Одил судловни таъминлаш, жисмоний ва юридик шахсларнинг бузилган ҳуқуқ ва манфаатларини кафолатли ҳимоя қилиш судларнинг асосий вазифаларидан биридир. Иқтисодий судларда тадбиркорларнинг бузилган ҳуқуқларини тиклашга ҳам алоҳида эътибор берилмоқда.

Мисол сифатида айтадиган бўлсак, 2021 йил 14 сентябрда “F. P. N” масъулияти чекланган жамияти ҳамда “Zarbdor tuman yo‘llardan foydalanish” унитар корхонаси ўртасида пудрат шартномаси тузилган.

Ушбу шартноманинг 2-бандига кўра, “Ёрдамчи пудратчи” қурилиш ишларини шартнома шартларида кўзда тутилган ҳолда бажариш, “Бош пудратчи” ишларни бажариш учун зарур шароитлар яратиш, уларни қабул қилиш ва тўловни амалга ошириш мажбуриятини олган.

Бироқ “Бош пудратчи” шартнома бўйича мажбуриятларини лозим даражада бажармаган. Аниқроғи, қурилиш ишлари бажарилган бўлса-да, шартнома шартлари бўйича 49 886 807 сўм қарздорликни тўлаб бермаган.

Шу боис Зарбдор тумани адлия бўлими даъвогар “F. P. N” масъулияти чекланган жамияти манфаатини кўзлаб, судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Zarbdor tuman yo‘llardan foydalanish” унитар корхонасидан қарзни ундириб беришни сўраган.

Зомин туманлараро иқтисодий суди даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирди.

Суднинг ҳал қилув қарорига асосан “Zarbdor tuman yo‘llardan foydalanish” унитар корхонасидан “F. P. N” масъулияти чекланган жамияти фойдасига 49 886 807 сўм асосий қарз ва 34 000 сўмлик почта харажати ундириб берилди.

Умуман айтганда, ўтган йилда Зомин туманлараро иқтисодий суди томонидан 1 879 та иқтисодий иш кўриб чиқилиб, тадбиркорлар фойдасига 14 миллиард 201 миллион 189 минг 453 сўм маблағ ундирилгани уларнинг ҳуқуқлари ишончли ҳимоя қилинаётганидан далолатдир.

Шомурод Бегматов,

Зомин туманлараро иқтисодий суди раиси

Мамлакатимиз Конституциясининг 42-моддасига кўра, ҳар ким муносиб меҳнат қилиш, касб ва фаолият турини эркин танлаш, хавфсизлик ва гигиена талабларига жавоб берадиган қулай меҳнат шароитларида ишлаш, меҳнати учун ҳеч қандай камситишларсиз ҳамда меҳнатга ҳақ тўлашнинг белгиланган энг кам миқдоридан кам бўлмаган тарзда адолатли ҳақ олиш, шунингдек, ишсизликдан қонунда белгиланган тартибда ҳимояланиш ҳуқуқига эга.

Бинобарин, юртдошларимизнинг муносиб ҳаёт кечириши, меҳнат қилиши, касб ва фаолият турини эркин танлаши учун кенг имкониятлар яратилган.

Бироқ ҳаётда баъзан меҳнат қонунчилигига ҳамда амалдаги қонунларга амал қилмаслик ҳолатлари ҳам учраб туради. Бу эса, ўз навбатида, ишчи-ходимларнинг ҳуқуқ ва эркинларини бузилишига олиб келади.

Мисол учун айтадиган бўлсак, Наргиза Хўжамова судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, Учқудуқ тумани спорт мактаби раҳбарининг 2023 йил 20 июндаги буйруғини ноқонуний деб топиш, ўзини йўриқчи-услубчи вазифасига ишга тиклаш, етказилган маънавий зарар учун 250 000 000 сўм товон пули ва мажбурий прогул кунлари учун иш ҳақи ундиришни сўраган.

Иш ҳужжатларидан аниқланишича, Н. Хўжамова 2017 йилда Учқудуқ тумани Болалар-ўсмирлар спорт мактабига йўриқчи-услубчи лавозимига ишга қабул қилинган.

