Маълумки, Янги Ўзбекистонда кечаётган ҳозирги шиддатли ислоҳотлар жамият тараққиётини ҳаракатлантирувчи куч сифатида ўзининг ижобий самараларини бермоқда.

Бу борада мустақил суд ҳокимияти зиммасига юклатилган қонун устуворлиги ва одил судловга эришиш, адолатни юзага чиқариш, шунинг асосида фуқаролар, тадбиркорлар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини таъминлашда ягона суд амалиётини шакллантириш кечиктириб бўлмайдиган долзарб вазифалардан. Зеро, суд амалиётини бирхиллаштириш қонунларни аниқ ҳамда тўғри қўллашга хизмат қилади.

Ҳеч кимга сир эмас, адолатли судлов фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини таъминлашнинг асосий кафолатидир. Шу билан бирга, қонуний кучга кирган суд ҳужжатлари, истисно тариқасида, фақат қатъий асослар мавжуд бўлгандагина қайта кўриб чиқилиши мумкин. Бундай асослардан бири — янги очилган ҳолатлардир.

Бундай ҳолат суд қарори чиқарилган пайтда мавжуд бўлиб, бироқ аризачига номаълум бўлган ва унга маълум бўлиши ҳам мумкин бўлмаган фактларни англатади. Ушбу институтнинг қонуний асоси Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 29-боби ҳамда Олий суд Пленумининг шу йил 29 апрелдаги 9-сонли қарорида белгилаб қўйилди.

Янги очилган ҳолатлар бўйича суд ҳужжатини қайта кўриш институтининг моҳияти шундаки, у чиқарилган суд ҳужжатини бевосита қонунийлиги ёки асослилигини текширишнигина эмас, балки суднинг хулосаларига таъсир этувчи янги фактларни таҳлил қилиш орқали низони қайта баҳолашни ҳам назарда тутади. Шу боис ушбу институтнинг қўлланилиши учун белгиланган талабларга қатъий риоя қилиш, хусусан, ариза мазмуни, шакли, тақдим этиш муддати ва асослари ҳуқуқий меъёрларга мос бўлиши лозим.

Пленум қарорида ариза фақат ишда иштирок этган томонлар, уларнинг вакиллари, прокурор ёки давлат органлари томонидан берилиши мумкинлиги аниқ кўрсатиб ўтилган. Бунда ариза берган шахс томонидан аниқ янги очилган ҳолат келтирилиб, у тегишли ҳужжатлар билан тасдиқланиши лозим. Бундан ташқари ариза ёзма ёки электрон шаклда, белгиланган шакл ва мазмунга мувофиқ бўлиши шарт. Унга ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжатлар, ваколатлар ва бошқа ҳуқуқий асослар илова қилиниши талаб этилади.

Айтиш керакки, суд амалиётида ушбу институтдан фойдаланишда қатор муаммолар мавжуд. Жумладан, айрим ҳолларда аризачилар янги очилган ҳолат сифатида илгари судга тақдим қилинмаган, лекин мавжуд бўлган далилларни кўрсатадилар. Ваҳоланки, Пленум қарорида бундай далиллар янги очилган ҳолат сифатида қабул қилинмаслиги аниқ белгилаб қўйилган.

Чунки бу ҳолат, асосан, аризачи томонидан эътиборсизлик ёки нотўғри процессуал ҳаракатлар натижасида юзага келган бўлиб, у суд қарорини бекор қилиш учун етарли асос бўлолмайди.

Шунингдек, айрим аризаларда янги очилган ҳолат умуман қайд этилмайди, балки суд хулосаси нотўғри баҳолангани, далиллар нотўғри талқин этилгани ёки суд нотўғри қарор чиқаргани ҳақида умумий важлар келтирилади. Бундай ҳолатлар эса, ушбу институт моҳиятига зид саналади. Ваҳоланки, уларни кўриб чиқиш апеллация ёки кассация тартибида амалга оширилиши лозим.

