Бугунги кунда юртимизда тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини таъминлашда маъмурий судлар алоҳида ўрин тутади. Чунки амалдаги қонунларимизда оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низолар маъмурий судларда кўриб чиқилиши белгилаб қўйилган.

Масалан, Учкўприк туманидаги “Zero trans ideal” масъулияти чекланган жамият ҳамда Транспорт вазирлиги ва Фарғона вилояти транспорт бош­қармаси ўртасида юзага келган низо маъмурий суд томонидан кўриб чиқилиб, адолатли ҳал этилди.

Бу ҳақда батафсил фикр юритадиган бўлсак, 2025 йил 20 апрелда Фарғона вилояти транспорт бошқармаси томонидан 30524-сонли лот асосида “Қўқон-Янгибозор-Собиржон” такси йўналишининг М2 тоифаси бўйича тендер ўтказилади. Ўз навбатида, “Zero trans ideal” ва “Uchko’prik golden egg” масъулияти чекланган жамиятлар ушбу тендерда иштирок этиш учун пакет сотиб олишади.

Аммо “Uchko’prik golden egg” масъулияти чекланган жамият ўзига тегишли 18 дона автомашинани эълон берилган платформага киритолмаган. Яъни талабгор ана шу транспорт воситаларига оид маълумотларни юборганида тизимда “ушбу автомашина аввал киритилган” деган сабаб билан қайтарилган. Оқибатда “Uchko’prik golden egg” масъулияти чекланган жамият танловда қатнаша олмаган. “Zero trans ideal” масъулияти чекланган жамият эса, тендерда ғолиб деб топилган.

Шундан сўнг “Uchko’prik golden egg” масъулияти чекланган жамият Фарғона вилояти транспорт бошқармаси томонидан ўзининг тендер танловида иштирок этишига тўсқинлик қилганлигини билдирган ҳолда бошқарманинг хатти-ҳаракатларини қонунга хилоф деб топишни сўраб, судга мурожаат қилган. Фарғона туманлараро маъмурий судининг 2025 йил 5 майдаги ҳал қилув қарори билан унинг талабини қаноатлантириш рад этилган.

Бинобарин, “Zero trans ideal” масъулияти чекланган жамият Фарғона вилояти транспорт бошқармасига “Қўқон-Янгибозор-Собиржон” йўналиши бўйича ўтказилган тендерни “Tender.Uztrans.uz” электрон базасида фаол ҳолатга ўтказиб, тиклаш чорасини кўриш ҳамда ўзининг тендер таклифини ўрганишни сўраб мурожаат қилган. Бироқ унинг мурожаати қаноатлантирилмаган.

Шундан сўнг масъулияти чекланган жамият раҳбари Фарғона туманлараро судига ариза билан мурожаат қилиб, Транспорт вазирлиги ҳамда Фарғона вилояти транспорт бошқармасининг тендерни фаол ҳолатда ўтказмаслик, ўз фаолиятини тикламаслик ва тендер таклифларини ўрганишни тўхтатиб қўйишда ифодаланган хатти-ҳаракатларини қонунга хилоф деб топишни сўради.

Айтиш керакки, Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 6 декабрдаги “Автомобиль транспортида йўловчи ташиш йўналишлари бўйича очиқ тендерларни электрон тарзда ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори билан тасдиқланган “Шаҳар, шаҳар атрофи, шаҳарлараро (Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятлар ичида ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар ва вилоятлараро) ва халқаро йўналишларни бириктириш бўйича очиқ тендерларни электрон тарзда ташкил этиш ва ўтказиш тартиби тўғрисида”ги Низом (2025 йил 7 августгача бўлган таҳрири)нинг 23-1-бандига кўра, ахборот тизимига жойлаштирилган лотлар бўйича суд органлари томонидан тўхтатиб туриш тўғрисида қарор қабул қилинган тақдирда, ушбу лотлар жойлаштирилган тендер рўйхатидан вақтинча олиб турилади. Вақтинча олиб турилган лотларнинг очиқ тендер ўтказиш муддати лотдан олинган муддатига мутаносиб равишда суд қароридан келиб чиққан ҳолда, қайта ахборот тизимига (рўйхатга) белгиланган тартибда киритилади.

