«ЎЗБЕКИСТОН – 2030» СТРАТЕГИЯСИ ЭРКИН, ФАРОВОН, ҚУДРАТЛИ ЯНГИ ЎЗБЕКИСТОН ЙЎЛ ХАРИТАСИ
Мамлакатимизнинг ижтимоий-сиёсий салоҳияти, бугунги ислоҳотлар самаралари, тадбиркорларнинг фаоллиги, хорижий шериклар билан ҳамкорлик ўсиб бораётгани ҳисобига “Ўзбекистон — 2030” стратегиясида мўлжалланган бир қатор марраларга муддатидан аввал эришилгани ва бир қатор марраларга жорий йилнинг ўзида бемалол эришиш мумкинлиги ҳисобга олиниб, ушбу Стратегия яқинда қайта кўриб чиқилиб, тасдиқланди.
Бу, шубҳасиз, давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев 2025 йил 26 декабрда Парламентга ва халқимизга тақдим этган Мурожаатноманинг ёрқин амалий натижаларидан биридир.
Бу борада, даставвал, жорий йил 16 февралда Президентимизнинг “Мамлакат тараққиётининг 2030 йилгача мўлжалланган устувор йўналишлари доирасида ислоҳотларни изчил давом эттириш ва янги босқичга олиб чиқишнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони қабул қилинганини таъкидлаш лозим. Фармонда қонун устуворлигини таъминлаш, халқ хизматидаги давлат бошқарувини ташкил этиш бўйича 2030 йилга қадар бажариладиган бир қатор устувор вазифалар белгилаб берилди.
Жумладан, жиноят иши юритувида ярашув институтидан фойдаланиш имкониятини 20 фоизга ошириш, судлар ҳамда тергов органлари фаолиятида айрим процессуал ҳаракатларни масофадан туриб амалга ошириш имкониятларидан фойдаланиш даражасини 50 фоизга етказиш кўзда тутилмоқда. Шунингдек, кибержиноятларнинг умумий жиноятчиликдаги улушини 45 фоизгача, ёшлар томонидан содир этилаётган жиноятларни 3 фоизгача ва аёллар томонидан содир этилаётган жиноятларни ҳам 3 фоизгача камайтириш белгиланди.
Судга қадар ҳал этилиши мумкин бўлган низоларни муқобил ҳал этиш улушини 20 фоизга етказиш ва маъмурий судларда ишларнинг келиштириш чоралари орқали ҳал этилиш даражасини 50 фоизга ошириш талаб этилади. Бундан кўзланган мақсад — давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг фаолияти устидан самарали суд назоратини ўрнатиш ҳамда маъмурий адлия тизимини янада ривожлантиришдир.
Суд ҳокимиятининг мустақиллигини кучайтириш ва унинг фаолиятида очиқликни таъминлаш орқали одил судловга эришиш даражасини ошириш ҳам олдимизда турган муҳим мақсадлардандир. Бу борада судьялар орасида хотин-қизлар улушини 30 фоизга етказиш, фуқароларга одил судловга эришишда қулай имкониятлар яратиш мақсадида янги интерактив хизматлар сонини 19 тага етказиш белгиланди.
Ўз навбатида, Президентимиз томонидан жорий йил 16 февралда “Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш” йилида устувор йўналишлар бўйича ислоҳотлар дастурлари ва “Ўзбекистон — 2030” стратегиясини амалга ошириш бўйича давлат дастури тўғрисида”ги Фармон имзоланди.
Фармон билан суд-ҳуқуқ тизимини такомиллаштириш бўйича ўта оғир жиноятларга доир ишларни судда жамоатчилик вакилларидан иборат халқ вакиллари ҳайъати иштирокида кўриб чиқиш амалиётини жорий этиш, жиноят процессида мажбурлов чоралари қўлланиши устидан суд назоратини кучайтириб, тергов судьялари ваколатларини кенгайтириш, коррупция, гиёҳвандлик, аёллар ва болаларга нисбатан зўравонлик каби жамият олдида турган долзарб муаммоларга қарши курашиш бўйича самарали тизимни йўлга қўйиш каби устувор ислоҳотларнинг асосий йўналишлари белгиланди.
Шу асосда йил давомида судлар фаолиятига халқаро андозаларга мос янги институтларни жорий этиш орқали одил судлов сифатини янада оширишга жиддий эътибор қаратилади. Бунда жиноят ишлари бўйича суд процессларини халқ вакиллари ҳайъати (jury) иштирокида ўтказиш амалиёти йўлга қўйилиб, жиноят ишларида халқаро тан олинган «Хабеас корпус» институти доирасида тергов судьяларига қамоққа олиш, уй қамоғи тарзидаги ва бошқа эҳтиёт чораларини ўзгартириш ва бекор қилиш ваколати берилиши муҳим аҳамият касб этади.
