.

Кошкийди, солиқ идораси ходими ушбу тафтишни қонун ва ўзига берилган ваколатлар доирасида амалга оширган бўлса? Йўқ, бундай бўлмади.

Атиги бир кунлик тафтиш-текшириш ва тегишли мазмундаги далолатномани расмийлаштириш асносида бир талай ҳуқуқбузарликларга йўл қўйди.

Аниқроқ айтганда, бу солиқ текшируви гарчи юқори турувчи маҳкаманинг қарори мавжуд бўлса-да, ваколатли органни хабардор қилмаган ҳолда амалга оширилди. Тафтиш тадбири қоидага кўра, видеотасвир орқали ёки холислар иштироки таъминланган ҳолда ўтказиш зарур бўлса-да, бу тартибга ҳам риоя этилмади.

Текшириш якунлари бўйича тузилган далолатноманинг бир нусхаси тафтиш этилган тарафга тақдим қилинмагани ҳам чакки иш бўлди. Буниси камлик қилгандек, мазкур ҳужжатни расмийлаштириш муддати кечиктирилди, масъулияти чекланган жамият раҳбари номига маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида 2025 йил 24 мартда битилган баённома ва чиқарилган қарор эса, ўз муддатидан ўн ой кечиктирилган ҳолда, яъни 2026 йилнинг 23 январь куни ахборот тизимига жойлаштирилди.

Хайриятки, бу йўсиндаги бошбошдоқликлар тафтишчининг ўзини тафтиш этиш ва тадбиркорнинг қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш юзасидан амалга оширилган ҳуқуқий тадбирлар асносида тўлиқ барҳам топди.

Тафтишчининг қилмиши суд муҳокамасига қўйилди.

Суд жараёнига маъмурий ҳуқуқбузар сифатида жалб қилинган Р. Раҳмонов Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 241-2-моддаси бўйича қўйилган айбга қисман иқрор эканини билдирди. Бу борадаги ҳуқуқбузарлик ҳоллари, ҳақиқатан ҳам, унинг иштирокида рўй берганини тан олди. Бироқ ушбу ҳолатлардан келиб чиқадиган мажбуриятлар ўзининг вазифаси доирасидан ташқарида эканини иддао қилди.

Судда кўрсатма берган тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил Д. Хўжаев жавобгарнинг бу дастаги тамомила ноўрин экани, айни шу мажбурият амалдаги хизмат йўриқномасига кўра, унинг зиммасига юклатилгани, тафтишни шу юзадан чиқарилган буйруқ ахборот тизимида рўйхатга олинганини шахсан аниқлаганидан сўнг ўтказиши зарур бўлгани, аммо бу тартибга риоя қилмаганини баён этди.

Гап масаланинг ҳуқуқий жиҳати хусусида кетар экан, қонуннинг бу борадаги йўриғини албатта, назарда тутиш даркор. Бинобарин, унда солиқ текширувчисининг ҳуқуқи, ваколати ва мажбуриятлари ҳам ўз ифодасини топган. Чунончи, “Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида”ги қонуннинг 39-моддаси 5-қисмига кўра, ягона электрон тизимда рўйхатга олинмаган ҳолда ўтказилган текширувлар қонунга хилофдир.

Солиқ кодексининг 153-моддасида эса, тегишли назоратни амалга оширишга доир ҳаракатларнинг холислиги видеотасвирга олиш қурилмаларидан фойдаланиш йўли билан текширилиши, бундай имконият мавжуд бўлмаган ҳолларда, холисларнинг гувоҳлиги таъминланиши белгиланган. Бу мажбурият текширувчи шахснинг зиммасига юклатилган.

Солиқ идораси масъули ходими Р. Раҳмоновнинг жавобгарлигига оид масала ана шу норма ва тегишли тартиб-таомиллар асосида атрофлича кўриб чиқилди. Унинг айби ўз тасдиғини топди. Жавобгар шахсга базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баравари, яъни 4 миллион 120 минг сўм миқдорида жарима жазоси тайинланди.

Янги таҳрирдаги Конституциямизнинг 14-моддасига кўра, давлат ўз фаолиятини инсон фаровонлигини ва жамиятнинг барқарор ривожланишини таъминлаш мақсадида қонунийлик, ижтимоий адолат ва бирдамлик принциплари асосида амалга оширади. Асосий Қонунимизда ифодасини топган ана шу тамойил бу гал ҳам тантана қилди.

Баҳром Ҳайитбоев,

жиноят ишлари бўйича

Янгибозор тумани суди тергов судьяси

Read More
photo_2026-04-06_18-50-41

ИШОНЧ ОРТИДАГИ ХИЁНАТ ЁХУД «FACE ID» ОРҚАЛИ СОДИР ЭТИЛГАН ЎҒИРЛИК

Кейинги йилларда ахборот технологиялари ҳаётимизда чуқур ўрин эгалламоқда. Айниқса, “Face ID”, яъни шахснинг юзини таниш орқали шахсини аниқлаш тизими кўплаб қурилмаларда қўлланила бошлади. Албатта, бу тизим фойдаланувчиларга бир қатор қулайлик яратиб, парол ва кодлардан воз кечиш имконини берди.

Бироқ ҳар қандай қулайлик ортида маълум хавф ҳам яширинган. Буни айнан “Face ID” қурилмасидан ғараз ниятда фойдаланиб, фирибгарлик жиноятлари содир этилаётгани мисолида кўриш мумкин.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, фирибгар кимсалар бу қурилмадан ғаразли ниятда фойдаланишида одамларнинг соддалиги, ишонувчанлиги ва технология ҳақидаги етарли билимга эга эмаслиги қўл келмоқда. “Face ID” бу — оддий қурилма эмас, балки шахсий биометрик калит ҳисобланади. Шу маънода, уни бошқаларга бериш — шахсий ҳужжатингизни ўз қўлингиз билан топшириш билан баробар.

Маълумотларга кўра, бугунги кунда дунё миқёсида биометрик маълумотлар билан боғлиқ кибержиноятлар сони қарийб 40 фоизга ошган.

Айниқса, юзни таниш тизимларидан фойдаланиш орқали амалга оширилаётган фирибгарликлар тез суръатларда кўпайиб бормоқда.

Халқаро киберхавфсизлик ташкилотлари таҳлилларига қараганда, 2024-2025 йилларда онлайн фирибгарлик ҳолатларининг 60 фоиздан ортиғи биометрик ёки шахсий маълумотларни қўлга киритиш билан боғлиқ.

Фойдаланувчиларнинг 70 фоизга яқини номаълум ҳаволалар орқали шахсий маълумотларини ўзлари ошкор қилган. Ёки “Deepfake” технологиялари билан боғлиқ фирибгарликлар сони сўнгги бир йилда уч бараварга кўпайган. Онлайн кредит олишда фирибгарлик ҳолатларининг катта қисми “Face ID” тасдиғи орқали амалга оширилган.

Яқинда судда кўриб чиқилган бир жиноят иши бугунги кунда ахборот хавфсизлиги ва шахсий маълумотларни ҳимоя қилиш масаласи нечоғли долзарб эканлигини яна бир марта кўрсатди.

Имрон (исм-шарифлар ўзгартирилди) Гулнисо билан 2024 йилнинг ноябрь ойида кўчада тасодифан танишиб қолади. Аммо бу оддийгина танишув кейинчалик анчайин жиддийлашади, бора-бора ўрталарида илиқ муносабат пайдо бўлади.

Буёғини сўрасангиз, Гулнисонинг ота-онаси ва акалари хорижда ишлаб, унинг номига пул жўнатиб туришарди. Гулнисо банк муассасасига пулларни омонатга қўйиб, ўзининг телефон аппаратига ўрнатилган “Зоомрад” иловаси орқали уни назорат қилиб борарди. Аниқ ёдида, 2025 йилнинг 19 ноябрь куни банкдаги омонатга 2 минг 200 АҚШ доллари қўйгач, маблағнинг жами миқдори 317 миллион сўмга етганди.

Орадан ўн кун ўтиб, телефони орқали омонатдаги пулларни текшириб кўрса, 100 миллион сўм йўқ. Аввал 20 миллион сўм, кейинроқ бўлиб-бўлиб яна 80 миллион, жами 100 миллион сўмни кимдир ечиб олганди.

Гулнисо кутилмаганда бундай катта миқдордаги пулидан айрилиб қолганидан қаттиқ ташвишга тушади. Ҳақиқий ҳолат ойдинлашганида эса, буткул ўзини йўқотиб қўяди…

Юқорида Имрон билан Гулнисо ўртасида илиқ муносабат юзага келганини айтгандик. Кунлардан бир кун улар Тошкент шаҳрига бориб, айланиб келишни режалаштиришади. Имрон билан ўртоғи Шоҳруҳ, Гулнисо билан дугонаси Жасминалар беш кун давомида пойтахтда сайр қилишади.

Имрон ўзига қимматбаҳо кийим-кечак, янги русумдаги телефон аппарати сотиб олади. Гулнисога ҳам янги телефон аппаратидан ташқари кийим-кечаклар сотиб олиб, совға қилади.

Воқеа баёнидан ўқувчида бирон-бир жойда ишламайдиган ёш йигит бунча сарф-харажатлар учун маб­лағни қаердан олди, деган савол туғилиши тайин.

