Маълумки, ер участкасини қонунга хилоф равишда эгаллаш, ер бериш тартибини бузиш, айниқса, суғориладиган ер участкасига бўлган ҳуқуқни сотиш ёхуд қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга бериш билан боғлиқ жиноятлар нафақат ҳозирги, балки келажак авлод манфаатларига ҳам жиддий зарар етказиши билан ўта хавфли ҳисобланади.

Афсуски, суд амалиёти таҳлиллари ер билан боғлиқ жиноятлар турлича малакаланаётгани, айрим ҳолларда талон-торож сифатида баҳоланаётгани, рағбатлантирувчи нормани қўллашда, жиноят натижасида етказилган зарарни ундириш ва муаммоли ер масаласини ҳал қилиш борасида тафовутлар мавжудлигини кўрсатмоқда.

Ер тўғрисидаги қонунчиликни бузиш билан боғлиқ жиноятларга қарши курашиш самарадорлигини ошириш зарурати суд, прокуратура ҳамда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар учун қонунчиликни бир хил талқин қилган ҳолда тўғри қўлланишини таъминлашни, бу эса, ўз навбатида, бу борада муҳим раҳбарий кўрсатмалар ишлаб чиқишни тақозо этди.

Шу мақсадда 2024 йил 16 декабрда Олий суд Пленуми томонидан “Ер тўғрисидаги қонунчиликни бузиш билан боғлиқ жиноят ишлари бўйича суд амалиётининг айрим масалалари тўғрисида”ги қарор қабул қилинди.

Қарорда ер участкасини ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш, ер бериш тартибини бузиш, суғориладиган ер участкасига ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқни сотиш ёхуд қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга бериш жиноятларининг зарурий белгилари, уларни малакалашнинг ўзига хос жиҳатлари ва ўхшаш таркибли жиноятлардан фарқлари ҳақида батафсил тушунтириш берилди.

Хусусан, қарорда Жиноят кодексининг 229-1-моддаси диспозициясида назарда тутилган ер участкасини ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш тушунчасига тариф берилди. Унга кўра, қонунчиликда белгиланган тартибда ажратилмаган, шу жумладан, реализация қилинган ер участкасининг чегаралари ваколатли органлар томонидан жойнинг ўзида белгиланмаган, ер участкасига бўлган ҳуқуқни тасдиқлайдиган ҳужжатлар берилмаган ҳолда фойдаланишда ифодаланиши, ушбу ҳаракатлар Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддаси билан маъмурий жазо қўллаш тўғрисидаги қарор чиқарилган пайтдан бошлаб, бир йил мобайнида содир этилиши жиноий жавобгарликка тортишнинг зарурий шарти сифатида кўрсатилди.

Қарорнинг 5-бандида суғориладиган ер участкаларини уларда қурилиш ишларини амалга оширган ҳолда ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш ушбу ер майдонларида ҳеч қандай ҳуқуқий асосга эга бўлмасдан қурилиш ишларини амалга оширишда ифодаланиши, жиноят аниқланган пайтдан бошлаб тамом бўлган, деб ҳисобланиши ҳақида раҳбарий тушунтириш берилди.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддасида ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, ажратилган ер участкасига туташ бўлган ва туташ бўлмаган ер участкаларида қурилиш ишларини амалга ошириш учун жавобгарлик белгиланган бўлиб, мазкур норма Жиноят кодексининг 229-1-моддаси 2-қисми диспозицияси билан ўхшашдир.

Тергов ва суд органлари томонидан бу каби қилмишларни баҳолашда хатоликларга йўл қўйилишининг олдини олиш учун ушбу ҳуқуқбузарлик ва жиноят ўртасидаги фарқни аниқ кўрсатиш зарурати мавжуд эди.

Пленум қарорида бу масалага алоҳида эътибор қаратилиб, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 60-моддаси 3-қисмида суғориладиган ер участкалари тоифасига кирмайдиган ва ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, ажратилган ер участкасига туташ бўлган ҳамда туташ бўлмаган ерларда қурилиш ишларини амалга оширганлик учун жавобгарлик назарда тутилганлиги, агар суғориладиган ер участкалари уларда қурилиш ишларини амалга оширган ҳолда ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган бўлса, айбдорнинг ҳаракати Жиноят кодексининг 229-1-моддаси 2-қисми билан квалификация қилиниши ҳақида судларга тушунтириш берилди.

Суғориладиган ерларни ўзбошимчалик билан эгаллаб олиб, унда қурилиш ишларини амалга оширганлик ҳолатида қилмишни жиноятлар мажмуи тарзида квалификация қилиш ва ўхшаш таркибли жиноятлардан фарқининг аниқ чегарасини белгилаш муҳимдир.

Қарорнинг 7-бандида ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган суғориладиган ер майдонида қурилиш ишлари амалга оширилиб, қурилиш объекти сотилса, қилмиш Жиноят кодексининг 229-1-моддаси 2-қисми ва 168-моддаси тегишли қисми билан жиноятлар мажмуи тарзида квалификация қилиниши; 8-бандида эса, ушбу ер участкаси қурилиш ишлари амалга оширилмаган ҳолда ўзга шахсга сотилса, қилмиш фирибгарлик сифатида Жиноят кодексининг 168-моддаси тегишли қисми билан квалификация қилиниб, Жиноят кодексининг 229-1-моддаси 2-қисми билан қўшимча квалификация қилиш талаб этилмаслиги белгиланди.

Жиноят кодексининг 197-моддасида ер эгалари, ердан фойдаланувчилар ёки ижарачилар ўзларига ажратилган ер, ер ости бойликларидан фойдаланиш шартларини ёки уларни муҳофаза қилиш талабларини бузиши оғир оқибатларга (масалан, балиқ ҳовузини барпо қилган, тупроғини сотган ҳолатда ерни нобудгарчиликка олиб келган ва шу каби бошқа ҳолатларга) олиб келганлиги учун жавобгарлик белгиланган бўлиб, Пленум қарорининг 9-бандида судларга агар суғориладиган ердан фойдаланувчилар (фермер, деҳқон хўжалиги ва бошқалар) фойдаланиш шартларини бузган ҳолда қурилиш ишларини амалга оширса, уларнинг ҳаракатлари Жиноят кодексининг 197-моддаси билан эмас, балки 229-1-моддаси 2-қисми билан квалификация қилиниши ҳақида тушунтириш берилди.

Шу билан бирга, суғориладиган ер майдонининг эгаси, мисол учун фермер хўжалиги раҳбари бошқа шахс томонидан суғориладиган ер майдонида қурилиш ишларини амалга оширилишига йўл қўйса, унинг ҳаракатлари тегишли асослар бўлган тақдирда, суғориладиган ерларни ўзбошимчалик билан эгаллаб олишга йўл қўймаслик бўйича, шу жумладан, ер участкаси ўзбошимчалик билан эгаллаб олинганлиги факти тўғрисида ваколатли органларни хабардор этиш чораларини кўрмаслик сифатида Жиноят кодексининг 197-1-моддаси тегишли қисми билан квалификация қилиниши лозимлиги белгиланди.

