ФИРИБГАРНИНГ ҚИЛМИШИ ТЕГИШЛИ ЖАЗОГА САБАБ БЎЛДИ
Маълумки, ўттиз ёш инсон учун бирор-бир касбни мукаммал эгаллаши, танлаган йўлининг пасту баландини чамалай олиши, қисқаси, ҳаётда ўз ўрнини топиши учун етарли фурсат саналади. Асакалик Шодмонбек Ҳамидов (исм-шарифлар ўзгартирилди) ҳам аллақачон ўттиз ёшга тўлган ва у савдо-сотиқнинг ҳавосини олган, деб айтиш мумкин. Ҳар ҳолда, у ўн йилдан буён турмуш ўртоғи билан кийим-кечак савдоси билан шуғулланиб келар ва шундан топган даромади билан рўзғорини тебратарди.
Албатта, савдо-сотиқ ҳамма вақт ҳам бирдек даромад келтиравермайди, баъзан харидорларнинг қадами узилиб, сусайиб қолади. Ш. Ҳамидов ҳам бир гал шундай ҳолатга тушди. Аммо у сабр қилиш ўрнига, кўпроқ пул топиш мақсадида, расталарни янги турдаги кийим-кечаклар билан тўлдириш йўлларини излай бошлади. Шу мақсадда таниши Гавҳархон Расуловадан 2 минг АҚШ доллари атрофида қарз олди. Орадан ўн беш кунлар ўтгач, тағин Г. Расуловани йўқлаб борди.
– Сизда доим ортиқча пул бўлади, – деди Ш. Ҳамидов. – Менга яна озроқ ёрдам қилиб турмасангиз, бўлмайди.
Қисқаси, Ш. Ҳамидов Г. Расулованинг ишончига кириб, қарз эвазига олган маблағи тез орада 40 минг АҚШ долларига етади.
– Сиздан олган қарзларим ҳам кўпайиб кетди, аммо сира хавотир олманг, ўзимнинг ҳам насияга берган товарларим пуллари йиғиляпти, эртага кечга қадар қарзларимнинг ҳаммасини қайтараман, – деди у охирги марта қарз олаётиб.
– Майли, сизга ишонганим учун қарз беряпман-да, – деди Г. Расулова.
Халқимиз “оларда кирар жоним, берарда чиқар жоним”, деб бежизга айтмаган экан. Қарз олаётганда ваъдани қуюқ қилган Ш. Ҳакимовнинг кутилмаганда фикри ўзгариб қолди, қарзни қайтармаслик пайига тушди.
Аввалига у Г. Расуловани “эрта-индин қарзни қайтараман”, дея алдаб юрди, сўнг эса, буткул қорасини кўрсатмай қўйди.
Г. Расулова қарзга берган пулини қайтариб олиш учун сарсон-саргардон бўлиб юрган кунларда Ш. Ҳамидов яна бир таниши – Нодира Ўрмоновани ҳам чув туширди.
– Автомашина олди-сотдиси билан шуғулланяпман, – деди у киприк қоқмай ёлғон гапириб. – Даромади жуда зўр экан. Яна битта янги машина олаётгандим, 15 кунга қолмай фойдаси билан сотиб юбораман. Шунга 11 минг доллар етмай турибди. Илтимос, қарз бериб туринг, узоғи билан икки ҳафтада қайтараман. Сизни ҳам қуруқ қўймайман…
Хуллас, Нодира Ўрмонова унинг гапларига лаққа тушиб, сўралган пулни қандай қилиб қўлига тутқазганини ўзи ҳам сезмай қолди.
Буёғини сўрасангиз, Ш. Ҳамидов аллақачон тўғри йўлдан адашган, савдо-сотиқни йиғиштириб қўйиб, фирибгарликни касб қилиб олганди. У ҳар ойда камида бир-икки нафар танишини алдов йўли билан чув туширар, аммо бундай қилмиши жиноят эканини, эрта албатта, қонун олдида жавоб беришини хаёлига ҳам келтирмасди.
Бу фирибгар кимса Бахтиёр Тўйчиевнинг ҳам ишончига кириб, унинг “Жентра” русумли автоуловини 12 минг долларга – пулини 20 кунда бериш шарти билан насияга сотиб олади. Аммо у тез орада автомашинанг бошқа кишига сотиб юборади, бироқ Б. Тўйчиевга қарзини беришни “унутиб” қўяди.
Шунингдек, Баҳодир Абдувалиевни ҳам айнан шундай йўл билан алдайди, яъни унинг “Жентра”сини ҳам 14 минг долларга “бор барака” қилади-да, бошқа харидорга сотиб юборади, пулини эса, чўнтагига уради.
Ёки таниши Фахриддин Зокировнинг ишончига кириб, автомашина савдоси ва бошқа тадбиркорлик юмушлари учун айланма маблағ етмаётганини важ қилиб, қарийб 85 минг АҚШ долларига тенг маблағини фирибгарлик йўли билан қўлга киритади.
Бу фирибгар кимса худди шу йўсинда Фурқат Ҳошимовнинг 50 минг, Насрулло Раҳимовнинг 64 минг, Икром Иззатовнинг 17 минг, Ойсулув Убайдуллаеванинг 5 минг, Нозим Собировнинг 12 минг 500, Карим Йўлчиевнинг 10 минг, Шамсиддин Давроновнинг эса, 108 минг АҚШ долларини алдов йўли билан қўлга киритади.
Юқорида қайд этилган катта миқдордаги маблағдан ҳам кўринадики, Ш. Ҳамидов содир этган жиноят кўлами ниҳоятда катта.
Жабрланувчилар охир-оқибат алданишганини тушуниб етишди ва Ш. Ҳамидовга нисбатан тегишли чора кўришни сўраб, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идорага мурожаат қилишди. Шундан сўнг бу фирибгар кимсага нисбатан жиноят иши қўзғатилди.
Мазкур жиноят иши судда кўриб чиқилди ва Шодмонбек Ҳамидовга нисбатан тегишли муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Шунингдек, суднинг ҳукмида Ш. Ҳамидовдан жабрланувчиларга етказилган зарарни ундириш ҳам белгиланди.
Агар эътибор берсангиз, Ш. Ҳакимов аксарият ҳолларда ўзининг яқин танишларини алдов йўли билан чув туширган. Бу қилмиши билан у, аввало, танишлари билан ўртасидаги ўзаро ишончни суиистеъмол қилган.
Танишлари ҳам унинг ғаразли ниятини пайқашмаган ва ишониб, қарз беришган.
Маълумки, ҳар қандай жиноий қилмишнинг келиб чиқиш сабаби ва унинг содир этилишига имкон берган шароит бўлади. Масаланинг киши эътиборини тортадиган жиҳати шундаки, баъзи ишонувчан одамларнинг амалда белгилаб қўйилган тартиб-қоидаларга риоя этиш ўрнига мўмай даромад орзусида фирибгарнинг ёлғонига ишонгани кишини афсуслантиради.
Тафсилоти баён этилган воқеадаги жабрланувчилар ақли расо шахслар ҳисобланади. Агар жабрланувчилар амалдаги қонун талабига риоя этган ҳолда иш тутишганда, бу ҳолга тушмаган бўлишарди. Бу эса, ўз навбатида, жамиятда ҳуқуқий онг ва ҳуқуқий маданиятни юксалтириш ҳамиша долзарб вазифа экани кўрсатади. Зеро, ҳар бир ишни қонун асосида амалга оширган киши ҳеч қачон адашмайди. Буни асло унутмаслик зарур.
Раҳматжон Раҳимов,
жиноят ишлари бўйича
Асака тумани суди раиси