Ҳақиқатан ҳам, судланувчи Имрон Боқиев Гулнисо Имомова билан яқин муносабатларидан фойдаланиб, унинг мобил телефонига ноқонуний равишда кириш имкониятини қўлга киритган. У “Face ID” тизими орқали ўзининг юзи тасвирини қурилмага киритиб, телефондаги иловаларга тўсиқсиз кириш ҳуқуқига эга бўлган. Шу орқали у жабрланувчига тегишли “Зоомрад” банк иловасига кириб, бир неча кун давомида маблағларни ўзлаштирган. Натижада жами 100 миллион сўм маблағни талон-торож қилган.

Судда ушбу жиноий қилмишга ҳуқуқий баҳо берилди. И. Боқиев Жиноят кодексининг 169-моддаси 3-қисми “б” банди билан айбдор деб топилди.

Судланувчининг айбига иқрорлиги, қилмишидан пушаймонлиги, етказилган зарар унинг отаси томонидан тўлиқ қоплангани ва жабрланувчининг даъвоси йўқлиги каби ҳолатлар инобатга олинди.

Судланувчига нисбатан 3 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.

Юқорида тафсилоти баён этилган жиноий қилмиш бугунги кунда яна бир бор ахборот хавфсизлиги масаласига жиддий эътибор қаратиш зарурлигини кўрсатади. Яширишга ҳожат йўқ, бугунги кунда кўпчилик фуқаролар мобиль қурилмалардан фойдаланишда оддий хавфсизлик қоидаларига амал қилмайди. Хусусан, телефонни бошқаларга бериш, паролларни ошкор қилиш ёки биометрик ҳимоя тизимларига бошқа шахсларни киритиш каби ҳолатлар юқорида баён этилгани сингари жиноий қилмишлар рўй беришига сабаб бўлади.

Мутахассислар тавсиясига кўра, мобил қурилмалардан фойдаланишда бир қатор оддий қоидаларга амал қилиш орқали бундай ҳолатларнинг олдини олиш мумкин. Жумладан, биометрик ҳимояга фақат ўзининг маълумотларини киритиш, телефонни назоратсиз қолдирмаслик, банк ва тўлов иловаларида қўшимча ҳимоя воситаларини ёқиш, шунингдек, молиявий операцияларни мунтазам текшириб бориш муҳим.

Хулоса қилиб айтганда, судда кўрилган ушбу жиноят иши барчамиз учун сабоқ бўлиши керак. Масаланинг яна бир муҳим томони, бугунги кунда хавф кўчада эмас, балки қўлимиздаги қурилмада эканлигини унутмаслигимиз даркор. Ҳар биримиз ахборот хавфсизлиги қоидаларига қатъий амал қилиб, ўз шахсий маълумот ва молиявий манфаатларимизни ҳимоя қилсак, шубҳа йўқки, жабрдийда бўлиб, муаммолар гирдобига қолмаймиз.

Зарифа АҲМЕДОВА,

жиноят ишлари бўйича

Самарқанд шаҳар суди судьяси

Read More
photo_2026-11-21_11-13-02

СУҒУРТА ШАРТНОМАСИ ТИЖОРАТ КЕЛИШУВИ ЭМАС, БАЛКИ МОЛИЯВИЙ ОҚИБАТЛАРНИ ҚОПЛАШГА ҚАРАТИЛГАН ҲУҚУҚИЙ КАФОЛАТДИР

Маълумки, фуқаро ёки тадбиркор ўз мол-мулкини суғурта қилдирганда, аввало, кутилмаган ҳодиса туфайли юзага келиши мумкин бўлган молиявий йўқотишлардан ҳимояланишни кўзлайди. Зеро, ёнғин, табиий офат ёки бошқа бахтсиз ҳодисалар оқибатида етказилган зарарни қоплаш баъзан катта маблағ талаб этади.

Бундай вазиятда суғурта шартномаси мулкдорнинг иқтисодий манфаатларини ҳимоя қилишнинг муҳим ҳуқуқий воситасига айланади.

Бироқ суғуртанинг ҳақиқий аҳамияти шартнома имзоланган пайтда эмас, балки суғурта ҳодисаси юз берганда кўзга ташланади.

Суғурталовчи ўз зиммасига олган мажбуриятни бажарса, мулкдор кўрилган зарарни шартномада белгиланган тартибда қоплаш имкониятига эга бўлади. Аксинча, товон тўлаш рад этилса ёки асоссиз кечиктирилса, тарафлар ўртасида низо келиб чиқади.

Айтиш керакки, амалдаги қонунларда суғурта шартномасининг ҳуқуқий асослари аниқ ўз ифодасини топган.

Жумладан, Фуқаролик кодексининг 914-моддаси биринчи қисмига мувофиқ, суғурта фуқаро ёки юридик шахс (суғурта қилдирувчи) суғурта ташкилоти (суғурталовчи) билан тузиладиган мулкий ёки шахсий суғурта шартномалари асосида амалга оширилади.

Мазкур кодекснинг 915-моддасида мулкий суғурта шартномасининг ҳуқуқий мазмуни белгиланган. Унга кўра, суғурталовчи шартномада белгиланган ҳақ — суғурта мукофоти эвазига суғурта ҳодисаси содир бўлганда, суғурта қилдирувчига ёки шартнома фойдасига тузилган бошқа шахсга етказилган зарарни суғурта пули доирасида қоплаш мажбуриятини олади.

Демак, суғурта шартномаси икки томонлама ҳуқуқ ва мажбуриятларни вужудга келтиради. Суғурта қилдирувчи белгиланган тўловларни амалга оширади, суғурталовчи эса, шартномада назарда тутилган таваккалчилик юз берганда, тегишли суғурта товонини тўлаши шарт.

Шу жиҳатдан, суғурта шартномаси оддий тижорат келишуви эмас, балки у муайян хавф юз берганда келиб чиқадиган молиявий оқибатларни шартномада белгиланган тартибда қоплашга қаратилган ҳуқуқий кафолатдир.

Мазкур қоидалар суғурта муносабатларидаги тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини аниқ белгилаш, шунингдек, суғурта ҳодисаси содир бўлганда келиб чиқиши мумкин бўлган низоларни қонуний ҳал этиш учун асос бўлиб хизмат қилади.

Шу ўринда ҳаётий мисолларга эътибор қаратсак, 2023 йил 19 майда «А» акциядорлик компанияси ва «Bank» акциядорлик жамияти ўртасида кредит шартномаси тузилган. Кредит маблағларининг қайтарилишини таъминлаш мақсадида акциядорлик компаниясига тегишли Самарқанд шаҳрида жойлашган телекоммуникация боғламасининг АТС биноси гаровга қўйилган. «А» акциядорлик компанияси, «Sug‘urta» акциядорлик жамияти ҳамда «Bank» акциядорлик жамияти ўртасида ушбу гаров мулкини зарар, ёнғин ва табиий офатлардан суғурталаш бўйича шартнома тузилган.

Шартномага мувофиқ, акциядорлик компанияси суғурта қилдирувчи, «Sug‘urta» акциядорлик жамияти суғурталовчи, банк эса, наф олувчи сифатида иштирок этган.

Орадан бир йилдан ортиқ вақт ўтиб, суғурталанган бино ёнғин оқибатида зарар кўрган. Ёнғин бинога туташ жойлашган «Cafe» ошхонасидан бошланиб, сўнг телекоммуникация боғламаси биносига ўтган.

«А» акциядорлик компанияси суғурта ташкилотига мурожаат қилиб, содир бўлган ҳодиса ва етказилган зарар ҳақида хабар берган. Шундан сўнг суғурталовчи ва суғурта қилдирувчи вакиллари иштирокида зарарланган бино кўздан кечирилиб, дастлабки ҳужжат расмийлаштирилган.

Кейинчалик мулкка етказилган зарар миқдорини аниқлаш мақсадида баҳолаш ташкилоти жалб қилинган. Баҳолаш ташкилотининг 2024 йил 9 октябрдаги баҳолаш ҳисоботида ёнғин натижасида бино-иншоотлар ва ускуналарга етказилган умумий зарар 1 миллиард 694 миллион 491 минг сўм деб баҳоланган. Ҳужжатнинг ҳаққонийлиги бошқа баҳолаш ташкилотининг экспертиза хулосаси билан ҳам тасдиқланган.

Бироқ суғурта ташкилоти товон тўлаш масаласини даъвогар кутганидек ҳал қилмаган. Ўз жавобида ёнғин қўшни ошхонада бошланганини, ҳодисага айбдор деб топилган ошпаз маъмурий жавобгарликка тортилганини билдирган. Шу асосда етказилган зарарни суғурталовчидан эмас, балки ёнғин келиб чиқишига айбдор бўлган шахсдан фуқаролик тартибида ундириш лозимлигини важ қилиб кўрсатган.

Натижада Савдо-саноат палатаси «А» акциядорлик компанияси манфаатини кўзлаб, иқтисодий судга даъво аризаси билан мурожаат қилган ва суғурта ташкилотидан 1 миллиард 363 миллион 744 минг 500 сўм суғурта товони ундиришни сўраган.

Мазкур низога, қайд этилганидек, суғурталовчи ёнғиннинг келиб чиқишига бошқа шахс айбдорлигини важ қилиб, шартнома бўйича ўз мажбуриятини бажаришдан бош тортгани сабаб бўлган.

Суғурталовчи суғурта қилдирувчи билан шартнома тузиш орқали муайян таваккалчиликни белгиланган шартларда қоплаш мажбуриятини ўз зиммасига олган. Лекин суғурталовчи фақат ёнғинга бошқа шахс айбдор эканини кўрсатиб, шартномадаги мажбуриятини бажармаслиги мумкин эмас.