Учқудуқ тумани спорт мактаби раҳбарининг 2023 йил 20 июндаги буйруғига асосан, Н. Хўжамова билан тузилган меҳнат шартномаси Меҳнат кодексининг 168-моддаси 1-қисми 4-бандига асосан ишга қабул қилишга доир белгиланган қоидаларнинг бузилгани, уни бартараф этиш имконияти бўлмагани муносабати билан бекор қилинган.

Айтиш керакки, Вазирлар Маҳкамасининг 2010 йил 23 сентябрдаги 211-сонли қарори 1-иловасидаги Низомнинг 62-бандида спорт мактабида ташкилий, тарбиявий, соғломлаштириш ва методик ишларни жисмоний тарбия бўйича олий маълумотли ва камида бир йил тренер-ўқитувчилик бўйича иш тажрибасига эга бўлган мутахассислардан тайинланадиган йўриқчи-услубчи амалга оширади деб белгиланган. Иш берувчи ишдан бўшатиш тўғрисидаги буйруғида ана шу Низом талабини асос сифатида келтирган.

Бундан ташқари Навоий вилояти ёшлар сиёсати ва спорт бош бошқармаси ходимлари томонидан тузилган далолатномада Н. Хўжамовага мактабда мавжуд бўлган бошқа иш ўрни таклиф қилингани, бироқ у бошқа ишга ўтишни рад этгани қайд этилган.

Аммо Н. Хўжамова суд мажлисида берган кўрсатмасида иш берувчи томонидан унга бошқа иш ўрни оғзаки равишда таклиф қилингани, лекин у бунга рози бўлмагани, чунки ўз лавозими вазифаларини яхши билишини билдирди.

Суд иш ҳолати ва қонун талабларидан келиб чиқиб, Н. Хўжамова йўриқчи-услубчи лавозимида 2017 йил 3 январдан буён ишлаб келгани, олий маълумотли экани, йўриқчи-услубчи лавозими тренер-ўқитувчи лавозимидан юқори туриши, иш берувчи меҳнат шартномасини бекор қилишда Меҳнат кодексининг 168-моддаси 1-қисми 4-бандини нотўғри талқин қилганини эътироф этди. Суд ана шу қонуний асосларга таянган ҳолда Н. Хўжамова билан меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруғни ғайриқонуний деб топди ва уни ишлаб келган вазифасига ишга тиклаш тўғрисида ҳал қилув қарорини қабул қилди.

Шунингдек, унга етказилган маънавий зарар учун товон пули ҳамда мажбурий прогул кунлари учун иш ҳақи ундиришни ҳам лозим топди.

Хулоса ўрнида айтиш жоизки, ҳар бир идора ва ташкилотда меҳнат қонунчилигига қатъий амал қилинса, ишчи-ходимларнинг ҳуқуқ ҳамда манфаатлари бузилмайди. Бу эса, ўз навбатида, судлардаги иш юкламасини камайтиришга ҳам ҳисса қўшади.

Анвар Жумаев,

фуқаролик ишлари бўйича

Учқудуқ тумани суди раиси

Маълумки, одил судлов сифати суд ҳужжатларининг қонуний, асосли ва адолатлилиги билан чамбарчас боғлиқ. Агар суд томонидан иш якунида қабул қилинган ҳужжатга нисбатан норозилик туғилса ва бу бўйича шикоят қилинса, унга юқори турувчи суд инстанциясида қонуний баҳо берилади. Бу бир тарафдан, инсон ҳуқуқ ва эркинликларининг суд томонидан ҳимояланишини англатса, иккинчи томондан, процессуал қонунчиликда белгиланган тартибда юқори турувчи босқич судлари томонидан қуйи судларда қабул қилинган суд ҳужжатларининг қайта кўриб чиқилишини англатади.

Шу маънода суд ҳужжатларини қайта кўриб чиқиш институтини янада такомиллаштириш нафақат процессуал қонунчилик, балки фуқаро ва тадбиркорларнинг ҳуқуқ ҳамда қонуний манфаатларини ҳимоя қилишда ҳам муҳим аҳамиятга эга.

Ишларни кўришда ўрта бўғин судлари имкониятларидан янада самарали фойдаланиш, фуқароларнинг олис ҳудудлардан судга келиб овора бўлишининг олдини олиш мақсадида шу йил 1 январдан бошлаб, судлар, шу жумладан, маъмурий судларда суд ҳужжати устидан шикоят қилишнинг янги тартиби — ишларни тафтиш тартибида кўриб чиқиш институти жорий этилди.

