МАЪМУРИЙ ИШДАГИ ДАЛИЛ ЖИНОЯТ ИШИ ҚЎЗҒАТИЛИШИГА САБАБ БЎЛДИ
Ҳеч кимга сир эмаски, судда фуқаролик, маъмурий ва иқтисодий ишларни кўриш жараёнида жиноят аломатлари ҳам аниқланиб қолади. Бундай ҳолатда суд прокурорга хабар қилади. Натижада иш бўйича адолат юзага чиқиб, қонун устуворлиги таъминланади.
Бу ҳақда батафсил фикр юритадиган бўлсак, Савдо-саноат палатасининг Фарғона вилояти ҳудудий бошқармаси томонидан акциядорлик тижорат “Халқ банки” манфаатини кўзлаб, Фарғона туманлараро маъмурий судига киритилган ариза-шикоятни кўриш жараёнида ҳам жиноят аломати аниқланди.
Унда Давлат кадастрлар палатаси Фарғона вилояти бошқармаси мансабдор шахсларининг 2024 йил 11 декабрдаги хабарномасида ифодаланган ҳаракатларини қонунга хилоф деб топиб, бошқарма зиммасига 2021 йил 14 сентябрь куни нотариал тасдиқланган ипотека шартномасини давлат рўйхатидан ўтказиш мажбуриятини юклаш сўралган.
Гап шундаки, нотариал тасдиқланган ипотека шартномасига биноан, фуқаро Ҳафизахон Сўпиевага (исм-шарифлар ўзгартирилган) тегишли, Қувасой шаҳар Ю. Муян номидаги маҳаллада жойлашган савдо ва маиший хизмат кўрсатиш бино-иншоотлари ҳамда фуқаро Ҳайитхон Аҳмаджонова эгалигидаги молхона бино-иншоотлари гаровга қўйилган.
Натижада кредит шартномасига асосан, “Халқ банки”нинг Қувасой тумани филиали томонидан “Quvasoy Shohimardon durdonalari” фермер хўжалигига наслли чорва молларни сотиб олиш мақсадида, йиллик 14 фоиз устама тўлаш шарти билан 84 ой муддатга 856 миллион 800 минг сўм миқдорида имтиёзли кредит ажратилган.
Бироқ мижоз кредитни ўз вақтида қайтармагани сабабли Савдо-саноат палатаси Фарғона вилояти ҳудудий бошқармаси банк манфаатини кўзлаб, судга даъво аризаси киритган. Фуқаролик ишлари бўйича Фарғона туманлараро судининг 2023 йил 7 апрелдаги ҳал қилув қарори билан даъво қаноатлантирилиб, фермер хўжалиги, қўшимча жавобгарлар Ҳафизахон Сўпиева ва Ҳайитхон Аҳмаджоновадан жами 1 миллиард 75 миллион 403 минг сўм кредит қарздорлигини ундириш ҳамда ундирувни гаровдаги мулкларга қаратиш белгиланган.
Шундан сўнг Мажбурий ижро бюроси Қувасой шаҳар бўлими томонидан ушбу ҳал қилув қарори бўйича ижро иши юритилган. Ижро ҳаракатлари давомида эса, нотариал тасдиқланган ипотека шартномаси давлат рўйхатидан ўтказилмагани аниқланган. Бинобарин, банкнинг Фарғона вилояти филиали Давлат кадастрлар палатаси Фарғона вилояти бошқармасига мурожаат қилиб, ипотека шартномасини давлат рўйхатидан ўтказишда амалий ёрдам сўраган.
Маълумки, “Кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказиш тўғрисида”ги қонуннинг 61-моддасида “Ипотекани давлат рўйхатидан ўтказиш чоғида нотариус ёки банк рўйхатдан ўтказувчи органга ипотекани давлат рўйхатидан ўтказиш тўғрисидаги аризанинг, ипотека тўғрисидаги шартноманинг, кредит шартномасининг ёки қарз шартномасининг электрон кўчирма нусхасини тақдим этади”, деб белгиланган.
Шу боис бошқарманинг 2024 йил 11 декабрдаги жавоб хатида мулкдор ёки унинг ишончли вакили мурожаат қилганидан сўнг ипотека шартномаси давлат рўйхатидан ўтказиб берилиши маълум қилинган. Албатта, бу жавоб банк филиалини қониқтирмаган. Оқибатда Фарғона туманлараро маъмурий судига юқоридаги ариза шикояти киритилган.