Шу ўринда ариза бериш муддатига риоя этиш муҳим аҳамиятга эга эканини алоҳида таъкидлаш жоиз. Чунки Пленум қарорида ариза, янги ҳолатлар очилган кундан эътиборан, бир ой муддат ичида тақдим этилиши кераклиги қайд этилган. Ушбу муддат ўтказиб юборилган тақдирда, фақат узрли сабабларга кўра ва бу ҳақда илтимоснома илова қилинган ҳолдагина муддат тикланиши мумкин.

Бироқ суд амалиётида аксарият ҳолларда аризачилар белгиланган муддатларга риоя этмаслигини кўриш мумкин. Бунинг устига кўпинча аризага илтимоснома илова қилинмайди ва оқибатда судлар аризани қаноатлантириш ўрнига қайтаришга мажбур бўлади.

Шунингдек, баъзан ишда иштирок этмаган, лекин суд қароридан манфаатдор деб ҳисоблаган шахслар ҳам янги очилган ҳолатлар асосида ариза билан мурожаат қилмоқда. Бу эса, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг қоидаларига зид бўлиб, фақат ишда иштирок этган шахслар бундай ариза бериш ҳуқуқига эга. Ишда қатнашмаган шахслар эса, фақат юқори инстанция судига шикоят бериш йўли билан ўз манфаатини ҳимоя қилиши мумкин.

Юқоридагилардан келиб чиқиб, айтиш мумкинки, суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар асосида қайта кўриш институти судларда ишларни мазмунан муҳокама қилишда адолатини тиклашга хизмат қилувчи муҳим восита эканлигини амалда яққол кўрсатмоқда. Бироқ суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар асосида қайта кўриш институтидан нотўғри фойдаланиш ёки уни нотўғри талқин қилиш суд амалиётида турли чалкашликларга сабаб бўлиши, суд ҳужжатлари барқарорлигига путур етказиши мумкин.

Шундай экан, ушбу институтни қўллашда судлар ниҳоятда эътиборли бўлиши талаб этилади. Айниқса, аризаларни шакл, мазмун, муддат ва асослар нуқтаи назаридан синчковлик билан кўриб чиқиб, уларда янги очилган ҳолатлар мавжудлиги бўйича қатъий юридик таҳлил юритиш лозим. Судларнинг бу борада изчил ёндашуви, аризачиларнинг ҳуқуқий маданияти юқори бўлиши ҳамда суд амалиётининг умумлаштириб борилиши шак-шубҳасиз муҳим аҳамият касб этади.

Хулоса қилиб айтганда, суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар асосида қайта кўриш институти судлов барқарорлигини сақлаган ҳолда, адолатни тиклаш ва одил судловни таъминлашга хизмат қилувчи муҳим механизм бўлиб қолади.

Давлат БОБОНОРОВ,

Навоий вилояти

маъмурий суди судьяси

Маълумки, қонунларни амалиётда бир хил қўллаш, хусусан, қонун ҳужжатларини қўллаш бўйича судларга тегишли тушунтиришлар бериш Олий суд Пленуми ваколатига киради. Шу маънода, жорий йил 29 апрелда Олий суд Пленумининг “Маъмурий судлар томонидан қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришни тартибга солувчи қонун ҳужжатларини қўллаш тўғрисида”ги қарори қабул қилинганини алоҳида таъкидлаш лозим.

Бу ҳақда фикр юритганда, Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 269-моддасида янги очилган ҳолатлар бўйича суд ҳужжатларини қайта кўришнинг 4 та асоси кўрсатилганини қайд этиш жоиз.

Шундай бўлса-да, бу асослар аниқ ёритиб берилган тушунтиришлар мавжуд эмас эди.

Шу сабабли, кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришда судларда турли хил амалиёт шаклланган.

Бу ҳолатни Олий суд томонидан 2023 йилда ўтказилган суд амалиётини умумлаштириш натижаларидан ҳам кўриш мумкин.