Эндиликда тафтиш тартибидаги шикоятлар Қорақалпоғистон Республикаси маъмурий суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар маъмурий судлари, Ҳарбий суд томонидан, уларнинг тафтиш тартибида қабул қилган суд ҳужжатларидан норози бўлиб келтирилган шикоятлар эса, Олий суднинг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан кўриб чиқилади.

Шунингдек, Олий суднинг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатида тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича суд ҳужжатлари устидан манфаатдор шахсларнинг мурожаатига асосан Олий суд раиси ёҳуд Бош прокурор томонидан тафтиш тартибида протест келтирилиши мумкин ва тафтиш тартибидаги ушбу протест Олий суднинг Раёсатида кўпчилик таркибда кўриб чиқилади. 

Қонунчиликда суд ишни тафтиш тартибида кўриш чоғида қуйи инстанция судлари томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилган ва процессуал қонун талабларига риоя этилганини иш материаллари бўйича текшириши белгиланган.

Қонунчиликка киритилган ўзгартиришлардан яна бири ишни апелляция ва кассация тартибида биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўриши, юқори инстанция судлари томонидан ишларни янгидан кўриш учун биринчи инстанция судига юбориш тартиби бекор қилинишидир. Бундай тартиб фуқаро ва юридик шахсларнинг судларга бўлган ишончини янада ошишига хизмат қилади. Чунки бунга қадар биринчи инстанция судлари томонидан ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилингани ҳал қилув қарорини бекор қилиш ва ишни янгидан кўриш учун юборишга асос бўлар эди. Қонунчиликка киритилган янги ўзгартиришга кўра, эндиликда биринчи инстанция судлари томонидан мазкур процессуал хатоликка йўл қўйилгани аниқланганда, юқори турувчи судлар ишларни янгидан кўриш учун биринчи инстанция судига юбормай, ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича апелляция ёки кассация тартибида ишга жалб қилинмаган шахсларнинг иштирокини таъминлаган ҳолда кўриб чиқиб, тегишли қарор қабул қилиши мумкин.

Шу ўринда қуйидаги таклифни билдирмоқчиман. Яъни қонунчиликда белгиланган тафтиш тартибида ишни кўриш доирасини янада кенгайтириб, тафтиш инстанциясида ишларни кўришда қуйи инстанция судлари томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилгани ва процессуал қонун талабларига риоя этилганини иш материаллари ва янги аниқланган далиллар бўйича текширишнинг аниқ тартиби белгиланса, мақсадга мувофиқ бўларди. Чунки Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 266-6-моддасида суд ишни тафтиш тартибида кўриш чоғида қуйи инстанция судлари томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилгани ва процессуал қонун талабларига риоя этилганини иш материаллари бўйича текшириши белгиланган.

Шунингдек, ушбу кодекснинг янги таҳрирда баён қилинган 244-моддаси 4-қисми 2-бандида ишнинг суд мажлиси жойи ва вақти тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмаган бирор-бир ишда иштирок этувчи шахс йўқлигида кўрилгани, 3-бандида суд томонидан ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилингани биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг ҳар қандай ҳолда бекор қилиниши учун асос бўлиши кўрсатилган.

Шу боис қонунчиликка биринчи инстанция судларида ишни кўришда учинчи шахсларни жалб қилишни мажбурий шарт сифатида белгилаш мақсадга мувофиқ бўлар эди.

Таклиф этилаётган ўзгартиш ва қўшимчалар келгусида фуқароларнинг Конституциямизда назарда тутилган суд орқали ҳимояланиш ва судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатларини янада кенгайтириш, уларнинг бузилган ҳуқуқлари ва эркинликлари, шунингдек, қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя этиш, одил судловга эришиш даражасини янада ошириш, ишларнинг сифатли ва ўз вақтида кўрилишини таъминлаш, суд қарорларини қайта кўришда ўрта бўғин — вилоят ва унга тенглаштирилган судлар имкониятларидан самарали фойдаланишга хизмат қилиши шубҳасиз.

