Ҳаётда қабул қилиб, уни ўз вақтида тузатган шахснинг айбидан ўтиш, узрини қабул қилиб, бағрикенглик кўрсатиш халқимизга хос фазилатлардандир. Энг муҳими, ундай эзгу амаллар қонунчилигимиз асосини ҳам ташкил этади.

Айтиш керакки, маъмурий суд ишларини кассация тартибида кўрилиши дастлабки суд босқичида йўл қўйилган хато ва камчиликларни бартараф этишга, фуқароларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилишга хизмат қилмоқда. Бу, ўз навбатида, фуқароларнинг мустақил суд ҳокимиятига бўлган ишончини янада оширмоқда.

Бу фикрнинг тасдиғи учун ҳаётимизда далиллар кўп. Хусусан, Транспорт вазирлиги ҳузуридаги транспорт назорати инспекцияси ходимлари Ички ишлар бошқармаси ЙҲХБ ходимлари билан ҳамкорликда Қўшработ тумани ҳудудида тадбир ўтказган.

Текширишда Мухтор Жониқулов (исм-шарифлар ўзгартирилди) ўзига тегишли “Нексия-3” русумли автомашинасида аҳолига лицензиясиз пуллик транспорт хизмати кўрсатаётгани аниқланган. Табиийки, М. Жониқуловнинг қонунга хилоф фаолияти юзасидан баённома расмийлаштирилган.

Биринчи босқич суди ҳуқуқбузар М. Жониқуловга нисбатан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 176-3-моддаси билан базавий ҳисоблаш миқдорининг 7 баравари миқдрида жарима жазоси тайинлаган.

Текширувчилар маъмурий баённома тузгани, суд томонидан жарима қўлланилиши, оқибатда ортиқча чиқимга дуч келиш ҳеч кимга ёқмайди.

Судда М. Жониқуловга амалдаги қонун талаблари тушунтирилган. Яъни ҳар бир фуқаро йўл қўйган қонунбузилиши ҳолатини ҳуқуқбузарлик аниқланган пайтдан эътиборан ўттиз кунлик муддатда ихтиёрий равишда бартараф этса, иш юритишдан тугатилиши ва жавобгарликдан озод қилинишини айтишади.

Шундан сўнг ҳайдовчилик касбидан уч-тўрт сўм орттириб, қора қозонини қайнатаётган М. Жониқуловнинг чеҳраси ёришади. У ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида давлат солиқ хизмати органидан рўйхатдан ўтади.

Самарқанд вилоят транспорт бошқармасига мурожаат қилиб, йўловчи ташиш фаолияти билан шуғулланиш учун лицензия олади ва биринчи босқич судининг қарорини бекор қилиб, ўзига нисбатан бўлган ишни иш юритишдан тугатишни сўраб, кассация тартибидаги шикоят билан мурожаат қилади.

Самарқанд вилоят суди жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъти кассация инстанциясининг очиқ суд мажлисида жиноят ишлари бўйича Қўшработ тумани судининг қарори юзасидан ҳуқуқбузар М. Жониқулов томонидан берилган ана шу шикоят маъмурий иш ҳужжатлари билан бирга кўриб чиқилди.

Иш ҳужжатларидан маълум бўлишича, М. Жониқулов ўзининг бошқарувидаги “Нексия-3” русумли автомашинада аҳолига пуллик хизмат кўрсатиш фаолияти билан лицензиясиз шуғулланаётганлиги аниқланган ва унга нисбатан маъмурий баённома расмийлаштирилган. Мазкур маъмурий иш биринчи босқич суди томонидан ҳуқуқбузар М. Жониқуловнинг иштирокисиз кўриб чиқилган ва унга жарима жазоси тайинланган.

Шу ўринда мавзуга тегишли қонун талабларидан ўқувчини тўлиқроқ хабардор этиш учун Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 307-моддасига тўхталишни лозим топдик. Унга кўра, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриб чиқиш вақтида тегишли орган ё мансабдор шахс: маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган-этилмаганини, ҳуқуқбузарлик содир этилган вақт ва жойни, мазкур шахс уни содир этишда айбдор ёки айбдор эмаслигини, унинг маъмурий жавобгарликка тортилиш-тортилмаслигини, жавобгарликни енгиллаштирувчи ёки оғирлаштирувчи ҳолатлар бор-йўқлигини, мулкий зарар етказилган-етказилмаганлигини, шунингдек, ишни тўғри ҳал этишда аҳамиятга молик бошқа ҳолатларни аниқлаши шарт.