Низомнинг 43 ва 44-бандларида эса, “таклифлардаги маълумотларнинг ҳақиқийлигини ўрганиш вақти ва манзили тендер ғолиби ва ваколатли орган ўртасида олдиндан келишилади ҳамда тендер ғолиби аниқланганидан сўнг ўн кун ичида амалга оширилади. Таклифлардаги маълумотларнинг ҳақиқийлигини ўрганиш жараёнини очиқ ва шаффоф ташкил этиш мақсадида бошқа ташувчилар кузатувчи сифатида иштирок этиши мумкин. Бунда ўрганиш ўтказиладиган кундан бир иш куни олдин манфаатдор томонлар ўрганиш вақти ва манзили тўғрисида хабардор қилинади.

Ваколатли органнинг масъул ходими ҳақиқийлигини ўрганишдан олдин тендернинг барча иштирокчилари билан аффилланганлик хусусиятига эга алоқалари мавжудлиги тўғрисидаги маълумотни ахборот тизимига киритиши керак, дея қайд этилган.

Бундан кўринадики, Транспорт вазирлиги ва Фарғона вилояти транспорт бошқармаси 2025 йил 20 апрель куни ўтказилган тендер танловидаги таклифларнинг ҳақиқийлигини ўрганиш юзасидан зиммасидаги масъулиятли вазифага лоқайдлик билан қараган.

Энг муҳими, “Zero trans ideal” масъулияти чекланган жамият тендер ғолиб деб топилгач, вақтинчалик тўхтатиб туриш ва тендерни бекор қилиш юзасидан ваколатли орган ёки суднинг қарори қабул қилинмаган.

Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 72-моддасида маъмурий суднинг илгари кўрилган иш бўйича қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори билан аниқланган ҳолатлар суд шу шахслар иштирок этаётган бошқа ишни кўраётганида янгидан исбот қилинмайди деб белгиланган. Шунингдек, кодекснинг 189-моддасига мувофиқ, суд устидан шикоят қилинаётган қарор ёки унинг айрим қисмлари ёхуд ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) қонунчиликка зид эканлигини ҳамда аризачининг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузаётганлигини аниқласа, қарорни ёки унинг айрим қисмларини ҳақиқий эмас ёхуд ҳаракатларни (ҳаракатсизликни) қонунга хилоф деб топиш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилади.

Суд юқорида қайд этилган қонуний асосларга таяниб, “Zero trans ideal” масъулияти чекланган жамият раҳбарининг аризасини қаноатлантириб, Транспорт вазирлиги ҳамда Фарғона вилояти транспорт бошқармасининг тендерни фаол ҳолатда ўтказмаслик, ўз фаолиятини тикламаслик ва тендер таклифларини ўрганишни тўхтатиб қўйишда ифодаланган хатти-ҳаракатларини қонунга хилоф деб топди. Шунингдек, жавобгарлар зиммасига “Қўқон-Янгибозор-Собиржон” йўналиши бўйича ўтказилган тендерни “Tender.Uztrans.uz” электрон базада фаол ҳолатга ўтказиб, тиклаш чорасини кўриш орқали қонунга мувофиқ ҳаракатларни амалга ошириш мажбуриятини юклади.

Ўз навбатида, Транспорт вазирлиги суд қароридан норози бўлиб, апелляция шикояти билан мурожаат қилди.

Фарғона вилоят маъмурий суди Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 217-моддасига биноан, ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида Фарғона туманлараро маъмурий судининг ҳал қилув қарори қонуний ва асосли эканини батафсил текшириб чиқди.

Бинобарин, апелляция ҳайъати Транспорт вазирлигининг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдирди. Шу тариқа тадбиркор йўлидаги ғов суд қарори асосида бартараф этилди.