Умида НИШОНОВА,

Наманган вилояти

маъмурий суди судьяси

Янги таҳрирдаги Конституциямизнинг 55-моддасида ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, мустақил ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланган.

Албатта, фуқароларнинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг таъсирчан усулларидан бири – суд ҳимояси ҳисобланади. Буни судлар томонидан кўриб чиқилган меҳнат низолари ҳам тасдиқлайди. Хусусан, фуқаролик судларида 2023 йилда меҳнат низоси билан боғлиқ жами 10 минг 794 та фуқаролик иши кўрилиб, 8 минг 967 таси (83 фоиз) бўйича ҳал қилув қарори чиқарилган. Уларнинг 2 минг 644 таси ишга тиклаш, 6 минг 252 таси иш ҳақини ундиришга тегишли бўлган. Бу кўрсаткич 2022 йилга нисбатан анча кўпайган. Биргина Навоий вилояти фуқаролик ишлари бўйича судларида 2023 йилда меҳнат низоси бўйича 1 307 та даъво аризаси кўриб чиқилиб, шундан 761 таси қаноатлантирилган. Уларнинг 222 таси ишга тиклаш, 746 таси иш ҳақини ундиришга тегишли.

Ушбу рақамлар ва амалиёт таҳлили, ўз навбатида, фуқаролик ишлари бўйича судларда меҳнат низоларига ихтисослашган судьялар корпусини шакллантириш зарурати мавжудлигини кўрсатмоқда.

Маълумки, Меҳнат кодексининг 541-моддасида меҳнат низолари тушунчасига шундай таъриф берилган: “Меҳнат низолари бу – иш берувчи ва ходим ўртасида ёхуд ходимлар (уларнинг вакиллари) ва иш берувчилар (уларнинг вакиллари) ўртасида меҳнат тўғрисидаги қонунчиликни, меҳнат ҳақидаги бошқа ҳуқуқий ҳужжатларни ва меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларини, меҳнат шартномасини қўллаш масалалари бўйича, шунингдек, янги меҳнат шартларини белгилаш ёки мавжуд меҳнат шартларини ўзгартириш масалалари бўйича тартибга солинмаган келишмовчиликлар меҳнат низоларидир”.

Одатда, иш берувчи ва ҳодим ўртасида меҳнат низоси келиб чиққанида, албатта, иш берувчи томонидан юридик тайёргарликка эга вакил унинг манфаатларини ҳимоя қилади. Шу маънода айтганда, фуқаронинг бузилган меҳнат ҳуқуқларини суд орқали ҳимоя қилишни такомиллаштириш, бунда судларда меҳнат низоларини кўришга ихтисослашган судьялар корпусини шакллантириш “Инсон қадри учун” ғоясига тўлиқ мос келади.

Бу ҳақда фикр юритганда, 2023 йил 16 январда қабул қилинган “Одил судловга эришиш имкониятларини янада кенгайтириш ва судлар фаолияти самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Президент Фармонига алоҳида тўхталиш зарур. Чунки ушбу Фармонда “Янги Ўзбекистон – янги суд” тамойили доирасида аҳолининг одил судловга эришиш имкониятларини янада кенгайтириш, суд-ҳуқуқ тизимини ислоҳ қилишни жадаллаштириш, соҳага илғор халқаро стандартларни жорий этиш каби ўта долзарб вазифалар белгиланган.

Қолаверса, ушбу Фармон асосида 2023-2026 йилларга мўлжалланган суд тизимини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқишнинг қисқа муддатли стратегияси тасдиқланди. Унда Олий суд, Судьялар олий кенгаши, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан мураккаблигига биноан ихтисослашувни талаб этадиган йўналишлар, жумладан, меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилишга ихтисослаштирилган судьялар корпусини шакллантиришга қаратилган меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқиш назарда тутилган.

Шу ўринда айтиш керакки, меҳнат низоларига ихтисослаштирилган судлар Германия, Финляндия, Буюк Британия, Франция, Австрия, Бельгия, Дания, Люксембург, Испания, Португалия, Швецария, Швеция, Норвегия, Канада, АҚШ каби илғор хорижий давлатларда муваффақият билан фаолият юритмоқда.

Ана шу давлатларнинг тажрибаси ўрганиб чиқилиб, ушбу ихтисосликдаги судларни мамлакатимизда ҳам жорий этиш ҳақида хулосага келинди.