Пленум қарорида тушунтириш берилаётган яна бир норма Жиноят кодексининг 229-4-моддаси бўлиб, унинг 12-бандида ер бериш тартибини бузиш деганда, ер участкаларини мулк қилиб бериш (реализация қилиш), улардан доимий фойдаланиш ва уларни ижарага беришнинг қонун ҳужжатларида белгиланган тартибига риоя этмаслик тушунилиши, суд ҳукмида айнан қайси тартиб бузилганлиги аниқ кўрсатилиши зарурлиги; 13-бандида эса, Жиноят кодексининг 229-4-моддасида назарда тутилган жиноятнинг субъекти ер бериш тартибига риоя қилиши лозим бўлган шахслар ҳисобланиши, ушбу жиноятни содир қилишда иштирок этган, бироқ жиноят субъекти ҳисобланмайдиган шахсларнинг қилмиши иштирокчилик сифатида Жиноят кодексининг 28,229-4-моддаси тегишли қисми билан квалификация қилиниши зарурлиги кўрсатилди.

Айтиш керакки, 2024 йил 15 ноябрда қабул қилинган қонунга мувофиқ Жиноят кодексининг 229-4-моддаси 2-қисми “в” банд билан тўлдирилиб, унда жиноятни бир гуруҳ шахслар томонидан олдиндан тил бириктириб содир этганлик жавобгарликни оғирлаштирувчи ҳолат сифатида назарда тутилди.

Пленум қарорининг 16-бандида ушбу банд билан квалификация қилишда судлар томонидан эътибор қаратилиши лозим бўлган ҳолатлар кўрсатиб ўтилди.

Тушунтиришларга кўра, бир гуруҳ шахслар томонидан олдиндан тил бириктириб ер бериш тартибини бузиш жиноятини Жиноят кодексининг 229-4-моддаси 2-қисми “в” банди билан квалификация қилишда, ҳар қайси иштирокчининг жиноятда иштирок этганлик даражаси ва хусусиятини аниқлаш, олдиндан тил бириктириш бўлган-бўлмаганлиги ва улар ўртасида вазифалар ўзаро тақсимланган-тақсимланмаганлигини синчиклаб текшириш лозим, шунингдек, ер бериш тартибини бузишда бевосита иштирок этган ва ер бериш тартибига риоя қилиши лозим бўлган икки ёки ундан ортиқ шахснинг ҳаракатлари Жиноят кодексининг 229-4-моддаси 2-қисми “в” банди билан квалификация қилинади, ер бериш тартиби бузилишида бевосита иштирок этмаган, бироқ ушбу тартибни бузиб, ер ажратилишига кўмаклашган бошқа шахсларнинг ҳаракатлари Жиноят кодексининг 28,229-4-моддаси тегишли қисми бўйича квалификация қилинади.

Жиноят кодексининг 229-6-моддасида суғориладиган ер участкасига ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқни сотиш ёхуд қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга берганлик учун жавобгарлик белгиланган бўлиб, тергов органлари ва судлар томонидан суғориладиган ер участкасини сотиш ва қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга бериш тушунчасини талқин қилиш, ушбу жиноятни квалификация қилиш, жиноий жавобгарликка тортилиши лозим бўлган шахслар доирасини белгилашда ягона амалиёт мавжуд эмас.

Амалиётни бирхиллаштириш ва қонуннинг тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, Пленум қарорининг 17-бандида, суғориладиган ер участкасига ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқни сотиш деганда, уни бошқа шахсларга моддий манфаат ёки бошқа ҳақ эвазига ўтказиш; қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга бериш деганда, суғориладиган ер участкасини ёки унинг бир қисмини ҳуқуқи бўлмаган шахснинг тўлиқ эгалигига, вақтинча фойдаланишга ёхуд бошқача тарзда фойдаланишга топшириш тушунилиши, 19-бандида суғориладиган ер участкасига ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқни сотган ёхуд қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга берган ҳар қандай шахс бўлиши мумкинлиги ҳақида тушунтириш берилди.

Хулоса ўрнида айтганда, Пленум қарорида ер билан боғлиқ жиноят ишларини кўриш юзасидан батафсил тушунтиришлар берилгани бу тоифадаги ишларни кўриш жараёнида одил судловни таъминлаш билан бирга, суд амалиётини бирхиллаштириш, қонунларни аниқ ва тўғри қўллашга хизмат қилади.

Элбек Турғунбоев,

Олий суд судьяси

Бугун Олий суд Пленуми мажлиси бўлиб ўтди. 

Олий суд раиси Б. Исломов раислик қилган йиғилишда Олий суд ва қуйи судларнинг судьялари, Бош прокурор, Конституциявий суди раиси, Олий Мажлис Сенати аъзолари, Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили ва Бола ҳуқуқлари бўйича вакили ҳамда Судьялар олий кенгаши, манфаатдор вазирлик ва идоралар вакиллари, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар масъул ходимлари, ҳуқуқшунос олимлар иштирок этди.

Йиғилишда Олий суд Пленумининг “Ер билан боғлиқ жиноят ишлари бўйича суд амалиётининг айрим масалалари тўғрисида”, “Фуқаролик ишлари бўйича суд харажатларини ундириш амалиёти тўғрисида”, “Иқтисодий ва маъмурий ишлар бўйича суд харажатларини ундириш амалиёти тўғрисидаги қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида” ҳамда “Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қарорлари қабул қилинди.

Конституциядан ерга доир алоҳида норма ўрин олган бўлиб, унинг 68-моддасида ер, ер ости бойликлари, сув, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси ҳамда бошқа табиий ресурслар умуммиллий бойликдир, улардан оқилона фойдаланиш зарур ва улар давлат муҳофазасида эканлиги, ер қонунда назарда тутилган ҳамда ундан оқилона фойдаланишни ва уни умуммиллий бойлик сифатида муҳофаза қилишни таъминловчи шартлар асосида ва тартибда хусусий мулк бўлиши мумкинлиги белгилаб қўйилган. Ер билан боғлиқ ҳар қандай муносабат муҳим ва давлат томонидан тартибга солинади. Сўнгги йилларда ер билан боғлиқ жиноят ишлари кўпайиб бораётганлиги, судлар томонидан бу тоифадаги ишларни кўришда жиноятларни квалификация қилиш, жазо тайинлаш, фуқаровий даъво масаласини ҳал қилиш амалиётининг турлича ҳал қилинаётганлиги, ягона амалиётнинг шаклланмаганлиги сабабли, бу тоифадаги ишларни кўришда судларга қонунни амалда тўғри қўллаш юзасидан тушунтириш бериш зарурати юзага келди. Шу муносабат билан Олий суд Пленумининг “Ер билан боғлиқ жиноят ишлари бўйича суд амалиётининг айрим масалалари тўғрисида”ги қарори ишлаб чиқилди. Пленум қарорида ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш, ер бериш тартибини бузиш, ер участкасини ноқонуний олиб қўйиш, суғориладиган ер участкасига ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқни сотиш ёхуд қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга бериш жиноятларининг зарурий белгилари, уларни квалификация қилишнинг ўзига хос жиҳатлари ва бошқа ўхшаш таркибли жиноятлардан фарқи ҳақида тушунтиришлар берилмоқда. Шунингдек, Пленум қарорида ер билан боғлиқ жиноят ишларини кўриш юзасидан бир қатор тушунтиришлар берилган бўлиб, бу тоифадаги ишларни кўриш жараёнида одил судловга эришишга хизмат қилиш билан бирга, суд амалиётини бирхиллаштириш, қонунларни аниқ ва тўғри қўллашга хизмат қилади.