Бу ўринда амалдаги қонунчиликда яна бир ҳуқуқий механизм мавжуд.

Аниқроқ айтганда, Фуқаролик кодексининг 957-моддасида суғурталовчи шартнома бўйича товонни тўлагандан кейин тегишли шартлар мавжуд бўлса, зарар учун жавобгар шахсга нисбатан талаб қўйиши мумкин, деб белгиланган.

Бу қоида, ўз навбатида, суғурта қилдирувчининг ҳуқуқини ҳимоя қилиш билан бирга, суғурталовчининг ҳам кейинчалик зарарни қоплашни талаб қилиш имкониятини назарда тутади.

Шу ўринда шундай ҳақли савол туғилади: банк наф олувчи бўлса, мулкдор товон талаб қила оладими?

Бу ҳақида фикр юритадиган бўлсак, суғурта шартномаси кредит мажбуриятини таъминлаш мақсадида тузилгани сабабли унда «Bank» акциядорлик жамияти наф олувчи сифатида кўрсатилган.

Шу боис суғурта ташкилоти судда шартнома бўйича товон тўлаш мажбурияти мавжуд деб топилган тақдирда ҳам, бу мажбурият «А» акциядорлик компанияси олдида эмас, балки наф олувчи банк олдида вужудга келишини таъкидлади.

Бироқ Олий суд Пленумининг 2017 йил 29 ноябрдаги «Судлар томонидан суғурта шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида»ги қарори 13.3-бандида кредит мажбуриятини таъминлаш билан боғлиқ суғурта шартномаларида наф олувчи фойдасига тўланиши керак бўлган товон миқдори юзасидан низо келиб чиқса, унинг миқдори суғурта шартномаси шартларига мувофиқ аниқланиши лозимлиги қайд этилган.

Аммо ушбу ишда суғурталовчи даъвогар талаб қилган суғурта товони миқдорига эътироз билдирмади. Баҳс, асосан, суғурта товонини тўлаш мажбурияти ва уни ким талаб қилишга ҳақли экани юзасидан келиб чиқди.

Бундан ташқари шартноманинг 6.9-бандида суғурталовчи барча зарур ҳужжатларни олгандан сўнг 15 банк иш куни ичида суғурта тўлови ҳақида қарор қабул қилиши ва бу ҳақда суғурта қилдирувчи ҳамда наф олувчига ёзма равишда хабар бериши белгиланган.

Мазкур бандда суғурта ҳодисаси тўғрисидаги далолатнома имзолангач, 10 банк куни ичида товон наф олувчининг, унинг ёзма розилиги мавжуд бўлса, суғурта қилдирувчининг ҳисоб рақамига ўтказилиши назарда тутилган.

Аммо судда аниқланишича, суғурта ташкилоти шартномада белгиланган тартибда суғурта ҳодисаси юз берган-бермагани ҳақида тегишли қарор қабул қилмаган. Аксинча, зарарни ёнғинга айбдор бўлган шахсдан ундириш лозимлигини билдириб, товон тўлашни рад этган. Бу ўз навбатида, шартномада белгиланган мажбуриятлар бажарилмаганини кўрсатади.

Суд суғурта шартномасининг 1.3-бандини ҳам баҳолаб, суғурта объекти сифатида суғурта қилдирувчи ва наф олувчининг мулкдан фойдаланиш ҳамда уни тасарруф этиш билан боғлиқ мулкий манфаатлари назарда тутилганини қайд этди. Шу асосда «А» акциядорлик компаниясининг суғурталовчидан товон талаб қилиш ҳуқуқи мавжудлиги эътироф этилди.

Низонинг эътиборли жиҳати шундаки, иш Самарқанд шаҳар иқтисодий судида мазмунан кўрилиб, даъво қаноатлантирилган. «Sug‘urta» акциядорлик жамиятидан «А» акциядорлик компанияси фойдасига 1 миллиард 363 миллион 744 минг 500 сўм суғурта товони ундириш ҳақида ҳал қилув қарори қабул қилинган. Шундан сўнг суғурта ташкилоти қарордан норози бўлиб, юқори суд инстанцияларига мурожаат қилди.

Юқори суд инстанциялари томонидан суғурта ташкилотининг шикоятлари кўриб чиқилиб, қуйи инстанция судларининг суд ҳужжатлари ўзгаришсиз қолдирилди.

Қолаверса, суғурта ҳодисасига учинчи шахснинг айбдорлиги суғурталовчини ҳар қандай ҳолатда товон тўлашдан озод қилмайди.

Бундай вазиятда суғурта шартномасидан келиб чиқадиган мажбурият билан зарар етказган шахснинг жавобгарлиги алоҳида ҳуқуқий муносабатлар сифатида баҳоланиши керак.

Судда кўрилган ушбу иш мулкдорнинг иқтисодий манфаатларини ҳимоя қилишга асос саналган қонунчилигимиздаги суғурта шартномаси тарафлар ўртасидаги тижорат келишуви эмас, балки у молиявий оқибатларни қоплашга қаратилган ҳуқуқий кафолат эканлигини амалда яна бир марта кўрсатди.

Хуршид ТУРСУНОВ,

Самарқанд вилояти суди раиси ўринбосари –

иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати раиси,

Амиршоҳ ҚАҲҲОРОВ,

Самарқанд вилояти суди судья катта ёрдамчиси

Read More
photo_2026-09-03_10-14-06

ЯНГИ ЎЗБЕКИСТОНГА МОС МЕЗОН: СУДЛАР — АДОЛАТ ҚЎРҒОНИ БЎЛСИН!

Ҳар қандай давлатнинг тараққиёт даражаси, аввало, унинг фуқароларига нисбатан қай даражада адолатли, инсонпарвар ва самарали ҳуқуқий тизимга эга эканлиги билан белгиланади. Шу маънода, мустақиллик йилларида мамлакатимизда жиноят ҳуқуқи, жиноят-процессуал ҳуқуқи ва жиноят-ижроия ҳуқуқи соҳаларида амалга оширилган ислоҳотларни шартли равишда бир нечта даврларга ажратиш мумкин. Аввало, миллий қонунчиликнинг шаклланиши, жиноий жазоларни босқичма-босқич либераллаштириш ва инсонпарварлаштириш йўлида тарихий ўзгаришлар амалга оширилди.

Ўз навбатида, суд ҳокимиятининг мустақиллигини мустаҳкамлашга қаратилган изчил ислоҳотлар амалиётга тадбиқ этилди. Шу билан бирга, суд-ҳуқуқ тизимини тубдан модернизация қилиш бўйича янги тизимли ислоҳотлар аниқ самаралар берганини қайд этиш лозим.

Энг муҳими, 2016 йилдан бошланган даврни Ўзбекистон суд-ҳуқуқ тизими тарихидаги шиддатли ва натижадор босқич сифатида баҳоласак, тўғри бўлади.

Бу борада эришилган натижалар нафақат норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар сонининг кўплиги, балки уларнинг мазмунан чуқур ислоҳ этувчи характерга эга эканлиги билан ҳам алоҳида ажралиб туради.

Ўзбекистон Президентининг 2016 йил 21 октябрдаги «Суд-ҳуқуқ тизимини янада ислоҳ қилиш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони суд-ҳуқуқ соҳасидаги ислоҳотларнинг сифат жиҳатидан янги, юксак босқичини бошлаб берди. Мазкур Фармон судьяларнинг мустақиллиги ва фақат қонунга бўйсуниши ҳақидаги конституциявий норманинг амалда тўлиқ рўёбга чиқарилишига йўл очди ҳамда суд тизимини институционал жиҳатдан қайта қуриш бўйича кенг қамровли ва изчил дастурнинг бошланғич нуқтаси бўлди.

Президентимизнинг 2017 йил 7 февралдаги «Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида»ги Фармони билан 2017–2021 йилларга мўлжалланган бешта устувор йўналиш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тасдиқланди. Унинг иккинчи йўналиши — «Қонун устуворлигини таъминлаш ва суд-ҳуқуқ тизимини янада ислоҳ қилиш» деб номланди.

Шу йўналиш доирасида суд ҳокимиятининг чинакам мустақиллигини таъминлаш; маъмурий, жиноят, фуқаролик ва хўжалик қонунчилигини такомиллаштириш ва либераллаштириш; алоҳида жиноий қилмишларни декриминаллаштириш; жиноий жазолар ва уларни ижро этиш тартибини инсонпарварлаштириш; жиноят процессида тортишув принципини тўлақонли жорий этиш; адвокатура институтини ривожлантириш каби устувор вазифалар аниқ ва мақсадли тарзда бажарилди.

Шунингдек, 2017 йил 6 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий кенгаши тўғрисида»ги қонун билан илгари Президент ҳузурида фаолият юритган ва фақат судьяларни лавозимга тавсия этиш вазифасини бажарган Олий малака комиссияси ўрнига мустақил, конституциявий-ҳуқуқий мақомга эга Судьялар олий кенгаши ташкил этилди. Бу – суд ҳокимияти мустақиллигини институционал жиҳатдан мустаҳкамлашнинг ёрқин намунаси бўлди.

Кенгаш судьялик лавозимларига номзодларни танлов асосида танлаш, уларни лавозимга тайинлаш ва лавозимидан озод қилиш, судьяларнинг интизомий жавобгарлиги масалаларини кўриб чиқиш каби кенг ваколатларга эга бўлди.