Агар судларда иш юкламаси кўплиги ҳисобга олинса, меҳнат низоларини кўришга ихтисослашган профессионал судьялар корпуси бу тоифадаги ишларни қисқа муддатларда, ҳар томонлама ва сифатли кўриб чиқишга катта ҳисса қўшиб, фуқароларнинг бузилган меҳнат ҳуқуқларини суд орқали ишончли ҳимоя қилишга хизмат қилиши шубҳасиз.

Ихтиёр Қосимов,

Навоий вилояти суди раиси ўринбосари —

фуқаролик ишлари бўйича

судлов ҳайъати раиси

2023 йил давомида жиноят ишлари бўйича судлар томонидан 73 797 нафар шахсга нисбатан 58 418 та жиноят иши кўриб чиқилди.

1 244 нафар шахс оқланиб, реабилитация қилинди.

Судланган шахслар сони 55 763 нафарни ташкил этиб, шундан 17 396 нафар шахсга озодликдан махрум қилиш ва 37 077 нафарига бошқа турдаги жазолар тайинланди, 1 290 нафар шахс шартли ҳукм қилинди. Судланган шахсларнинг 49 297 нафари эркак, 6 466 нафари аёл, 20 922 нафари ёшлар (шу жумладан 1 911 нафари вояга етмаган) ва 2 123 нафари 60 ёшдан ошган шахслар.

7 362 нафар шахс озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазолар тайинланиши муносабати билан суд залида қамоқдан озод қилинди, 33 612 нафари жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилинди, 12 286 нафарига тайинланган жазоси енгили билан алмаштирилди ва 13 522 нафар шахсга нисбатан дастлабки тергов органлари томонидан асоссиз равишда қўйилган моддалар айбловдан чиқариб ташланди ёки қайта малакаланди.

272 нафар шахсга (ёшлар, аёллар ва бошқалар) кафолат хатлари асосида озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазолар тайинланган.

Ҳисобот даврида кўрилган жиноят ишларнинг аксариятини фирибгарлик, транспорт воситалари ҳаракати ёки улардан фойдаланиш хавфсизлиги қоидаларини бузиш, ўғрилик, ўзлаштириш ёки растрата йўли билан талон-торож қилиш, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни ўтказиш мақсадини кўзламай қонунга хилоф равишда тайёрлаш, эгаллаш, сақлаш ва бошқа ҳаракатлар, ҳужжатлар, штамплар, муҳрлар, бланкалар тайёрлаш, уларни қалбакилаштириш, сотиш ёки улардан фойдаланиш, қасддан баданга енгил шикаст етказиш, безорилик, қасддан баданга ўртача оғир шикаст етказиш ва пора бериш билан боғлиқ жиноятлар ташкил этади.

Ярашув институтининг самарали қўлланилиши натижасида 14 698 нафар шахс жиноий жавобгарликдан озод этилди.

Етказилган моддий зарарнинг ўрнини қоплаган 8 586 нафар шахсга нисбатан озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазо тайинланган.

Апелляция тартибида 15 720 нафар шахсга нисбатан 10 843 та жиноят иши кўриб чиқилди. 1 715 нафар шахсга нисбатан биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 3 556 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Олий суднинг Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан кассация тартибида 5 855 нафар шахсга нисбатан 5 130 та жиноят иши кўриб чиқилди. 1 143 нафар шахсга нисбатан қуйи судлар томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 509 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Шунингдек, кассация инстанциясида 467 нафар шахсга нисбатан 402 та жиноят иши такроран кўриб чиқилди. 288 нафар шахсга нисбатан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 121 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди

 Жамоатчилик билан алоқалар маркази

2023 йил давомида жиноят ишлари бўйича судлар томонидан 721 662 нафар шахсга нисбатан 600 966 та маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш кўриб чиқилди.