Давлат божи бошқа турдаги мажбурий тўловлар қатори Давлат бюджети даромадларини шакллантиришнинг таркибий қисмини ташкил этиши боис, ушбу масалага алоҳида эътибор қаратилиб, судлар давлат божини ундириш тўғрисидаги қонун талабларига қатъий риоя этишлари талаб қилинади. Олий суд Пленумининг “Фуқаролик ишлари бўйича суд харажатларини ундириш амалиёти тўғрисида”ги Қарори суд харажатларини ундириш масаласига доир қонунчиликни судлар томонидан тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида ишлаб чиқилди. Шу кунгача амалда бўлган “Фуқаролик ишлари бўйича суд харажатларини ундириш амалиёти тўғрисида”ги Олий суд Пленуми қарори 15 йил аввал (2009 йилда) қабул қилинган бўлиб, бу давр ичида қонунчиликда бир қатор ўзгаришлар юз берди, янги таҳрирдаги Конституция, “Давлат божи тўғрисида”ги Қонун ва бошқа қонун ҳужжатлари қабул қилинди. Бу эса мазкур Пленум қарорини ҳам қайтадан кўриб чиққан ҳолда унинг янги таҳририни қабул қилиш заруриятини юзага келтирди. Янги қарор амалиётда йўл қўйилаётган хато ва камчиликларни келгусида олдини олиш, амалиётдаги айрим ноаниқ ҳолатлар юзасидан тушунтириш бериш, судлар томонидан қонун нормаларини бир хил талқин қилиниши ва ягона амалиётни яратишга қаратилганлиги билан ҳам аҳамиятлидир. Пленум қарорига судлар томонидан давлат божини ундиришнинг ўзига хос хусусиятлари, шунингдек, судларда турлича амалиёт юзага келишига сабаб бўлган ҳолатларга батафсил тушунтиришлар бериш ҳақида янги бандлар киритилган.

Қабул қилинган Олий суд Пленумининг “Иқтисодий ва маъмурий ишлар бўйича суд харажатларини ундириш амалиёти тўғрисидаги қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги қарори ҳам суд харажатларини ундириш масаласига доир қонунчиликнинг судлар томонидан тўғри қўлланилиши ва амалиётни бирхиллаштиришни таъминлашга қаратилган.

Шунингдек, мажлисда Олий суд Пленумининг “Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қарори қабул қилинди.

Пленум қарорлари матнлари Ўзбекистон Республикаси Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, “Ўзбекистон Республикаси Олий суди ахборотномаси” ва “Куч – адолатда” газетасида эълон қилинади.

 

 

Жиноят кодексининг 164-169-моддаларида назарда тутилган “Ўзгалар мулкини талон-торож қилиш” номли қилмишлар, содда қилиб айтганда, нафс қутқусига учиб қўл уриладиган айбли хатти-ҳаракатлардир. Баъзи айбдорлар қилмишларининг моҳиятини кеч англаб етса, айримлари бу тоифа жиноятларни “йўргакда теккан касал”дек такрор-такрор содир этаверади.

Бунга, афсуски, ҳаётий мисоллар кўп. Жумладан, Янги Наманган туманида истиқомат қилувчи Оқилхон Мусажонов (исм-шарифлар ўзгартирилган) ўйламай босган қадам товламачилик ва фирибгарликни юзага келтирди.

О. Мусажонов тумандаги нодавлат мактабгача таълим ташкилотида шифокор вазифасида ишлар, бинобарин, моддий жиҳатдан жуда ночор аҳволда эмасди. Энг муҳими, маҳалла-кўй ва ошна-оғайнилари орасида ҳавас қилгулик обрў-эътиборга эга эди.

Гап шундаки, 2024 йил 30 сентябрь куни О. Мусажоновга Учқўрғон туманида яшовчи таниши Илёс Исоқов қўнғироқ қилади:

– Икки юз доллар қарз бериб туринг, ака, – дейди у илтимос оҳангида.

О. Мусажонов қарз беришга рози бўлади. Шу боис иккаласи Наманган шаҳрида учрашади.

– Пулим озроқ қолибди, икки юз доллар чиқмайди, – дея О. Мусажонов И. Исоқовга 194 доллар қарз беради.

Аммо қарзни 25 кун муддатда 300 доллар миқдорида қайтаришини тайинлайди. Бу ҳам етмагандек, И. Исоқовнинг “Спарк” русумли автомашинаси техник гувоҳномаси ва ҳайдовчилик гувоҳномасини гаров тариқасида олиб қолади.

Ўша пайтда И. Исоқов моддий жиҳатдан анчагина қийналиб қолганди. Шу боис О. Мусажоновдан олган қарзини қайтариш бир кунга кечикиб, пулни 26 октябрда беради. Бироқ О. Мусажонов унинг мушкул вазиятини тушунмай, тўнини тескари кийиб олади.

– Кечикканинг учун энди минг доллар қилиб қайтарасан, – дейди у тап тортмай.

– Ака, ундай қилманг. Мен бунча пулни тополмайман. Ўзи қарзимга етарли маблағни зўрға олиб келдим, – деб ялинади И. Исоқов.

Лекин қарз берувчи барибир кўнмайди. Бу ҳам етмагандек, қарздорнинг “Спарк” русумли автомашинасини гаров тариқасида олиб қолади.

Буни қарангки, ўз навбатида, О. Мусажоновнинг Боситхон исмли маҳалладошидан қарзи бор эди. Шунинг учун Боситхон иккаласи “Спарк”ни гаровга қўйиб, қорамол олди-сотдиси билан шуғулланувчи М. Қосимовдан бир бош сигирни 16 миллион сўмга баҳолаб, насияга олади.

Аммо О. Мусажонов сигирни ўша ернинг ўзида бошқа бир харидорга 13 миллион сўмга сотиб юборади. Шундан сўнг у сигир пулининг 5 миллион сўмини Боситхон Шариповга олган қарзи эвазига беради. Илёс Исақовнинг қарзи ҳисобига эса, 2 миллион сўм ва 100 АҚШ долларини олиб қолади.