Шунингдек, суд ишларини юритишда ҳимоя институти ҳам изчил такомиллаштирилмоқда. Шу мақсадда жиноят ишини судга юборишда айблов хулосаси билан бирга «ҳимоя фикри»ни тақдим этиш тартибини жорий этиш, жиноят ишида ҳимоячига ўз ҳимояси остидаги гумон қилинувчи, айбланувчи ёки жабрланувчи иштирокида ўтказилган процессуал ҳаракатларга оид ҳужжатлар ҳамда далиллар билан танишиб, ундан нусхалар олиш, суриштирув ва дастлабки тергов давомида исталган вақтда ўз ҳимояси остидаги гумон қилинувчи ёки айбланувчига нисбатан юритилаётган жиноят ишини қўзғатиш ва тугатиш ҳақидаги қарорлардан нусха олиш ваколатларини бериш бўйича қизғин иш олиб борилмоқда.
Жамиятда коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантириш, қонунчиликдаги коррупциявий омилларни бартараф этиш долзарб вазифалар сирасига киради. Бу борада қонунчиликда коллизиялар, номувофиқликлар, «ноаниқ» қоидалар, «оқ доғлар» ва бошқа коррупцияни келтириб чиқарувчи омилларни бартараф этиш, “Коррупцияга қарши курашиш виртуал академияси” электрон платформасида давлат хизматчисининг малакасини ошириш амалиётини йўлга қўйиш, очиқ маълумотлар базаларидан фойдаланган ҳолда давлат идоралари фаолияти очиқлигини таъминлаш, шу жумладан, коррупцияга қарши курашишга хизмат қилувчи дастурий таъминотлар, онлайн платформалар ишлаб чиқиш бўйича танлов ўтказишга қаратилган амалий ишлар аллақачон бошланган.
Бунинг учун, ўз навбатида, ижтимоий муносабатларни тартибга солувчи 2 мингдан зиёд қонунчилик ҳужжати хатловдан ўтказилмоқда. Натижада ушбу ҳужжатлардаги коллизиялар, номувофиқликлар, “ноаниқ” қоидалар ва бошқа коррупцияни келтириб чиқарувчи омилларни бартараф этиш имкони юзага келади.
Бундан ташқари гиёҳвандлик ва наркожиноятларга, прекурсорларнинг ноқонуний муомаласига қарши курашиш механизмлари такомиллаштирилмоқда. Айни мақсад йўлидаги муҳим қадамлардан бири, Фармонда белгиланганидек, “Гиёҳвандлик воситалари ва психотроп моддалар тўғрисида”ги қонуннинг янги таҳририни ишлаб чиқиш ҳамда қабул қилиш ҳисобланади.
Шунингдек, аёллар ва болаларга нисбатан зўравонлик каби жамият олдида турган долзарб муаммоларга қарши курашиш бўйича самарали ишлайдиган тизим йўлга қўйилмоқда. Бу борада Президентимиз 2026 йил 3 мартда имзолаган “Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида”ги Фармон билан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларига қарши курашишнинг аниқ янги нормалари белгилаб берилгани алоҳида аҳамият касб этди.
Қолаверса, жорий йил бўйича Давлат дастурида мажбурий ижро ҳаракатларининг 30 фоизи инсон омилисиз амалга оширилиши учун зарур ҳуқуқий ва технологик шароитлар яратилиши билан боғлиқ вазифалар белгилаб қўйилгани ҳам жуда муҳим вазифа.
Хулоса қилиб айтганда, “Ўзбекистон — 2030” стратегияси ва Давлат дастурида белгиланган вазифаларнинг ўз вақтида ҳамда тўлиқ бажарилиши, шубҳасиз, шу муқаддас заминда истиқомат қилаётган ҳар бир инсоннинг орзуларини рўёбга чиқаришга, халқимиз учун муносиб турмуш шароитлари яратишга, давлатимизнинг жаҳон ҳамжамиятида муносиб ўрин эгаллашига асос бўлади.
Шундай экан, ҳар биримиз бу борада зиммамиздаги улкан масъулиятни чуқур ҳис этган ҳолда, айни эзгу мақсадлар ижобати учун хизмат қилишни фаолиятимизнинг асосий мезонига айлантириб, дахлдорлик ҳисси билан меҳнат қилсак, албатта, ўз олдимизга қўйган улкан мақсадларга эришамиз. Зотан, Президентимиз таъбири билан айтганда: “Миллий бирлик жуда муҳим. Бирдамлик кучдир!”
Шаҳзод Бахтиёров,
жиноят ишлари бўйича
Деҳқонобод тумани суди раиси