Гап шундаки, мазкур маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш биринчи босқич суди томонидан:

биринчидан, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 3-моддасида белгиланган қонунийлик принципига;

иккинчидан, Олий суд Пленумининг 2018 йил 30 ноябрдаги “Судлар томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўришни тартибга солувчи қонунларни қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги қарори тушунтиришларига;

учинчидан, бунда Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўришни тартибга солувчи нормаларига қатъий риоя этиш зарурлигига қаратиш ҳақидаги талабларига риоя этилмаган.

Шунингдек, иш бўйича исботланиши лозим бўлган барча ҳолатлар ва ишда мавжуд бошқа далиллар синчковлик билан, ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона текшириб чиқилмаган. Бунинг устига, суд мажлисида, М. Жониқуловнинг иштирокини таъминламаган ҳолда унинг важларини текширмасдан хатоликка йўл қўйилган.

Кассация инстанцияси суди амалдаги қонун талабларига таянди. М. Жониқулов томонидан содир этилган ҳуқуқбузарлик ҳолатлари бартараф этилганлиги сабабли, биринчи босқич судининг қарорини бекор қилди.

Унга нисбатан юритилган ишни тугатиш ва кассация тартибидаги шикоятни қаноатлантириш ҳақида янги қарор қабул қилади.

Хулоса ўрнида айтганда, судларда ишларни кассация тартибида кўриш амалиёти жорий этилгани фуқароларнинг Конституциямизда кафолатлаб қўйилган ҳуқуқлари ва манфаатлари устуворлигини таъминлашга самарали хизмат қилмоқда.

Эътиборлиси, қонунчилигимизнинг адолатпарварлик, халқпарварлик, меҳр-оқибат, кечиримлилик, хатосини тузатган инсонга имконият беришдек миллий руҳ билан суғорилгани М. Жониқулов сингари кўплаб фуқароларнинг шукронасига, шунингдек, инсон қадри улуғланаётган юртда яшаётганидан миннатдорлигига сабаб бўлмоқда.

Зайниддин ТЎРАЕВ,

Самарқанд вилояти суди

жиноят ишлари бўйича

судлов ҳайъати судьяси

Қўшкўпир туманида яшовчи Диёр Давлатмуродов (исм-шарифлар ўзгартирилган) тадбиркорлик борасида катта орзу-ниятлар қилиб, 2018 йил баҳор чоғи хонқалик ҳамкори Одилжон Зоҳидовнинг уйига боради-да, замонавий технологиялар ёрдамида иссиқхона мажмуаси барпо этиш ниятида эканини айтади.

Ва ушбу иссиқхонани биргаликда, ўзаро сармоя улуши асосида қуришни таклиф этиб, пайти келганида бу иш катта даромад манбаига айланишини, олинажак соф фойдани корхонани кенгайтириш ёхуд меҳмонхона мажмуасини барпо этишга йўналтириш мумкинлигини таъкидлайди. Чиндан ҳам, таклиф чаккки эмас. Режанинг ижобати катта миқдордаги соф фойдани кафиллайди. Шу боис, О. Зоҳидов иккиланмай янги ҳамкорининг таклифини қабул қилади. Аммо масаланинг муаммоли жиҳати ҳам йўқ эмасди. Яъни режани амалга ошириш учун томонларнинг улуши камлик қилади. Бунинг учун банкдан кредит маблағи олиш керак.

Кредитни эса, тегишли гаровсиз олиб бўлмайди.

Албатта, инсон зоти бундай пайтда чора излайди, имкон ахтаради.

Хайриятки, муаммонинг ечимини топиш кўпам мушкул бўлмади. О. Зоҳидовнинг Тошкент шаҳрида яшовчи қариндоши М. Жумамуродов шерикчилик йўли билан кўрилажак мўмай фойдадан муайян миқдорда улуш олиш шарти билан пойтахтдаги қиймати 700 минг АҚШ долларига тенг 4 минг 285 квадрат метрли ишлаб чиқариш корхонасини кредит таъминоти сифатида гаровга қўйишга розилик билдиради. Аслида, М. Жумамуродов Д. Давлатмуродовнинг бир мулкни иккига дўндиришга қаратилган ваъдаларини эшитиб, рози бўлади.

Қисқаси, О. Зоҳидов, Д. Давлатмуродов, М. Жумамуродов янгидан шаклланаётган “Zarifboy Jaloliddin” масъулияти чекланган жамиятнинг таъсисчилари бўлишди.

Шундан сўнг улар Хонқа тумани ҳокими номига ариза билан мурожаат қилиб, бўлажак иссиқхона учун ер майдони ажратиб беришни сўрашди.