Қизиғи шундаки, О. Мусажонов 2 миллион 200 минг сўмни шахсий эҳтиёжларига сарфлайди. Қолган 2 миллион 500 минг сўмнигина И. Исақовга беради.

Орадан кўп ўтмай, М. Қосимов сигирининг пулини беришни талаб қилади.

Шунда Д. Мусажонов И. Исоқовга нисбатан товламачилик қилишга ўтади.

— Миржалол акага ўн олти миллион сўм пул берасан. Аксинча, машинангни қайтиб кўрмайсан, “запчасть” қилдириб сотиб юбораман, – дея дўқ уради.

И. Исоқовнинг ўша топдаги аҳволини тасаввур қиляпсизми? Негаки, у ҳаётда бундай ноҳақлик ва сурбетликни ҳеч қачон кўрмаганди-да.

Бинобарин, О.Мусажоновнинг хатти-ҳаракатларидан норози бўлган ҳолда қонуний чора кўришни сўраб, Наманган вилояти ички ишлар бошқармасига мурожаат қилади.

Шундан сўнг ушбу мурожаатга асосан, тезкор тадбир ўтказилади. Оқибатда О. Мусажонов И. Исоқовдан товламачилик йўли билан 600 АҚШ долларини олаётган вақтида ушланади.

Айни ҳолат бўйича жиноят иши қўзғатилади. Жиноят ишлари бўйича Косонсой туман суди эса, “қаҳрамон”имизни Жиноят кодексининг 165-моддаси (товламачилик) 1-қисми ва 168-моддаси (фирибгарлик) 1-қисми билан айбдор деб топиб, қонуний жазога ҳукм этди.

Хулоса қилиб айтганда, О. Мусажонов каби шахслар бу каби қилмишлар сабоғидан ўзларига тегишли хулоса чиқариб олишлари шарт. Зеро, жиноий қилмиш ҳеч қачон жазосиз қолмайди.

Абдурасул НАРЗУЛЛАЕВ,

жиноят ишлари бўйича

Косонсой тумани суди раиси

Навоий шаҳар ва туманлардаги ўрганишлар жараёнида Олий суд раиси ўринбосари суд биноларида фуқаролар, судья ва ходимлар учун яратилган шароитларни кўздан кечирди. Ижро интизоми, ишларни ташкил қилиш ҳолатини ўрганиб, ходимлар билан суҳбатлашди. Мулоқотларда кейинги йилларда давлатимиз раҳбари томонидан судьяларнинг чинакам мустақиллигини таъминлаш, уларнинг моддий таъминотини яхшилашга алоҳида эътибор қаратилаётгани таъкидланди. Бугун ҳар бир судья ва суд ходими ана шу эътибордан келиб чиқиб ўз ишига масъулият билан ёндашиши кераклиги, коррупция, таъмагирлик каби иллатларга қўл урмаслик лозимлиги, бунинг учун эса, энг аввало, фидойилик ва ватанпарварликда ҳаммага намуна бўлиши, доимий равишда ўз билим ва тажрибасини ошириб бориши зарурлиги айтилди.

Шунингдек, юқори малакали, чуқур билим ва кўникмаларга эга кадрлар ёрдамида судларнинг чинакам мустақиллигини таъминлаш, уларнинг фаолияти самарадорлиги ва одил судлов сифатини оширишга эришиш мумкинлиги айтиб ўтилди.

Навоий вилояти судида бўлиб ўтган ўрганишлар якунига бағишланган йиғилишда вилоят судлари раислари, ўринбосарлар ва судьялар иштирок этдилар. О. Исмоилов суд тизимидаги ислоҳотларга тўхталиб, одил судловни амалга оширишда адолат ва қоунунийликни таъминлаш, суд идорасига нажот истаб келган фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини қонун доирасида ҳимоя қилиш бугун ҳар бир судьянинг энг асосий вазифаси бўлмоғи лозимлигини таъкидлади. Учрашувда шунингдек, маънавият ва маърифат масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратилиб, судьянинг онгида адолат, тилида ҳақиқат, дилида поклик ҳукмрон бўлиши учун, энг аввало, юксак маънавиятли бўлиши кераклиги айтиб ўтилди.

Йиғилишда суд раислари, судьялар сўзга чиқиб, судларда адолат ва қонун устуворлигини таъминлаш, одил судловни холис ва беғараз амалга оширишда бор билим ва тажрибаларини аямасликларини билдирдилар.

Ҳаётда ўзаро аразлашган икки инсон кечиримли ва бағрикенг бўлиши ўрнига бир-бирига нисбатан адоват ва гина сақлаши охир-оқибат яхшилик билан якун топмайди. Энг ёмони, бундай иллат авлоддан-авлодга ўтиши, маҳалла-кўй, қўни-қўшни, ошна-оғайни ва қариндош-уруғ ўртасидаги меҳр-оқибатга путур етказиши мумкин.

Шунинг учун ҳам, халқимиз адоват ва кек сақлаш каби иллатларни азалдан қоралаб келган.

Қуйида баён этиладиган фожианинг рўй беришида ҳам адоват сабаб бўлди.

2023 йил декабрь ойида Ёзёвон туманида яшовчи Машраб Латипов (исм-шарифлар ўзгартирилган) уйланди. Келин-куёвнинг бахтиёр дамларига қариндош-уруғ, қўни-қўшни, синфдошлари – дўсту дугоналари шерик бўлишди.

Тўй жуда яхши ўтаётганди. Аммо бир пайт кутилмаганда, куёвнинг икки дўсти – Илҳом Мамарозиқов ва Муҳсин Исроилов ўзаро жанжаллашиб қолишади. Бундай нохушлик, табиийки, меҳмонларнинг кайфиятига ҳам таъсир қилади.

Тўйдан сўнг бир ой ўтар-ўтмас М. Исроилов ишлаш учун хорижга жўнаб кетади. Аммо у олдинда ўзини қандай аянчли қисмат кутиб турганини билмасди.

Хуллас, орадан 8 ой ўтгач, яъни 2024 йил август ойида М. Исроилов хориждан қайтиб келади. Шундай фурсатни кутиб юрган Илҳом Мамарозиқов уни таъқиб қилишга тушади.

Гап шундаки, М. Латиповнинг тўйидаги жанжалдан сўнг Илҳом Мамарозиқовнинг кўнглида М. Исроиловга нисбатан кучли адоват, кек сақланиб қолганди. Шу боис у М. Исроиловга “муносиб” жавоб қайтаришни, аниқроғи, рақибининг “кўзини очиб қўйиш”ни кўнглига тукканди.

– Бугун аканг билан ҳам, сен билан ҳам гаплашиб оламан. Кечқурун бирон хилватроқ жойда кўришиб, орани очиқ қилиб оламиз. Аканг жуда-а-а зўр бўлиб кетибди, – дейди И. Мамарозиқов 2024 йил 7 сентябрь куни соат 11.00ларда “Damas” русумли автомашинасида йўл четида тўхтаб турган Мираҳмадга.