420 188 нафар шахсга нисбатан жарима, маъмурий ҳуқуқбузарликни содир этиш қуроли ҳисобланган ёки бевосита шундай нарса бўлган ашёни ҳақини тўлаш шарти билан олиб қўйиш, маъмурий ҳуқуқбузарликни содир этиш қуроли ҳисобланган ёки бевосита шундай нарса бўлган ашёни мусодара қилиш, муайян шахсни унга берилган махсус ҳуқуқдан маҳрум этиш, маъмурий қамоққа олиш, чет эл фуқароларини ва фуқаролиги бўлмаган шахсларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан маъмурий тарзда чиқариб юбориш ҳамда ҳақ  тўланадиган жамоат ишларига мажбурий равишда жалб этиш каби маъмурий жазолар қўлланилди.

Ярашилганлиги муносабати билан 98 659 нафар шахс маъмурий жавобгарликдан озод этилди.

Кўрилган маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларнинг аксариятини автомобиль транспортида йўловчилар ташиш фаолияти билан лицензиясиз шуғулланиш, майда безорилик, ички ишлар органлари ходимининг қонуний талабларини бажармаслик, ҳақорат қилиш, савдо ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини бузиш, электр, иссиқлик энергияси, газдан фойдаланиш қоидаларини бузиш, транспорт воситалари ҳайдовчиларининг йўл ҳаракати қоидаларини бузиши жабрланувчига енгил тан жароҳати ёки анча миқдорда моддий зарар етказилишига олиб келиши, жамоат жойларида алкоголь маҳсулотини истеъмол қилиш, енгил тан жароҳати етказиш ва совуқ қуролни ёки совуқ қурол сифатида фойдаланилиши мумкин бўлган ашёларни олиб юриш билан боғлиқ маъмурий ҳуқуқбузарликлар ташкил этади.

Транспорт воситалари ҳайдовчиларининг йўл ҳаракати қоидаларини бузиши жабрланувчига енгил тан жароҳати ёки анча миқдорда моддий зарар етказилишига олиб келиши билан боғлиқ маъмурий ҳуқуқбузарлик бўйича 36 911 нафар шахсга нисбатан 36 185 та иш кўриб тамомланган. Шундан 22 139 нафар шахсга нисбатан жарима ва транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқидан маҳрум этиш каби маъмурий жазолар қўлланилди.

Шу билан бирга транспорт воситаларини маст ҳолда бошқариш ҳамда транспорт воситалари ҳайдовчиларининг ва йўл ҳаракати бошқа иштирокчиларининг мастлиги ёки маст эмаслигини аниқлаш учун текширувдан ўтишдан бўйин товлаши билан боғлиқ маъмурий ҳуқуқбузарликлар бўйича 30 702 нафар шахсга нисбатан 30 459 та иш кўриб тамомланган. Шундан 29 527 нафар шахсга нисбатан жарима, транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқидан маҳрум этиш ва маъмурий қамоққа олиш каби маъмурий жазолар қўлланилди.

Апелляция тартибида 13 364 нафар шахсга нисбатан 11 168 та маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш кўриб чиқилди. 3 181 нафар шахсга нисбатан биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 3 195 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Олий суднинг Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан кассация тартибида 1 385 нафар шахсга нисбатан 1 248 та маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш кўриб чиқилди. 421 нафар шахсга нисбатан қуйи судлар томонидан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 186 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарорлари ўзгартирилди.

Шунингдек, кассация инстанциясида 23 нафар шахсга нисбатан 22 та маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш такроран кўриб чиқилди. 22 нафар шахсга нисбатан чиқарилган қарорлар бекор қилиниб, 1 нафар шахсга нисбатан чиқарилган суд қарори ўзгартирилди.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди

 Жамоатчилик билан алоқалар маркази

2023 йил давомида судлар томонидан биринчи инстанцияда 271 748 та иқтисодий иш кўриб чиқилиб, ҳал этилди. Шундан даъвогарлар фойдасига 23,5 трлн. сўм ундириш ҳақида суд қарорлари қабул қилинган.

Ўтган даврда энг кўп иқтисодий ишлар Тошкент шаҳар, Тошкент, Қашқадарё, Андижон ва Самарқанд вилоятлари иқтисодий судлари томонидан кўриб, ҳал этилган.

Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектларини ҳуқуқий ҳимоя қилишга оид 45 111 та иқтисодий иш кўриб чиқилди ҳамда улар фойдасига 6,5 трлн. сўм миқдорида маблағ ундирилиши белгиланди.