Шу билан бирга, «Маъмурий суд иши юритуви тўғрисида»ги ва «Маъмурий тартиб-таомиллар тўғрисида»ги қонунлар лойиҳалари ишлаб чиқилди ва тасдиқланди. Бу ҳужжатлар давлат органлари фаолиятидаги қонунийликни мустаҳкамлаш ва фуқаролар ҳуқуқларини маъмурий суд йўли билан ҳимоя қилишнинг замонавий тартиб-таомилларини жорий этишга хизмат қилмоқда.

Президентимизнинг 2018 йил 14 майдаги «Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилиги тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори жиноят ва жиноят-процессуал ҳуқуқи соҳасидаги ислоҳотларнинг илмий асосланган концептуал дастури бўлди.

Қарорда 1994 йилда қабул қилинган кодексларнинг замонавий талабларга тўлиқ жавоб бермайдиган жиҳатлари очиб берилиб, жиноят қонунчилиги нормаларини унификация қилиш, жиноий жавобгарлик ва жазо тизимини такомиллаштириш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини амалда ишончли ҳимоя қилишни таъминлайдиган механизмларни жорий этиш каби устувор йўналишлар белгиланди.

Олий суд Пленумининг 2018 йил 24 августдаги «Далиллар мақбуллигига оид жиноят-процессуал қонуни нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида»ги қарори жиноят процессида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг муҳим амалий воситасига айланди. Ушбу қарорда суд амалиётида қонунга хилоф равишда, жумладан, қийноқ, зўравонлик ёки бошқа ноқонуний усуллар қўлланилиб олинган маълумотлардан далил сифатида фойдаланишга йўл қўйилмаслиги, бундай ҳолатлар тўғрисидаги мурожаатлар суд-тиббий ёки бошқа экспертиза ўтказилган ҳолда мажбурий тарзда текширилиши лозимлиги мустаҳкамланди.

Янада муҳими, Президентимизнинг 2018 йил 11 ноябрдаги «Жиноят-ижроия қонунчилигини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори жиноят-ижроия ҳуқуқи соҳасидаги ислоҳотларга кучли туртки берди. Қарор доирасида жазони ижро этиш муассасаларида маҳкумларни сақлаш шароитларини яхшилаш, уларнинг меҳнат ва таълим олиш ҳуқуқларини таъминлаш, жазони ижро этиш жараёнида инсонпарварлик тамойилини кенг жорий этиш, шунингдек, жазони ўтаб бўлган шахсларни жамиятга ижтимоий мослаштириш тизимини такомиллаштириш бўйича комплекс чора-тадбирлар белгиланди.

Бу қарор жазони ижро этиш сиёсатида «репрессив-жазоловчи» ёндашувдан «тарбиявий-реинтеграцион» ёндашувга ўтишни мустаҳкамлади. Кейинги йилларда пробация хизматини ташкил этиш, маҳкумларни жамиятга қайтариш бўйича давлат дастурларини ишлаб чиқиш каби амалий қадамларга асос бўлди.

Ушбу даврда Президентимиз томонидан қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасида суриштирув ва дастлабки тергов органларининг фаолиятини янада такомиллаштириш тўғрисида»ги Фармон жиноят процессида тезкор-қидирув ва тергов фаолиятининг шаффофлигини ошириш борасида муҳим қадам бўлди.

Фармонда жиноят процессида судлар томонидан гумон қилинувчи, айбланувчи ва судланувчиларга нисбатан «муайян ҳаракатларни тақиқлаш» деб номланган янги, енгилроқ эҳтиёт чорасининг жорий этилиши, шунингдек, кўплаб процессуал ҳаракатларни холислар иштирокисиз, лекин мажбурий тарзда видеоёзув воситаларидан фойдаланган ҳолда қайд этиш тартибининг йўлга қўйилиши назарда тутилди. Бу ислоҳотлар терговнинг дастлабки босқичидан бошлаб шахс ҳуқуқларини кафолатлаш даражасини оширишга қаратилган.

Бундан ташқари 2021 йил 12 январдаги қонун билан Жиноят-процессуал кодексининг мурдани эксгумация қилиш тартибини белгиловчи нормалари такомиллаштирилди, жумладан, ушбу масалани кўриб чиқиш ваколати аниқ судьялар доирасига бириктирилди ва судьянинг тегишли ажрими устидан шикоят қилиш муддати қатъий белгилаб қўйилди. Бундай аниқ процессуал муддатларнинг белгиланиши жиноят процессида ишларни кўриб чиқиш тезлигини ошириш ва фуқароларнинг шикоят қилиш ҳуқуқини самарали амалга оширишни таъминлашга хизмат қилди.

Ўзбекистон Президентининг 2022 йил 28 январдаги «2022–2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида»ги Фармони суд-ҳуқуқ соҳасидаги ислоҳотларнинг навбатдаги, «Инсон қадри учун» деб номланган олижаноб тамойилга асосланган босқичини бошлаб берди. Тараққиёт стратегиясида «Адолат ва қонун устуворлигини таъминлаш» алоҳида устувор йўналиш сифатида белгиланиб, унинг доирасида жиноят, жиноят-процессуал ва жиноят­ижроия қонунчилигини такомиллаштириш сиёсатини изчил давом эттириш, жиноий жазолар ва уларни ижро этиш тизимига инсонпарварлик тамойилини кенг жорий этиш назарда тутилди.

Стратегияда белгиланган муҳим вазифалардан бири — қийноқларнинг олдини олиш бўйича превентив механизмларни такомиллаштириш ва бу йўналишда алоҳида қонун қабул қилишдир. Бундан ташқари, ювенал адлия тизимини шакллантириш ҳамда болалар ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчиликни кодификациялаш, «Хабеас корпус» институтини янада ривож­лантириш орқали тергов устидан суд назоратини кучайтириш, шунингдек, маъмурий судлар фаолиятини такомиллаштириш орқали давлат органлари ва мансабдор шахслар фаолияти устидан суд назоратини кенгайтириш вазифалари белгилаб қўйилди.

Жазони ўтаб бўлган шахсларни жамиятга қайта мослаштиришга алоҳида эътибор қаратилди. Жумладан, жазони ўтаб чиққан шахсларга тадбиркорлик фаолиятини бошлаш учун дастлабки ижтимоий-моддий ёрдам пакетини бериш тизими, ҳаракатланиш эркинлиги чекланган шахсларни ҳисобга олиш бўйича ягона онлайн электрон реестр каби рақамлаштиришга асосланган янги механизмлар жорий этилди.

Электрон тартибда суд ва ижро ишини юритиш, суд мажлисларини видеоконференцалоқа орқали ўтказиш имконияти каби йўналишлар устувор вазифалар сифатида белгиланди. Бу борада тизимда эришилган самаралар одил судловга эришиш даражасини ошириш ва судлов жараёнларининг очиқлигини таъминлашга хизмат қилмоқда.

Президентимизнинг 2026 йил 16 февралда қабул қилинган «Мамлакат тараққиётининг 2030 йилгача мўлжалланган устувор йўналишлари доирасида ислоҳотларни изчил давом эттириш ва янги босқичга олиб чиқишнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони соҳа ривожида алоҳида муҳим аҳамият касб этди. Ушбу Фармон билан суд-ҳуқуқ ислоҳотлари 2030 йилгача мўлжалланган янги, юксак босқичга кўтарилди.

Фармонда белгиланган йўналишлар орасида:

• жиноят процессида халқаро тан олинган «Хабеас корпус» институтини янада такомиллаштириш мақсадида тергов судьяларига қамоққа олиш, уй қамоғи ва бошқа эҳтиёт чоралари ҳамда процессуал мажбурлов чораларини ўзгартиш ва бекор қилиш ваколатини бериш;

• ўта оғир ва жамоатчилик эътиборини тортган жиноят ишларини судда жамоатчилик вакилларидан иборат халқ вакиллари ҳайъати иштирокида кўриб чиқиш амалиётини босқичма-босқич жорий этиш;

• ҳимоячига жиноят ишида ўз ҳимояси остидаги шахс иштирокида ўтказилган процессуал ҳаракатларга оид ҳужжатлар ва далиллар билан танишиш ҳамда улардан нусха олиш ҳуқуқини бериш орқали ҳимоя тарафининг процессуал имкониятларини кенгайтириш;

• жиноят иши юритувида ярашув институтидан фойдаланиш кўрсаткичини ошириш;

• судлар ва тергов органлари фаолиятида процессуал ҳаракатларни масофадан туриб амалга оширишдан фойдаланиш даражасини 50 фоизга етказиш вазифалари алоҳида эътиборга лойиқ.

Мамлакатимизда жорий 2026 йил «Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш йили» деб эълон қилингани муносабати билан Президент Фармони асосида устувор йўналишлар бўйича ислоҳотлар дастурлари ва «Ўзбекистон — 2030» стратегиясини амалга ошириш бўйича давлат дастури тасдиқланди. Бунда жиноят қонунчилигини янада қатъийлаштиришга қаратилган муҳим ижтимоий чоралар ҳам белгиланди.

Мухтасар айтганда, Ўзбекистоннинг суд-ҳуқуқ тизимини ислоҳ қилиш борасидаги давлат сиёсати изчил, узоқ муддатли стратегик режалаштиришга асосланган бўлиб, ҳар бир кейинги босқич олдинги босқичда эришилган ютуқларни мустаҳкамлаш ва янада ривожлантиришга қаратилган.

