ОДАМ САВДОСИ: ГЛОБАЛ ТАҲДИД ВА УНИНГ ОҚИБАТЛАРИ
Кейинги пайтларда Хуршиданинг (исм-шарифлар ўзгартирилди) кўнглига чироқ ёқса, ёришмайди. “Бошингга неки келса, тилингдан кўр” деган нақл тез-тез ёдига тушаркан, ўз-ўзидан хафа бўлиб кетади. “Сарвиноз билан Зоҳиданинг ёлғон сўзларига қаёқдан ҳам ишондим?” — бу оғриқли савол уни баттар қийноқ–қистовга олади.
Ҳар гал у хорижий давлатлардан даромадли иш топиб беришни сўраб, ўзининг тилидан илингани, сўнг бегона юртда тубан ишларни қилишга мажбур бўлганини ўйласа, дарду дунёси баттар қоронғи тортиб кетади.
Охир-оқибат эса, Хуршида Қурбонова ўзини алдов йўли билан хорижга жўнатган С. Норбўтаева ва чет элда шаҳвоний мақсадларда фойдаланган З. Орифжонова устидан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага ариза билан мурожаат қилди.
Маълумотларга қараганда, бугунги кунда дунёда одам савдоси сингари тубан қилмишнинг кўлами тобора кенгайиб бормоқда. Бундан ҳам ачинарлиси, дунёда одам савдоси қурбонларининг 61 фоизини аёллар ва қизлар ташкил этади.
Оғир меҳнатга мажбурлаш, жинсий қийнаш одам савдосининг энг оғир кўриниши саналади. Бу иллат домига тушганларнинг шаъни, қадр-қиммати ва ҳуқуқлари аёвсиз топталади. Одам савдоси қурбонлари орасида болалар ҳам кўпчиликни ташкил этади. Аниқроғи, одам савдоси қурбонларининг 38 фоизини вояга етмаганлар ташкил этиши ҳам бу иллат нечоғли хатарли эканини кўрсатади.
Шу ўринда жабрланувчи Х. Қурбонова масаласига қайтадиган бўлсак, унинг аризаси асосида Жиноят кодексининг 135-моддаси 2-қисми тегишли бандлари билан айбдор деб топилган С. Норбўтаева ва З. Орифжоноваларга нисбатан қўзғатилган жиноят иши судда кўриб чиқилди.
Шу ўринда бу ҳақда батафсил фикр юритсак, бошқалар каби Х. Қурбонова ҳам яхши яшашни, даромадли ишларда ишлашни истарди. Шу сабабдан, у 2024 йилнинг март ойи бошларида таниши С. Норбўтаева билан бу ҳақда гаплашиб қолади. Қарангки, С. Норбўтаеванинг Бирлашган Араб Амирликларининг Дубай шаҳрида Зоҳида исмли таниши бор экан.
Хуллас, С. Норбўтаева Ҳ. Қурбоновага Дубайга бориб, Зоҳида билан бирга ишлашни хоҳласа, ёрдам беришини айтади. Аммо Х. Қурбонова авиачипта сотиб олишга ҳам пули йўқлигини айтгач, С. Норбўтаева “сиз бундан ташвиш қилманг, Зоҳиданинг ўзи чипталарни олиб беради, бундан ташқари, чет элда ётоқ жойи ва иш билан ҳам таъминлайди” дейди.
Шунингдек, ойига 1 500-2 000 АҚШ доллари миқдорида даромад топишини айтади.
Қисқаси, Хуршида С. Норбўтаеванинг ёлғон ваъдаларига ишониб, хорижда ишлашга розилик билдиради. 2024 йилнинг 9 март куни С. Норбўтаеванинг уйида тунаган Хуршида эртасига Тошкент халқаро аэропортидан Бирлашган Араб Амирликларининг Дубай шаҳрига самолётда учиб кетади. Уни Зоҳиданинг ўзи кутиб олади, “Al-Nur building” номли турар жой мажмуасидаги хонадонлардан бирига жойлаштиради.
Хонадонда ундан ташқари яна 3-4 нафар қизлар ҳам бор эди. Эҳтиёт юзасидан Хуршида фуқаролик паспорти ва бозор баҳоси 300 АҚШ долларлик узугини Зоҳидага бериб қўяди.
Зоҳида унга шу уйда яшашини, яшаш ва еб-ичиш харажатларини ўзи тўлашини айтади ва иш тартибини тушунтиради: уйдаги қизлар билан шу яқиндаги меҳмонхонанинг тунги клубида хизмат қилиши керак экан.
Мабодо мижозлар сўраб қолса, ”менинг менежерим бор” деб айтиши ва Зоҳиданинг олдига бошлаб келиши керак. Улар билан Зоҳиданинг ўзи гаплашади…
Айтишича, Зоҳида бу ерга келгунича Хуршида учун 10 минг АҚШ доллари харажат қилган. Яна яшаш, кунлик еб-ичиш харажатлари ҳам Зоҳиданинг ҳисобидан. Қарзларни ишлаб тўламаса, бўлмайди.
Хуллас, одамфуриш З. Орифжонова беш ой давомида Хуршидани эркакларга фаҳш иши учун сотган, агар эътироз билдирса, унга қарзидан қутулиши кераклигини юзига солган, дашном бериб, уришган, тубан иш билан шуғулланишга мажбур қилган.