Албатта, ҳокимлик мутасаддилари ҳам эзгуликка йўғрилган бу талабни рад этишмади. Туман ҳокимининг 2018 йил 2 июндаги 973-сонли қарорига биноан, О. Зоҳидов раҳбарлигидаги “Zarifboy Jaloliddin” масъулияти чекланган жамиятга туманнинг Навҳос қишлоғидаги “Илғор” маҳалласи ҳудудидан унумдорлиги 40 балл бонитетига тенг бўлган 5 гектар ер майдони ажратиб берилди. Шунга кўра, ташқи иқтисодий фаолият “Миллий банк”ининг Урганч филиали пойтахтда роппа-роса 700 минг АҚШ долларига баҳоланган ушбу мулк, шунингдек, қурилажак иссиқхонанинг қиймати 115 минг долларга баробар қисмини гаровга қўйиш, бунинг эвазига О. Зоҳидовнинг номига 1 миллион 380 минг АҚШ доллари миқдорида кредит маблағи ажратиш ҳақидаги сўровни рад этмайди. 2018 йил 30 июлда банк ва мижоз ўртасида 396/2018-сонли кредит шартномаси имзоланади.

Д. Давлатмуродов келажакда мўмай миқдорда улуш олишни кўзлаган ҳолда бошланаётган қурилишни зарурий ашё ва конструкциялар билан тўлиқ таъминлаш мажбуриятини ўз зиммасига олади.

Бу борадаги мажбурият О. Зоҳидов томонидан бошқарилаётган “Zarifboy Jaloliddin” масъулияти чекланган жамияти ва Д. Давлатмуродовнинг Россия Федерациясининг Краснодар ўлкасида давлат рўйхатига олинган “Oazis” корхонаси ўртасида 2018 йил 11 июнда имзоланган 0306/18-сонли импорт шартномасида ўз ифодасини топади. Жами 1 миллион 235 минг долларга тенг бўлган кредит маблағи, ўртадаги импорт шартномасига мувофиқ, таъминотчининг ҳисоб рақамига босқичма-босқич ўтказиб берилади.

Ишлар эса, қизигандан қизийди. О. Зоҳидовнинг яқин қариндоши Фарҳод Ортиқов қурилиш жараёнини бошқариш ва унга раҳбарлик қилишни ўз зиммасига олади. Лойиҳа-харажат ҳужжатларида ифодасини топган қурилиш жиҳозларининг тенг ярмидан зиёди бир неча ой ичида етказиб берилади. Аммо ғалати жиҳати шундаки, қурилиш учун узоқ Россиядан олиб келинган ашё ва конструкцияларнинг аксарияти бир хил маҳсулот – металл қувурлардан иборат эди. Бу ҳолат умумий ишга панд бермай қолмади. Аксар ашёлар Д. Давлатмуродовнинг Россиядаги таъминотчи корхонаси тарафидан қурилиш майдонига етказиб берилмагани, етказиб берилганлари эса, сифатсиз экани режаларни чиппакка чиқарди. 2019 йил бошланган қурилиш-пайвандлаш ишлари 2021 йилнинг кузига етганида, бутунлай тўхтаб қолди.

Ажабланарли жиҳати шундаки, бундан О. Зоҳидов ва Д. Давлатмуродов заррачаям ташвиш чекишмайди, аксинча, чала-ярим тикланган бино ва иншоотларни талон-торож қилишга тушишади. Пайвандланган металл конструкцияларни кесиб олиш, пировардида эса, талабгорларга сотиш йўлига ўтишди. Уларнинг асл нияти ҳам шу эди. Кейинчалик аниқланган факт ва далиллар буни яққол исботлади: эзгу мақсад йўлида йирик ҳажмли иссиқхона, пойтахтда меҳмонхона мажмуаларини барпо этиш уларнинг режасидан жой олмагани, аксинча, аввалбошданоқ кўнгилга жо бўлган шум ниятни хаспўшлаш, катта миқдордаги бойликни қўлга киритиш йўлидаги баҳонага дўнгани маълум бўлди. 

Бу борадаги кирдикорлар кўлами эса, кейинчалик ўтказилган тергов ҳамда суд жараёнида яққол бўй кўрсатди. “Oazis” масъулияти чекланган жамияти раҳбари Д. Давлатмуродов банкдан олинган 1 миллион 235 минг 340 доллар кредит маблағининг 1,1 миллион АҚШ долларини “Zarifboy Jaloliddin” масъулияти чекланган жамият олдидаги мажбуриятларини адо этишга эмас, балки бошқа ғаразли мақсадларга сарфлагани, шунча катта миқдордаги маблағни фирибгарлик йўли билан қўлга киритгани маълум бўлди. “Zarifboy Jaloliddin” масъулияти чекланган жамиятни бошқарган О. Зоҳидовнинг қилмишлари ҳам анча-мунча “тош” босади. У ҳали қурилмаёқ бузилган иссиқхона ва ундаги жиҳозларни сотиш эвазига жами 1 миллиард 686 минг сўм миқдоридаги кредит маблағини ўзлаштириш йўли билан талон-торож этгани ошкор бўлди.