Айниқса, сўнгги ўн йилликда – 2016 йилдан буён амалга оширилаётган ислоҳотлар кўлами, чуқурлиги ва самарадорлиги жиҳатидан алоҳида ажралиб туради. Буларнинг барчаси фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш, қонун устуворлигини таъминлаш ҳамда адолатли фуқаролик жамиятини барпо этиш йўлидаги изчил давлат сиёсатининг амалий ва самарали ифодасидир.

Шерзод АБДУҚОДИРОВ,

Одил судлов академияси ректори,

юридик фанлар доктори

Read More
photo_2026-09-03_11-50-33

ВАКОЛАТ ДОИРАСИДАН ЧЕТГА ЧИҚИШ ҚОНУНИЙ ЖАВОБГАРЛИККА САБАБ БЎЛДИ

Қонун устуворлиги таъминланган жамиятда ҳар бир давлат хизматчиси, айниқса, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идора ходими ўз фаолиятида қонунга таяниши, фуқароларнинг шаъни, қадр-қиммати, эркинлиги ва хавфсизлигини ҳимоя қилиши шарт.

Чунки ваколат доирасидан четга чиқиш, қонун талабларига беписандлик билан қараш муқаррар жавобгарликка сабаб бўлади.

Буни қуйида баён этиладиган воқеа мисолида ҳам кўриш мумкин.

Суд ҳужжатларида баён этилишича, уч нафар профилактика инспектори қонун билан берилган ваколатлар доирасидан четга чиқиб, фуқарони асоссиз ушлаб туриш, унга нисбатан зўрлик ишлатиш, оғир тан жароҳатлари етказиш ҳамда содир этилган ҳаракатларга қонуний тус бериш мақсадида сохта ҳужжатлар расмийлаштиришда айбдор деб топилди. Воқеа, аслида, шундай бошланган: жабрланувчи Абдимутал Бўтаев (исм-шарифлар ўзгартирилди) ва унинг турмуш ўртоғи ўртасида муқаддам оилавий низолар бўлиб турган.

Ана шу низолар юзасидан профилактика инспектори сифатида Низом Пирназаров тегишли профилактик чораларни кўриб келган.

Вақт ўтиши билан А. Бўтаевнинг кўнглида негадир турмуш ўртоғи ва профилактика инспектори ўртасида қандайдир муносабат бор, деган гумон пайдо бўлади.

2025 йил 14 август куни кечки пайт А. Бўтаев ўзи истиқомат қиладиган маҳалла ҳудудидаги автомобилларга техник хизмат кўрсатиш шоҳобчаси ёнида Н. Пирназаровни кўриб қолади ва кўнглидаги шубҳа яна бош кўтаради. Бунинг сабаби ҳам бор эди.

Чунки Н. Пирназаровнинг иш ўрни ўзгарган, бошқа туманга профилактика нозири этиб тайинланганди. Аммо янги иш жойида бўлиш ўрнига бу атрофда юргани А. Бўтаевнинг эски «дарди»ни яна оловлантиради. Чидаб туролмасдан собиқ профилактика инспекторидан яна эски масалага ойдинлик киритишни талаб қилади.

Н. Пирназаровнинг кўнглида эса, А. Бўтаевга нисбатан ғаразли ўй пайдо бўлади ва ундан ўч олиш нияти туғилади. Вазиятни тинч йўл билан ҳал қилиш ўрнига, уни ҳуқуқбузар сифатида кўрсатиш ва суд орқали маъмурий қамоққа ҳукм қилдириш ҳаракатига тушади.

Бунинг учун аввал бирга ишлаган профилактика инспектори Инъомжон Келдибековга қўнғироқ қилади. А. Бўтаев пичоқ кўтариб, таҳдид қилаётганидан ёзғиради ва ундан ёрдам сўрайди.

Кейинроқ Н. Пирназаровнинг илтимосига кўра, И. Келдибеков ва яна бир профилактика инспектори Муҳиддин Холбеков ҳам ички ишлар бўлими маъмурий биносига етиб келади. Улар учрашгач, Н. Пирназаров А. Бўтаевга нисбатан майда безорилик ва ички ишлар ходимларининг қонуний талабларига бўйсунмаслик каби ҳуқуқбузарликлар бўйича ҳужжат расмийлаштириб, уни маъмурий қамоққа ҳукм қилдиришда амалий ёрдам беришни сўрайди.

Шундан сўнг у А. Бўтаевга қўнғироқ қилиб, Наманган шаҳар 1-сонли ИИБ маъмурий биноси олдига етиб келишини буюради. У келгач, ичкарига мажбурлаб олиб киришади. Унинг ёнида ўткир тиғли жисм борлиги важи билан шахсий тинтув ўтказилади. Бироқ А. Бўтаевнинг ёнидан ҳеч нарса топилмайди.

А. Бўтаев ўзини асоссиз ушлаб, тинтув қилинаётганига эътироз билдиради. Аммо унинг бу эътирози фаол қаршилик кўрсатиш сифатида баҳоланади. Шундан сўнг унинг қўлларини орқасига қайириб, видеокузатувдан четда бўлган “Фуқароларни қабул қилиш хонаси”га олиб боришади.

Хонада бу воқеаларга гувоҳ бўладиган ҳеч ким йўқ эди. Шу сабабли А. Бўтаевни айнан шу хонада уриб-дўппослашган. Бунинг оқибатида унга ҳаёт учун хавфли бўлган оғир тан жароҳатлари етказилган. Бу суд-тиббий экспертиза хулосасида ҳам қайд этилади.

Шундан сўнг А. Бўтаевни қўйиб юборишган бўлса керак, деб ўйлаяпсизми?

Йўқ, энди жабрланувчининг эркинлигини чеклашга киришилган. Суд ҳужжатларидан маълум бўлишича, 2025 йил 14 август куни соат ўн саккиздан бошлаб тўрт ярим соат жабрланувчи қонуний асосга эга бўлмаган ҳолда ушлаб турилган.

Қолаверса, Н. Пирназаров жабрланувчи юқори турувчи ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларга шикоят қилмаслиги ёки тиббиёт ходимларига айтиб қўймаслиги чораларини ахтарган. Жабрланувчини дастлаб Поп, кейин Косонсой туманларига, гўёки ўз хоҳиши билан дам олишга чиққан қилиб бирга олиб юрган.

Профилактика инспекторининг хизмат хонасида айбсиз айбдорга нисбатан тайёрланган сохта ҳужжатларга мажбурлаб имзо қўйдирилади. Шундан сўнг А. Бўтаев аслида маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этмаган бўлса-да, унга нисбатан расмийлаштирилган ҳужжатлар мазмунан кўриш учун судга тақдим этилади.

Бироқ жиноят ишлари бўйича Наманган шаҳар суди ушбу маъмурий материалларни кўриб чиқиб, тўпланган ҳужжатларда камчиликлар мавжудлиги учун қўшимча терговга қадар текширув ҳаракатлари ўтказиш учун қайтаради.

Бу томонда эса, олган оғир тан жароҳатлари туфайли А. Бўтаевнинг соғлиғи кун сайин оғирлашиб бораётганди. Судда мақсадларига етолмагач, 2025 йил 16 август куни судланувчилар А. Бўтаевни Наманган шаҳридаги «Марҳабо шифо» хусусий шифохонасига ётқизишади.

Бундан А. Бўтаевнинг онаси ва бошқа яқин қариндошлари хабар топгач, оғир аҳволдаги беморни Республика шошилинч тез тиббий ёрдам илмий марказининг Наманган филиалига ётқизишади. Шифокорлар томонидан кўрсатилган малакали тиббий ёрдам натижасида жабрланувчининг ҳаёти сақлаб қолинади.

Судда аниқланган яна бир муҳим ҳолат — судланувчилар содир этган ҳаракатларига қонуний тус беришга уринилганидир. Бу билан улар ўзларининг зўравонлик ҳаракатларини яшириш, жабрланувчини айбдор шахс сифатида кўрсатиш ва уни маъмурий қамоққа тортилишига уринишган. Ҳужжатларга ёлғон маълумотлар киритилиши, ҳақиқий ҳолатнинг бузиб кўрсатилиши ва сохталаштирилган материалларни судга тақдим этишга ҳаракат қилиниши одил судловга қарши жиноят сифатида баҳоланди.

Суд жараёнида жабрланувчи А. Бўтаев дастлабки терговда берган кўрсатмаларини тасдиқлади. Қайд этилган далиллар бир-бирини тўлдириб, воқеа тасодифий жанжал эмас, балки мансаб ваколати доирасидан четга чиқиш, зўрлик ишлатиш ва кейин уни яширишга уриниш билан боғлиқ жиноий ҳаракатлар занжиридан иборат эканини кўрсатди.

Суд иш ҳолатларини ўрганиб, Н. Пирназаров, И. Келдибеков ва М. Холбоевнинг ҳаракатларига Жиноят кодексининг бир нечта моддалари бўйича ҳуқуқий баҳо берди. Улар бир гуруҳ шахслар томонидан қасддан баданга оғир шикаст етказиш, мансаб ваколати доирасидан четга чиқиш, далилларни сохталаштириш ва қонунга хилоф равишда ушлаб туришда айбдор деб топилди.

Суд ҳукмига кўра, ҳар учала судланувчи 3 йил муддатга ички ишлар идоралари тизимида, шунингдек, давлат корхона, муассаса ва ташкилотларида мансабдорлик ва моддий жавобгарлик лавозимларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилинди. Суд Н. Пирназаровга 7 йил, И. Келдибековга 6 йил, М. Холбоевга 5 йил 2 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазосини тайинлади.