Кунлардан бир кун Хуршида таниши С. Норбўтаевага Телеграм мессенжери орқали боғланади ва бошидан кечирганларни оқизмай-томизмай айтади ва бу ердан кетишга ёрдам беришни сўрайди. С. Норбўтаева эса, унинг гапларини эшитиб пинак ҳам бузмайди, аксинча, ҳадемай қийинчиликларга ўрганиб кетишини, индамай ишлаб юриши зарурлигини билдиради.
Хуллас, Хуршида иложсиз аҳволда қолади, юртига қайтай деса, қўли калта – авиачипта олишга пули йўқ. Буни қарангки, ўша пайтда у тунги клубда бир ҳамюрт йигит билан гаплашиб қолади ва ундан ёрдам сўрайди. Мусофир юртда қийналиб юрган Хуршидага йигитнинг раҳми келади ва уйга қайтиш учун авиачипта олиб беради. Хуршида 2024 йилнинг 10 август куни Дубайдан Россияга учиб кетади. Аввал фабрикада, кейинчалик ошхоналарда бир муддат ишлаб, бироз маблағ топгач, 2024 йил 26 ноябрь куни Ўзбекистонга қайтиб келади.
Судда аниқланган ҳолатлар ва иш ҳужжатларига кўра, судланувчи С. Норбўтаевага жабрланувчи Х. Қурбонова моддий ёки бошқа жиҳатдан қарам бўлмаган. Ўз навбатида, С. Норбўтаева ундан фақат шаҳвоний мақсадларда фойдаланиш учун таниши З. Орифжонова билан олдиндан жиноий тил бириктирган. Жабрланувчини хорижда тунги клубларда раққоса бўлиб ишлаши, яхши иш ҳақи олиши ҳақида ишонтирган ва Дубай шаҳрига жўнатиб юборган. Хорижда уни З. Орифжонова кутиб олиб, тан сотишдек жирканч ишга мажбурлаган, ундан шаҳвоний мақсадларда фойдаланиб келган.
Шу ўринда оғир ва хавфли қилмишга қўл урган, ҳаром луқмадан ҳазар қилмаган судланувчилар ҳақида бир қадар маълумот бериш керак.
Судланувчи С. Норбўтаева оилали, бир нафар вояга етмаган фарзанди бор, муқаддам одам савдоси жиноятини содир этган ва унга нисбатан жиноят ишлари бўйича Шароф Рашидов тумани судининг 2024 йил 20 июндаги ҳукмига кўра, 3 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланган. Жиноят-процессуал кодексининг 533-моддасига асосан, тайинланган озодликдан маҳрум қилиш жазоси вояга етмаган фарзанди уч ёшга тўлгунича, яъни 2027 йил 27 майга қадар кечиктирилган.
Суд С. Норбўтаевани бу галги жиноий қилмишини Жиноят кодексининг 135-моддаси 2-қисми “е” банди билан малакалади. Озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинлаб, муқаддам тайинланган жазони Жиноят кодексининг 59-моддаси 8-қисми талабига кўра, қисман қўшиш йўли билан узил-кесил 3 йил 10 ой муддатга озодликдан маҳрум қилди. Қонун талабига кўра, С. Норбўтаевага нисбатан тайинланган озодликдан маҳрум қилиш жазоси фарзанди Сожида Норбўтаева уч ёшга тўлганига қадар кечиктирилди. 2027 йил 28 майда уч ёшга тўлганидан сўнг ҳукмни ижро қилиш Жиззах шаҳар ички ишлар органлари пробация гуруҳи зиммасига юклатилди.
Судланувчи З. Орифжоновага тўхталганда, шуни айтиш керакки, бу маккор аёл тергов давомида жабрланувчига фуқаролик паспорти ва тилла узугини қайтариб берган. Оиласидан ажрашган, икки нафар фарзандли З. Орифжонова Дубай шаҳрида араб миллатига мансуб шахс билан шаръий никоҳ асосида яшаб келиш давомида, гувоҳи бўлганингиздек, тубан ишлар билан шуғулланган.
Суд судланувчи З. Орифжоновани Жиноят кодексининг 135-моддаси 2-қисми “а”, “г”, “е” бандларида кўзда тутилган жиноятни содир қилганликда айбдор топиб, 5 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш тўғрисида ҳукм чиқарди. Судланувчига тайинланган озодликдан маҳрум қилиш жазоси вояга етмаган фарзанди Мадҳия Орифжонова уч ёшга тўлгунига қадар — 2028 йил 1 мартгача кечиктирилди.
Айтиш керакки, Конституциямизнинг 29-моддасида “Давлат жабрланувчиларга ҳимояланишни ва одил судловдан фойдаланишни таъминлайди, уларга етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш учун шарт-шароит яратади” дея таъкидланган.
Ушбу конституциявий нормани келтиришдан мақсад шуки, жабрланувчи Х. Қурбонова жиноят натижасида етказилган моддий ва маънавий зарарлар масаласида бирор-бир ҳужжат тақдим қилмагани сабабли унга жиноят оқибатида етказилган моддий ва маънавий зарарларни ундириш юзасидан фуқаролик тартибида судга мурожаат қилиш ҳуқуқи тушунтирилди.
Хулоса қилиб айтганда, одам савдоси жинояти — хавфли иллат. Бундай қилмишга қўл урганлар ҳеч қачон жазосиз қолмайди.
Ўлмасжон САТТОРОВ,
жиноят ишлари бўйича
Пахтакор тумани суди раиси,
Абдуҳамид ХУДОЙБЕРДИЕВ,
журналист