Янги Пленум қарори амалиётдаги ана шундай муаммоларни бартараф этиш, судлар томонидан қонунларни бир хил қўлланишини таъминлаш мақсадида қабул қилинди. Аввало Пленум қарорининг 3-бандида янги очилган ҳолатларга батафсил тушунтириш берилган. Унга кўра, агар фактик ҳолатлар суд ҳужжати қабул қилингандан сўнг вужудга келган бўлса, бу ҳолат суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш учун асос бўла олмайди, балки янги ариза ё шикоят билан мурожаат этиш учун асос бўлиши мумкин.

Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексда суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги ариза ишда иштирок этувчи шахслар ёки прокурор томонидан берилиши белгиланган.

Пленум қарорининг 5-бандида бундай ариза билан судга мурожаат қилиши мумкин бўлган шахслар доираси кўрсатиб ўтилди.

Яъни тарафлар ё уларнинг ҳуқуқий ворислари, учинчи шахслар ёки уларнинг ҳуқуқий ворислари, прокурор, давлат органлари ва бошқа шахслар, ўз зиммаларига юклатилган ваколатларга кўра, қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш ҳақида судга ариза билан мурожаат қилиш ҳуқуқига эга. Пленум қарорида шу ҳақда тушунтириш берилди.

Шу билан бирга, амалиётда ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисида суд ҳал қилув қарори қабул қилган шахслар суд ҳужжатини, янги очилган ҳолатларга кўра, қайта кўриш ҳақида ариза билан мурожаат қилиш ҳолатлари учраб туради. Бироқ қонунчиликда уларнинг суд ҳужжатини янги очилган ҳолатларга кўра, қайта кўриш ҳақида ариза билан мурожаат қилиши назарда тутилмаган.

Пленум қарорининг 6-бандида айни масала юзасидан судларга тушунтириш берилди. Бу ўринда қонунда ушбу шахсларнинг суд ҳужжатини, янги очилган ҳолатларга кўра, қайта кўриш ҳақида ариза билан мурожаат қилишга ҳақли эканликлари белгиланмаганлиги боис, улар суд ҳужжати устидан юқори инстанция судига шикоят билан мурожаат қилиши лозимлиги ҳақида сўз бормоқда.

Бундан ташқари ариза ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахс томонидан берилганда, у Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 273-моддаси биринчи қисми 1-бандига асосан, қайтарилиши керак. Мабодо хатоликка йўл қўйилиб, ариза иш юритишга қабул қилинган тақдирда эса, шу асослар бўйича аризани қаноатлантириш рад этилиши зарур.

Шунингдек, қонуний кучга кирган суд қарорларини янги очилган ҳолат бўйича судга мурожаат қилиш муддати юзасидан ҳам амалиётда айрим номувофиқликлар мавжуд эди. Пленум қарорининг 8-бандида бу ҳолатнинг ечими ўз аксини топди.

Унга кўра, кодексдаги бир ойлик муддат ичида ариза берилиши, ўтказиб юборилган муддат ариза билан мурожаат қилган шахснинг илтимосномаси бўйича, агар илтимоснома қайта кўриш учун асос бўладиган ҳолатлар очилган кундан эътиборан олти ойдан кечиктирмай берилган бўлса ва суд муддатни ўтказиб юбориш сабабларини узрли деб тан олса, суд томонидан тикланиши мумкин.

Пленум қарорининг 16-бандидаги тушунтиришга биноан, иш учун муҳим ҳолат сифатида суд ҳужжати қабул қилинган пайтда мавжуд бўлган, лекин аризачига маълум бўлмаган ва маълум бўлиши мумкин бўлмаган, агар улар ҳақида маълум бўлганида бошқача қарор қабул қилинишига олиб келиши мумкин бўлган янги аниқланган ҳолатлар тан олиниши мумкин.