Суд, шунингдек, жабрланувчига етказилган моддий ва маънавий зарарни ундириш масаласида фуқаролик ишлари бўйича судга мурожаат қилиш ҳуқуқи борлигини тушунтирди.

Хулоса шуки, қонуний ваколат адолатни таъминлаш, ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш ва фуқаролар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун берилади.

Фуқароларнинг ҳуқуқларига жиддий зиён етказган, мансаб ваколатидан четга чиққан ва ўз қилмишини сохта ҳужжатлар билан яширишга уринган ҳар қандай шахс қонун олдида жавоб беради. Адолатнинг асосий мезони ҳам шу: ким бўлишидан қатъи назар, ҳар бир шахс қонун олдида тенгдир.

Шуҳрат ХУДОЁРОВ,

жиноят ишлари бўйича

Наманган шаҳар суди судьяси,

Абдуҳамид ХУДОЙБЕРДИЕВ,

журналист

Read More
photo_2026-09-24_11-22-14

АЖАЛ ОҒУСИ ЁКИ БИР ИНСОН ТАҚДИРИ, ОИЛА ИЗТИРОБИ ВА ОҒРИҚЛИ САБОҚ

Четдан қараганда, Жавлон Худойназаровнинг (исм-шарифлар ўзгартирилган) ҳаёти бошқа тенгқурлариникидан деярли фарқ қилмайди. Мактабни тугатиб, олий таълим даргоҳида таҳсил олган, сўнг нуфузли муассасада ишлаган, оила қурган. Кейинчалик эса, савдо-сотиқ билан шуғулланган.

Аммо кейинчалик нимадир бўлдию, Ж. Худойназаров тўғри йўлдан адашди, кутилмаганда, гиёҳвандлик моддасини истеъмол қила бошлади; аввалига оз-оздан, сўнг эса, бутунлай ружу қўйди. Бу иллат домига тушгач, табиийки, ҳаёти буткул издан чиқди. Аниқроқ айтганда, у гиёҳвандфуришлар билан алоқага киришди, алоқа савдога, савдо эса, оғир жиноятга етаклади.

Ўтган йилнинг сентябрь ойида Ж. Худойназаров терговда шахсига аниқлик киритиш имкони бўлмаган “Аъзам” исмли шахс билан кўп миқдордаги “героин” гиёҳвандлик воситасини Хоразм вилоятининг Тўрткўл туманига олиб бориш ва кейинчалик бошқа шахсларга ўтказишни режалаштиради.

Албатта, бу текинга эмас, балки бир кило “героин” гиёҳвандлик моддасини 1 500 АҚШ доллари эвазига манзилга етказишга рози бўлади.

Хуфя режага асосан, 15 сентябрь куни у гиёҳвандлик воситасини Ургут туманидаги яшаш хонадонига олиб келиб, яшириб қўяди. Эртаси куни эса, ўзининг бошқарувидаги “Gentra” русумли автомашина юкхонасига яшириб, Хоразм томон йўл олади.

Аммо йўлда унинг гиёҳвандликка ружу қўйгани панд беради, аниқроғи, у чидолмай гиёҳванд моддадан истеъмол қилади ва табиийки, оғу таъсирига тушади. Шу боис ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идора ходимлари томонидан ўтказилаётган тадбир чоғида у қочишга уринади ва оқибатда “Дамас” автомашинаси билан тўқнашиб кетади. Унинг автомашинасидан ашёвий далил сифатида олинган “героин” гиёҳвандлик моддасининг соф оғирлиги 981,47 граммни ташкил қилади.

Дастлабки тергов жараёнида у қилмишидан пушаймон эканини билдириб, ариза билан мурожаат қилади ва Самарқанд шаҳридаги хонадонида ҳам гиёҳвандлик воситаларини сақлаб келаётганига иқрор бўлади. Ҳақиқатан ҳам, унинг хонадони кўздан кечирилганда, соф оғирлиги 1,9 грамм “опий” ва 0,5 грамм “марихуана” топилди.

Республика ихтисослаштирилган руҳий саломатлик илмий-амалий тиббиёт марказининг наркология хизмати бўйича Самарқанд вилояти филиали хулосасига кўра, М. Худойназаров гиёҳвандлик дардига чалинган ва у мажбурий даволанишга муҳтож.

Бу ҳолат ўз навбатида, гиёҳвандликнинг икки томонлама фожиали оқибатини кўрсатади.

Яъни, биринчидан, судланувчи оғу таъсирида жиноят содир этди.

Иккинчидан, унинг ўзи ҳам даволанишга муҳтож ҳолатга тушган. Бошқача айтганда, гиёҳвандлик воситаси инсонни фақат жиноий қилмишга етакламай, балки уни иродаси заиф кимсага ҳам айлантириб қўйган.

Судланувчининг қарамоғида кекса ота-онаси, турмуш ўртоғи ва бир нафар вояга етмаган фарзанди борлиги ўқувчини ўйлантириши табиий. Чунки гиёҳвандлик ва унга боғлиқ жиноятлар фақат судланувчининг шахсий муаммоси эмас, балки бу иллатнинг оқибати оиласига ҳам оғир юк бўлиб тушади.

Албатта, ҳаётда ҳар қандай жиноий қилмиш жазосиз қолмайди. Шу маънода, дастлабки тергов органи томонидан Ж. Худойназаровнинг жиноий ҳаракатлари Жиноят кодексининг 273-моддаси 2-қисми ҳамда 273-моддаси 5-қисми билан малакаланди.

Судда эса, иш ҳолатлари батафсил таҳлил қилинди: ажал оғуси манзилга етказилиши режалаштирилган бўлса-да, судланувчи ўзига боғлиқ бўлмаган ҳолатларга кўра, жиноий ҳаракатини охирига етказа олмаган. Шу сабабли суд унинг ҳаракатини Жиноят кодексининг 273-моддаси 5-қисмидан ушбу кодекснинг 25,273-моддаси 5-қисмига, яъни жиноят содир этишга суиқасд сифатида қайта малакалади.

Суд ҳайъати Конституциямиз ва амалдаги қонунлар талабларидан келиб чиқиб, судланувчига нисбатан қилмишига яраша қонуний ва адолатли жазо тайинлади. У 12 йил муддатга озодликдан маҳрум қилинди.

Шунингдек, судланувчига Жиноят кодексининг 96-моддасига кўра, жазони ўташ давомида гиёҳвандликдан мажбурий даволаниш чоралари белгиланди.

Биз юқорида гиёҳвандлик иллатининг бир инсон ҳаётида қолдирган аянчли излари ҳақида баён қилдик. Зотан, бу иллат соғлом турмуш тарзини пароканда қилиши билан ўта хавфлидир. Демак, бу иллатга қарши кураш, соғлом турмуш тарзи, оилалар тинчлик-хотиржамлигини асраб-авайлаш ҳар биримиз учун масъулиятли вазифадир.

Бекзод ЖУМАБОЕВ,

жиноят ишлари бўйича

Нарпай тумани суди раиси,

Абдуҳамид ХУДОЙБЕРДИЕВ,

журналист

Read More
photo_2026-03-31_12-56-44

ТАДБИРКОРГА ҚАРШИ ДАЪВО СУД ТОМОНИДАН РАД ЭТИЛДИ

Мамлакатимизда хусусий тиббиёт жадал ривожланиб бормоқда. Сўнгги саккиз йилда хусусий клиника ва лабораториялар сони 3 карра кўпайиб, 9 мингга, улардаги шифо ўринлари эса, 57 мингга етди. Бу ҳам бўлса, Президентимиз Шавкат Мирзиёев томонидан соха тараққиётига қаратилаётган юксак эътибор самарасидир.

Пойтахтимизда яшовчи тадбиркор М. Жафаров ҳам яратилган ана шу имкониятлардан оқилона фойдаланган ҳолда бундан 5 йил муқаддам “MEDICAL CENTER CHINOR” масъулияти чекланган жамиятини ташкил қилиб, аҳолига тиббий хизмат кўрсата бошлади. Бунинг учун 2021 йил 22 апрелда Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан унга 29803167-рақамли лицензия тақдим этилди.

Албатта, ўтган йиллар мобайнида клиникага 300 минг АҚШ доллари миқдорида хорижий инвестиция киритилди. Натижада 74 нафар шифокор доимий иш билан таъминланди. Эҳтиёжманд оилалар вакили бўлган беморлар учун 100 га яқин жарроҳлик амалиётлари бепул ўтказиб берилди. Биргина 2025 йил давомида давлат бюджетига 1 миллиард сўмдан ортиқ солиқлар тўланди. Аммо…

Аммо барчанинг кўнглини бирдек олиш қийин. Шу маънода айтганда, фуқаро М. Ҳисомиддинова ўзига кўрсатилган хизматдан кўнгли тўлмай, юқори идорага мурожаат қилади. Оқибатда Тошкент шаҳар соғлиқни сақлаш бошқармасининг тегишли буйруғи асосида 2025 йилнинг 11-20 ноябрь кунлари “MEDICAL CENTER CHINOR” масъулияти чекланган жамиятда текширув ўтказилади. Табиийки, иш бор жойда камчилик ҳам бўлади. Шу боис текширув мобайнида айрим камчиликлар аниқланади.