Суд мажлисида нотариал тасдиқланган ипотека шартномасида қайд этилган нотурар бино-иншоотларнинг кадастр ҳужжатлари билан бугунги кунда “UzKAD” платформасидаги ҳужжатларда қарама-қарши ёки бузиб кўрсатилган маълумотлар борлиги аниқланди. Буни судда иштирок этган тарафларнинг ўзлари ҳам инкор этишмади. Ҳозирги кунда ҳужжатлардаги қарама-қаршилик ёки бузиб кўрсатилган маълумотларни тўғрилаш имконияти мавжуд эмаслиги ҳам аён бўлди.
Энг ажабланарлиси, нотариус томонидан ҳужжатнинг барча нусхаларига унинг моҳиятини ўзгартирмайдиган қўшимчаларни киритиш ёки унинг аниқ арифметик хатоларинигина тузатишга мулки гаровга қўйилган, яъни ипотека шартномаси давлат рўйхатидан ўтказилишига қаршилик кўрсатаётган тарафлар монелик қилганлиги аниқланди. Ваҳоланки, ҳужжатлардаги камчиликларни бартараф этмай туриб, ипотека шартномасини қонунда белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтказиб бўлмайди.
Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 174-моддасида “Агар суд низони кўраётганида шахсларнинг хатти-ҳаракатларида жиноят аломатларини аниқласа, у жиноят ишини қўзғатиш тўғрисидаги масалани ҳал этиш учун бу ҳақда тегишли материалларни илова қилган ҳолда прокурорга хабар қилади”, 189-моддасида эса, “Суд агар устидан шикоят қилинаётган қарор ёки унинг айрим қоидалари ёхуд ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) қонунга мувофиқ эканлигини ҳамда аризачининг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузмаётганлигини аниқласа, у арз қилинган талабни қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилади” деб белгиланган.
Ана шу асосларга таянган суд шикоят аризасини рад этиш юзасидан ҳал қилув қарори қабул қилди. Шу билан бирга, “Халқ банки”нинг Қувасой тумани филиали, Қувасой шаҳар “Ермулккадастр” давлат корхонаси, “Quvasoy Shohimardon durdonalari” фермер хўжалиги, Ҳафизахон Сўпиева ва Ҳайитхон Аҳмаджоноваларнинг ҳаракатларига ҳуқуқий баҳо бериш, жиноят ёки ҳуқуқбузарлик аниқланган тақдирда, айбдор шахсларнинг жавобгарлик масаласини ҳал этиш учун Қувасой шаҳар прокуратурасига хабарнома юборди.
Буни қарангки, суд хабарномаси юзасидан ўтказилган текширишда “Quvasoy Shohimardon durdonalari” фермер хўжалиги томонидан ҳужжатларни қалбакилаштириш йўли билан имтиёзли кредит маблағлари талон-торож қилингани аниқланди. Яъни фермер хўжалиги мансабдор шахслари 856 миллион 800 минг сўм эвазига Украина давлатидан 32 бош наслли қорамол олиб келади. Аммо қорамолларни нақд пулга сотиб юборишади.
Улар қорамолларни сотишдан тушган пулларни кредит қарздорлигига йўналтириш ўрнига шахсий эҳтиёжларига сарфлайди. Шунинг учун Бош прокуратура ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаментининг Қувасой шаҳар бўлими томонидан фермер хўжалиги мансабдор шахсларига нисбатан Жиноят кодексининг 167-моддаси 3-қисми “а” банди, 228-моддаси 2-қисми “б” банди ва 3-қисми билан жиноят иши қўзғатилди.
Хулоса қилиб айтганда, бугунги кунда Президентимиз томонидан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар олдига фермер ва тадбиркорларнинг бузилган ҳуқуқларини тиклаш, уларни ҳимоя қилиш масаласи энг долзарб вазифалардан бири сифатида қўйилган. Шундай экан, соҳа вакиллари ҳам бу юксак ишончни суиистеъмол қилмасликлари керак.
Солижон ҚУРБОНОВ,
Фарғона вилояти
маъмурий суди судьяси