Таъкидлаш лозимки, бугунги кунда тадбиркорларнинг бузилган ҳуқуқларини тиклаш, уларни ҳимоя қилиш Президентимиз Шавкат Мирзиёев томонидан судлар олдига қўйилаётган энг долзарб вазифалардан биридир. Зеро, ушбу соҳа вакиллари Янги Ўзбекистонда кечаётган кенг кўламли ислоҳотларнинг асосий иштирокчилари ва ижрочиларидир.

Нозима ТОЖИЕВА,

Фарғона туманлараро

маъмурий суди судьяси

 

Конституция ва қонунларимизда хотин-қизлар ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини кафолатли ҳимоя қилиш борасида мамлакат суд-ҳуқуқ тизими зиммасига ҳам муҳим вазифалар юкланган. Тизимга қаратилаётган доимий эътибор туфайли охирги йилларда айни йўналишда салмоқли натижаларга эришилди.

Жамиятда маиший муҳит яхшиланди, аёллар ва қизларимизнинг иззат-ҳурмати ишончли тарзда мустаҳкамланди, қилмиш ва жиноят учун жазо муқаррарлиги таъминланди. Бироқ бу йўналишдаги ишлар кўлами ҳали анча кўп, аксарияти мураккаб ечимларни талаб этади.

Қонунларнинг аниқ ва қатъий ишлашини таъминлаш, аҳоли орасида тазйиқ ва зўравонликнинг нафақат номақбул, балки ноқонуний эканлигини муфассал тушунтириш билан боғлиқ кенг қамровли маънавий-маърифий тадбирларни амалга оширишнинг аҳамияти ниҳоятда катта. Бу жараёнда оилавий (маиший) зўравонликка қарши қонунчилик ҳужжатлари муттасил такомиллаштирилаётгани, айниқса, муҳимдир.

Бу ўринда, жумладан, 2023 йил 11 апрелда қабул қилинган “Хотин-қизлар ва болалар ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш, хотин-қизларни камситишнинг барча шаклларига барҳам бериш тизими янада такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қонун ҳақида сўз бормоқда. Чунки ушбу янги қонун билан миллий қонунчилигимизга оилавий (маиший) зўравонлик ва шаҳвоний шилқимлик тушунчалари киритилди.

Жумладан, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 59-2, Жиноят кодексининг 126-1-моддаларидан – оилавий (маиший) зўравонлик тушунчасига оид нормалар жой олди. Ўз навбатида, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 41-моддаси 1-қисмига шаҳвоний шилқимлик бўйича жавобгарлик нормалари киритилди.

Бу борада Олий суд Пленумининг “Маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳамда жиноят ишлари бўйича айрим қарорларга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қарори ҳам айни масаланинг мақбул ечими сифатида судлов амалиётидан жой олгани алоҳида аҳамият касб этади. Чунки ушбу ҳужжат судларда ягона амалиётни шакллантириш, қонун ҳужжатларига киритилган ўзгартиш ва қўшимчаларнинг тўғри ва аниқ татбиқ этилишини таъминлашга қаратилган.

Айрим рақамларга мурожаат қиламиз. Масалан, 2025 йилнинг биринчи ярмида Хоразм вилояти судларида жами 316 нафар шахсга нисбатан оилавий (маиший) зўравонлик билан боғлиқ 288 та маъмурий ҳуқуқбузарлик иши кўриб, тамомланди.

Бу жараёнда маънавий ва маиший ахлоқ меъёрларидан четга чиққан 162 нафар шахсга нисбатан жами 149 та суд иши бўйича тегишли жазо чоралари қўлланилди. Шунингдек, 154 нафар шахсга нисбатан кўриб чиқилган 139 та иш ўзаро ярашилгани, оилавий муҳит барқарорлашгани ва бошқа қатор ижобий вазиятлар юзага келгани, айрим ҳолатларда эса, айб ўз тасдиғини топмагани боис ҳаракатдан тугатилди.

Бунда таҳдид ва зўравонликка қўл урганларнинг кўпчилиги – 281 нафарини эркаклар ташкил этгани ҳаммамизни ҳушёрликка чорловчи ҳол бўлди. Айни пайтда бундай ножоиз ва номуносиб кирдикорларга аёлларнинг ўзи ҳам бош қўшгани, уларнинг сони 35 нафардан иборат бўлгани, шу билан бирга, маъмурий жавобгарликка тортилганларнинг 267 нафарини 31-59 ёш оралиғидаги шахслар ташкил этгани ҳам тегишли мантиқий хулосалар чиқаришимизга асос бўлди.