Ҳисобот даврида иқтисодий судларда кўрилган ишларнинг асосий қисмини банклардаги ҳисобварақлар бўйича операцияларни тўхтатиб туриш ва корхоналарнинг банкротлигига оид ишлар, коммунал хизмат кўрсатиш, маҳсулот етказиб бериш, контрактация ҳамда кредит шартномаларидан келиб чиқадиган низолар ташкил этди.

Апелляция тартибида 8 055 та иқтисодий иш кўриб чиқилди. Биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган 1 151 та қарор бекор қилиниб, 646 та суд қарори ўзгартирилди.

Олий суднинг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан кассация тартибида 1 884 та иқтисодий иш кўриб чиқилди. Қуйи судлар томонидан чиқарилган 485 та қарор бекор қилиниб, 133 та суд қарори ўзгартирилди.

Шунингдек, кассация инстанциясида 95 та иқтисодий иш такроран кўриб чиқилди. 77 та суд қарори бекор қилиниб, 9 та қарор ўзгартирилди.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди

 Жамоатчилик билан алоқалар маркази

2023 йил давомида фуқаролик ишлари бўйича судлар томонидан 3,6 трлн. cўмдан зиёд мажбурий тўловлар (вояга етмаган болалар учун алимент, иш ҳақи ва унга тенглаштирилган тўловлар, ёзма битимга асосланган ва қарздор томонидан тан олинган талаблар, коммунал хизматлар бўйича қарздорлик тўловлари ва бошқалар) ни ундириш ҳақида 483 617 та суд буйруғи чиқарилди.

Шунингдек, 460 308 та фуқаролик ишлари кўриб чиқилиб, уларнинг 343 156 таси бўйича талаблар қаноатлантирилган бўлса, 52 707 таси бўйича талабларни қаноатлантиришдан рад қилинган, 57 092 таси бўйича даъволар кўрмасдан қолдирилган бўлса, 7 353 таси бўйича ишни юритиш тугатилган.

Кўриб тамомланган фуқаролик ишлардан 158 548 таси битимлар билан боғлиқ, 63 625 таси никоқдан ажратиш, 18 021 таси уй-жой муносабатлари билан боғлиқ, 13 746 таси меҳнат низолари билан боғлиқ, 5 786 таси ўзбошимчалик билан қурилган уй-жой ёки қурилмани бузиш, 3 387 таси оталикни белгилашга оид ва бошқа тоифадаги ишларни ташкил қилади.

Никоҳдан ажратишга оид кўрилган ишлар таҳлилига кўра, кўриб тамомланган ишларнинг 34 635 таси бўйича даъво талаблари қаноатлантирилган (никоҳлар бекор қилинган), 20 972 таси бўйича даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган (никоҳлар бекор қилинмаган), 5 434 таси кўрмасдан қолдирилган ҳамда 2 584 та даъво бўйича ишни юритиш тугатилган.

3 269 та ишга тиклашга доир кўриб тамомланган ишларнинг 1 704 таси бўйича даъво талаблари қаноатлантирилган, 940 таси бўйича даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган, 534 таси кўрмасдан қолдирилган ҳамда 91 та даъво бўйича ишни юритиш тугатилган.

Вилоят ва унга тенглаштирилган судларнинг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатлари томонидан апелляция тартибида 15 162 та фуқаролик иши кўриб чиқилди. Биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган 1 811 та қарор бекор қилиниб, 998 та суд қарори ўзгартирилди.

Олий суднинг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан кассация тартибида 3 665 та фуқаролик иши кўриб чиқилди. Қуйи судлар томонидан чиқарилган 486 та қарор бекор қилиниб, 164 та суд қарори ўзгартирилган.

Шунингдек, кассация инстанциясида 65 та фуқаролик иши такроран кўриб чиқилди. 42 та суд қарори бекор қилиниб, 4 таси ўзгартирилди.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди

 Жамоатчилик билан алоқалар маркази

2023 йил давомида маъмурий судлар томонидан оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган 15 228 та иш кўриб чиқилди. Бунинг натижасида 7 113 та фуқаро ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари тикланди.