Бу ўринда, шунингдек, суд ҳужжати қабул қилингандан сўнг талабни асословчи далилнинг тақдим этилиши тарафнинг процессуал эътиборсизлиги ва янги далил тақдим этилиши сифатида баҳоланиши, бу суд ҳужжатни янги очилган ҳолатларга кўра, қайта кўришга асос бўла олмаслиги инобатга олиниши лозимлиги ҳақида ҳам тушунтириш берилди.

Ҳозирги кунга қадар тушунмовчиликларга олиб келаётган “суриштирув ёки тергов органининг иш учун аҳамиятли бўлган қарори” суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш учун асос бўлиши ёки бўлмаслиги ҳақидаги масалага ҳам Пленум қарорида тегишли тушунтириш берилди. Амалиётда кўплаб ҳолатларда мансабдор шахсларнинг қарорлари, ҳаракатлари ё ҳаракатсизлигида жиноят аломатлари мавжудлиги тергов органининг қарори билан аниқланган бўлса-да, жиноий жавобгарликка тортиш муддати ўтганлиги сабабли жиноят иши қўзғатиш рад қилинади.

Ўз навбатида, Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекс талабларида фақатгина суднинг ҳукми билан аниқланган жиноий хатти-ҳаракат суд қарорини янги очилган ҳолат бўйича қайта кўришга асос бўлиши назарда тутилганлиги сабабли тергов органининг қарори инобатга олинмай келинаётганлиги ишда иштирок этувчи шахсларнинг ҳақли эътирозларига сабаб бўлаётган эди.

Шу сабабли, Пленум қарорининг 17-бандида суднинг ажрими, суриштирувчи, терговчи ёки прокурорнинг жиноят ишини муддатнинг ўтиши ва бошқа турли сабабларга кўра, тугатиш ҳақидаги қарорлари билан аниқланган ҳолатлар ҳам, агар суд ушбу ҳолатларни иш учун муҳим деб топса, суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш учун асос бўлиши ҳақида тушунтириш берилди.

Мухтасар айтганда, Олий суд Пленумининг ушбу қарори одил судловни амалга оширишда суд учун аҳамиятли ҳисобланади. Ўз навбатида, қарор мамлакатимиз бўйича айни масалада ягона суд амалиётини шакллантиришга хизмат қилади.

Шарофиддин Болиев,

Олий суд судьяси

Кейинги йилларда амалдаги қонун ҳужжатларига киритилган тегишли ўзгартириш ва қўшимчалардан келиб чиқиб, моддий ва процессуал ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида Олий суд Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш зарурати юзага келди. Шу боис яқинда Олий суд Пленумининг тегишли қарори қабул қилинди.

Пленум қарорига биноан амалдаги 136 та қарордан 55 тасига 147 та ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди. Бу ҳуқуқий янгиланишлар амалиётда йўл қўйилаётган хато ва камчиликларнинг келгусида олдини олиш, айрим ноаниқ ҳолатлар юзасидан тушунтириш бериш, судлар томонидан қонун нормалари бир хилда талқин қилиниши ва ягона амалиёт яратишга қаратилгани билан ҳам аҳамиятлидир.

Хусусан, “Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили (Болалар омбудсмани) тўғрисида”ги қонуннинг 12 ва 28-моддаларига асосан, Болалар омбудсмани боланинг бузилган ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги аризалар ва даъволар билан судларга мурожаат этиш ҳуқуқига эга.

Шундан келиб чиқиб, Олий суд Пленумининг 1993 йил 16 апрелдаги “Судлар томонидан мулкни рўйхат (арест)дан чиқариш ҳақидаги ишларни кўришда қонунчиликнинг қўлланиши тўғрисида”ги қарори 5-банди иккинчи хатбошисига вояга етмаган фарзандларнинг манфаатларини ҳимоя қилиш борасида даъволарни киритиш ваколатига эга бўлган шахслар қаторига ота-онаси, васий (ҳомий) ва прокурор билан биргаликда Болалар омбудсмани ҳам киритилди.