Шу муносабат билан, ушбу ҳолатларни юзага чиқарган омиллар, шарт-шароитлар атрофлича ўрганилди. Содир этилган ҳуқуқбузарликларнинг 3 таси – моддий етишмовчилик, 34 таси – мастлик, 11 таси – ўзга шахсларнинг таъсири ва аралашуви, қолган 268 таси ўзаро келишмовчилик ва бошқа сабабларга кўра юзага келгани аниқланди.

Биргина мисол, ҳазорасплик З. Султонов (исм-шарифлар ўзгартирилган) спиртли ичимлик таъсирида ўз турмуш ўртоғига қарши зўравонлик содир этган. Бу ҳол бир неча марта такрорланган. Навбатдаги можаро эса, нохуш оқибатга етаклаган: маст ҳолатдаги эрнинг ножўя қилмиши боис хонадон бекаси тан жароҳати олган.

Қонун З. Султоновнинг бу қабилдаги зўравонлигини оқибатсиз қолдирмади. У жиноят ишлари бўйича Ҳазорасп туман судининг қарорига асосан, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 59-2-моддаси 2-қисми билан айбдор деб топилиб, 15 кунлик маъмурий қамоқ жазосига тортилди.

Шаҳвоний шилқимликка оид ҳуқуқбузарликлар ҳам ўзининг қонуний ва мантиқий ниҳоясини топмоқда. Ўтган давр мобайнида шу кўринишдаги қилмишни содир этган 48 нафар шахснинг ножоиз қилмишлари суд муҳокамасида кўрилди. Натижада 39 нафар шахсга нисбатан жазо чоралари қўлланилди, қолган 9 та иш ҳаракатдан тугатилди.

Таассуфки, жиноий жавобгарлик билан боғлиқ ҳолатлар ҳам мавжуд ва жорий йилнинг биринчи ярмида бу борадаги кўрсаткич вилоятда 7 тани ташкил қилди. Жиноят кодексининг оилавий (маиший) зўравонликни ифодаловчи 126-1-моддасига тааллуқли айни ҳолатларни кўриб чиққан жиноят ишлари бўйича шаҳар ва туман судлари оилавий можаронинг бошида турган 5 нафар шахсга нисбатан айблов ҳукмини чиқарди.

Кўрилган ишларнинг 2 тасини тугатиш мақсадга мувофиқ, деб топилди.

Мухтасар айтганда, мамлакатимизда хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш бўйича ҳуқуқий асослар ва ташкилий чора-тадбирлар тизими шакллантирилган. Жумладан, жабрланувчиларга ҳуқуқий, руҳий, тиббий ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш учун давлат ва жамоат ташкилотларининг ҳуқуқ, ваколат ва вазифалари аниқ белгилаб берилган. Бу эса, хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини суд орқали ҳимоялашнинг ишончли ҳуқуқий кафолатидир.

Ўз навбатида, тазйиқ ва зўравонликка қарши кураш соҳасида эришилган ютуқлар жамиятда оила институтини мустаҳкамлаш, аёлларга нисбатан ҳурмат руҳини шакллантиришга хизмат қилади. Шундай экан, бу соҳадаги ишларни изчил давом эттириш, жамоатчилик билан биргаликда профилактика ва маънавий-маърифий тадбирларни янада кучайтириш ҳамда жавобгарликнинг муқаррар эканлигини таъминлашда изчил давом этишимиз фарзу қарздир.

Шуҳрат Камолов,

Хоразм вилояти

суди раиси

Аввало шуни таъкидлаш жоизки, Конституциямизнинг 76-моддасига кўра, оила жамиятнинг асосий бўғинидир ҳамда у жамият ва давлат муҳофазасидадир.