Хусусан, ассистент врач (пластик хирург) М. Нарзиеванинг хирургия ихтисослиги бўйича, ҳамшира З. Эргашева ҳамда Д. Буртешованинг камида биринчи малака тоифага эга эмаслиги лицензия талаб ва шартларини қўпол равишда бузиш, деб топилади. Натижада Соғлиқни сақлаш вазирлиги “MEDICAL CENTER CHINOR” масъулияти чекланган жамиятга берилган лицензияни бекор қилишни сўраб, Тошкент туманлараро иқтисодий судига даъво ариза киритди.

Айтиш керакки, амалдаги “Лицензиялаш, рухсат бериш ва хабардор қилиш тартиб-таомиллари тўғрисида”ги қонуннинг 33-моддасига мувофиқ, лицензия талаби ва шартларини бир марта қўпол равишда бузиш лицензияни бекор қилишга асос бўлади. Шунингдек, қонунда суд айнан қайси ҳолларда лицензияни бекор қилиши ҳам белгиланган. Жумладан, лицензия эгаси ҳужжатнинг амал қилиши тўхтатиб турилишига олиб келган ҳолатларни ваколатли орган ёки суд белгилаган муддатда бартараф этмаганда, лицензия бериш тўғрисидаги қарорнинг ноқонунийлиги ёки лицензия қалбаки ҳужжатлардан фойдаланган ҳолда олинганлиги аниқланганда, лицензия талаблари ҳамда шартлари бир йил давомида икки ва ундан ортиқ маротаба бузилганда, лицензия талаблари ҳамда шартларини бир маротаба қўпол равишда бузиш фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғига, жамоат хавфсизлиги ҳамда атроф-муҳитга, жамият ва давлат манфаатларига зиён етказса, тинчлик ва хавфсизликка таҳдид солса, бекор қилиниши қайд этилган. Бироқ “MEDICAL CENTER CHINOR” масъулияти чекланган жамиятдаги текширишда бундай ҳолат аниқланмаган. Қолаверса, текшириш ўтказишга асос бўлган аризачи М. Ҳисомиддинованинг ҳам ҳаёти ва соғлиғига зиён етмаган. Иш ҳужжатларида унинг “MEDICAL CENTER CHINOR” масъулияти чекланган жамиятга нисбатан даъвоси йўқлиги ҳақида тилхати мавжуд. Ана шу асосларга таянган суд даъвони рад этиш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилди.

Хулоса ўрнида таъкидлаш лозимки, Президентимиз 2025 йил 10 ноябрь куни тиббиёт ва фармацевтика ходимлари билан бўлган учрашувда тиббий хизматларнинг 30 фоизи хусусий сектор томонидан кўрсатилаётгани, илғор ташаббуслар ҳам улардан чиқаётгани қувонарли ҳол эканини таъкидлади.

Бундан ташқари давлатимиз раҳбари томонидан судлар зиммасига тадбиркорлар ҳуқуқларини ҳимоялаш долзарб вазифалардан бири сифатида юкланган. Зеро, республикамиз тараққиётини тадбиркорлик фаолиятисиз тасаввур қилиб бўлмайди.

Муҳиддин СУЛТОНОВ,

Тошкент туманлараро

иқтисодий суди раиси ўринбосари

Read More
photo_2026-06-22_11-56-31

АНИҚЛАШТИРИЛМАГАН ХАТОЛИК СУДДА ҚОНУНИЙ ЕЧИМИНИ ТОПДИ

Файзулла Мамараимовнинг уйида кутилмаганда электр энергияси узилиб қолди. Қўни-қўшниларда эса, электр токи бор эди. У қарасаки, электр ҳисоблагич ишламаётган экан.

Унинг чақирувига асосан келган электр таъминоти ходимлари электр токининг узилишига дарҳол “ташхис” қўйишди: электр ҳисоблагичнинг пастки қопқоқ қисми очилган. Шу сабабли автоматик тарзда блокланган ва электр токи узилиб қолган.

Шундан сўнг энергия сотиш корхонаси муҳандиси Ш. Холмуҳаммедов (исм-шарифлар ўзгартирилган) электр энергиясидан ноқонуний фойдаланганлик ҳолати юзасидан Ф. Мамарайимовга нисбатан далолатнома расмийлаштиради. Ўтган йилнинг 3 декабрь куни расмийлаштирилган ҳужжатлар дастлабки суриштирув органи томонидан кўриб чиқилиб, Ф. Мамараимовнинг ҳаракатлари Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 101-моддаси 1-қисм билан малакаланади ва судга ўтказилади.

Қонун мазмунига кўра, электр энергиясидан фойдаланиш қоидаларини бузганлик ҳолатини кодекснинг ушбу моддаси билан малакалаш учун ўша шахс умумий фойдаланишдаги электр тармоқларига ўзбошимчалик билан уланган ёки электр энергиясидан фойдаланиш қоидаларини бошқача тарзда бузган ёхуд электрни ҳисобга олиш асбобларига, шу жумладан, уларнинг пломбаларига қасддан шикаст етказган, ҳисобга олиш асбобларининг кўрсаткичларини ўзгартиришга уринган бўлиши керак.

Ф. Мамараимовни кодекснинг ушбу моддаси билан маъмурий ҳуқуқбузар сифатида айбдор деб топиш қонуннинг айни талабларига мос келадими?

Бу саволга Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 307-моддасидан тўлиқ жавоб топиш мумкин.

Мазкур моддада маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриб чиқиш вақтида тегишли орган ё мансабдор шахс маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган-этилмаганлигини, ҳуқуқбузарлик содир этилган вақт ва жойни, мазкур шахс уни содир этишда айбдор-айбдор эмаслигини, унинг маъмурий жавобгарликка тортилиш-тортилмаслигини, жавобгарликни енгиллаштирувчи ёки оғирлаштирувчи ҳолатлар бор-йўқлигини, мулкий зарар етказилган-етказилмаганлигини, шунингдек, ишни тўғри ҳал этишда аҳамиятга молик бошқа ҳолатларни аниқлаши шартлиги қатъий белгилаб қўйилган.

Шу маънода, ишни судда кўриш жараёнида Ф. Мамараимов томонидан умумий фойдаланишдаги электр тармоқларига ўзбошимчалик билан уланганлик ҳолати аниқланмади. Электрни ҳисобга олиш асбобларига, шу жумладан, уларнинг пломбаларига қасддан шикаст етказиш ёки электр ҳисоблагич кўрсаткичларини ўзгартиришга уринилмаган. Шунингдек, амалдаги “Электр энергиясидан фойдаланиш қоидалари”нинг 133-бандида кўрсатилган, яъни электр энергиясидан ноқонуний фойдаланиш ҳолатлари мавжуд эмас.

Аслида, аввалда электр ҳисоблагичнинг қопқоқ қисми пломбаланмаган бўлган. Бир дона винт ёрдамида маҳкамланиши уни бурашдан олдин пломба ёки ҳимоя қисмини бузишга имкон бермайди. Истеъмолчининг судда айтишича, у электр ҳисоблагичнинг пломбасини бузмаган.

Аслида электр ҳисоблагичнинг пастки қопқоғини ушлаб турувчи винти у ўрнатилган пайтда электр таъминоти ходими томонидан плонбаланмаган.

Ҳатто корхона ходимлари далолатнома расмийлаштирганларидан сўнг ҳам, пастки қопқоқни ушлаб турувчи винтни пломбалаб қўймаган.

Энергия сотиш корхонаси муҳандиси, гувоҳ Ш. Холмуҳаммедов электр таъминоти корхонаси ходимлари чақирувга асосан хонадонга келганида, электр ҳисоблагичга ташқаридан таъсир кўрсатилгани – синдирилган, ёқиб юборилган, кўрсаткичларни ўзгартириш мақсадида уларга аралашиш ҳолатлари аниқланмаганини судда тан олди.

Агар Ф. Мамараимов томонидан тегишли қоидалар талабларига зид равишда пломба бузилган ёки ҳисоблагичдан ташқари уланиш бўлганида, албатта, истеъмолчи жавобгар ҳисобланарди. Бу эса, ўз навбатида, уни маъмурий жавобгарликка тортишга асос бўларди.

Мазкур маъмурий ҳуқуқбузарлик иши бўйича “Энергосавдо” филиали Самарқанд бўлинмаси Қўшработ тумани бўлими 2026 йил 5 февраль куни судга маълумотнома тақдим этди. Унда “АСКУЕ” тизимига мос маиший истеъмолчилар учун мўлжалланган электр ҳисоблагичларнинг клинма қопқоғи пломба вазифасини бажариши, электр таъминоти томонидан ушбу турдаги ҳисоблагичларга пломба қўйилмаслиги маълум қилинган.

Бироқ ушбу маълумотнома Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 31 майдаги “Электр энергияси ва табиий газдан фойдаланиш қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида”ги қарори билан тасдиқланган “Электр энергиясидан фойдаланиш қоидалари”нинг 16-банди талабларига тўғри келмайди.

Чунки мазкур Қоидаларда электр таъминоти шартномаси асосида электр энергиясини сотиш ва тақсимлаш ҳуқуқига эга бўлган юридик шахс истеъмолчиларга ўрнатилган ҳисоблагичларни белгиланган тартибда алмаштириш, ўрнатиш ва уларни пломбалашга мажбур эканлиги белгилаб қўйилган.

Демак, судга тақдим этилган маълумотнома амалда белгилаб қўйилган, мамлакатимизда ҳамма бирдек бажариши лозим қоидалар талабларига зид равишда, судни чалғитиш ҳамда истеъмолчи Ф. Мамараимовга нисбатан тузилган далолатноманинг қонунийлигига судни ишонтириш мақсадида тақдим этилган.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 271-моддаси 1-бандига кўра, маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳодисаси ёки аломати йўқ бўлса, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни юритишни бошлаш мумкин эмас, бошланган иш эса, тугатилиши лозим.

