РАҚАМЛИ АДОЛАТ САРИ: СУД ТИЗИМИДАГИ ЯНГИЛИКЛАР — ХАЛҚ УЧУН

Бугунги глобал рақамли маконда жамият ҳаётининг барча соҳалари чуқур трансформация жараёнини бошдан кечираётгани — давр талаби. Чунки замонавий ахборот-коммуникация технологиялари ҳаётимизга фақат қулайлик эмас, балки янги тафаккур, янги бошқарув ва янги адолат мезонларини тақдим этмоқда.

Бу жараён суд-ҳуқуқ тизимини ҳам четлаб ўтгани йўқ. Аксинча, одил судловни таъминлашда рақамли ечимлар жорий этилиши бугунги кунда объектив заруратга айланди.

Янги Ўзбекистонда суд-ҳуқуқ тизимини тубдан ислоҳ қилиш, суд мустақиллигини мустаҳкамлаш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири сифатида белгилангани бежиз эмас. Шунинг учун ҳам давлатимиз раҳбари томонидан бу соҳада қабул қилинаётган фармон ва қарорлар судларнинг очиқ, шаффоф ва халққа яқин институт сифатида шаклланишига хизмат қилмоқда.

Сўнгги йилларда суд тизимида очиқлик ва тезкорликни таъминлаш, бюрократик тўсиқлар ва инсон омилини камайтириш, коррупцияга қарши самарали курашишга қаратилган ўндан ортиқ норматив-ҳуқуқий ҳужжат қабул қилинди. Мазкур ҳуқуқий асослар суд ишларини юритишда замонавий бошқарув механизмларини жорий этиш, суд фаолиятини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқишга замин яратди.

Натижада барча суд инстанцияларида ишлар ўз вақтида ва қонуний кўриб чиқилишини таъминловчи самарали назорат тизими шаклланди. Судлов жараёнларида автоматлаштириш даражаси ошди, судьялар фаолиятига оид маълумотларни йиғиш ва таҳлил қилиш тизимли равишда йўлга қўйилди. Бу эса, қарор қабул қилишда энг муҳим мезон — холислик ва қонунийликни янада мустаҳкамламоқда.

Айниқса, Президентимизнинг 2025 йил 21 августда қабул қилинган ПФ-140-сонли Фармони суд тизимида рақамли трансформацияни мутлақо янги босқичга олиб чиқди. Унга мувофиқ, суд ишларини юритишда қоғоз шаклидан босқичма-босқич воз кечиш ва “Рақамли суд” концепцияси асосида ишларни тўлиқ электрон форматда юритиш белгиланди. Бу ёндашув ортиқча қоғозбозликни бартараф этиш, одил судловда инсон омилини камайтириш ва коррупциявий хавфларнинг олдини олишда муҳим аҳамият касб этмоқда.

Шундай қулайликлар асосида бугунги кунда фуқаролар ўзларини қизиқтирган суд ишлари билан электрон тарзда танишиши, суд мажлиси санаси ва вақти ҳақида онлайн тарзда маълумот олиши, судларга электрон мурожаат йўллаши ҳамда видеоконференцалоқа орқали масофадан туриб, суд жараёнларида иштирок этиши мумкин. Бу имкониятлар аҳоли ва тадбиркорлик субъектлари учун суд хизматларидан фойдаланишда шу пайтгача мисли кўрилмаган қулайлик ва ошкораликни таъминлаётгани айни муддао бўлди.

Эътироф этиш ўринлики, ушбу ислоҳотлар Тошкент шаҳар судининг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати фаолиятида ҳам ўз ифодасини топди. Хусусан, 2025 йилда Тошкент шаҳар фуқаролик ишлари бўйича судларида биринчи инстанцияда 517 мингдан ортиқ иш кўрилгани ва бу кўрсаткич 2024 йилга нисбатан икки баробардан зиёд ўсгани билан янада аҳамиятлидир.

Албатта, ишлар сонининг йилдан-йилга ортиб бориши, аввало, фуқароларнинг ҳуқуқий онги ва суд тизимига бўлган ишончи юксалиб бораётганидан далолат беради. Шу билан бирга, судлар зиммасидаги юклама юқори эканига қарамай, ишлар белгиланган муддатларда ва қонун талабларига мувофиқ ҳал этилаётгани тизим самарадорлигини кўрсатади.

Шунингдек, юқори инстанция судлари томонидан амалга оширилаётган апелляция, кассация ва тафтиш ишлари ҳам қонунийликни таъминлашда муҳим назорат механизми сифатида хизмат қилмоқда. Қабул қилинаётган хусусий ажримлар эса, қонунбузилиши ҳолатларининг олдини олиш, масъул органлар эътиборини ишда йўл қўйилган муаммоларга қаратишга хизмат қилмоқда.

Мисол учун 2025 йилда Тошкент шаҳри фуқаролик ишлари бўйича судлар фаолияти суд-ҳуқуқ тизимидаги ислоҳотлар, рақамли трансформация ва замонавий бошқарув механизмлари билан уйғун ҳолда изчил ривожлангани — мамлакатимизда суд-ҳуқуқ тизими тубдан ислоҳ қилинишининг амалий ифодасидир. Шу билан бирга, суд амалиёти таҳлили давомида аниқланган қонунбузилиши ҳолатларига нисбатан процессуал чоралар кўрилмоқда.

Таҳлиллар шуни кўрсатдики, мамлакатимиз суд-ҳуқуқ тизимида амалга оширилаётган рақамли трансформация жараёнлари жамиятимиз ҳаётида ҳам изчил ва тизимли характер касб этмоқда. Чунки “Рақамли суд” концепциясининг жорий этилиши суд ишларини юритишда шаффофликни таъминлаш, одил судлов жараёнларида инсон омилини камайтириш, бюрократик тўсиқларни бартараф этиш ва коррупция хавфларини пасайтиришда муҳим аҳамиятга эга.

Шу боис “Рақамли суд” концепциясининг босқичма-босқич жорий этилиши суд тизими янада очиқ, тезкор ва самарадор бўлишига хизмат қилмоқда.

Хулоса қилиб айтганда, ушбу жараёнлар фуқароларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш, судга мурожаат қилишда ортиқча оворагарчиликларни бартараф этиш, адолат ва холислик принципларини ҳаётга татбиқ этишга қаратилганлиги билан улкан аҳамият касб этади. Янги Ўзбекистонда рақамли адолат сари қўйилаётган бу қадамлар келгусида ҳам суд-ҳуқуқ тизимини модернизация қилиш, одил судлов сифати ва самарадорлигини янада оширишга хизмат қилиши шубҳасиз.

Бобир ИСЛАМОВ,

Тошкент шаҳар суди раиси ўринбосари –

фуқаролик ишлари бўйича

судлов ҳайъати раиси