Бу конституциявий қоидадан ҳам кўринадики, оила институти жамият барқарорлиги ва тараққиётини таъминлашда муҳим ўрин тутади. Шу боис оилалар мустаҳкамлигини таъминлаш давлатимиз сиёсатининг устувор йўналиши сифатида белгиланган.

Бу ҳақда гап борганда, оилавий низоларни ўз вақтида бартараф этиш, эр-хотин ва фарзандларнинг ҳуқуқ ҳамда манфаатларини таъминлаш судлар зиммасидаги муҳим вазифалар сирасига киришини таъкидлаш жоиз.

Бугунги кунда жаҳон тажрибасидан кўриш мумкинки, оилавий низоларни ҳал этишда ихтисослашган судлар юқори натижага эришмоқда.

Шу маънода дунёнинг ривожланган давлатларида ўтган асрдан бошлаб, оила судлари алоҳида ҳуқуқий инс­титут сифатида самарали фаолият юритиб келмоқда.

Илғор хорижий тажрибани миллий тизимга татбиқ этиш мақсадида, Президентимиз томонидан 2023 йил 21 декабрда қабул қилинган “Оилаларни мустаҳкамлаш ва хотин-қизларнинг фаоллигини ошириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорга асосан, суд тизимида янги институт, яъни оила судьялари ташкил қилиниши белгиланди.

Қарор ижросини таъминлаш мақсадида, тажриба тариқасида Олий суд Раёсатининг 2024 йил 3 январдаги қарорига асосан, 2024 йил 1 февралдан бошлаб, дастлаб фуқаролик ишлари бўйича Самарқанд шаҳар, Наманган ва Мирзо Улуғбек туманлараро судида “Оила судьялари” иш бошлади.

Бугунги кунда оила судьялари томонидан оилавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган 32 турдаги фуқаролик ишлари кўриб чиқилмоқда. Хусусан, никоҳдан ажратиш, алимент ундириш, оталикни белгилаш, ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш ёки чеклаш, бола билан кўришиб туриш тартибини белгилаш, фарзандликка олиш, эр-хотиннинг умумий мулкини белгилаш шулар жумласидандир.

Энг муҳими, бу борадаги ислоҳотлар изчил давом эттирилди ва Олий суд Раёсатининг 2024 йил 26 декабрдаги қарорига кўра, 2025 йил 2 январдан бошлаб, фуқаролик ишлари бўйича Қарши ҳамда Чирчиқ туманлараро судларида ҳам Оила судьялари ташкил этилди.

Бугунги кунда Оила судьялари оилалар мустаҳкамлигини таъминлаш, фарзандлар ҳуқуқ ва манфаатларини кафолатли ҳимоя қилиш, бу борадаги низоларнинг адолатли ечимини топишда самарали фаолият олиб борилмоқда.

Масалан, фуқаролик ишлар бўйича Қарши туманлараро судининг Оила судьялари томонидан 2025 йилнинг ўтган олти ой давомида 2531 та иш кўрилган бўлса, шундан тарафлар ўзаро ярашганлиги ва келишувга эришгани боис 172 таси кўрмасдан қолдирилди, 111 таси эса, иш юритишдан тугатилди.

Ўрни келганда шуни қайд этиш жоизки, Оила судьялари оиланинг аҳил-иноқ ва тотувлигини таъминлаш мақсадида, манфаатдор ташкилотлар билан ўзаро ҳамкорликни йўлга қўйган. Жумладан, Қашқадарё вилояти судининг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати ва вилоят Оила ва хотин-қизлар бошқармаси ўртасида 2025 йилда ҳамкорлик меморандуми имзоланди. Ушбу меморандумга асосан оилавий ажримда ва низоларнинг олдини олишда ўзаро ҳамкорликда иш олиб бормоқда.

Бундан ташқари фуқаролик судлари, Оила ва хотин-қизлар бўлими ва бошқа мутасадди ташкилотлар билан бирга ажрашиш ёқасига келиб қолган оилаларни яраштириш юзасидан ҳар ойда бир кун “Оила мустаҳкамлиги учун барчамиз масъулмиз” шиори остида давра суҳбатлари ва амалий тадбирлар ўтказилиб келинмоқда.