Тафтиш-тергов тадбирлари асносида 3 гектарлик чала ва сифатсиз қурилган иссиқхонанинг 1,3 гектарида барпо этилган металл конструкциялар ва бошқа ускуналар 2022-2023 йиллар оралиғида бузиб олингани ва Самарқанд ҳамда Фарғона вилоятларидаги харидорларга сотиб юборилгани, божхона ҳужжатларини қалбакилаштириш йўли билан иссиқхона қурилиши учун етказиб берилган айрим камнарх ва сифатсиз асбоб-ускуналарнинг қиймати Д. Давлатмуродов томонидан сезиларли даражада ошириб кўрсатилгани аниқланди.

Шу аснода “Zarifboy Jaloliddin” масъулияти чекланган жамиятга қарашли иссиқхонанинг жами 1 миллион 102 минг 277 доллар миқдоридаги мол-мулки талон-торож қилинган.

Ҳамтовоқлар аввал-бошдан ғараз ниятни кўзлашганини дастлабки ва апелляция босқич судларида фуқаро А. Ёқубов, иссиқхона жиҳозларини мутасаддилар кўрсатмасига биноан мўмай пул эвазига ўз қўли билан бузган, кейинчалик эса, сотиб юборган хонқалик тадбиркор В. Отабоев, банк масъуллари З. Машарипов, С. Болтаев, С. Собиров, таъсисчи М. Жумамуродов, солиқ ва ижро маҳкамаси ходимлари Б. Қувондиқов, Д. Оташев ва бошқа гувоҳларнинг кўрсатмалари ҳам тўлиқ тасдиқлади.

Бу жараёнда масаланинг бошқа бир афсусланарли томони ҳам кўзга ташланди: Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банкидан гаров эвазига олинган 1 миллион 235 минг 340 АҚШ доллари миқдоридаги кредит маблағини жойига қайтариш билан боғлиқ ҳолат юзага чиқди.

Давлат маблағи, хусусан, банк кредити еб кетарга берилмайди, аксинча, унинг қатъий ҳисоби ва сўрови бор. Фуқаровий даъвогар Э. Юсупов шу ҳақдаги масалани илгари сурди. Муҳокама асносида бу борадаги тўлов учун масъул бўлган О. Зоҳидов ва Д. Давлатмуродов кредит мабалағини банкка қайтариш имкониятига эга эмаслиги, яна бир тадбиркор М. Жумамуродов эса, ўз “ҳотамтой”лиги ҳамда ҳамкор-шериклари тарафидан содир қилинган жиноий кирдикорларнинг жабрини тортгани, кафолатланган фойдадан улуш олишга қаратилган нияти чиппакка чиққани аён бўлди. Унинг айтишича, “Zarifboy Jaloliddin” масъулияти чекланган жамиятнинг таъсисчиси сифатида ўзининг 30 фоизлик улушига эга бўлган. Аммо ҳамкорларининг жиноий қилмиши оқибатида сариқ чақачалик ҳам фойда ололмаган. Буниси етмагандек, О. Зоҳидов ва Д. Давлатмуродов томонидан олинган кредит маблағи учун Тошкент шаҳрида гаровга қўйилган салкам 4,3 минг квадрат метр майдондаги мол-мулкидан маҳрум бўлишига оз қолди. Аниқроғи, у гаровга қўйилган мол-мулкни дахлсиз сақлаб қолиш учун ўз жамғармасидаги 700 минг АҚШ долларини банкка топширди. Аммо бу миқдордаги гаров пули кифоя эмас.

Барпо этилиши мўлжалланган иссиқхонанинг бир қисми бўйича юзага чиққан 115 минг АҚШ доллари миқдоридаги тўлов мажбурияти ҳам сўзсиз адо этилмоғи шарт. Шу ўринда 2018 йил 30 июлда банк ва мижоз ўртасида имзоланган 396/2018 сонли кредит шартномага кўра, гаров мулки ҳар қандай ҳолат ва вазиятда ҳам, бус-бутун ва дахлсиз сақланиши, унинг қандай ҳолатда сақланаётганини мунтазам равишда назорат қилиб борилиши зарурлигини қайд этиш жоиз. Буни айтишдан мақсад шуки, гаровга қўйилган мулкни назоратдан ўтказиш тадбири 2024 йил май ойи бошида амалга оширилади. Гаров мулкини кўргани борган банк масъул ходими С. Болтаев кутилмаганда ғалати манзаранинг устидан чиқади: гаров мулки сифатида белгиланган қурилма аллақаёққа ном-нишонсиз ғойиб бўлганди… С. Болтаев, табиийки, бундай нохуш ҳолатдан дарров мутасаддиларни хабардор қилади. Банкнинг талаби қатъий бўлди. Аммо гаров мулкини жойига қайтаришнинг имкони йўқ эди. Бу ҳол таъсисчи мақомидаги М. Жумамуродовни яна оёққа қалқитди, у бу гал ҳам масъулиятни зиммасига олиб, 115 минг доллар миқдоридаги гаров мажбуриятини банкка тўлади. Жамиятнинг қолган икки таъсисчиси О. Зоҳидов ва Д. Давлатмуродов эса, бу ҳолни четдан туриб томошабин бўлиб, кузатиб туришдан нарига ўтишмади. Қонуннинг эса, сўрови қатъий.