– Бизни тинч қўйинг, – деди унга жавобан Мираҳмад Исроилов.

Аммо ўша куни оқшом пайти Илҳом Мамарозиқов улар яшайдиган маҳаллага келади.

– Акангни чақириб юбор, гап­лашиб олишимиз керак, – дейди у уйига қайтаётган Мираҳмад Исроиловга.

Мираҳмад эса, унинг гапини дарҳол акасига етказади.

– Чиқманг, кутиб-кутиб кетиб қолади, – дейди жанжал чиқишидан хавотирланган Мираҳмад акасига.

Шундан сўнг у автомашинасида қаёққадир кетади. Лекин соат 21.00ларда Муҳсин Исроиловнинг телефони жиринглайди. Гўшакни кўтарса, Илҳом Мамарозиқовнинг укаси Шаҳзод қўнғироқ қилаётган экан.

– Акам сизни кўчангиз бошида кутяпти, чиқар экансиз, – дейди у.

Шундан сўнг Муҳсин Исроилов ноилож кўча бошига чиқиб боради. У уйдан чиққан заҳотиёқ хотини Зебо қайнукаси Мираҳмадга қўнғироқ қилади.

– Акангизни анави Илҳом телефон қилиб чақирди, шекилли, уйдан чиқиб кетдилар. Кўнглим жуда алағда бўлаяпти, – дейди у йиғламсираб.

Буни эшитиб, Мираҳмад дарҳол маҳаллага қайтади. Бу пайтда Илҳом Мамарозиқов Муҳсин Исроилов билан ёқалашаётганди. Бинобарин, у машинадан шоша-пиша тушиб, уларни ажратмоқчи бўлади. Аммо бунга Илҳом Мамарозиқовнинг укаси Шаҳзод қаршилик қилади, ажратишга қўймайди. Лекин М. Исроилов унинг қаршилигига қарамай уларни ажратиш, жанжални тинчитишга уринади. Бироқ И. Мамарозиқов Муҳсиннинг ёқасидан маҳкам тутиб олгани боис уларни ажратолмайди.

Бир чоғ М. Исроилов жон ҳолатда бақириб юборади. Чунки И. Мамарозиқов унинг кўзига қўлини тиқиб олганди. Акасининг аянчли аҳволини кўриб, Мираҳмад чидаб туролмайди, у ғазабини босолмай чўнтагидан қайирма пичоғини олиб, И. Мамарозиқовнинг бўйнига тирайди.

– Ҳозир акамни қўйиб юбор, йўқса… – дейди у қаҳр билан.

– Аввал сен пичоғингни ол, сўнг акангни қўйиб юбораман, – дея И. Мамарозиқов ҳам шарт қўяди.

М. Исроилов унинг гапига кўниб, муросага боради, пичоқни унинг бўйнидан олиб, нарига кетади. И. Мамарозиқов ҳам унинг акасини қўйиб юборади.

Кейин М. Исроилов акасини машинага ўтирғизиб, касалхонага олиб бормоқчи бўлади. Аммо И. Мамарозиқов кутилмаганда, қўлига тош олиб, машинанинг йўлини тўсади. Айни шу дамда унинг укаси Зуҳриддин Мамарозиқов ҳам аллақаёқдан пайдо бўлади. Бу пайтда И. Мамарозиқов қўлидаги тош билан Мираҳмаднинг юзига уради. Оқибатда у бошқарувни йўқотиб, машинанинг орқа қисми билан дарахтга бориб урилади. У ҳали ўзини ўнглаб олмай туриб, уч ака-ука Муҳсинни машинадан тортқилаб тушириб, яна дўппослай бошлашади. Буни кўриб, баттар ғазабланган Мираҳмад отилиб машинадан тушади-да, қўлидаги пичоқни И. Мамарозиқовнинг қорнига санчади. Шаҳзод билан Зуҳриддин эса, ҳануз Муҳсинни уриб-тепкилашаётганди. Шу боис Мираҳмад З. Мамарозиқовга ҳам тиғ санчади…

Буни қарангки, гарчи қорнидан жароҳат олган бўлса-да, Илҳом Мамарозиқов яна Муҳсин Исроиловга ташланади. Буткул ақл-ҳушини йўқотган Мираҳмад эса, яна унга пичоқ санчади. Бунинг оқибатида И. Мамарозиқов воқеа жойида жон таслим қилади.

Шундан сўнг М. Исроилов туман ички ишлар бўлимига қўнғироқ қилиб, айбига иқрорлик билдиради. Жароҳатланган Л. Мамарозиқовни эса, шифохонага олиб кетишади.

Албатта, ушбу ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилди. Жиноят ишлари бўйича Олтиариқ туман суди Мираҳмад Исроиловни Жиноят кодексининг 97-моддаси 1-қисми ва 25,97-моддаси 2-қисми “а” банди билан айбдор деб топиб, узоқ муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазосини тайинлади.

Бу фожиа ҳақида ўйлаганда, кўнгилда бир талай фикр-мулоҳазалар пайдо бўлади. Аввало, И. Мамарозиқовнинг адоватга берилиши, кўнглида кек сақлаши фожиага сабаб бўлган. Бу, ўз навбатида, унинг оиласида тарбия ҳаминқадар бўлгани, кечиримлилик, меҳр-оқибат сингари инсоний қадриятлардан бебаҳра ўсганини кўрсатади. Буни яна унинг икки укаси акасига қўшилиб, қасд олишга шайлангани ҳам тасдиқлайди.

Яна кишини ҳайрон қолдирадиган томони шундаки, бу фожиа қандайдир хилват жойда эмас, балки маҳалла ичида рўй берган. Аммо икки гуруҳ бўлиб жанжаллашаётганларни ажратиб қўйиш, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага зудлик билан хабар бериш ҳеч кимнинг хаёлига келмаган. Яъни маҳалла аҳлининг бепарво ва лоқайдлиги ҳам фожиа рўй беришига сабаб бўлган.

Демак, бағрикенглик, кечиримлилик, ўзаро меҳр-оқибатли бўлиш жамиятда ҳамжиҳатлик, аҳил-иноқ ва тотувликни таъминлаш билан бирга турли хил иллатларни бартараф этишнинг муҳим омили эканини унутмайлик.

Беҳзод ЭРГАШЕВ,

жиноят ишлари бўйича

Олтиариқ тумани

суди раиси

Мулоқотда сўнгги йилларда суд тизимида амалга оширилаётган ислоҳотлар ҳақида сўз юритилиб, мазкур жараёнлар сабабли судья ва суд ходимлари учун етарли имкониятлар, ижтимоий кафолатлар яратилгани, иш шароитларини яхшилаш масалаларига ҳам алоҳида эътибор қаратилаётгани таъкидланди.