Бунга биргина мисол: Г. Баҳодирова фуқаролик ишлари бўйича Қарши туманлараро судига жавобгар Т. Арабов билан ўртадаги никоҳни бекор қилиш ҳақидаги даъво аризаси билан мурожаат қилган. Унинг аризасида қайд этилишича, жавобгар билан 2013 йилда қонуний никоҳдан ўтган, ўрталарида тўрт нафар фарзанд бор, дастлаб яхши яшашган, кейинчалик эса, ўртада келишмовчиликлар юзага келган. Ўз навбатида, суд тарафларнинг ярашиб олиши учун муҳлат белгилаб, оилани сақлаб қолиш юзасидан тегишли чоралар кўриш учун Оила ва хотин-қизлар билан ишлаш бўлимига юборди.

Ўзаро ҳамкорликдаги саъй-ҳаракатлар самара берди, судга даъвогар Г. Баҳодирова жавобгар билан ярашгани боис даъводан воз кечиш ҳақида ариза тақдим этди. Шу тариқа ўзаро ҳамкорликда низодаги бир оила ажралишдан сақлаб қолинди. Муҳими, тўрт нафар фарзанд ҳам ота, ҳам она меҳридан баҳраманд бўлиб вояга етадиган бўлди.

Хулоса ўрнида айтганда, Оила судьяларининг ташкил этилиши мамлкатимизда суд тизимини ислоҳ қилишдаги муҳим қадам ҳисобланади.

Бу, ўз навбатида, жамиятимизда оила институтини мустаҳкамлашга, бола ҳуқуқларини ҳимоя қилишга, мустаҳкам оилалар кўпайишига ва ёш авлод соғлом оилавий муҳитда камол топишига хизмат қилади.

Латофат Махаммадиева,

фуқаролик ишлари бўйича

Қарши туманлараро судининг

оила судьяси

Ҳаётда боланинг бегонаси бўлмайди. Донишмандлар болани ниҳолга қиёслашади. Ниҳол тўғри парвариш қилинса, келажакда азим дарахт бўлади. Худди шундай, бола тарбиясида хатога йўл қўйилмаса, у комил инсон бўлиб вояга етади. Ҳолбуки, фарзанд тарбиясида йўл қўйилган кичкина хато ҳам изсиз кетмайди.

Президентимиз Шавкат Мирзиёев таъкидлаганидек, болаларни ватанпарварлик руҳида тарбиялаш орқали уларда “жиноятга қарши иммунитет”ни шакллантириш зарур. Бунда болалар бўш вақтини мазмунли ўтказишлари, касб-ҳунар ўрганишлари, тўғри таълим-тарбия олишлари учун ота-оналар ва маҳалла фаоллари билан ҳамкорликда иш олиб боришни тизимли асосда ташкил этиш ниҳоятда муҳим.

Ҳақиқатан ҳам, боланинг жиноятчи ёки ҳуқуқбузарга айланиб қолишининг турли сабаби ва омиллари бор. Бу борада, айниқса, назоратсизлик ва таълим-тарбиядаги камчиликларни, қолаверса, вояга етмаганлар жиноятчилигининг олдини олиш ҳамда унга қарши бевосита кураш олиб бориш вазифалари зиммасига юкланган органлар фаолиятидаги айрим нуқсонларни қайд этиш мумкин.

Фикримизнинг тасдиғи сифатида ҳаётий мисолларга тўхталамиз.

Жумладан, 2024 йил 21 октябрь куни соат, тахминан, 13.30 ларда жамоат жойи ҳисобланган Ангрен шаҳар ҳудудидаги умумий ўрта-таълим мактаби олдидаги бўш ер майдонида мактаб ўқувчилари – вояга етмаган Ҳуснора (исмлар ўзгартирилган) ва Дилфузахон бошқа бир воя­га етмаган қизни, яъни Гулчеҳрани уриб, унга тан жароҳати етказган. Оқибатда Гулчеҳра шаҳар тиббиёт бирлашмасига мурожаат қилган.