Суд қонуннинг адолатли мезонларига асосланди ва Ф. Мамараимовнинг ҳаракатида ҳуқуқбузарлик аломатлари мавжуд эмас, деб ҳисоблади. Унга нисбатан юритилган ишни юритишдан тугатиш тўғрисида қарор қабул қилди.

Конституция ва қонунларга асосланган, кучли фуқаролик жамияти барпо этилаётган, инсон ҳуқуқ ва манфаатлари устувор саналган, шахс қадри сарбаланд тутилаётган диёримизда айбсиз одам асоссиз равишда жавобгарликка, хусусан, маъмурий жавобгарликка тортилмаслиги шарт.

Мамлакатимизда олиб борилаётган халқчил сиёсат, давлатимиз раҳбарининг қатъий талаби шундай.

Хулоса қилиб айтганда, шундай саволлар туғилади: айбсиз шахсга нисбатан нега маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома расмийлаштирилди? Хатоликнинг туб сабаби нима билан изоҳланади?

Кўриниб турибдики, ҳар икки жамоада ҳам ходимларга хизмат вазифасини тўлақонли бажаришлари юзасидан тушунтириш ишлари етарли даражада ташкил этилмаган. Қонун ва қонуности ҳужжатларига ходимларнинг риоя қилишлари қатъий назоратга олинмаган. Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни юритиш қоидаларини доимий тушунтириб бориш ишлари амалга оширилмаган. Оқибатда адолат тамойиллари бузилган.

Бинобарин, суд шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш, юқоридаги каби хато ва камчиликларга йўл қўйилишининг олдини олиш, ходимларнинг ўз хизмат вазифаларини тўғри бажаришлари устидан етарли даражада назорат қилиш чораларини кўриш, муҳандис Ш. Холмуҳаммедов ва профилактика инспектори С. Эгамовнинг хатти-ҳаракатларини йиғилишда муҳокама қилиш ҳамда тегишли чора-тадбирлар белгилашлик учун электр таъминоти корхонаси туман бўлими, шу каби туман ички ишлар бўлими раҳбарлари номига тақдимномалар киритди.

Зеро, ҳеч кимга адолат тамойилларини бузишга, бирон-бир шахсни асоссиз ва ноҳақ маъмурий ҳуқуқбузарга чиқаришга изн берилмаган.

Баҳодир АҲМЕДОВ,

жиноят ишлари бўйича

Қўшработ тумани суди тергов судьяси,

Абдуҳамид ХУДОЙБЕРДИЕВ,

“Куч — адолатда” мухбири

Read More
photo_2026-03-31_12-49-18

КОРРУПЦИЯГА ҚАРШИ КУРАШИШ: ХАЛҚАРО СТАНДАРТЛАР, СУД АМАЛИЁТИ ВА МИЛЛИЙ ТАЖРИБА

Мамлакатимизда жамият тараққиётига жиддий хавф солаётган, адолат мезонини оғдираётган ва инсон виждонини синовдан ўтказаётган иллат — коррупцияга қарши кескин кураш олиб борилмоқда.

Президентимиз бу иллатни “давлат тараққиётига тўсиқ бўладиган, адолат ва қонун устуворлигини издан чиқарадиган, жамиятда ишонч муҳитини заифлаштирадиган энг жиддий таҳдид” деб баҳолаб, 2026 йил коррупцияга қарши курашиш бўйича белгиланган чора-тадбирларни мустаҳкамлаш мақсадида, мамлакатда коррупцияга қарши “фавқулодда ҳолат” эълон қилиш ҳақида мурожаат қилганлиги бежиз эмас. Чунки коррупция — бу фақат пора олиш ё бериш эмас, балки омонатга хиёнат, ўзаро ишончга зарба ва адолат тарозисининг қасддан оғдирилиши ҳамдир.

Аслида, ҳар қандай жиноят, аввало, нопок кўнгилда пайдо бўлади, яъни «қасд» пайдо бўлади. Демак, коррупция — фақат қонунбузарлик эмас, балки зудлик билан ислоҳ қилинишга муҳтож маънавий таназзулдир.

Шунинг учун ҳам, бугунги глобаллашув шароитида коррупция фақат миллий муаммо эмас, балки халқаро хавф сифатида эътироф этилмоқда.

Чунончи, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан қабул қилинган Коррупцияга қарши Конвенция коррупцияга қарши курашда ягона универсал ҳуқуқий механизм сифатида хизмат қилмоқда. Ушбу Конвенция давлатлар олдига: коррупциянинг олдини олиш, жазо муқаррарлигини таъминлаш, халқаро ҳамкорлик ва активларни қайтариш сингари долзарб устувор вазифаларни қўяди. Негаки, коррупциянинг таркибий таҳлили пора олиш ва бериш, мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш, давлат активларини ўзлаштириш ва қонунни айланиб ўтиш каби шаклларда намоён бўлади.

Шу маънода суд амалиёти таҳлилига назар ташласак, Тошкент шаҳар жиноят ишлари бўйича туман судлари томонидан 2025 йил давомида коррупциявий жиноятлар билан боғлиқ 462 нафар шахсга нисбатан 264 та жиноят иши кўриб, тамомланган, 453 нафар шахсга 256 та айблов ҳукми чиқарилган, 3 нафар шахс оқланиб, реабилитация қилинган, 6 нафар шахсга нисбатан ишлар тугатилган. Албатта, бу рақамлар судларнинг айблов ва оқлов ўртасида холис мувозанат сақлаётганини кўрсатади. Шу билан бирга жазо тайинлашда ҳам мутаносиблик ва индивидуал ёндашув таъминланган: судланганларнинг 19,6 фоизи — жарима, 12,6 фоизи — ахлоқ тузатиш ишлари, 22,1 фоизи — озодликдан чеклаш, 33,3 фоизи озодликдан маҳрум қилиш жазосига тортилган бўлса, 8 фоизига шартли жазо тайинланган. Шунингдек, 188 нафар судланувчи қўшимча жазо сифатида муайян ҳуқуқдан ҳам маҳрум этилган. Бу амалиёт халқаро стандартларга, хусусан, давлат хизматининг шаффофлиги ва жавобгарликни оширишга қаратилган халқаро Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти (OECD) тавсия этган жазонинг муқаррарлиги ва самарадорлиги принципларига мос келади.

Шу ўринда мисолларга эътибор қаратадиган бўлсак, Қ. Қосимов (исм-шарифлар ўзгартирилган) Тошкент халқаро аэропортида масъул лавозимида фаолият юритган. Аммо у мансабдор шахс сифатида ўз хизмат мавқеидан ғаразли ниятда фойдаланган ҳолда чет эл ва юртимиз фуқароларига чиқиш визаларини расмийлаштириб бериш эвазига турли миқдордаги пулларни пора сифатида талаб қилиб келган.

Масалан, чет эллик фуқаро М. А.дан ўзининг хизмат хонасида 1 000 000 сўм олиб, унга “Exit” визасини расмийлаштириб берган.

Умуман айтганда, А. Қосимов 31 та ҳолатда фуқаролардан пора олган. 

Кўза кунда эмас, кунида синади, деганларидек, 2025 йил 19 июль куни у фуқаро А. С.дан 200 АҚШ долларини пора сифатида олаётган вақтда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идора ходимлари томонидан ушланган.

Жиноят ишлари бўйича Сирғали тумани суди ҳукми билан А. Қосимовга 2 йил муддатга ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларда ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилган ҳолда 6 йилга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.

Шунингдек, солиқ тизимида фаолият юритган С. Толибов ва У. Хурсандов ўзаро жиноий тил бириктириб, порахўрлик жиноятини содир этишган.

Яъни улар ўз хизмат мавқеидан қасддан фойдаланиб, Яккасарой туманида жойлашган умумий овқатланиш шохобчасини ўрганиб, унинг иш юритувчисига солиқ текширувларини ўтказмаслик ва шохобча фаолиятига раҳнамолик қилиш эвазига 600 АҚШ доллари талаб қилишган. Аммо улар бу маблағни пора сифатида олаётган вақтда ашёвий далиллар билан ушланган.

Суд томонидан ҳар иккала судланувчи Жиноят кодексининг 210-моддаси 2-қисми “г” банди билан айбдор деб топилиб, 3 йил муддатга солиқ соҳасида раҳбарлик, моддий ва мансабдорлик вазифаларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилинган ҳолда 5 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.

Хулоса ўрнида шуни айтиш керакки, коррупцияга қарши кураш — бу фақат жазо чораси эмас, балки ҳуқуқий маданият, шаффоф бошқарув ва жамоатчилик назоратини мустаҳкамлаш жараёни ҳамдир. Шу боисдан ўтган 2025 йил натижалари суд амалиётида жазонинг муқаррарлиги, зарарни қоплаш механизмининг самарадорлиги, профилактиканинг кучайтирилгани каби ижобий тенденцияларни намоён этганини эътироф этиш жоиз. Зеро, адолат устувор бўлган жамиятда ишонч шаклланади.

Ишонч бор жойда эса, барака ва фаровонлик қарор топади.

Фарҳод Ғаниев,

Тошкент шаҳар суди раиси ўринбосари –

жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати раиси

Read More
Click to listen highlighted text!
Skip to content