Шунингдек, юқори малакали, чуқур билим ва кўникмаларга эга кадрлар ёрдамида судларнинг чинакам мустақиллигини таъминлаш, уларнинг фаолияти самарадорлиги ва одил судлов сифатини оширишга эришиш мумкинлиги айтиб ўтилди.

Тадбирда таъкидланганидек, суд идорасига адолат истаб келган инсон энг аввало ўзининг қандай қабул қилинганлигига, у билан бўладиган мулоқотнинг самимийлигига қараб, суд тизимига бўлган муносабатини шакллантиради. Бу ўринда эса бугун судларда фаолият олиб бораётган ҳар бир судья ва ходим касбий одоб-ахлоқ қоидаларига риоя қилган ҳолда, ўз вазифасини сидқидилдан адо этиши, мазкур жараёнда таъмагирлик, коррупция каби иллатларга қўл урмаслиги лозимлиги қайд этилди.

Учрашув давомида судьяларнинг фаолияти давомида юзага келаётган муаммо ва камчиликлари эшитилиб, келгусида амалга оширилиши лозим бўлган устувор вазифалар хусусида келишиб олинди.

Инсонпарварлик, бағрикенглик, кечиримлилик ва йиқилганни суяш, адашганга тўғри йўл кўрсатиш каби қадриятларни ўзида мужассам этган ярашув институти бугунги кунда миллий қонунчилигимизда ўзининг теран ифодасини топган эзгу мақсад — инсон ҳуқуқ ва эркинликларининг кафолатли ҳимоясига хизмат қилмоқда.

Мустақилликнинг дастлабки йилларида суд-ҳуқуқ тизимини ислоҳ қилиш борасида муҳим вазифа – ўтмиш асоратларидан имкон қадар тезроқ халос бўлиш, шахс, унинг яқинларига жисмоний ва маънавий азоб берадиган, унинг қадр-қимматини камситадиган жазо турлари, жазолашнинг репрессив усулларидан воз кечиш, озодликдан маҳрум қилиш ҳолатларини қисқартириш ҳисобига қонунчиликка адолат ва инсонпарварлик тамойилларини кенгроқ жорий этиш зарур эди.

Шу мақсадда ривожланган демократик давлатларда муваффақиятли қўлланилиб келинаётган тамойил ва талабларга жавоб берадиган мезонлар асосида ҳуқуқбузарлик ва жазо тизими қайта кўриб чиқилиб, амалдаги Жиноят, Жиноят-процессуал ҳамда Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексларга бир қатор янги институтлар киритилди. Айниқса, бу борада 2001 йил 29 августдаги қонун билан жиноий жазоларнинг либераллаштирилиши муҳим аҳамиятга эга бўлганини алоҳида таъкидлаш зарур.

Ушбу қонун асосида миллий қонунчилигимизда илк марта ярашув институти жорий этилди. Жиноят кодексининг 66-1-моддасида ярашилгани муносабати билан шахсни жиноий жавобгарликдан озод қилиш назарда тутилди.

Мазкур ҳуқуқий институт жорий этилгандан буён ўтган қарийб йигирма тўрт йил давомида у янада такомиллаштирилиб, амалда қўлланиш доираси тобора кенгайиб бормоқда. Бу, ўз навбатида, ярашув институти жиноий-ҳуқуқий муносабатларни эркинлаштириш ва фуқароларнинг қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилишда самарали восита сифатида хизмат қилаётганини кўрсатади.

Ярашув институти эндиликда маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги ишларда ҳам қўлланила бошланганини алоҳида таъкидлаш керак. Бунга 2021 йил 4 октябрдаги “Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига қўшимча ва ўзгартишлар киритиш ҳақида”ги қонун ҳуқуқий асос бўлиб хизмат қилмоқда.

Ушбу қонунга асосан, ярашилгани муносабати билан шахсни маъмурий жавобгарликдан озод қилиш асослари Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 21-2-моддасида белгилаб қўйилди. Унга кўра, 15 турдаги маъмурий ҳуқуқбузарликни содир этган шахс ўз айбига иқрор бўлса, жабрланувчи билан ярашса ва етказилган зарарни бартараф этса, суд уни маъмурий жавобгарликдан озод қилиб, ишни тугатиши мумкин.

Шу ўринда ҳаётий мисолларга эътибор қаратадиган бўлсак, ҳуқуқбузар Ж. Қиличев (исм-шарифлар ўзгартирилган) ўз автомашинаси билан Д. Давроновнинг йўлини тўсган, унинг шаъни ва қадр-қимматини қасддан камситиб, ҳақорат қилган. Шундан сўнг Д. Давронов ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага мурожаат қилишга мажбур бўлади…

Суд мажлисида Ж. Қиличев ўзининг қилмиши оқибатини тушуниб етгани, бундан қаттиқ пушаймон эканини билдирди. Жабрланувчи Д. Давронов ўзидан астойдил кечирим сўрагани учун Ж. Қиличевнинг узрини қабул қилганини, улар ўзаро ихтиёрий ярашишганини, шу муносабат билан маъмурий ишни тугатишни сўради.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 21-2-моддасига мувофиқ, ушбу кодекснинг 41-моддасида назарда тутилган маъмурий ҳуқуқбузарликни содир этган шахс, агар у ўз айбига чин дилдан иқрор бўлса, жабрланувчи билан ярашса ва етказилган зарарни бартараф этса, маъмурий жавобгарликдан озод этилиши белгиланган.

Суд Ж. Қиличев ва жабрланувчининг ярашганлик тўғрисидаги аризаларини инобатга олиб, ишни Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 271-10-моддаси 1-бандига мувофиқ, ҳаракатдан тугатишни лозим топди. Шунингдек, жабрланувчига ушбу иш юзасидан такроран судга шикоят қилиш ҳуқуқини йўқотганлиги тушунтирилди.

Мухтасар айтганда, агар ярашув институти амалиётга жорий этилмаганда, Ж. Қиличев ҳуқуқбузар сифатида қилмишидан қанчалик пушаймон бўлмасин, барибир жазога тортилар, натижада оиласи, маҳалла-кўй олдида юзшувут бўлиб қоларди. Ярашув институти уни ана шундай хижолатпазликдан халос этди ва ҳаётда ҳар қандай қилмиш жазосиз қолмаслиги тўғрисида тасаввур уйғотди.

Ғиёсиддин Ялгашев,

Навоий вилояти суди раиси ўринбосари –

жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати раиси

Пойтахтимизнинг Олмазор туманида яшаган Иззат Холдоров (исм-шарифлар ўзгартирилган) 2018 йилда нафс васвасасига учиб, бир неча кишини лақиллатиб, фирибгарлик қилмишини содир этганда кўза кунда эмас, кунида синишини хаёлига ҳам келтирмаган, ёпиқлиқ қозон ёпиқлигича қолади, дея хомтама бўлганди.