Жиноят ишлари бўйича Оҳангарон шаҳар судининг 2025 йил 3 мартдаги ҳукмига кўра, ҳуқуқбузарларнинг ҳар бирига базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баравари миқдорида жарима жазоси тайинланди.

Яна бир мисол. Пскент туманида яшовчи вояга етмаган Ғуломжон 2025 йил 6 апрель тунги вақтда маҳаллалардан биридаги хонадон олдида турган “Кобалт” русумли автомашинанинг юкхонасини очиб, у ердан 200 АҚШ долларини олади ва қочиб кетади.

Аммо у тез орада қўлга тушди. Жиноят ишлари бўйича Пскент тумани судининг 2025 йил 16 майдаги ажримига кўра, унга нисбатан очилган жиноят иши жабрланувчи билан ярашилганлиги учун тугатилди.

Бошқа битта мисол. Ота-она қарамоғида яшайдиган, ўрта таълим мактабининг 8-синф ўқувчиси Дилмуродга жиноят ишлари бўйича Чилонзор тумани судининг 2025 йил 21 январь кунидаги ҳукмига кўра, 1 йил 11 ой 28 кун муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланган.

Лекин у бундан тегишли хулоса чиқармаган. Оқибатда, Дилмурод орадан бир ой ҳам ўтмасдан, 2025 йил 10 февраль куни изма-из икки марта “Дамас” русумли автомашинасини олиб қочган.

Жиноят ишлари бўйича Қуйи Чирчиқ туман судининг 2025 йил 4 апрелдаги ҳукмига кўра, вояга етмаган Дилмуродга 2 йил муддатга, жиноят ишлари бўйича Чилонзор туман судининг 2025 йил 21 январдаги ҳукми билан тайинланган жазони қисман қўшиш йўли билан узил-кесил ўташ учун 2 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.

Вояга етмаганлар содир этган ҳуқуқбузарликларни асосан безориликлар, тақиқланган моддаларни истеъмол қилиш, ўғирлик каби иллатлар ташкил этади. Баъзида оиласи иқтисодий қийинчиликни бошдан кечираётган, баъзида эса, ўзига тўқ ота-она томонидан эркин қўйилган болалар ҳам ноқонуний ҳаракатлар содир этиши кузатилмоқда.

Айниқса, ота-она томонидан назорат сусайганда ўсмирга кўчадаги тенгдошлари томонидан ўтказиладиган таъсир ошади. Болаликда тенгдошлари томонидан қабул қилинмаган ва ажратиб қўйилган шахслар жиноят содир этишга кўпроқ мойил бўлади.

Вояга етмаганлар ўртасидаги жиноятчилик ҳолати Тошкент вилоят суди томонидан доимий таҳлил қилиб борилмоқда. Ушбу таҳлиллар ҳақиқий аҳволни кўрсатиб, эътибор қаратилиши лозим бўлган йўналишларни белгилаб беради.

Тошкент вилояти жиноят ишлари бўйича туман (шаҳар) судларида жорий йилнинг ўтган биринчи ярмида жами 180 нафар вояга етмаган шахсга нисбатан 133 та жиноят иши кўрилган. Шундан 155 нафар ўсмирга айблов ҳукми чиқарилган бўлиб, 23 нафарига нисбатан иш тугатилган, 1 нафарига тиббий йўсиндаги мажбурлов чораси қўлланилган.

Албатта, вояга етмаганлар жиноятчилиги таҳлили бу иллатни камайтириш учун ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари, таълим муассасалари, ўзини ўзи бошқариш органлари, тегишли идоралар, кенг жамоатчилик вакилларининг доимий ҳушёрлигини, турли тарғибот ва ташвиқот ишлари орқали муттасил курашиши талаб этилишини кўрсатмоқда.

Бир сўз билан айтганда, ёшлар – келажагимиз. Уларни қандай тарбиялашимиз келажагимизни белгилайди. Шу маънода, ёшларимизни ҳар томонлама соғлом, билимли, дунёқараши кенг ва ватанпарвар этиб вояга етказиш келажагимиз гаровидир.

Дилшод ТАДЖИБАЕВ,

Тошкент вилояти

суди раиси