Шунингдек, Олий суд Пленумининг 2010 йил 14 майдаги “Вакилликка доир фуқаролик процессуал қонунчилиги нормаларининг судлар томонидан қўлланилиши тўғрисида”ги қарори 13-бандида шартнома бўйича айрим вакиллар ишга киришишига ижозат берилиши учун судга, ишончномадан ташқари, бошқа ҳужжатлар тақдим этилиши лозимлиги ҳақида тушунтиришлар берилган.

Фуқаролик процессуал кодексининг 67-моддасида шартнома бўйича ихтиёрий вакил бўла олиши мумкин бўлган шахслар тоифасида юридик шахсларнинг ходимлари ва нотижорат ташкилотлар ваколатли вакиллари кўрсатилган. Бироқ Пленум қарорида ушбу шахслар томонидан қандай қўшимча ҳужжат тақдим қилиниши лозимлиги ёритиб берилмаган. Шу боис мазкур банд ушбу шахслар ишонч билдирган ташкилотда ишлашини тасдиқловчи ҳужжатни тақдим қилиши лозимлиги ҳақидаги тушунтириш билан тўлдирилди.

Бундан ташқари Олий суд Пленумининг 2013 йил 11 декабрдаги “Судлар томонидан фарзандликка олиш ҳақидаги ишлар бўйича қонунчиликни қўллаш амалиёти тўғрисида”ги қарори 22-банди иккинчи хатбошисида, фарзандликка олинаётган боланинг вафот этган отаси ёки онаси қариндошларига нисбатан ҳуқуқлари – сақланиб қолинган ҳолларда ота-­онанинг алимент тўлаш мажбуриятлари тугатилмаслиги ва алимент миқдорини ўзгартириш, уни тўлашдан озод қилиш масалалари даъво иши юритиши тартибида ҳал этилиши лозимлиги ҳақида берилган тушунтиришлар Фуқаролик кодексининг 1113-моддаси ва “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги қонуннинг 37-моддасига зид бўлганлиги сабабли чиқариб ташланди.

Чунки ушбу қонун нормаларида шахснинг вафоти билан унинг алимент тўлаш мажбурияти тугатилиши назарда тутилган.

Шунингдек, “Рақобат тўғрисида”ги қонун такомиллаштирилиши муносабати билан Олий суд Пленумининг 2019 йил 24 декабрдаги “Маъмурий органлар ва улар мансабдор шахсларининг қарорлари, ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан шикоят қилиш тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш бўйича суд амалиёти ҳақида”ги қарорига тегишли ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди.

Бундан ташқари Пленум қарорининг 25-банди биринчи хатбошиси янги таҳрирда баён этилиб, Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 276-моддаси иккинчи қисмига мувофиқ суд қарорининг жавобгар зиммасига аризачининг ҳуқуқлари ва эркинликларини тиклаш ёки уларни амалга оширишдаги тўсқинликларни бартараф этишга оид мажбурият юклаш ҳақидаги қисми ижроси маъмурий органга ижро муддати кўрсатилган ҳолда юборилиши лозимлиги судларга тушунтирилди.

Бу билан жавобгар зиммасига аризачининг ҳуқуқлари ва эркинликларини тиклашга оид юкланган мажбурият ижроси бўйича ижро варақаси берилиши талаб этилмаслиги ҳамда маъмурий акт ҳақиқий эмас деб топилганда, ушбу масалада алоҳида маъмурий акт қабул қилиниши шарт эмаслиги борасида ойдинлик киритилди.

Маълумки, Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 20-моддаси 1-қисмида ишни биринчи инстанция судида кўришда иштирок этган судья, агар суднинг ҳал қилув қарори юқори инстанция суди томонидан бекор қилинган бўлса, шу ишни биринчи инстанция судида янгидан кўришда иштирок этиши мумкин эмаслиги, бундан янги очилган ҳолатлар бўйича ишларни кўриш ҳоллари мустасно эканлиги белгиланган.