Ўшанда И. Холдоров Нусрат Самиғовга Қорақамиш даҳасидаги 8 сотих ер майдонини 150 000 АҚШ долларига сотмоқчи эканини айтади.

— Ер майдонининг кадастр ҳужжатларини ҳам ўзим расмийлаштириб бераман, — дея ваъда беради у.

Аммо Н. Самиғов бирдан розилик билдирмайди.

— Майли, таклифингизни бир ўйлаб кўрай-чи, — дея мавҳум жавоб қайтаради.

— Бу ерни беш-ўн минг камига сўраганлар кўп, аммо сотмаяпман. Олиш ниятингиз бўлса, тезроқ ҳаракатингизни қилинг, — дейди И. Холдоров харидорни қўлдан чиқармасликка уриниб.

Орадан кўп ўтмай Нусрат Самиғов ер майдонини акасининг қудаси – Жалол Рўзибоевга олиб бермоқчи бўлади. Бинобарин, у И. Холдоровга олдиндан 35 600 АҚШ доллари закалат беради.

Буни қарангки, И. Холдоров ушбу ер сотиш баҳонасида Н. Самиғовни яна алдайди. Яъни унга Учтепа туманида давлат рўйхатидан ўтган “Nurilla golden house” масъулияти чекланган жамиятини 50 000 АҚШ долларига сотиб олишни таклиф қилади. Қолаверса, Тошкент шаҳар ҳокимининг тегишли қарорлари асосида замонавий маҳалла идораси қуриб беришга кўндириб, эвазига Мирзо Улуғбек туманининг Ҳумоюн мавзесида шифохона ва маиший хизмат кўрсатиш мажмуасини қуриш учун ажратилган 0,30 гектар ерни кадастр ҳужжатлари билан бирга унинг номига расмийлаштириб беришини айтади. Натижада И. Холдоров анна шундай алдовлари эвазига харидорнинг 50 000 АҚШ долларини қўлга киритади. Аммо фирибгарнинг бу билан нафси қонмайди. Аниқроғи, у Н. Самиғовни яна Мирзо Улуғбек туманидаги “Олимлар” маҳалла идорасининг қурилиш ва таъмирлаш ишларини шерикчилик асосида бажаришга ҳам кўндиради. Бунинг учун эса, Н. Самиғовнинг яна 60 040 АҚШ долларини олади. Аммо унинг ваъдаси ваъдалигича қолиб кетади.

Аслида бу фирибгар кимса туманнинг Ҳумоюн мавзесидаги 0,30 гектар ер майдони ва “Nurilla golden house” масъулияти чекланган жамиятини аллақачон Мастура Абдулҳамидовага 180 000 АҚШ долларига сотиб улгурганди…

Бу ҳали ҳаммаси эмас, нега деганда, Нусрат Самиғов билан бир пайтда фуқаро Толиб Жаъфаров ва Қаҳҳор Буваевлар ҳам Иззат Холдоров усталик билан қўйган фириб тузоғига илинишганди. Аниқроқ айтсак, И. Холдоров 2018 йил май ойида дастлабки терговда шахсини аниқлаш имкони бўлмаган жиноий шериги билан тил бириктириб, Т. Жаъфаровга Олмазор тумани Қорақамиш 2-даҳасида жойлашган 0,30 гектар бўш ер майдонини қонуний йўллар орқали олиб беришини айтади ва унинг 35 000 АҚШ долларини олади.

Бундан ташқари у Қ. Буваевни ҳам айнан ер майдони олиб беришини айтиб, 31 минг АҚШ долларига чув туширади.

Орадан 2 йил ўтгач, яъни 2020 йил июнь ойида Иззат Холдоровни яна эски “ҳунар”ининг хумори тутиб қолади. Бу гал у фуқаро Зулфия Арзиевага Юнусобод туманининг 3-мавзесидаги янги уйнинг 2-қаватида жойлашган, 2 хонали хонадонни 45 000 АҚШ долларига сотишини ҳамда 6 ой ичида кадастр ҳужжатларини расмийлаштириб беришини ваъда қилади.

Табиийки, З. Арзиева унинг ваъдасига ишонади. Бинобарин, олдиндан унга 20 000 АҚШ долларини беради. Аммо у И. Холдоров ўзини лақиллатиб кетганини кейинроқ англаб етади.

Албатта, ҳаётда ҳеч қандай жиноий қилмиш жазосиз қолмайди. Фирибгар И. Холдоров хомтама бўлгандек, кирдикорлари очилмай қолмади, аксинча, жабрланувчиларнинг мурожаатига асосан унга нисбатан жиноят иши қўзғатилди. Жиноят ишлари бўйича Мирзо Улуғбек тумани суди Иззат Холдоровни Жиноят кодексининг 168-моддаси 4-қисми “а” банди билан айбдор деб топиб, 8 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазосини тайинлади. Шу билан бирга, ҳукмда судланувчидан Нусрат Самиғовга 1 миллиард 870 миллион сўм, Толиб Жаъфаровга 449 миллион 547 сўм, Қаҳҳоржон Буваевга 398 миллион 170 минг сўм моддий зарарларни ундириш ҳам белгиланди. З. Арзиевага етказилган зарарни эса, И. Холдоров тергов жараёнида тўлиқ қоплаган экан.

Афсуски, кейинги пайтда фирибгарлик жинояти тез-тез содир этилаётганига гувоҳ бўляпмиз. Албатта, бунинг бир қатор сабаблари бор.

Жумладан, бунга, бир томондан, И. Холдоров сингари ҳеч қаерда ишламайдиган, пешона тери тўкиб, ҳалол кун кечиришга бўйни тоб бермайдиган кимсаларнинг устомонлиги сабаб бўлса; иккинчи томондан, одамларнинг соддалиги, янада тўғрироғи, қонунни айланиб ўтишга уриниши салбий таъсир кўрсатмоқда.

Демак, ҳаётда амалдаги қонунларимизга ҳурмат билан муносабатда бўладиган ва унинг талабларига оғишмай риоя этадиган киши ҳеч қачон кимнингдир алдовига ишонмайди. Бизнинг ҳаётга очиқ кўз билан қарашимиз, ҳушёр ва огоҳлигимиз ўз навбатида, жамиятимизда тинчлик-осойишталик барқарор бўлиши, фирибгарлик сингари иллатлар барҳам топишига хизмат қилишини ҳеч қачон унутмайлик.

Дилноза ХОЛИҚНАЗАРОВА,

жиноят ишлари бўйича

Мирзо Улуғбек тумани

судининг судьяси

Мамлакатимизда болалар тарбиясига давлат томонидан жиддий эътибор қаратилиб, таълим дастурлари йилдан-йилга ислоҳ қилиниб, илғор халқаро андозалар даражасида такомиллаштириб борилмоқда. Шу билан бирга, ёшларнинг бўш вақтларини мазмунли ўтказиш мақсадида кенг кўламли чора-тадбирлар изчил амалга оширилмоқда.

