СУДГА НИСБАТАН ҲУРМАТСИЗЛИК МАЪМУРИЙ ЖАВОБГАРЛИККА САБАБ БЎЛДИ

Маълумки, ҳар қандай ҳуқуқий давлатда фуқаролар ўртасида келиб чиқадиган низолар суд тартибида ҳал қилинади. Яъни тарафлардан бири судга ариза билан мурожаат қилади. Натижада суд томонидан ишни кўриш куни, вақти ва жойи белгиланиб, бу хусусда ажрим чиқарилади.

Буни айтишдан мақсад шуки, даъвогар ва жавобгар ёки уларнинг қонуний вакиллари суд мажлисига келмаслиги ҳам судга, ҳам қонунга нисбатан ҳурматсизлик сифатида баҳоланади.

Афсуски, ҳаётда бундай ҳолатлар учраб туради. Яқинда фуқаролик ишлари бўйича Чуст туманлараро судида судга ҳурматсизлик билан муносабатда бўлган даъвогарларнинг хатти-ҳаракатига ҳуқуқий баҳо берилди.

Гап шундаки, Чуст туманида яшовчи Алишер Исмоилов (исм-шарифлар ўзгартирилган) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, Давлат кадастрлар палатасининг Чуст тумани филиалига нисбатан ўзига тегишли бўлган – Чуст тумани “Зарафшон” маҳалла фуқаролар йиғинидаги 2 та уйда жойлашган нотурар объектларга нисбатан қурилиш-монтаж ишлари тугалланган объектдан фойдаланиш рухсатномаси ҳамда кадастр ҳужжатларини расмийлаштириб бериш мажбуриятини юклашни сўраган. Албатта, суд ажрими билан ушбу даъво аризаси юзасидан фуқаролик иши қўзғатилди.

Дастлабки суд мажлиси 2025 йил 5 август кунига тайинланган. Бироқ жавобгар тараф вакили судга келмагани боис ишни кўриш 2025 йил 12 августга қолдирилган. Бу ҳақида тарафлар тегишли тартибда хабардор қилинган. Лекин жавобгар тараф вакили иккинчи маротаба ҳам судга келмаган. Оқибатда суд мажлиси 2025 йил 19 август кунига тайинланган.

Ўша кунги суд мажлисида Давлат кадастрлар палатаси Чуст тумани филиали мутахассиси Аббос Тошматов иштирок этиши учун берилган ишончнома судга тақдим этилган. Аммо кадастр идораси вакили учинчи марта ҳам суд чақирувига итоатсизлик қилган. Даъвогар эса, ҳар гал судга келиб, суд мажлиси бўлишини кутиб, овораю сарсон бўлиб қайтиб кетаверган.

Шу ўринда иккинчи мисолга эътибор қаратсак, Кадастр агентлиги Наманган вилояти бошқармаси фуқаролар А. Аҳмаджонов, Ҳ. Мамажонов, Ш. Хонхўжаев, А. Убайдуллаев, Н. Эргашовга нисбатан ноқонуний қурилмани ўз ҳисобидан бузиш ва ўзбошимчалик билан эгалланган ер майдонини дастлабки ҳолатига қайтариш мажбуриятини юклашни сўраб, судга даъво аризаси киритган.

Шу боис суд томонидан қонун талабига кўра, фуқаролик иши қўзғатиш ва суд мажлисини тайинлаш, тарафларни суд мажлисининг жойи ва вақти тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилиш юзасидан ажрим чиқарилган. Кадастр агентлиги Наманган вилояти бошқармаси бошлиғи томонидан имзоланган тегишли ишончномага биноан, ушбу суд мажлисида Кадастр агентлиги Тўрақўрғон тумани бўлими ходимлари Ж. Маҳмудов ҳамда Н. Бойқўзиев иштирок этиши белгиланган.

Лекин икки ходим ҳам такрор-такрор суд мажлисига келмаган, фақатгина учинчи марта суд мажлисига 2 соатча кеч қолиб келган.

Бу, ўз навбатида, даъвогарларнинг ҳақли эътирозларига сабаб бўлган.

Айтиш керакки, Фуқаролик процессуал кодексининг 150-моддасига кўра, суд мажлисида тартибни бузган ёки судга бошқача тарзда ҳурматсизлик билдирган шахс суд томонидан маъмурий жавобгарликка тортилади.

Янада аниқроқ айтганда, судга ҳурматсизлик гувоҳ, даъвогар, жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг судга келишдан қасддан бўйин товлашида ёки ушбу шахслар ҳамда бошқа фуқароларнинг раислик қилувчининг фармойишига бўйсунмаслигида ёхуд суд мажлиси вақтида тартибни бузишида намоён бўлади. Судга ҳурматсизлик кўрсатилганлиги факти аниқланганлиги тўғрисида ушбу ҳуқуқбузарлик содир этилган суд мажлисининг ўзида, алоҳида маслаҳатхонага кирмасдан, судья ё суд таркиби томонидан ҳуқуқбузарга дарҳол эълон қилинади. Мазкур факт суд мажлиси баённомасида қайд этилади. Бунда маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузилмайди.

Судга ҳурматсизлик кўрсатилганлиги факти аниқланган шахс, шунингдек, ишда иштирок этувчи бошқа шахслар ўз тушунтиришларини беришга ҳақли бўлади.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 245-4-моддасига асосан, фуқаролик ишлари бўйича судлар фуқаролик ишларининг муҳокамаси чоғида маъмурий ҳуқуқбузарликларни аниқлаган ҳолларда ушбу кодекснинг 180 ва 181-моддаларида назарда тутилган маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриб чиқади. Кодекснинг 180-моддасига асосан, гувоҳ, жабрланувчи, даъвогар, жавобгар, ишда қатнашувчи бошқа шахсларнинг судга келишдан қасддан бўйин товлашида ёки мазкур шахсларнинг ва бошқа фуқароларнинг раислик қилувчи фармойишига бўйсунмаслигида ёхуд суд мажлиси пайтида тартибни бузишда ўз ифодасини топган судга ҳурматсизлик – базавий ҳисоблаш миқдорининг бир бараваридан уч бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.

Юқорида қайд этилган ҳуқуқий асосларга кўра, суд Давлат кадастрлар палатасининг Чуст тумани филиали бошлиғи Жавоҳир Абдулҳамидов, филиал мутахассиси Аббос Тошматов ва Кадастр агентлиги Тўрақўрғон туман бўлими ходими Жобирхон Маҳмудовга базавий ҳисоблаш миқдорининг уч баравари миқдорида ҳамда Нодиржон Бойқўзиевга базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баравари миқдорида маъмурий жарима қўллаш хусусида қарор қабул қилди.

Бинобарин, суд мажлисининг тайинланиши, вақти ва жойи бўйича чиқарилган суд ажрими бажарилиши мажбурийдир. Негаки, янги таҳрирдаги Конституциямизнинг 138-моддасида “Суд ҳокимиятининг ҳужжатлари барча давлат органлари ва бошқа ташкилотлар, мансабдор шахслар ҳамда фуқаролар учун мажбурийдир”, дея қайд этилган. Шундай экан, суд мажлисига келмай ёки унга бошқача тарзда ҳурматсизлик қилиш кечирилмас ҳолатдир. Буни ҳеч ким ҳеч қачон унутмаслиги керак.

Отамурод СИДДИҚОВ,

фуқаролик ишлари бўйича

Чуст туманлараро суди судьяси