Тергов ва суд жараёнида барчасига тўлиқ аниқлик киритилди. Айб юки асосан жиноий режанинг фаол ташкилотчиси Д. Давлатмуродовнинг зиммасига тушди. Аслида, бу кимсанинг жиноий кирдикорлари ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар томонидан анча илгари фош этилганди.

Маълум бўлишича, Д. Давлатмуродов 2002 йилда жиноий қилмишлари учун узоқ муддатга озодликдан маҳрум қилинган.

Бу янглиғ қисмат охир-оқибатда О. Зоҳидовнинг бошига ҳам ёғилди. У Жиноят кодексининг ўзлаштириш ва талон-торожликка оид 167-моддаси 3-қисми “а” банди бўйича айбдор деб топилди ва тегишли муддатга озодликдан маҳрум этилди. Аммо у дастлабки босқич судининг ҳукмидан норози бўлиб, апелляция судига мурожаат қилди. Унинг шикояти аппеляция судида батафсил кўриб чиқилди. Бироқ юқорида зикр қилинган сохтакорликлар, жиноий кирдикорлар билан мўмай даромад орттиришга қаратилган хатти-ҳаракатларни инкор этувчи далил ва исботлар топилмади. Ана шу асосларга кўра, дастлабки босқич судининг ҳукми ўз кучида қолдирилди.

Жиноий қилмишнинг адолат ва қонунийликка йўғрилган чинакам баҳоси шу бўлди.

Ойбек Маҳмудов,

Хоразм вилояти судининг

 жиноят ишлари бўйича

судлов ҳайъати судьяси,

Абдулла Собиров,

журналист

Бугун мамлакатимизнинг қай бир ҳудудига борманг, Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг эзгу ташаббуси туфайли тадбиркорлик фаолияти кун сайин ривожланиб бораётгани, шу орқали юртдошларимизнинг турмуш тарзи ҳам фаровонлик касб этаётганига гувоҳ бўлишингиз аниқ. Шу маънода айтганда, судлар ҳам тадбиркорларнинг чинакам ҳуқуқий ҳимоячиси ва таянчига айланиб бормоқда.

Тошкент туманлараро иқтисодий судига Юнусобод тумани адлия бўлими томонидан “POYTAXT G‘OYA TAOM” масъулияти чекланган жамият манфаатини кўзлаб, киритилган даъво аризаси ҳам фикримизга мисол бўла олади.

Гап шундаки, 2022 йил 5 январь куни “POYTAXT G‘OYA TAOM” масъулияти чекланган жамият билан Юнусобод тумани мактабгача ва мактаб таълими бўлими ўртасида ҳудуддаги 13 та давлат мактабгача таълим ташкилотлари тарбияланувчиларини амалдаги санитария қоидалари ҳамда гигиена меъёрларига мувофиқ ҳолда бир кунда 3 маҳал (нонушта, тушлик, иккинчи тушлик,) ҳафтада 5 кун овқатлантиришни ташкил этиш бўйича 1- ва 2-сонли шартномалар имзоланган.

Шундан сўнг тадбиркор 13 та боғчага озиқ-овқат маҳсулотларини етказиб бериш орқали 4 миллиард 725 миллион 418 минг сўмлик иш бажарган.

Бироқ туман мактабгача ва мактаб таълими бўлими шартномада кўрсатилган қарзини бир ярим йилдан кўпроқ вақт мобайнида тўламаган.

Ваҳоланки, юқорида қайд этилган шартномаларнинг 4.1.1 ҳамда 4.6.1-бандига мувофиқ, тўловлар олдиндан 15 фоиз миқдорида, қолгани эса, ҳисоб фактура ва бажарилган ишлар далолатномаси расмийлаштирилгач, 5 иш куни мобайнида амалга оширилиши керак эди. Ҳолбуки, Фуқаролик кодексининг 244-моддасида агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, мажбуриятни бажаришни кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб бажаришга йўл қўйилмаслиги қайд этилган.

Буни қарангки, “Оларда кирар жоним, берарда чиқар жоним” қабилида иш тутган туман мактабгача ва мактаб таълими бўлими “POYTAXT G‘OYA TAOM” масъулияти чекланган жамиятнинг 2024 йил 26 августда юборган қарздорликни бартараф этиш хусусидаги 26/24-сонли талабномасини ҳам оқибатсиз қолдирган.