Ҳисобот даврида маъмурий органларнинг ва фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг, улар мансабдор шахсларининг қарорлари устидан шикоят қилиш тўғрисидаги 9 034 та иш кўриб чиқилди. Хусусан, ҳоким қарорини ҳақиқий эмас деб топиш билан боғлиқ кўриб тамомланган ишлар сони 3 641 тани ташкил қилиб, шундан жисмоний ва юридик шахсларнинг 1 371 та аризаси қаноатлантирилган.

Вилоят ва унга тенглаштирилган маъмурий судлар томонидан апелляция тартибида 4 324 та иш кўриб чиқилди. Биринчи инстанция судлари томонидан чиқарилган 566 та қарор бекор қилиниб, 53 та қарор ўзгартирилди.

Олий суднинг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан кассация тартибида 2 965 та шикоят ва протестлар ўрганиб чиқилиб, шундан 1 644 таси иш материаллари асосида кўриб чиқилди. Натижада қуйи судлар томонидан чиқарилган қарорларнинг 321 таси бекор қилиниб, 3 таси ўзгартирилди.

Шунингдек, кассация инстанциясида 62 та иш такроран кўриб чиқилиб, суд қарорларининг 42 таси бекор қилинди ва 1 таси ўзгартирилди.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди

 Жамоатчилик билан алоқалар маркази

Маълумки, Президентимизнинг 2023 йил 21 декабрдаги “Оилаларни мустаҳкамлаш ва хотин-қизларнинг фаоллигини ошириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорига асосан фуқаролик ишлари бўйича Наманган туманлараро суди негизида оилавий низоларни кўришга ихтисослашган икки нафар судьядан иборат “Оила судьялари”ни тажриба тариқасида ташкил этиш белгиланди.

Албатта, “Оила судьялари”нинг айнан фуқаролик ишлари бўйича Наманган туманлараро суди таркибида ташкил этилиши бежиз эмас.

Чунки кейинги йилларда Наманган шаҳри ҳудудида Янги Давлатобод ва Янги Наманган туманлари ташкил этилди. Аҳоли сони ҳам 800 минг нафардан ошди. Аҳоли сонининг ўсиши, ўз навбатида, фуқаролик ишлари бўйича судларга келиб тушаётган оилавий низолар билан боғлиқ даъво аризаларининг ҳам сонини ошишига сабаб бўлмоқда.

Фуқаролик ишлари бўйича Наманган туманлараро суди томонидан кўриб чиқилган оилавий низолар сони 2000-2023 йиллар давомида 1,5 бараварга ошган. Низолашаётган эр-хотинни яраштириш, оилани тиклаш борасида судлар маҳаллий ҳокимликлар, оила ва хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш, камбағалликни қисқартириш ва бандлик бошқармалари, прокуратура, ички ишлар бошқармаси ҳамда бошқа нодавлат ташкилотлари билан ҳамкорликда кенг кўламли ишларни амалга оширмоқда.

Судга никоҳдан ажрашиш мақсадида берилган ҳар бир даъво аризаси бўйича эр-хотинларга оид маълумотлар ҳар бир маҳалла кесимида шакллантирилиб, уларни жамоатчилик иштирокида яраштириш чораларини кўриш учун вилоят оила ва хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш бошқармасига тақдим этиб борилмоқда.

Ўтган йил давомида вилоят миқёсида фақатгина судларнинг иш юритувидаги ишлар бўйича икки мингга яқин низолар тарафларни ўзаро келиштириш йўли билан ҳал этилган, 164 та оилада юзага келган низолар бартараф этилиб, эр хотин ярашган.

Оила жамиятнинг асоси деб бежизга айтилмаган. Энг муҳими, оилада эртанги кунимизнинг ҳақиқий эгалари — фарзандларимиз ўсиб-улғайиб, камол топади. Шу маънода оилаларнинг мустаҳкамлиги ва тинч-тотувлигини таъминлаш, юксак маънавий муҳитни қарор топтириш долзарб вазифа ҳисобланади.

“Оила судьялари”ни ташкил этишдан кўзланган мақсад, аввало, оиланинг мустаҳкамлиги ва тинч-тотувлигини таъминлаш, юзага келадиган низоларни оқилона ва қонуний ҳал этиш, бир сўз билан айтганда, ушбу масканни том маънода жамиятимизнинг мустаҳкам асосига айлантиришдан иборатдир.

Абдураҳмон Сафаев,

Наманган вилояти судининг

фуқарол