Аммо шунга қарамай, вояга етмаган ёшлар орасида жиноят кўчасига кириб, турли хил ҳуқуқбузарликларни содир этиш ҳолатлари ҳам учраб турибди.

Пискент туманида жойлашган 1-сонли Оқтепа касб-ҳунар коллежининг 1-босқич ўқувчиси Асқар Аноров ҳам (исм-шарифлар ўзгартирилди) билим олиш, касб-ҳунар эгаллаши учун яратилган шарт-шароитларнинг қадрига етмай ҳуқуқбузарлик содир этди.

Аниқроқ айтганда, А. Аноров 2024 йил 26 ноябрь куни, тахминан, соат 16-00 ларда ўзганинг мол-мулкини талон-торож қилиш мақсадида, бир гуруҳ шахслар билан ўзаро жиноий тил бириктиради: олдиндан тузилган жиноий режа асосида, вояга етмаган Икром Абдиев билан 2010 йилда туғилган жабрланувчи Файзулла Ашуровга ҳужум қилиб, босқинчилик жиноятини содир этган. Улар жабрланувчининг бозор баҳоси 600 000 сўм бўлган “РЕДМИ-6” русумли телефонини қўлга киритиб, воқеа жойидан яширинган.

Бундан ташқари вояга етмаган А. Аноров 2024 йил 26 ноябрь куни, тахминан, соат 17-45 ларда, олдиндан тузилган жиноий режа асосида, вояга етмаган И. Абдиев иштирокида такроран босқинчилик йўли билан ўзганинг мол-мулкини талон-торож қилиш мақсадида, вояга етмаган Шомирза Худойқуловни жиноятга шерик қилган. Улар Бўка туманидаги Агротехнологиялар техникуми биноси ёнида вояга етмаган жабрланувчи Муҳиддин Норбековни пичоқ билан қўрқитган ва босқинчилик йўли билан унинг бозор баҳоси 1 200 000 сўмлик “САМСУНГ А50” телефон қурилмасини қўлга киритган.

Аниқланишича, вояга етмаганлардан иборат бу жиноий гуруҳ илгари ҳам майда безорилик билан шуғулланиб келган. Бироқ улардан жабр кўрган тенгқур болалар ушбу “сир”дан катталар ёки ўқитувчиларини хабардор этишдан андиша қилган. Балки жиноий гуруҳ кўзига ёмон кўриниб қолишдан чўчигандирлар ҳам. Оқибатда зўравонликка ружу қўйган А. Аноров гуруҳи маҳаллий ёшларга отнинг қашқасидек танилиб қолган…

Ниҳоят, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага етиб келган дастлабки хабардан сўнг уларнинг зўравонликка асосланган ўзбошимча хатти-ҳаракатларига чек қўйилди.

Вояга етмаган Асқар Аноров ва унинг дастлабки жиноий шериги, вояга етмаган Икром Абдиев — Жиноят кодексининг 164-моддаси 2-қисми “а”, “б” бандлари ва 164-моддаси 3-қисми “а” банди билан, охирги жиноий қилмишга шерик бўлган вояга етмаган Шомирза Худойқулов эса, Жиноят кодексининг 164-моддаси 2-қисми “а”, “б” бандлари билан айбланиб, барчасига иш бўйича “қамоққа олиш” тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилди.

Суд туман таълим бўлими мутасаддилари билан келишган ҳолда, туманнинг 20 та таълим муассасасидаги ҳуқуқбузарлик ва зўравонликка мойиллиги бўлган жами қирқ нафарга яқин ёшларни очиқ суд мажлисига тўплади. Суд очиқ суд мажлисида А. Аноров бошчилигидаги вояга етмаган судланувчилар ва жабрланувчиларнинг кўрсатмаларини тинглаб, дастлабки тергов жараёнида ҳамда судда тўпланган далилларни текширди, уларни қонун нуқтаи назаридан батафсил муҳокама қилиб, жиноят ишидаги барча ҳужжатларни таҳлил этди, тарафларнинг музокаралари ва судланувчиларнинг охирги сўзини тинглаб, мазкур жиноят тафсилотларига тўла ойдинлик киритди.

Суд мажлисида барча судланувчилар содир қилган жинояти бўйича айбига иқрорлик билдириб, жабрланувчилардан кечирим сўрашди, қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонлиги, жабрланувчиларга етказилган моддий зарар тўлиқ қопланганлигини баён қилиб, суддан енгиллик беришни сўрашди.

Суд судланувчиларни вояга етмаганини инобатга олиб, Асқар Аноровни — 4 йил муддатга, Икром Абдиевни — 3 йилу 6 ой муддатга, Шомирза Худойқуловни 1 йилу 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазосига ҳукм қилди, жазо тарбия колонияларида ўталиши белгиланди.

Бу воқеани баён этишдан мақсад — ёшлар тарбияси ҳамиша ҳушёрлик ва масъулият талаб этишини таъкидлашдир. Ҳолбуки, ёшлар тарбиясида йўл қўйилган ҳар бир эътиборсизлик изсиз кетмайди. Шундай экан, бугун биз ёшлар тарбиясига масъулият билан ёндашишимиз, бу борада ҳамиша огоҳ ва ҳушёр бўлишимиз осойишта ва фаровон келажакка қўйилган пойдевор эканини унутмаслигимиз жоиз.

Шерзод Абдуқодиров,

жиноят ишлари бўйича

Бўка тумани суди раиси

Мулоқотда сўнгги йилларда суд тизимида амалга оширилаётган ислоҳотлар ҳақида сўз юритилиб, мазкур жараёнлар сабабли судья ва суд ходимлари учун етарли имкониятлар, ижтимоий кафолатлар яратилгани, иш шароитларини яхшилаш масалаларига ҳам алоҳида эътибор қаратилаётгани таъкидланди.

Шунингдек, юқори малакали, чуқур билим ва кўникмаларга эга кадрлар ёрдамида судларнинг чинакам мустақиллигини таъминлаш, уларнинг фаолияти самарадорлиги ва одил судлов сифатини оширишга эришиш мумкинлиги айтиб ўтилди.

Тадбирда таъкидланганидек, суд идорасига адолат истаб келган инсон энг аввало ўзининг қандай қабул қилинганлигига, у билан бўладиган мулоқотнинг самимийлигига қараб, суд тизимига бўлган муносабатини шакллантиради. Бу ўринда эса бугун судларда фаолият олиб бораётган ҳар бир судья ва ходим касбий одоб-ахлоқ қоидаларига риоя қилган ҳолда, ўз вазифасини сидқидилдан адо этиши, мазкур жараёнда таъмагирлик, коррупция каби иллатларга қўл урмаслиги лозимлиги қайд этилди.

Учрашув давомида судьяларнинг фаолияти давомида юзага келаётган муаммо ва камчиликлари эшитилиб, келгусида амалга оширилиши лозим бўлган устувор вазифалар хусусида келишиб олинди.