Бинобарин, жамият раҳбари Воҳиджон Бургутов Юнусобод туман адлия бўлимига мурожаат қилиб, амалий ёрдам беришни сўраган.

Таъкидлаш лозимки, Бош Қомусимизнинг 55-моддасига асосан, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ҳимоя қилишга ҳақли. Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, мустақил ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади.

Шунингдек, Фуқаролик кодексининг 703-моддасида “Ҳақ эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни бажариш (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса, бу хизмат учун ҳақ тўлаш мажбуриятини олади”, 705-моддасида эса, “Буюртмачи ўзига кўрсатилган хизматлар ҳақини ҳақ эвазига хизмат кўрсатиш шартномасида кўрсатилган муддатларда ва тартибда тўлаши шарт” дея қайд этилган.

Ана шу асосларга таянган Тошкент туманлараро иқтисодий суди адлия бўлимининг даъвосини тўлиқ қаноатлантириб, Юнусобод тумани мактабгача ва мактаб таълими бўлимидан “POYTAXT G‘OYA TAOM” масъулияти чекланган жамият фойдасига 4 миллиард 725 миллион 418 минг сўм маблағни ундириш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилди.

Шу ўринда яна бир мулоҳазани ҳам қайд этиш жоиз. Гап шундаки, суд қарорида жавобгардан 94 миллион 508 минг сўм миқдорида давлат божи ундириш ҳам белгиланди. Бошқача айтганда, шартномавий муносабатга нисбатан эътиборсизлик, мажбуриятни ҳис қилмаслик Юнусобод тумани мактабгача ва мактаб таълими бўлимига шунча миқдорда зарар етказди.

Албатта, судлар фаолиятидан бундай мисолларни кўплаб келтириш мумкин. Уларнинг барчасида тадбиркорларни қўллаб-қувватлашга асосий эътибор қаратилмоқда. Зеро, давлатимиз раҳбарининг таъбири билан айтганда, Янги Ўзбекистон ҳамма учун адолатни сўзсиз таъминлаш имкониятини берадиган ҳамда фуқаролари ижтимоий мавқеидан қатъи назар, қонун олдида тенг бўлган, тадбиркорликнинг ривожланиши учун зарур шароитлар яратилган давлатдир.

Баҳодир СУЛТОНОВ,

Тошкент туманлараро

иқтисодий суди судьяси

Ўзбекистон Республикасида демократия умуминсоний принципларга асосланади, уларга кўра инсон, унинг ҳаёти, эркинлиги, шаъни, қадр-қиммати ва бошқа ажралмас ҳуқуқлари олий қадрият ҳисобланади.

Демократик ҳуқуқ ва эркинликлар Конституция ва қонунлар билан ҳимоя қилинади.

Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 10-моддаси

Ҳаётда турли хил табиатли кишилар учрайди. Кимдир пешона тери тўкиб, меҳнат қилишни афзал билса, яна кимдир осон йўл билан даромад топиш илинжида турли хил қилмишлар, хусусан, фирибгарликка қўл уришдан ҳам тоймайди.

Бу ҳақда фикр юритганда, одатда, фирибгар кимсалар ғараз мақсадини амалга ошириш учун кўпроқ содда ва ишонувчан кишиларни чув туширишни кўзлашини қайд этиш жоиз. Масалан, пойтахтимизда яшовчи Шарифжон Ғойипов (исм-шарифлар ўзгартирилган) ҳам содда ва ишонувчанлиги туфайли фириб тўрига қандай тушганини ўзи ҳам билмай қолди.

Гап шундаки, Олмазор туманида яшовчи В. Нормирзаев илгари ҳам фирибгарлик жиноятини содир этган, аммо жиноят ишлари бўйича Олмазор туман судининг 2021 йил 26 июлдаги ажримига кўра Жиноят кодексининг 168-моддаси 1-қисми билан қўзғатилган жиноят иши кодекснинг 66-1-моддаси тартибида, яъни ярашганлиги, жабрланувчининг даъвоси йўқлиги боис тугатилганди. Бундай кечиримлилик, аслида, В. Нормирзаевга жиддий сабоқ бўлиши лозим эди. Аммо у буни ўйлаб ҳам кўрмади, аксинча, ўз билганидан қолмади. Яъни орадан 3 йил ўтиб, яна фирибгарликка қўл урди.

В. Нормирзаев 2023 йил август ойида турмуш ўртоғининг номига кредит эвазига “Спарк” русумли автомашина харид қилганди. Аммо 2024 йилнинг бошида у автомашинани сотиш ниятига тушиб қолади. Танишлари орқали бундан хабар топган Ш. Ғойипов дарҳол унга қўнғироқ қилади.