Шу боис Олий суд Пленумининг 2018 йил 19 майдаги “Маъмурий ишларни кўришда биринчи инстанция суди томонидан процессуал қонун нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги қарори, процессуал кодекснинг ушбу моддасида назарда тутилган қоидалар аризани (шикоятни) қабул қилишни рад этиш, қайтариш, кўрмасдан қолдириш ёки иш юритишдан тугатиш тўғрисидаги ажримлар бекор қилинган ҳолларга ҳам нисбатан татбиқ этилмаслиги ҳақидаги тушунтиришлар билан тўлдирилди.

Ўзбекистон Президентининг 2024 йил 14 ноябрдаги “Тадбиркорлар ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармонига мувофиқ, 2025 йил 1 мартдан бошлаб, тарафлар келишув битими тузганлиги натижасида иш юритиш тугатилганда, тадбиркорлик субъектлари ва фуқароларга биринчи инстанция судида — тўланган давлат божининг 70 фоизи, апелляция ва кассация инстанцияси судларида эса — тўланган давлат божининг 30 фоизи миқдорида давлат божини қайтариш тартиби жорий этилди.

Ушбу тартибни қўллашга оид тушунтириш ҳисобига Олий хўжалик суди Пленумининг 2009 йил 18 декабрдаги “Иқтисодий судлар томонидан келишув битимини тасдиқлашда процессуал қонун нормаларининг қўлланилишига оид айрим масалалар тўғрисида”ги қарори 17-банди иккинчи хатбоши билан тўлдирилди.

Шунингдек, Олий суд Пленумининг 2019 йил 24 майдаги “Биринчи инстанция суди томонидан иқтисодий процессуал қонун нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги қарори айрим бандларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиши ҳамда янги тушунтиришлар билан тўлдирилмоқда.

Хусусан, Пленум қарори “Медиация тўғрисида”ги қонуннинг амал қилиши медиацияда иштирок этмаётган учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига, жамоат манфаатларига дахл қиладиган ёки дахл қилиши мумкин бўлган, шунингдек, маъмурий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларга нисбатан татбиқ этилмаслиги ҳақидаги 32-2-банди билан тўлдирилмоқда.

Бундан ташқари 2023 йил 27 сентябрдаги қонун билан Жиноят-процессуал кодексининг 51-моддаси биринчи қисми 9-банди янги таҳрирда берилиб, ишни апелляция, кассация ва тафтиш инстанциялари суд мажлисида кўришда ҳимоячи иштироки шарт эканлиги белгиланганди. Шу боис Олий суд Пленумининг 2003 йил 19 декабрдаги “Гумон қилинувчи ва айбланувчини ҳимоя ҳуқуқи билан таъминлашга оид қонунларни қўллаш бўйича суд амалиёти тўғрисида”ги қарори 27-банди тўртинчи хатбошисидаги ишни ушбу инстанцияси судида маҳкум ҳимоячидан воз кечган ҳолларда, башарти воз кечиш суд томонидан қонунда назарда тутилган қоидаларга риоя этилган ҳолда қабул қилинган бўлса, ҳимоячи иштирокисиз кўришга йўл қўйилиши ҳақидаги тушунтириш чиқариб ташланди.

Шу билан бирга, Пленум қарорининг 31-банди Жиноят-процессуал кодексининг 50-моддаси ва Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 21 ноябрдаги қарори талабларига мувофиқлаштирилиб, гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчининг ҳимоячиси сифатида давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатадиган адвокатнинг иштирок этишини таъминлаш чоралари, унинг меҳнатига ҳақ тўлаш харажатлари давлат ҳисобидан қопланиши тартиби кўрсатиб ўтилди.

Хулоса қилиб айтганда, Пленум қарорларига киритилган ўзгартишлар келгусида жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишда, моддий ва процессуал қонун нормаларини тўғри ва бир хил қўллашга хизмат қилиб, одил судловни амалга ошириш ва қонуний қарорлар қабул қилинишида ўзининг самарасини кўрсатади.

Гулнора Мирзаева,

Олий суд судьяси