— Ҳа, машинани сотмоқчиман. Пул зарур бўлиб қолди, — дейди В. Нормирзаев.

— Нархи қанча? — сўрайди харидор.

— Беш ярим минг деяпман, озгина ками бор.

Қисқаси, сотувчи ва харидор ўртасида автомашина 5 300 АҚШ долларига баҳоланади. Бинобарин, В. Нормирзаев Тошкент катта ҳалқа автомобил йўлининг Яккасарой тумани ҳудудидан ўтган қисмида — “IBR” номли ёқилғи қуйиш шохобчаси ёнида Ш. Ғойипов билан учрашиб, олдиндан 300 АҚШ доллари олади. Кейин яна 2 200 АҚШ долларини турли вақт оралиғида қўлга киритади. Лекин Ш. Ғойиповга автомашина хадеганда насиб этмайди. Чунки В. Нормирзаев алдов йўли билан қўлга киритган пулни аллақачон сарфлаб юборган, автомашинани эса, сотиш нияти йўқ эди.

Охир-оқибат Ш. Ғойипов алданганини англаб етади. Шу боис, у ариза билан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага мурожаат қилади. Натижада В. Нормирзаевга нисбатан жиноят иши қўзғатилади. Жиноят ишлари бўйича Яккасарой тумани суди эса, уни Жиноят кодексининг 168-моддаси 1-қисми билан айбдор деб топиб, озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинлади.

Буни қарангки, тергов жараёнида бу фирибгар кимса жабрланувчига етказган зарарининг атиги 300 АҚШ долларини қайтарди, холос.

Бинобарин, суд ҳукмида судланувчидан Ш. Ғойипов фойдасига 2 200 АҚШ долларининг миллий валютамизга нисбатан қийматини ундириш ҳам белгиланди.

Буларни баён этишдан мақсад — ҳаётда жиноий қилмиш ҳеч қачон жазосиз қолмаслигини таъкидлашдир.

Ҳалол меҳнат, ростгўйлик кўнгил хотиржамлигини таъминловчи муҳим восита эканини ҳеч қачон унутмаслик керак.

Азимжон ҲАКИМОВ,

жиноят ишлари бўйича

Яккасарой тумани

суди судьяси

Ҳаётда нафс қутқусига учиб, охир-оқибат аянчли қисматга гирифтор бўлганларнинг афсус-надомати, аслида, барчага сабоқ бўлиши керак. Чунки нафсга берилиб, тўғри йўлдан адашиш фожиали қилмишларга сабаб бўлиши ҳаётда аллақачон ўз исботини топган.

Пойтахтимизнинг Мирзо Улуғбек туманида яшовчи Максим Копшин (исм-шарифлар ўзгартирилган) анчадан буён яширинча гиёҳванд моддаларни ташиш ва сақлаш билан шуғулланар, шу боис бу нопок йўл орқали бироз пул ҳам жамғариб қўйганди. Кунлардан бир кун қибрайлик Фатҳиддин Алихонов бундан хабар топиб қолади.

Шундан сўнг Ф. Алихоновнинг кўнглида М. Копшиннинг жамғармасини қўлга киритишдек ғаразли фикр пайдо бўлади. Аммо у буни бир ўзи амалга оширишга кўзи етмагач, шерикларидан ёрдам сўрайди.

— Менинг яхши бир режам бор, лекин сал қалтисроқ, — дейди у танишлари Ибрат Ғайбуллаев ва Рашид Дўстмуродовга.

Унинг сўзларини эшитиб, шериклари ҳам қизиқиб қолишади.

— Қани, айтчи, нима гап? — дейишади улар.

Шундан сўнг Ф. Алихонов М. Копшинни таниш-билишлари орқали анча вақтдан буён кузатиб юргани ва чўнтаги қуруқ эмаслигини айтиб, ўзининг жиноий режасини баён қилади. Буни эшитиб, шериклари ҳам қизиқиб қолишади. Айниқса, И. Ғайбуллаевнинг кўзлари чақнаб кетади. Аслида, у муқаддам босқинчилик ва ўғрилик жиноятларини содир этиб, “тажриба орттиргани” туфайли яна жиноий қилмишга қўл уришдан тап тортмасди.

Қисқаси, ўша куни И. Ғайбуллаев, Ф. Алихонов ва Р. Дўстмуродов олдиндан жиноий режа тузиб, ўзаро тил бириктиришади. Сўнг 2024 йил 19 август куни соат 19.30 ларда Мирзо Улуғбек туманининг Аҳмад Югнакий мавзесидаги М. Копшин истиқомат қиладиган хонадон ёнига келишади.

Жиноий шериклар юзларига қора матодан ишланган ниқоб таққан ҳолда ғайриқонуний равишда унинг уйига бостириб киришади.

Жиноятчилар уйга бостириб киришлари билан М. Копшинга ҳужум қилиб, уни дўппослаб, тепкилашга тушишади. Сўнг босқинчилар унинг қўл-оёқларини боғлаб, ўлдириш билан қўрқитиб, пул ва қимматбаҳо буюмларини беришни талаб қилишади. Шу аснода босқинчилар “Iphone 14 Pro” русумли уяли телефонидаги “Тенге банк” иловаси орқали электрон ҳамёнидаги 2 миллион сўм, “AppleWatch” қўл соати ва хотира қурилмаси, 600 минг сўм нақд пул, кумуш тақинчоқ ва телефон қувватлаш мосламасини қўлга киритишади. Аммо бу “ўлжа” жиноятчиларни қониқтирмайди. Бинобарин, улар бошқача ҳийла ўйлаб топишади.

— Ёз мана бу қоғозга!, — дейди улардан бири М. Копшинга.

Яъни босқинчилар М. Копшинга уларга нисбатан ҳеч қандай даъвоси йўқлиги ҳақида мажбурлаб гапиртириб, бу ҳолатни видеотасвирга олишади. Қолаверса, гўёки улардан бир ой муддатда қайтариш шарти билан 10 000 АҚШ доллари олганлиги, қарзининг ярмини 10 кунда, қолган 5 000 АҚШ долларини эса, 2024 йил 15 сентябрда тўлиқ қайтариб бериши тўғрисида тилхат олишади. Босқинчилар “IPhone 14 Pro” русумли уяли телефони, хорижга чиқиш паспорти ва 34 дона ўрамдаги гиёҳвандлик воситасини гаров тариқасида олишади. Шунингдек, улар пулни бермаса, видеотасвирни ижтимоий тармоқлар орқали тарқатиб, жиноий жавобгарликка торттириш билан қўрқитишади.

Буни қарангки, гарчи ўзи ҳам жиноятчи бўлса-да, шу ўринда М. Копшин қонуний йўл тутади. Яъни у босқинчиларга нисбатан қонуний чора кўришни сўраб, Ички ишлар вазирлигига мурожаат қилади.

Унинг мурожаати асосида 2024 йил 21 август куни соат 21.30 ларда тезкор тадбир ўтказилади. Ушбу жараёнда М. Копшин аввалига Мирзо Улуғбек туманининг Юзработ кўчасида жойлашган “Korzinka” супермаркети олдида Ф. Алихонов билан учрашади. Ф. Алихонов эса, унга Қибрай тумани Салар қўрғони, “Фаровон” маҳалласи ҳудудида жойлашган ёнғинга қарши кураш бўлими ёнига боришини айтади.

Хуллас, М. Копшин белгиланган манзилга етиб боради. Бироздан сўнг “GENTRA” русумли, давлат рақами eчиб қўйилган автомашинада И. Ғайбуллаев келади. Шунда у М. Копшиндан талаб қилинган пул ҳисобидан 3 000 АҚШ долларини олган вақтда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идора ходимлари томонидан далилий ашё билан ушланади. Жиноий шерикларнинг қилмишини И. Ғайбуллаевнинг автомашинасидан топилган М. Копшиннинг гаровга олинган буюм ва ҳужжатлари ҳам тасдиқлайди.

Бинобарин, ушбу ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилади.

Ушбу қилмиш жиноят ишлари бўйича Мирзо Улуғбек туман судида кўриб чиқилди. Суд И. Ғайбуллаев ва Р. Дўстмуродовни Жиноят кодексининг 164-моддаси 3-қисми “в” банди, 165-моддаси 2-қисми “б”, в” бандлари, 227-моддаси 2-қисми “а” банди ва 271-моддаси 2-қисми “б”, “е”, “ж” бандлари, Ф. Алихоновни эса, 28,164-моддаси 3-қисми “в” банди ва 28,165-моддаси 2-қисми “б”, “в” бандлари билан айбдор деб топиб, тегишли муддатларга озодликдан маҳрум этди.

Юқорида баён этилган жиноий қилмиш таҳлил этилганда, нафс қутқусига учиш, енгил йўл билан бойлик орттиришга уриниш кишини қандай тубанликка бошлаши яққол кўринади. Хўш, жиноий шериклар бу қилмишга қўл уриб, нима топишди?

Ҳа, шундай, узоқ муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси, шунингдек, оила, маҳалла-кўйда бадном бўлишди.

Демак, бундан келиб чиқадиган хулоса шуки, ҳаётда инсонни фақат ҳалол меҳнати улуғлайди. Жиноий қилмиш эса, ҳеч қачон жазосиз қолмайди.

Дилноза ҲОЛИҚНАЗАРОВА,

жиноят ишлари бўйича

Мирзо Улуғбек тумани

судининг судьяси